#canhan

Người ta gặp nhau ngoài đời, trò chuyện, bàn cãi, gây gổ, mà không biết đang nói với nhau từ xa, từ những trạm quan sát được dựng lên ở những nơi khác nhau trong thời gian

Cái cơ thể ấy, mà chỉ những ai có nghiên cứu giải phẫu học mới biết là vô cùng phức tạp và hoàn hảo ra sao...như là một hệ thống được quan niệm bằng những tổ hợp hết sức quy củ và được thực hiện bằng một nghệ thuật và một sự chính xác tột độ, như là sản phẩm của sự suy tư thâm hậu nhất; nhưng trên quan điểm của ý chí, nhờ ý thức, ta biết rằng sự thực hiện nó là công trình của một tác động vốn là tương phản chính cống của mọi suy tư, của một nhu cầu mãnh liệt và mù quáng, của một cảm giác khoái lạc tột độ

Phải, cá tính nào thì vốn dĩ cũng bất động cứng nhắc, cũng nhất thiết hữu hạn, và chỉ thế mà dù có được tồn tại vô tận đi chăng nữa, rốt cuộc với cái tính chất buồn tẻ ấy, cũng không khỏi gây nên sự chán ngấy đến mức người ta chịu không nổi và mong thà được tiêu diệt cho thoát nợ. Đòi hỏi cá nhân được bất diệt thật ra chả khác gì muốn duy trì một sai lầm đời đời. Vì đúng ra một cá tính chỉ là một sai lầm tiêng biệt, một bước hụt, một cái gì tốt hơn là đừng có, vì mục đích đích thực của kiếp sống là khiến ta giác ngộ được điều này

... đối với thiên nhiên, các cá nhân chỉ là những phương tiện, còn sự bảo tồn chủng loại mới là cứu cánh của nó

Nỗi sầu tương tư mà các thi sĩ muôn đời không ngớt tả dưới thiên hình vạn trạng vẫn không hết, vẫn chưa đủ nói lên tầm quan trọng của nó, cái nỗi sầu ấy bắt người ta tưởng rằng chiếm được một người đàn bà nhất định nào đó là có được hạnh phúc vô biên, và không chiếm được thì đau khổ khôn nguôi. Khốn nỗi, cái tương tư ấy, cái đau khổ vì tính ấy lại không thể sống vào một cá nhân phù du; trái lại chúng là tiếng thở dài của linh hồn chủng loại, nó thấy đó là một dịp để chiếm được hay làm mất đi một lợi khí không sao thay thế được cho các cứu cánh của nó, nên mới rút ra tiếng rền rĩ thê thảm. Chủng loại mới trường tồn vô tận, nên chỉ có nó mới có được những ước nguyện vô tận, một thoả mãn vô tận và những đau đớn vô tận. Nhưng những vô tận ấy lại bị dồn nén vào tấm lòng chật hẹp của một kẻ tất tử: nên có gì lạ khi kẻ này như muốn vỡ tung và không sao tìm ra lời diễn tả cái linh cảm ấy, của một niềm vui vô tận hay một niềm đau vô tận tràn ngập lòng mình...

Cái imperium Romanum mà chúng ta biết, với lịch sử của những tỉnh hạt La-mã dạy chúng ta biết nhiều hơn, tác phẩm nghệ thuật tuyệt vời này theo phong cách hùng vĩ mới chỉ là khởi đầu; công trình của nó thiết kế tự thân chứng tỏ qua hàng nghìn năm; cho tới nay, không ai xây dựng lại được như vậy, thậm chí không ai dám mơ công trình xây dựng đạt tới quy mô sub specie aetermi (thuộc loại vĩnh cửu) như thế. Tổ chức này (đế chế La Mã) đủ kiên định để chống cự những hoàng đế đồi bại: cái ngẫu nhiên về cá nhân vô can đến những vấn đề này - là nguyên tắc đầu tiên trong mọi kiến trúc hùng vĩ.

Bởi vì cuối cùng vấn đề sẽ là: làm thế nào để đời anh một đời sống cá nhân, sẽ có giá trị cao quý, có ý nghĩa sâu sắc? Làm thế nào cho nó khỏi bị lãng phí vô ích?

Chúng ta e sợ sức mạnh của đám đông, nhưng chúng ta hãy sợ hơn thế rất nhiều sức mạnh của một số thế lực. Đám đông có thể bị thuyết phục, còn những kẻ quyền lực thì không bao giờ