“‘Cogito ergo sum’, is ook zo’n beroemde uitspraak van hem (Descartes). Het is een formule waar ik me altijd onbehaaglijk bij heb gevoeld. Hij impliceert dat een levend wezen dat niet doet wat wij denken noemen, op een of andere manier tweederangs is. Tegenover het denken, het bespiegelen, stel ik het vervuld zijn, belichaamt zijn, de sensatie van het zijn - niet een bewustzijn van jezelf als een soort spookachtige redeneermachine die gedachten produceert, maar integendeel de sensatie - dat je een lichaam bent met ledematen die de ruimte insteken, dat je levend bent voor de wereld.
Die volheid vormt een schril contrast met de basistoestand van Descartes, die leeg aanvoelt: het gevoel van een rammelende erwt in een dop.
Het volledig zijn is een toestand die in gevangenschap moeilijk is vol te houden. Detentie is de vorm van straf die het Westen prefereert en aan de rest van de wereld probeert op te leggen door andere vormen van bestraffing (lijfstraf, marteling, verminking, executie) te veroordelen als wreed en onnatuurlijk. Wat zegt dat over onszelf? Voor mij wil het zeggen dat de vrijheid van het lichaam om zich in de ruimte te bewegen is gekozen als het punt waar de rede het wezen van de ander het pijnlijkst en doeltreffendst kan schaden. En het is dan ook bij schepsels die gevangenschap het minst kunnen verdragen - schepsels die het minst overeenkomen met Descartes’ beeld van de ziel als een in een dop opgesloten erwt, en voor wie nog meer opsluiting irrelevant is - dat we de meest verwoestende gevolgen zien: in dierentuinen, in laboratoria, instellingen waar voor de stroom van vreugde die voortkomt uit het niet in, of als een lichaam leven, maar enkel uit het zijn van een belichaamd wezen, geen ruimte is.
De vraag zou dus niet moeten luiden: hebben we iets gemeen - rede, zelfbewustzijn, een ziel - met andere dieren? (Met als implicatie dat als dat niet zo is, wij het recht hebben ze te behandelen zoals we willen, ze op te sluiten, te doden, hun lijken te onteren.)”
Uit “Dierenleven”, J.M. Coetzee, 2001
