mektuplar.org

It was the beginning of a long day. (Waed) knew this even before his sniff alarm woke him. The room responded to his brain waves by casting a light purple shadow on the ceiling. It's 4:27, said his robot. You're close to prayer time. Would you like me to set up the ablution? (Waed) closed his eyes and began counting his breaths. This was a habit his master had taught him. When you wake in the middle of the night, say Allah ten times while counting your breath and holding it. Either you'll wake with a brighter mind or return to sleep. My master and his quick instructions. May Allah bless him. After ten breaths, (Waed)'s mind was clearer, the mental haze dissipating with his outbreath, and he was ready to get up. Bring me the ablution, he said to his robot. Let's start the day with a remembrance. The remembrance prayer of his jammia, as taught by their master, is similar to Orthodox Muslim prayer and breathing exercises. (Waed) didn't know whether this was an accepted practice in other Islamic jammias, but he was eager to perform it every morning. Say Allah quickly in your mind while breathing through your nose. Keep your tongue touching the roof of your mouth. After forty times, hold your breath. Think of Fatihah with all its meanings. Think of Surat'ul Fajr in the morning and Surat'ul Layl in the evening while holding your breath as long as you can. When you can't hold it any longer, take a deep breath. Prostrate and pray while the air is in your lungs and nour-ul-haq moves to your heart and mind. When you begin to lose sense of yourself, rise from prostration and repeat another round. Each round is called rakat in our prayers. Be a snake: Ocean breathing and waving your head. Be a dragon: Side to side, your tongue out and burn all your little worries. Shake in your place. Dhikr. Side to side. Slowly, slowly. You will find your center. (Waed) prayed for four rakats this morning, praying for his children and wife, his master and himself to see things as they are and act as he should act. Finding the true path among many false paths was the most difficult question. He asked his robot to visualize his brain waves at the end of remembrance. Some angelic creatures were revolving around his mind. He remembered his dream with one such creature in a garden, drinking milk from flowers. He was with his sheikh, and his sheikh had told him to see as if it would be shown to him, to talk with his tongue, and to touch with his hands. The dream was becoming more vivid now. He was about to return to sleep while sitting when his companion bot touched him. Get up, your wife is waiting for you. He and his wife (Shayma) lived in separate rooms. In their first three months, she had asked if they could live happily in separate beds, and (Waed) had accepted. He never asked the reason—if he was snoring or passing gas that made her uncomfortable. When he wanted to spend time with her, he visited her room, and they slept in their own beds when they finished their business. (Waed) asked the robot to prepare coffee. How would you like it today, sir? the robot asked. Prepare it like my sheikh suggested, with drops of lavender oil and some black pepper, he said. He heard their son (Naeem) crying. He knocked on (Shayma)'s door and peeked inside. His son smiled at him. (Shayma) was deep asleep with her eyes and ears covered by a band. She slept like this when the night was especially tiring with their son. They had probably spent the night awake, he thought. She doesn't like to feed the baby with tranquilizers. She feels ashamed for not being a natural mother when (Naeem) sleeps with the newest drugs. When she complains, (Waed) suggests she try them—so she has stopped waking him when their son cries. He talked with (Naeem) about breakfast. There was a nanny-bot supposed to track blood sugar, but (Shayma) didn't like the bot either. What do you want? said (Waed) to (Naeem). Banana, give me banana, said the son. He turned on the nanny-bot and asked it to bring a banana to (Naeem). The robot went to the kitchen and discussed the matter with the fridge. There were no banana left at home, but they would arrive in a few minutes. Would you like some strawberries instead? While eating strawberries together, (Shayma) woke up. (Naeem) began to kiss his mom—this affection was never shown to fathers. I'll leave, would you kiss me too? (Naeem) thought for a bit and kissed him goodbye. (Waed)'s office was about 500 meters from his home. The entire neighborhood was built by the company he worked for, and the company was owned by the sheikh, who was also the head of jammia. This made his life contained within a few kilometers for much of the year. Most of his neighbors were also his friends from the jammia and followed the same daily routines—beginning their day with remembrance. Some of them did this in the mosque—that was also the jammia center. In the office, he sat with his assistant robot to plan the day. There were several rental tenders, and he had to decide which were worthy to join. In Zerkubia, all natural resources were rented. Anything built with them could be rerented. (Waed)'s job was to supervise residential building projects and decide what to build where. The previous generation remembered when land was owned and sold. (Waed) didn't remember those days but thought renting land for 49 years and owning it were no different. The difference came when you wanted to sell it. In the old days, when you sold a piece of land, you were no longer responsible for the land and how it was used. When you rent it, the responsibility remains yours. It doesn't end. It never ends. A human person could not rent a piece of land. It was always corporations, legal entities that could rent land and mines and forests and sea. This meant that unless the entity was dissolved by the state, there was always someone responsible for the land. They couldn't just leave the land to someone and go away. This made (Waed)'s job awfully restrictive. When you cannot sell something and lose control—you have to think long-term. Tenants might pay for ten years at once, that was the usual practice, but constructors were always there. (Waed)'s company had thousands of tenants and also supplied some of the basic living facilities provided by the state. Zerkubia didn't have any homeless. The basic necessities were always provided, and one of those necessities was housing. If you couldn't live in a robohome, as they called it these days, you could register yourself for a basic housing unit and live there without paying rent. Rent was paid by the government for these. His habit when first arriving at the office was to check the results of government tenders. The company planned to build a large neighborhood on the skirts of Mount (Daee). They wanted to rent the land neighboring a forest. Law required at least three offers from various companies for land tenders. This one had four. (Waed) wanted to call these companies about price fixing, but he didn't know the owner of one of the companies, and it was a serious crime to communicate if he informed the police. They usually did. Any communication between parties just before tenders usually ended badly. He checked the results, but there was no decision yet. The Civil Buildings Authority would probably ask for more conditions, like increasing the density of forest or recycling something in the area. If prices were close, they usually added more conditions. While he was focused on the prices, asking the company bot about market price conditions, he heard a loud cry from the next room. There is an important matter. He ran to (Nafeez)'s room. His face was white. His eyes were fixed. Are you OK? (Waed) asked. My father is dead, he said. Silence spilled into the room. (Waed) hugged him. (Nafeez) was the only son of Sheikh (Naeem). (Waed) wasn't sure if that panic was caused by losing the linchpin of his life, the role model, the father of them all--or losing the status he had enjoyed in his lifetime as the Sheikh's only son. Probably both. Sheikh (Naeem) was dead. May Allah forgive his soul and show him the true remembrance in his light. (Waed) whispered hesitatingly how, when (Nafeez) began to tell. He was in remembrance and didn't get up from the prostration. He began to sob while his eyes were fixed on the wall. Like he always wanted. Drops from his eyes began to flow. He closed his eyes and covered his face with his hands. (Waed) felt a push of sorrow from his chest. The Sheikh wasn't someone he met daily, but he was the head of jammia, and (Waed) knew he would be deeply affected by his death. This wasn't the cause of the sorrow he was feeling though. The world was broken now. The man he loved most was gone. He began to cry. He wanted to call (Shayma) to share the news. He asked his communicator to make an emergency call to her. She answered quickly with I learned just now, may Allah be pleased with him. (Waed) started crying without a word. May Allah let him into his Paradise, he said repeatedly. (Shayma) wasn't