Over de beloega en een prent
Dizionaro della Scienze Naturali
Tijdens mijn vakantie in Rome kocht ik op het Piazza Borghese dat een permanente antiquarenmarkt huisvest een prent uit het in 1849 gedrukte Dizionaro della Scienze Naturali. Gewoon omdat me dat een leuk souvenir leek, eens iets anders dan een koelkastmagneet, maar in het bijzonder omdat er een zeekoe en een beloega op staan afgebeeld. En over laatstgenoemde beest was ik, vanwege een fossiel dat ik onlangs vond, voornemens een stuk te schrijven: zo had ik direct een bijpassende afbeelding. Tenminste…
Een prent uit Dizionaro della Scienze Naturali.
Als je de beloega op de afbeelding goed bestudeert, krijg je een prima beeld van hoe de beloega er niet uitziet. De lange snuit, de grijszwarte kleur, de rode ogen en de verticale staart, zijn stuk voor stuk kenmerken die totaal niet bij de beloega passen. Net zo min als de tropisch aandoende achtergrond. Eigenlijk is het precies andersom. De beloega of witte dolfijn, heeft een korte plompe snuit, zwarte ogen, een witte huid en een horizontale staart.
De meeste prenten in het ‘Dizionaro della Scienze Naturali’ zijn buitengewoon treffend. Daar valt niets op aan te merken. En zelfs de zeekoe op de door mij gekochte prent komt in de de buurt van wat het moet zijn. Waarom was deze beloega dan totaal verkeerd? Ik denk omdat de vervaardiger van de prent nooit een beloega heeft gezien. Voor een beloega moet je namelijk het arctisch gebied in. Richting de Noordpool. En dat was anno 1849 een hele expeditie. Waarschijnlijk heeft de graveur de beloega vervaardigd aan de hand van horen zeggen. Waarbij de bron zo goed als zeker het verkeerde dier heeft beschreven. Gezien de achtergrond en het uiterlijk een of andere tropische rivierdolfijn.
Begin 2018 vond ik op de Zandmotor een stuk wervel. Het stuk was zo beschadigd dat ik bijna overwoog het weer weg te gooien. Het was de structuur van het bot die me uiteindelijk deed besluiten het toch te houden. De structuur wees namelijk op een zeezoogdier. En omdat het een wervel van formaat betrof, vermoedde ik dat dit best een stuk walviswervel kon zijn. En op de Zandmotor is beloega een serieuze optie.
Stuk beloega wervel van de Zandmotor.
Mijn vermoeden bleek gegrond. Na uitvoerig vergelijk in Het Natuurhistorisch is de wervel met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid gedetermineerd als beloega (cf. Delphinapterus leucas)
In Nederland tref je normaal gesproken geen beloega’s. De dieren verblijven namelijk het liefst boven de Noordpoolcirkel. Lekker in de kou. Toch zijn er een aantal waarnemingen bekend. De meest besproken waarnemingen is die van 'Moby Dick’ een beloega die in mei 1966 de gemoederen bezich hield door ruim 300 km de Rijn op te zwemmen. Nadat het beest Nijmegen (15 mei 1966), Duisburg (18 mei 1966), het IJsselmeer en Bonn (13 juni 1966) aandeed, zwom het, waarschijnlijk aangemoedigd door het ’ I wanna go home (sloop John B)’ van de Beach Boys, een maand later weer naar huis. Op 16 juni om 18.42 passeert hij Hoek van Holland.
Dat beloega’s een rivier opzwemmen is overigens niet bijzonder. In hun leefgebied doen ze dat vaker. ’s Zomers trekken beloega’s massaal naar riviermondingen. In het ondiepe water van deze zogenaamde zomerstations schuren ze zich aan de kiezelbodem. Dit doen ze om hun oude huid af te krabben.Tegenwoordig doen ze dat in Canada en Alaska, maar onderzoek heeft uitgewezen dat het zeer waarschijnlijk is dat tijdens het Laat Pleistoceen, toen het in onze contreien nog arctische omstandigheden heerste, de monding van de Maas en Rijn een zomerstation was.
De beloega botten die hier gevonden worden zijn dan ook allemaal fossiel. Ergens tussen de 34.000 en 39.000 jaar oud. Mijn fragment dus ook. Ik reken me rijk.
Nu zult u wellicht denken: wel jammer dat die prent dus niet bij dit fossiel past, Brilmans, dat was een waardeloze koop. Maar niets is minder waar. Deze afbeelding geeft mij namelijk de gelegenheid om nog een ander fossiel uit de kast te trekken. Een minstens 2.5 miljoen jaar oud gehoorbeentje van een rivierdolfijn (Pontoporiidae). Mooi toch?!
www.geologievannederland.nl
www.verspreidingsatlas.nl