crying. She was silent, listening to her husband. (Nafeez) touched his shoulder. Let's go to the jammia, he said. He should show up as quickly as possible. In the jammia building, the so-called Mosque of Seven Martyrs, there were close to three hundred people, hugging each other and crying. Some of them were new faces. The Sheikh had followers outside of his jammia too. The reddest eyes were among the members though. Their guide in this life had disappeared in an instant. (Waed) spent some time among his friends. Everyone was telling stories of how great the sheikh was, sharing dreams and experiences, some bordering on the supernatural. (Waed) didn't have such stories except one, when the sheikh had appeared during a remembrance to tell him (Shayma) was pregnant, but he preferred to keep this to himself. The mosque and neighborhood were getting more crowded. Sobs and cries filled every corner. A darkness in the air made all people look darker. The late sheikh (Naeem) had two daughters and a son. One daughter was married to a rich steel factory owner from a different jammia. The other daughter was within the jammia. Her husband was one of the students of the late sheikh and probably would continue as the head of jammia. He wasn't a wealthy man though. His son (Nafeez) looked desperate. He had never lived a life without the utmost presence of their father. Without his guidance, he didn't know what would happen to their fortune. The crowd thickened. The funeral would take place after the Asr prayer, and the mosque was already full of people. Communities were limited to ten thousand registered members, but the Sheikh had maybe a few hundred thousand unofficial followers. (Waed) tried to stay close to (Nafeez), but prominent members of the community surrounded him. Although nobody uttered a word about it, everyone knew what everyone was thinking: What will happen to the community? The Zerkubian communities law didn't describe a way to transition power in such cases. It just describes a set of basic rules: Each community must have a central place to gather and written regulations about what's expected from members, how officials are elected, and how the government payments are spent. The government paid a flat allowance for each member and expected these allowances to be spent on education and cultural activities. Apart from these, there were no strict laws to determine who could be elected and how this election would happen. Individuals had full rights to leave their communities, and it was thought that if people saw abuse or corruption in a community, they could simply leave and join another or found a new one. The upper bound to community size was another balancing factor to make sure that no single community dominated society. (Waed)'s community was special in that most communities didn't have such a charismatic and indisputable leader. The Sheikh had never faced opposition, never had issues with internal conflict, never had any other candidates challenge him. He was the gate to the known and unknown dominions. So when he died, there wasn't a clear successor in members' minds. The most likely candidate would be someone from the Sheikh's family. (Waed) looked around and saw a close friend sitting on a benchbot. Along with people, there was an influx of bots to serve them. Almost everyone had a butlerbot, but they were left at home. Bots were required to have a single function, like serving food or transporting people. Butlerbots were more general purpose but couldn't leave home. Benchbots were for serving food and supplies for these kinds of occasions. You could sit on them and they would provide food and drinks. (Waed) sat on one of them. Eating some grapes made him feel better. These benchbots are a newer model, his friend said. This fruit may be stored dry and these make them fresh. Refreshers. (Waed) continued to eat silently. His friend saw another acquaintance and stood to hug him. He introduced (Waed) as Sheikh (Naeem)'s finance manager in the construction firm. The man looked at him, May Allah show him boundless mercy, he said to (Waed). He replied with an ameen. A grief started to rise from his stomach, and he began to sob and cry. He cried there as the crowd became one. The rest of the day until the prayer went by in a pit of grief. Everyone was tasting the bitterness in the air. Even if they weren't attached to the deceased, they were mirroring each other's grief. Such is human nature. (Waed) learned there was an ongoing negotiation about who would lead the funeral prayer. It would be a symbolic nudge for the person to lead the community. There were rumors that (Nafeez) insisted on leading his father's funeral. There were elders in the community who might be against this. This is not a community that endorses hereditary leadership. I don't claim I received my noor from my father's lineage to the Prophet, the late sheikh had once said. There were such Muslim communities in Zerkubia, but this wasn't one of them. (Waed) waited for the prayer time. At 15:00 sharp, a deep voice began to call. The call included the name of the sheikh: We witness that (Naeem) is a friend of God. A collective cry was heard when this sentence was spoken. There was a mobile pulpit next to the coffin. Some of the community elders came forward and spoke. They shared the sheikh's wisdom. Endless wisdom, they said. Yet it had ended. Now that wisdom looked for another owner, and (Waed) saw how the most agreeable person could become a jerk when it came to power and politics. (Waed) listened to all the talks, confirming their value in the eyes of the late sheikh. He knew the sheikh better than most of these folks, but he didn't have any such stories to tell. Maybe it was because of his closer knowledge that he had no stories to tell. You had to have a distant gaze to tell stories about a person. They finally got up with the last call to prayer. Everyone stood up. Lines emerged from the chaos. (Waed) wondered who would lead the prayer. His curiosity was satisfied in a moment. It wasn't (Nafeez) or his brother-in-law. A very feeble and weak voice began, as if humming: For our master, remembering his deeds, may his eternal secret shine in the hereafter. The Imam said Allahu Akbar and the prayer began. It was the usual funeral prayer. The late sheikh had modifications for all Islamic traditions but not for the funeral prayer. He had led these prayers for closer members of the community, but that wasn't a frequent occasion. The prayer ended quickly. Sobbing and cries continued afterward. There was a distant cry from the women's gathering. Someone had fainted, and a doctor and their robots were quickly at her side. In usual circumstances, no human touched a body after death. It was all robots handling the deceased. This time, however, people wanted to touch the coffin. It began to swim on top of a sea of his followers. The cemetery for the community was on the skirts of the land (Waed) had been looking at for auction. Now the beloved sheikh's tomb would be built next to it. The center of the cemetery had been kept empty. Although there were no clear instructions from the sheikh, people had assumed that was his spot. Now they were going to bury him, wrapped in silk, in that center. (Waed) began to think about who could build a tomb; they knew a few good architects, but who would be suitable? The crowd took their robotaxis to the cemetery. Some richer ones brought their personal helis too, but there was no close helipad near the cemetery, so they would have to take off from another place. When they arrived at the cemetery, they saw ten or so undertaker robots. The grave was already dug, and they were waiting for the sheikh's casket. When the funeral car appeared, they opened it. Family members were in another car. All had circled around the grave. The Imam asked family members to touch the casket one last time. Robots took over the casket and lowered it into the hole. First the family, then the rest of the community lined up to throw one last fist of soil into the grave. Usually, robots would do this job very quickly, but this time the crowd was large enough. People were whispering prayers while taking a fist of soil and throwing it into the grave. (Waed) also threw one. "May we meet in paradise, Sheikh," he thought as he threw the soil. He attached himself to another line, this time for condolences. He hugged (Nafeez). Both cried a few seconds. (Nafeez) seemed much tired and lonelier than the morning. (Waed) also said some words without any specific meaning to sheikh's daughters and son-in-laws. They didn't look as tired as (Nafeez). (Waed) decided there is nothing to do in the cemetery. There may be more rituals in coming days but it's enough for him and his introverted temperament having desire to hide from crowds. He went to a robotaxi and asked to be taken to home. (Shayma) was at home. Looking sad but not devastated. He asked if she joined to the funeral. I went to the mosque and returned. Little one was nervous she said. He nodded. How is (Nafeez) she asked. Devastated, of course he said. Of course she replied with. All his world is now gone. Do you think they'll sell the company? he asked as if trying to change the topic amateurishly. Why? she said. A bit hesitated. You know, now the state owns the company. (Nafeez) is just another employee like me. He may not want to stay anymore. Someone close may buy. The rich man, you know, the bald with a blond hair? Bald with a blond hair is an idiom for people not liked but respected because of their status. I don't think that will prevent (Nafeez) to exit. She was watching his face closely. Trying to find a remark. Maybe it will be sold to employers? Zerkubian law allowed employers to buy a company with 80% of the highest bid. Who? asked (Waed). How can we buy a company this big? We're not that many and none of us have that level of money. So, the sheikh didn't pay you much and he hoarded all the income within the company, it looks. It was a strange sentence to hear from (Shayma) especially after the funeral. (Waed) felt a cold hand rubbing his back. We can't say that. We were paid in market terms. He didn't even pay more to his son. He couldn't actually, you know, it's a crime and any one of you can whisper this to police. (Waed) was trying to understand why she's so mean today. Why can't she wait a few more days at least. In the old days, there was this inheritance law, you know. When someone dies their children would have everything they have. It's said fights between siblings start even before the rigor mortis. I feel the same for you. Why can't you be more respectful for the man who died just this morning? (Shayma) smiled. Do you think it's not started? I was there for a few hours and all the talk between women were about who will replace the sheikh. I heard at least four plausible names. You think this is different? (Waed) didn't want to start a fight, especially on this day where he's feeling his shoulders are in pain from the questions. He said, hesistantly, in the earlier times, you know, people would determine this themselves. It's actually part of our religion. Dead has rights on their properties and can arrange what will happen to their children after they die. (Shayma) smiled again. Religious law decreed when there was no state, no industry, no means of mass communication. Inheritance laws perpetuated because they provided a stable but ultimately exploitative way to keep economical power in the hands of a few people. So what do you propose as an alternative? said (Waed). In the beginning there was nothing and when we had to build up this civilization. We had to make sure bad and dirty jobs are taken care of. Now that perpetuates. In the form of classes. We can't get rid of classes, you know. I know. I know said (Shayma). We can understand why these classes have arisen in history. The question is not that though. And I can also understand why these are natural to an extent. We can't get rid of classes, but we can organize ourselves so that the class divisions are not set in stone. People have upward mobility in most of the societies, if you mean that he said. (Shayma) took a breath. Yes, we have class mobility but it's so rare that it's a kind of heroic story to overcome class barriers. It's certainly possible for a worker's son to be rich but that doesn't mean this is predictable. Average human can't beat their class barriers easily. He is silent. Nodding. She took another breath. The goal of social change should be to cultivate people into the best roles possible. Clans, classes, monarchy, property rights, and all law is aimed towards this. I don't understand this, he said. What's the role of monarchy in this cultivation you tell? Her breaths are solid. Instead of trying to find the best governor in all the country, you try to assign this role to a person that you know from childhood. It allows to select the next governor without elections, without war, without any struggle. When a king dies, we know who will replace him. That's saving a lot of resources, you know. Ah, I see. You see royalty as a class and they are cultivated to govern people. This saves resources yes. He's agreeable. She's unstoppable. But we now have more resources to select better governors among people. When you have smaller populations, the pool that you select the governors cannot be large anyway. If there are more candidates and these candidates agree on a game to select the next governor, we can have better governors who understand people more than a king. He looked directly to her face. I see your point. I can't see how this is related with our society, though. She raised her index finger as if pointing a traffic sign. I see inheritance as a relic from those days when we assign roles to people from birth. He saw the sign. So you're fine (Naeem) losing his job and lose everything he has just because his father has died. Do you think he lost? I don't think he lost at all. He was the only son of a wealthy and prominent man and now he has all those connections with him. I believe we'll see him just as wealthy in a few years she said. I don't think he can do this. He doesn't have that charisma our late sheikh had. He will be just like me, working as a manager of the company, following government orders. He started to think his own position now. I heard he'll leave from the company if his son-in-law cannot bid for it she said. He answered quickly. No one can buy the company in its entirety. It will be split into three I believe. (Shayma) thought a bit. Yes, it's large but I think it's possible to buy it. I hope a Muslim buys it, said (Waed). He was hesitant to go on. I hope someone from the community. Why do you think it's better to have a Muslim owner? said (Shayma). Does it matter? I'll work more gladly for a Muslim. I want Muslims to become richer said (Waed) Most richer people are conservative anyway. They can be Christians or Buddhists, and they practice usually. We have many Atheist or non-religious communities but richer people avoid to be a member of them. Why do you think so? asked (Shayma). (Waed) thought a bit. I noticed that too. Most of the other companies we compete have a religious affiliation. It may be about community support or lifestyle. Would you live your work if someone from an Atheist community buys the company? Most likely. I think we can establish our company with (Nafeez) and work for our own then. Most people from the company will join us. Probably the new owner will consider this, right? Buying shares of a company through Redistribution is one thing, keeping that company running is another. This may explain why religious communities are in better standing to control companies. An Atheist boss will likely have difficulty to find people to work with. There are many Atheist communities and I don't think most religious folks will have a problem with an Atheist owner, though said (Waed). I don't think that matters much. Nobody likes to work for someone outside of their community. They can work when they need money said (Waed). In the olden times, people had to put up with their bosses otherwise they'd lose all their economical status. But these days, in Zerkubia, I don't think that applies anymore. You can quit your job and we know we can live without losing much. Basics are free. said (Shayma). Right. But basic needs are basic, you know. We want many other things. (Shayma) said without pause, But we want those not that much. You wouldn't work for someone you don't respect even they pay double, triple the amount you receive now, right? Right. I've got an offer last year you know and I rejected not to work for a person from another community. You can just quit, found another company and start working. If you cannot start a new business, who can? (Waed) was thoughtful. He was thinking whether it would be appropriate just to start a new company, pulling some of the current company's customers. Maybe he can offer a partnership to (Nafeez) for this. Everyone has a credit score to start a business and government grants a few years of managerial expenses to a start up. Government policy is to have smaller cooperating companies. Everyone starts a new company these days. Government supports new businesses and I don't know how can you fail with a new company. Would you help me in this asked (Waed). He was looking for a way to change the topic, at least focusing on (Shayma). How responded (Shayma). It's not something she was expecting. When the little man grows up of course. Maybe in a year or so? We can have an office and you can manage people. I can manage government side of the business and you can manage the people side. She didn't respond. She said maybe after some time. Then they heard (Naeem) crying. She stood up and went to his room. (Waed) started to take some notes about the customers they can pull and the land tenders he can grab. May Allah grant the late Sheikh paradise, he wouldn't want me to attach to this company after his death.

İki çeşit oyun var diyorlar. Sonlu oyunlar bir başı ve sonu olan, kazananı ve kaybedeni olan, skorunu yazabileceğiniz oyunlar. Alışverişler böyle mesela. Bir de sonsuz oyunlar var. Bunların kazananı ve kaybedeni yok. Devamlı oynanıyor. İlişkiler böyle mesela. İnsanın kendiyle oyunu sonsuz bir oyun. Kendini asla yenemezsin. Bunu unutmak için insan sonlu oyunlara takılır. Kendiyle oyunu aksayan, kendine kazık atmış insanların en başarılı görünmeye çalışması da bundan olsa gerek.

Giderek daha tuhaf bir insan olacaksın. Gençken de tuhaf bir insandın ama yaşlandıkça akranlarından daha çok uzaklaşıyorsun. Akranların kafa donmaya başladı. Sen kendini öğütmekten donamıyorsun. Bir profesör. Uzmanlaştığı konuyu otuz sene önce öğrenmeye başlamış. Ben bugün başlasam, o benden otuz sene ileride. Tabii ki daha çok biliyor. Ancak otuz senedir bir müptedi gibi öğrenmiyor. Bir yerde artık nasılsa etrafında konularını ondan daha iyi bilen kimse yok, öğretmeye öğrenmekten daha çok zaman ayırıyor. Hem n'apacak, mezara mı götürecek bildiklerini? Ancak donuklaşmaya başlamak bir yandan da sabitleşmek demek. Orta yaş insanlarının çoğunun bir yerlerde takılıp kalmasının sebebi bu. Çalıştığın konuyu etrafındakilerin hepsinden daha iyi biliyorsun, artık daha fazlasını öğrenmeye gerek yok. Uzman oldun. Bu tabii öğrenmeyi unutmaya da yol açıyor. Öğrenmeyi unutmak düşünmeyi unutmayı getiriyor. Murakabeyi unutuyorsun. Öfkeli ihtiyarlara dönüşüyoruz sonra. Bildiğimiz konularda gençlerin sorduğu sorulara öfkeyle karşılık veriyoruz.

🐢 Hepimizin ölüp gittiğinde, hepimiz kaybolup gittiğimizde bizi yeniden diriltecek bir ilah olduğuna inanıyorum ancak bu ilahın bizi yeniden dirilteceğine veya onun için bu kadar önemli olduğumuza inanmıyorum. 🦊 Bu ikisinin arasında bir fark var. 🐢 Allah'ın bize söyledikleri veya bunlar yoluyla yaşattıklarının lafzen ve içeriğiyle doğru olduğu kanaatinde değilim. Bunlar sadece yol açtıklarıyla doğru sonuçlara yol açsın diye söylenmiş şeyler. İnsanların ekseriyetinin bir şeylere inanması lazım. Herkes meyus ve inançsız olursa, dünyada kuyudan su çekecek kimse kalmaz ve ölür gideriz. Bunun için de insanların gerek başarıyla, gerek sonsuzluğa, hem dünyaya, hem ahirete inanıyor olması lazım. 🦁 Bir toplumsal hakikat var. Bu kişisel hakikatten farklı olabilir. İnanç burada gerekli. İnsanların harekete geçmesine yardımcı olması için. Veyahut kendi davranışlarının haklılığı konusunda tereddüde düşmemek için. 🦊 Kendilerini anlatırken yaslandıkları bir yer olduğunu bilemeleri için. 🐢 Bu inancı içeriğiyle anlayan benim gibi insanların kafasını karıştırıyor. İnancı içeriğinden bağımsız, sadece aksiyon ve sosyal anlamıyla değerlendirince inandıklarımız sadece ne yapmanıza yaradığıyla ölçülüyor. Aynı inanca sahip olmak, bu inançlar ne kadar saçma olursa olsun insanları bir araya getiriyor ve beraber bir şeyler yapmalarına yol açıyor. Yolda uzun uzun tartışmıyorlar. İnancı içeriğinden tartışmak sınıfsal bir mesele. 🦁 Bu durumda bu insanların maksadı insanları harekete geçirmek, seninle felsefe yapmak değil. Aslında kuyuya atılmış taş kıvamında sözler, yani maksat kuyuyu dalgalandırmak, söyleyenin derdi senin o taşı oradan çıkartman veya bir anlam vermen değil, seni bir şekilde dalgalandırmak. 🐢 Ancak bu deliler, tabii ki insanların nasıl davranacaklarını uzun süre düşünmüyorlar. Dertleri felsefe yapmak değil, peygamberlerin böyle dertleri yoktu. Onlar bildikleri şekilde insanlara bir şeyler söylediler, vahiy için bir mecra gerekiyordu. Ancak onlardan sonra gelenlere, kendileri geçip gittikten sonra bu söylenenleri nasıl yorumlayacaklarına dair bir şeyler anlatmadılar. Sonradan gelenlerin çözmesi gereken mesele, peygamberin kendi çözmesi gereken meseleden daha büyüktü. Elimizde bir metin, bir mesaj var, bunun da peygamberin hayatındaki yansımalarından doğru olduğuna inanıyoruz ancak bunun ilerleyen hayatta nasıl bir anlamı olduğunu bilmiyoruz. O halde nasıl anlam verebiliriz? 🦊 Aklıma peygamberin zamanında Kur'an'ın bütünüyle yazılmadığı geliyor. Maksadı kalıcı bir eser bırakmak olsaydı yazdırırdı. Daha doğrusu iki kapak arasında toplatır, işte anayasanız bu iki kapak arasında derdi. 🐲 Burada bir başka söylenecek şey de sanırım -- belki de Kur'an'ın ilk kopyalarının nerede olduğu sorununu çözmek için kullanılmış bir hikayeden ibaret bu Kur'an'ın derlenmesi meselesi. Belki de bütün Kur'an-ı Kerim aslında orada başlıyor. Heyette, Zeyd bin Sabit'in heyetinde. Belki de peygambere nispetle onların oluşturduğu bir metin bu, ellerinde Hristiyan ve Musevilere karşı bir kitap bulunsun diye ortaya getirdikleri bir metin. 🐢 Veyahut peygamber kıyametin çok yakın bir zamanda olduğuna inandığı için, kitabın iki kapak arasında toplanmasına o kadar da önem vermemiş olabilir. Nasılsa kıyamet kopacak ve inananlar ve inanmayanların hesabı görülecek. Bugünden baktığımızda Hz. Peygamber'in davranışlarını sanki yüzlerce yıl sonraki bir kıyameti bekliyormuş gibi yorumluyoruz ancak belki de kendisinin beklediği kıyamet çok kısa, on yirmi yıl içinde kopacaktı. Böyle bir durumda fazla felsefe ve usul çalışmaya gerek yoktur. Size bırakılana uyarsanız kurtulursunuz. Tahlille değil, tahrikle ilgilenirsiniz. Vahyin tabiatı hakkında düşünecek zamanınız ve motivasyonunuz yoktur. 🦊 Bu formül sonradan cihada ideolojik bir temel arayan Türklerin de hoşuna gitmiş olmalı. İslam'ın diğer dinlere nazaran daha dinamik insanlar üretmesinin sebebi her an bir kıyamet bekliyor olmak. 1400 yıldır hala bekliyoruz. 🦁 Hristiyanlar da bekliyor. 🐢 Hristiyanlar İsa'yı bekliyor. Kıyamet o gelince kopacak. Onu da muhtemelen ilk yüzyılda bekliyorlardı. Yahudilerin Mesih'i de benzer. Dinler daima bir kıyamet bekliyor. 🦁 Şimdi de bekliyoruz. Herkes üçüncü dünya savaşının veya iklim krizinin veyahut uzaylıların dünyayı yok etmesini bekliyor. Sonun bu önümüzdeki on yirmi yıl içinde olduğunu düşünüyoruz. 🦊 Bir gün haklı çıkacağız. Bir nesil bu konuda haklı çıkacak. 🐢 Eh, tabii ki, bir nesil haklı çıkacak. Kıyamet bir gün bir şekilde kopacak. Ancak bunun bugüne veya geçmişte söylenen ve bugün aslında ebedi olduğunu sandığımız metinlere getirdiği bir acelecilik var. Kıyametin az sonra kopacağını düşünüyorsan yazacağın metinle, daha birkaç yüzyıl olduğuna düşünürken yazacağın metin aynı değildir. İlki sabaha öleceğini düşünen bir adamın söylediklerine benzer, aceleci, eliptik, kısa ifadelerle yazarsın. İkincisi bir profesörün uzun uzun düşünerek yazdığı metne benzer. İslam tarihinde mesela ilki Kur'an-ı Kerim'e denk düşer, ikincisi de ince ince yazılmış tefsir ve fıkıh kitaplarına. 🦊 Seninkiler neye denk düşüyor? 🐢 İlki gibi yazdıklarım da var. Otuz senedir bu hafta içinde öleceğimi düşünüyorum. Bazen kendimi bir miktar daha güvende hissedip, daha uzun uzun düşünmeye ve yazmaya çalışıyorum. 🦁 Bu yazılar onun için her telden çalıyor olmalı. 🐢 Evet. Onun için kitaplaştırmak mümkün olmuyor.

Kendimden özür diliyorum bir narsist atasözü olabilir. Bunu birden fazla kişiden duydum. Yani diyor ki, gösterdiğim kötü davranış bana layık değildi ama sen kim köpek de senden özür dileyeceğim. Kimse kimsenin özrüne muhtaç değil. Özrün maksadı bir niyet belirtmek: İstisnai bir hata yaptım ve bir daha yapmayacağım. Bunu söylemek zor olduğu için kendinden özür diliyor. Bir daha yapma ihtimalinin olduğunu bildiği ve sen kim köpek aslında hakettiği için. Kendimden özür diliyorum. Benlik bir durum yok yani.

Bütün dertler ölümlüdür. Sen ölürsün, dert de seninle ölür. Hayaller de böyledir. Kavramlar da. Düşüncelerin, anıların, takıntıların. Hepsi ölür. Kainatı güneş sistemi kadar düşünüp, dünyayı kainatın merkezine koyan adamların bir bildiği varmış. Kavramlarımız ve evrenimiz büyüdükçe kendimiz küçülüyoruz. Bu kavramların çarpanı veya bağlamı da biziz. Yani ebedi hayatının bir kısmını bu dünyada imtihan olarak geçiren ve kainat kendisi için yaratılmış birinin söylediklerinin, ürettiği kavramların ciddiye alınırlığı veya kendine inancı bizde yok artık. Biz milyarlarca yıl önceki bir büyük patlamadan kalan orta boy bir galaksinin içinde, aleladed orta boy bir yıldızın etrafında dönen gezegenlerden orta boylu birinin üstünde yaşayan canlılarız. Söylediklerimizin hükmü de bu kadar. Kainat büyüdükçe insanlık küçülüyor. Neticede yaşamamıza vesile olan bütün dertler ve kavramlar bizim ufacık çapımızla alakalı. Dünya bir anda yok olsa kainatta hiçbir değişiklik olmayacak. Bütün dertlerimiz ve bütün kavramlarımız bizimle beraber ölecek.

Eski notların birinde, yazmak istediğim bir hikayeyle ilgili bir iki cümle var: Adamın bir bahçesi var ve sık sık oraya gidiyor. Kadın kendisinden büyük ama dindar. Adam da iyi bir adam ama devrinin dini anlayışından uzakta. Bu adam bir gün vahiy aldığını söyleyerek geliyor ve karısı tarafından kapının önüne konuyor. Mehmet bey ve Hatice hanım. Hz. Peygamber'i peygamber yapan Hz. Hatice. Kendisinden şüphe ederken dahi ona inanan bir kadınla evli. Mucizevi bir şey bu. Devrinin putlarına tapmayan, merdümgiriz kocasının bir gün koşarak gelip beni örtünüz demesinden sonra onunla alay etseydi ve ne meleği, ne okuması, sen delirmiş olmalısın deseydi tarih çok farklı cereyan edebilirdi. O farklı cereyan eden tarihi modern zamana taşısak Mehmet beyin sokaklara düşmesini konu edinebiliriz. Bitmeyen psikiyatri seanslarını. İnsanların alaylarını. Sonunda intihara teşebbüs etmesini. Gerçi günümüzde mesela Hasan Mezarcı, İskender Evrenesoğlu gibi tiplemeler mevcut. Hapse veya tımarhaneye atmıyoruz ancak bunun sebebi kimsenin onları ciddiye almaması. Önemli bir tehdit görmüyoruz. Bir ömür süresince önemli tehdit haline gelmesi bugünün dünyasında zor. Peygamber bugün gelse ne yaşardı sorusunu sormak keyifli ancak cevabım genelde peygamber bu zamanda gelemezdi şeklinde oluyor. Bugün başka kurtarıcılarımız var, bugünkü peygamberler, mesihler, mehdiler sadece aslını yaşatan taklit mertebesinde, gülünç, arkaik bir takım tiplemeler oluyor bu yüzden.

Baktığım yerde insanların vapurdan inişini görüyorum. Hepsinin kafasında ayrı düşünce. Bir takım hikayeler. Gözler perdeli. İskeleye atlamak için sırasını bekliyor. İnsan olanı olduğu gibi görebilir mi? Hakikatle aramızda daima bir hikaye var. Düşünce de diyebiliriz, hikaye deyince sanki hikaye olmayan da varmış gibi duruyor. Düşünce deyince bir nitelik belirtmiyorsun. Varlıkla aranda düşüncelerin var. Dünyayla aranda hikayeler var. Diyecek ki düşüncenden başka bir mülkün yok. Onu bırakırsan nasıl yaşayacaksın ve ne kalacak senden? Halvetiyye'de kul ve Allah arasında yetmişbin perde olduğunu, nefsin emmareden kamileye geçerken her aşamasında onbin perdenin açılması gerektiğini öğretirlermiş. Bu yetmişbin perdenin kumaşı kendi duyguların, düşüncelerin, yaşadıkların, gördüklerin olmalı. Seyr-i süluk temelde kendini terketmekle ilgili ama bunu gerçekten yapabilir misin? Bir düşünce gelip başka biri gittiğinde gerçekten bırakmış olur musun? Yetmişbin perdeyi aştığına inanırsan da bu senin bir düşüncen olacak. Kendin olacaksın ve yaşamaya devam edeceksin. Madem bir şeylere inanmaya, kafamızı düşüncelerle doldurmaya devam edeceğiz, neden kendimizi olduğumuzdan başka bir şey gibi görmeye çalışıyoruz?

İlişki insanı değilim. İlişki insanı değilim derken arkasında yirmi seneden fazla zamandır yaşanmış ve sonunda yaşanılamamış tecrübelerle konuşuyorum. Sanırım bu işleri artık bırakmak isteyişimin sebebi de bu, otur çayını kahveni iç, sohbet et ve veda et. Fazla uzatma çünkü uzatınca illa beklentiler artıyor ve ben hayatta başka birinden bir şey beklemekten mi, birinin benden bir şey beklemesinden mi daha çok rahatsız oluyorum bilemedim. Rahatsızlık da değil de, kendimi unutacak kadar bir şeylerle meşgul olmak, adı yazılım olsun, yazı olsun, gezmek olsun ve sair, bir şeylerde kendimi kaybetmek hoşuma gidiyor. Bu kayboluşun bir yandan da daima orada olduğunun farkında olunmasını bekleyen bir arkadaş sahibi olmakla çeliştiğini fark ediyorum. Neden sıkılıyorsun denildiğinde verilecek bir cevabım da yok, ben olduğum gibi olmak istiyorum ve olanı olduğu gibi görmek, bu da mümkün mertebe sessiz yapılan bir şey. Bu sessizlik içinde bir yandan da arkadaşının sair dertlerine zaman ayırmak, onun giderek manasız görünen isteklerini karşılamaya çalışmak zor geliyor. İlişkilerim bir yapılacaklar listesine dönüşüyor. Ben arada yapılacaklar listesini de silerim. Yapılacaklar listesi insanı da değilim. Bir yandan da kendimi kötü hissettiğim vaki, yani hayatıma giren insanların kötü olmadığını ve istediklerinin o kadar da anlamsız olmadığını biliyorum. Bazen denediklerini düşünüyorum ama asıl dertleri beni değiştirmek bile olmayabilir -- ve ben bu noktada artık benimle bu dünyanın ilişki biçimlerinin, kadınlarla vazedilmiş, onların anladığı ilişki biçimlerini yürütecek bir karakter yapısına sahip olmadığıma kanaat ettim. Bunu buraya neden yazdığımı da bilmiyorum. Değişik bir keşif oldu benim için. Kendimi tanıma konusunda, insanları tanıma konusunda, ne bekleyebilirim, bundan sonra? Bir yandan da bunun için kendimi suçlamanın da gereksiz olduğunu düşünüyorum. Gerçi suçluluk hissettiğim bir durum yok, kendimi kabul etme konusunda hayli mertebe kaydetmişim. Kendimi kabul ederken de insanları da oldukları gibi kabul etmenin en temiz yol olduğuna kanaat etmişim. İşlerin sarpa sardığı yerde durdurup iniyorum. Israrcılığa, yokuşları iterek çıkmaya çalışmaya, dünyayı, ülkeyi veya insanları karşıma almaya lüzum yok.

Benim için çocuk kavramı bir süredir eski anlamını yitirdi. Birkaç yüzyıldır insanların modern zamanlarda çocuk yapmaya neden hevesli olmayışlarını anladım. Sen üreteceksin ve bakacasın ama devlet ve toplum faydalanacak. Benim çocuklarımın neye inanıp, ne için çalışacaklarını ben belirlemiyorum mesela. Onları yetiştiren bir devlet var, onun okulları var, o devletin şekillendirdiği bir toplum var, o toplumun değerleri ve sair değersizlikleri var, çocuklar da bunların arasında kendilerine bir yol bulmaya çalışıyor. Bu yolu çoğu zaman bulamıyor. Kendilerini kaybedip bu dünyaya biz niye geldik, biz bu devletin zımni kölesinden başka neyiz psikozuna girmeleri de bundan. Ana babalar da işle bu köleleri üreten damızlık varlıklar. Tayyip Erdoğan istediği kadar üç çocuk beş çocuk desin, bu çocukların sonunda kime ait olacağı belliyken neden bu dünyaya, devlete veya her neyse buna çocuklar üreteyim bilemiyorum mesela. Oğlum ilk doğduğu zamanlarda onu okula göndermeyip, kendim büyütmeyi düşünüyordum. O zamanlar başka hayallerim de vardı. Daha umutlu bakıyormuşum hayata. Sonradan bırakınız okula göndermemeyi, aynı evde yaşamak bile nasip olmadı. Aynı evde yaşasak da gerçi ne olacaktı, yine dikkatle Youtube videosu seyredip, dikkatsizce devletin kendisi için belirlediği müfredatın anlatıldığı okula gidecekti. Çocukların ebeveynler için değil, devlet için üretildiği bir çağda, masrafı ve endişesi benim, ürettiği artı değer devlet ve toplumun olan bir anlaşmayı neden sürdürmek isteyelim bilmiyorum. Çocuk sayısı azalıyor çünkü üç sene bebek seveceğiz diye yirmi sene çile çekip, ondan sonra da hayırsızlığına hayıflanacak bir takım canlılar üretmenin anlamını çözemiyoruz. İnsanların kafasına yatmıyor. Eskiden çocuk doğrudan bir fayda demekmiş. İki çocuğu olan adamla, on çocuğu olan adamın arasında net bir ekonomik kudret farkı varmış, bu çocukların ailelerine doğrudan faydaları varmış. Şimdi öyle değil, on çocuğun varsa da, iki çocuğun varsa da emekli maaşını devlet veriyor ve yaşadığın hayatta önemli bir fark olmuyor. Çocuk sayısının artmasıyla gelir artmıyor, ekonomik şartlarda bedava vasıfsız işgücüne ihtiyaç yok artık, yirmi sene okut, sonra da maaşlı bir işe girsin ve ancak kendine baksın şeklinde bir hayat çizgisinde anne babanın bir takım duygusal tatmini dışında önemli bir kazancı yok. O duygusal tatmini de bir çocukla da sağlayabilirsiniz veya evlat edinebilirsiniz veya kedi köpek bakabilirsiniz. Aynı şey değil ama daha risksiz. Çocuklar olmasaydı Türkiye'de yaşamaya devam etmezdim diye düşünüyorum şu sıra. İş bakarken aklıma geliyor. Alıp başımı Londra'ya gidebiliyor olsam muhtemelen bu kadar iş sıkıntısı çekmezdim. Neticede alternatif hayatlar yaşayamadığımıza göre, bir versiyonda çocuklara uzaktan seslenen, bir versiyonda yakınlarında olan bir baba olmanın farkını bilemiyoruz. Sonunda aslında gereği yokmuş noktasına da gelebilir insan. Marx'ın yabancılaşma diye bir kavramı var. İşçilerin fabrikadan çıkan ürünle ve onu kullanan insanla bağ kurmalarının zorlaştığını ve bunun kişisel tatmini azalttığını söylüyor. Üretim süreciyle de yabancılaşıyor, kendiyle de yabancılaşıyor. Zanaatkar gibi işini maddi getirisinin yanında itibar ve sosyal tatmin gibi sebeplerle de yapmak imkanı yok, işini sadece para için, hayatta kalmak için yapıyor. Modern zamanın çocuk üretimi de benzer. Biz çocuklara yabancılaşıyoruz. Çocukların üretiminin az bir kısmı anne babaya ait. Benim gibi boşanmış babaların durumu, eğer özel ihtimam göstermiyorlarsa daha da kötü. Çocuğu fonlamak dışında pek bir fonksiyonumuz kalmamış gibi görüyoruz. Nüfusla ilgili sorunun kaynağında bu var. Ekonomik şartlar da var ama eskiden ekonomik şartlar daha iyi değilken daha çok çocuk yapılıyordu. Çocuğa yabancılaşma ve çocuğun ekonomik olarak safi zarar olması, nihayetinde insanların emeklilik planlarında önemli bir yeri olmayışı pek de motive edici sebepler değil.

🐢 Being relevant in today's world. Does it matter? 🐇 Relevant to whom? Why should I be relevant to an organism -- organization -- society that's possibly working only towards their best interest. Being relevant to them is participating in their endeavors and in most cases this is ethically questionable. 🐢 You're talking like someone with full criticism against being itself. There are people like this, in every corner, they always oppose to organizations and state and corporations, whatever. They are cynics for most cases, they don't believe in goodness in life in their ideas but they somehow hide this. When you speak with them, you think they believe in something, some kind of goodness -- but they are against scrutinizing this and they never really make concrete claims or concrete dreams as valuable. 🐇 Postmodern cynicism. Do I look like someone like that? 🐢 When you answer questions in this way, like relevant to whom, there is no way to move forward. I can only say, relevant to this or that and I'm not sure if these resonate with you. 🐇 Point taken, thanks.

Words and signs can have meaning, but life isn't a sign and the world doesn't have to make meaning. For meaning, there must be two sides. There must be a sign and there must be an interpreter. When you consider everything a sign to everything, you actually discard the interpreter. When there is no interpreter, meaning cannot arise from the signs by itself. Therefore when someone tells universe is intelligent and that intelligence is an inherent property of the universe, I ask, who is the one that's interpreted and who's the interpreter?

Kendimi yalnız hissettiğim doğru ancak bunun devasını birinde aramayı bıraktım. Çünkü bu yalnızlık hissinin herhangi bir insan arayışıyla alakası olduğunu sanmıyorum. Susayınca acıktım sanan insanlar gibiyim. Veya teselliyi meyde arayan alkolikler gibi. Derdimin büyük ölçüde başka biriyle ilgili olmadığını, yalnızlık hissinin varoluşumun bir parçası olduğunu düşünüyorum. Belki ben büyüyeyim, çeperimi genişleteyim diye var bu his. Ben kendimi yalnız hissettikçe yazayım düşüneyim diye. Zira bunun dışında beni motive edecek bir derdim yok, yazınca bana para veya mevki veren yok, popülerliğim yok, bir gün bunların olacağına dair bir gayretim de yok. Dahası yalnızlık dışında bir derdim de yok. Bu derin yalnızlık ve insanların genel olarak çok sıkıcı gelmesi dışında, beni madden veya manen ilerletecek, çeperimi zorlayacak bir şey yok. İnsanların oynadıkları oyunlara merakım kalmamış. Bize biraz yazı yazarsan sana unvan veririz, bunu isminin başına sonuna bir yerine eklersin deseler mesela, bu beni motive etmez. Biraz daha düşünürsen senin dediklerini yaparız, ülkemiz kurtulur ve biz muhteşem bir yer oluruz deseler boş boş bakarım. Politikayı da, laf ebeliğini de az ötede oynayın. O yüzden yalnızlık hissinin kalıcı olmasından şikayetçi değilim. Paylaşabileceğim şeyler azaldı. Tecrübelerim giderek anlatılamaz olmaya başladı ve bu anlatılamazlığın bir adım sonrasında anlatmanın anlamsızlığının geleceğini düşünüyorum. İş giderek meseller, hikayeler, örnekler şekline dönüşecek. Eskilerin neden masal anlattığını anlayacağım herhalde. Geçen gün denizi seyrederken bir an binlerce yaşındaymışım hissine kapıldım. Demek bunun için geldik gittik, ölmedik yeniden doğduk diyorlar diye düşündüm. Bu gibi tecrübeler devam edecek, onlara hayaller ekleyeceksin, bildiğin bilmediğin, gördüğün görmediğin birbirine karışacak ve ben önceki hayatımda falancaydım diyeceksin. Kafa böyle böyle gidiyor demek ki diye de düşünülebilir. Bunları mesela anlatmak istemem. Bundan sonrasında neyin geleceğini tahmin ediyorum, neyin açılacağını ve bunu ertelemek istemem. Sırf yalnızlık hissini kaldıramadığım için reddetmek istemem. Kendimi ve başkalarını kandırmak da istemem. O yüzden bu yalnızlığın temelde zaten olanla, yolla, hayatın kendisiyle ilgili olduğuna kanaat ettim. Bozmaya çalışmıyorum.

Az miktarda bilgiden çok miktarda varsayım yapmaya halusinasyon diyoruz. Daha doğrusu bunu LLM'ler yapınca halusinasyon diyoruz ama insanlar yapınca normal kabul ediyoruz. Bu halüsinasyona biraz formellik eklersen tümevarım oluyor adı hatta. Toplumsal yanılsamalara ise sağduyu adını vermişiz. Mesela Türkiye'de devlete ve bürokrasisine bulaşmamak, onların ayağına basmamak önemli bir sağduyu örneği. Bir noktada bu sağduyu yanlış çıkacak, yani devlete isyan edenlerden biri kazanacak ve bir sonraki devleti o tesis edecek. Zamanında sağlam yeni nasıl inşa edilir diye sorular sorulara eskiyi yıkarak diye cevap verirdim. Devrimci bir cevap. Eskiyi yani TeCe'yi yıkmak, bir sonraki yeniyi inşa etmek için elzem görürdüm. O zamanlar kurtuluş yukarıdan aşağıya mı, aşağıdan yukarıya mı olacak diye sorular sorulurdu. Ben yukarıdan aşağıya olacağını düşünürdüm, pek çokları aşağıdan yukarıya, yani halkı bilinçlendirerek olacağını söylerdi. Sonunda halkın pek de kurtulmaya niyeti olmadığını, şikayetini yanlış anladığımıza karar verdik hep beraber. Bunu en erken farkedenler, halkı kurtaracakmış gibi yapıp başa geçti. İnsanların şikayetlerinin önemli bir kısmı, kendilerine imkan verilmemesiymiş, bu imkanın başkaları tarafından kötüye kullanılması değilmiş. Adalet aramıyormuşuz, yağma arıyormuşuz. Bu yüzden artık kurtuluş nasıl diye sorana ellerimi iki yana açıp bilmem diyerek cevap veriyorum. Ben ne bilem kurtuluş nasıl? Kurtuluş, eğer kurtulmak isteyen olursa uzak değil, ancak kurtulmak isteyen olursa şartı o kadar da kolay bir şart değil. O yüzden sistemin gerçekten çökmesini beklemekten veya ömrümüz yetmezse ölene kadar sabretmekten başka bir yolu yok gibi görüyor bunun. Sistem kendi içinde bir takım meddahlar üretip insanların kendini kandırmasına yardım ediyor. Gerçek bir kurtuluş yerine İmamoğlu hapisten çıkarsa kurtulacağına inanmak daha kolay çünkü. Memleketin ortalama eyyamcı merkez sağ politikacısından önemli bir farkı olmayan bir adamın hasbelkader seçilirse ne gibi bir kurtuluş getireceğini bilmiyorum ama bir şekilde umut odağı olarak vazifesini bihakkın yerine getiriyor. Hem kurtuluş ne demek? Kurtuluş dediğimiz insanların bulundukları yerden memnun olacakları bir hayat. Yani yanındakine yörendekine, senden az okumuş, senden az çalışan, senden az akıllı, hatta dümdüz salak insanların senden daha iyi yaşadığını görmeyeceğin, kendi yerinden memnun olduğun bir hayat. Sosyal medya çağında bu hayatı insanlara sunmak zor, eskiden köy yerinde, kasabada, şehirde her gün en fazla bir elin parmakları kadar insanın nasıl yaşadıklarına şahit oluyorduk. Şimdilerde hiç tanımadığımız milyonlarca insanın ne kadar daha memnun ve müreffeh yaşadıklarını görüyoruz her an. Kurtuluş dediğimiz, en azından benim kastettiğim, bu insanların hayatlarına imrenmekten bizi alıkoyacak, kendi hayatından memnun olacağın bir yer. Böyle bir yeri insanlar istemiyor. İnsanlar yüksek volatilite arıyor, dalgalanmalar, duygu dalgalanmaları, finans dalgalanmaları, politik dalgalanmalar, bir gün belediye başkanı olan adamın ertesi gün hapse girmesinden şikayet ediyor ama derdi bu gibi olayların tamamen ortadan kalkması değil, biraz da karşı tarafın hapse girmesi. İnsanlar hasetten keyif alıyor, şikayet etmekten, birbirine imrenmekten ve başkalarının ne kadar da liyakatsiz olduğu halde orada bulunduklarını ağılzlarına sakız yapmaktan ve birbirlerini namütenahi gözlemekten kirli bir keyif alıyor. Birbirimizi beğenme imkanımız neredeyse yok, aramızda herhangi bir alacak verecek davası olmayan biriyle bile yanındaki arkadaşının ne kadar güzel olduğu veya hasbelkader hayatında ne kadar da az dert bulunduğuyla ilgili haset duyabilir. Herkes herkesin hayatında kendine dair bir takım eksikleri keşfedebilir. Modern zamanlar bize birbirimize karşı duygu dalgalanmaları için sonsuz imkan yarattı. Biz de bu imkanları seyretmek için kullanıyoruz. Kendi işimize bakmak ve kurtulmak hayli sıkıcı çünkü. Bu durumdaki insanları kurtarıp, hayatlarından nasıl memnun edeceğiz? Sosyalizm'in yaptığı gibi yoklukta eşitlikle mi? Hepimiz eşit derecede sürünürsek ve sürünmek istemeyeni de daha da eziyetle süründürürsek acaba bu kurtuluşa erebilir miyiz? Veyahut insanlara bakınız dünyada hayatınız bir şeye benzemiyor ama ahirette hepimiz cennette şarap içip, ebedi mutluluk içinde yaşayacağız diyebiliriz. Bunun da kötü tarafı bu dünyadaki sömürüye ve rahatsızlığa dair pek az şey söylemesi. Başka ne olur? Şimdilerdeki moda mesela kurtuluş senin kalbinde demek. Yeterince nefes alır, kendini bir takım inançlarla uyuşturursan hayatından memnun olursun. Bu uyuşturan düşüncelerin adı Budizm veya Tasavvuf veya Aşk veya işte o sıra moda olan, herkesin kendine göre anladığı bir takım yumuşak kavramlar olabilir. Kurtuluş dediğimiz zaten hemen hep böyledir, bir şekilde insanların düşüncelerini değiştiremekle ilgilenir. İnsanların düşüncelerinin değiştirmek için de onlara başka düşünceler ve hayatlarını meşgul edecek pratikler vermek lazım. Ancak bu pratikler makro planda bir kurtuluşu getirmez. Kişisel olarak kurtulabiliriz. Ben de artık dünyayı olduğu gibi, olanı olduğu gibi görmekten başka bir kurtuluş olmadığına kanaat ettim. Ancak benim bu kurtuluşumun size bir fikir vermek dışında faydası yok. Kapının önündeki çöpü eşeleyen adama bir faydası yok. Olanı olduğu gibi görmenin çöpü eşeleyen adam için anlamı çöpü eşelemeye devam etmesi oluyor. Böyle bir kurtuluşun umum için anlamı sömürenin sömürmeye, sömürülenin sömürülmeye devam etmesi. Sistem bir yerde çökecek veya kendini teknolojik olarak tamamen dönüştürecek. Ya insanlık bildiğimiz haliyle kaybolacak, ya da hayatımızdan ebedi mutlu olmamız için gereken her tür biyolojik ihtiyacın en ucuz yoldan sağlandığı bir dünyada, kendi duygusal dalgalanmalarımızla yaşamaya devam edeceğiz.

Joseph Campbell bir konuşmasında mitlerin vazifelerinden birinin insanlara kozmolojik bir model sunmak olduğunu ve bunun modern zamanlarda bilim tarafından yerine getirildiğini söylüyor. Ayrıca mitin diğer anlatılardan ayrılan özelliğinin doğruluğuna inanılması olduğunu söylüyor. İnsanlar mite hikayelerden bir hikaye gibi bakmaya başladıklarında, bu nedenle mit vazifesini yerine getiremiyor. İnsanlar kültürlerini terkip eden mitolojiye gerçek muamelesi yapıyor. Başkalarının mitolojisi yalan, mesela mitoloji deyince biz Zeus'un Olimpos'taki hikayelerini anlıyoruz. Bunlar bize gerçek gelmiyor ancak Yahudilerin Mısır'dan çıkması veya Hz. İsa'nın mucizeleri gibi anlatılanlar bizim için gerçek. Biri bize bunlar da diğerleri gibi mitoloji deyince (en azından) canımız sıkılıyor. Modern çağın derdi bu. Bir yandan bizim mitlerin de aslında diğer mitler kadar mitik olduğunu biliyoruz. Biri sıkıştırınca zaten bunlar tarihi bilgi değil demek zorunda hissediyoruz, bunlar devrin insanları anlasın diye anlatılan hikayeler. Ancak bir yandan da bunlar herhangi bir hikaye değil. Hz. Yusuf'un kuyuya atıldığına dümdüz haliyle inanıyoruz çünkü biri gelip bizi kuyudan çıkarsın diye umut etmek zorundayız. Hayatımıza anlam veren hikayeler bunlar. Mitlerimizle yaşadığımız dünya arasındaki mesafe arttıkça mitin kozmolojik vazifesi sekteye uğruyor. Bin (veya onbin) sene önceki olayların bugüne dair söyleyebildikleri azalıyor. Aradaki yılların çokluğundan değil, bilim adı verilen başka bir mitolojinin diğer mitolojileri sorgulamasından bu. Yaşadığımız dünyayı algılarken teleskop ve mikroskop kullanıyoruz, hastalıklarımızı keşfetmek için Kabalistik bir takım hesaplara değil, kan değerlerimize bakıyoruz. İçinde büyüdüğümüz mitoloji bize giderek daha çok ailemizin hürmetine inanmaya devam ettiğimiz bir hikayeler bütünü gibi geliyor. Bu yüzden herhalde simülasyon gibi özünde mitolojik bazı fikirlere inanmak, binlerce sene önceden gelen dinlere inanmaktan daha kolay. Sonunda simülasyona inanan, her şeye inanır gibi bir noktaya varıyoruz -- çünkü kainat bir simülasyonsa Hz. İsa'nın mucizeleri veya Nuh tufanı aynen gerçek olabilir. İçinde yaşadığımız gerçekliği inanılabilir bir mitoloji ile izah etmemiz gerekiyor, simülasyonla. Mitolojinin bu kozmolojik vazifesi aslında deneyleştirelemez olmasında yatıyor. Eski Grekler Olimpos'a çıkıp bakamıyorlardı, yani Zeus'un orada olduğuna inanmaktan başka bir çareleri yoktu. Göklere çıkılmasının mümkün olmadığı zamanlarda Allah'ın orada bir tahtta oturduğuna inanmak makul ve anlamlıydı. Şimdilerde ise Allah'ın bütün boyutların ötesinde başka bir yerde bulunduğuna, hem kainatı yarattığına, hem onun dışında bulunduğuna inanabiliyoruz çünkü boyut değiştirip bakma imkanımız yok. Simülasyon hipotezi de benzer bir vazife görüyor, denenme imkanı yok. İnanırsan hayatına sair hikayelerden daha güçlü bir kozmolojik bir anlam getiriyor. Önceki devirlerde gözlerinin önündeki putlara değil, gökteki bir tanrıya inanarak kozmolojik anlamlarını pekiştirmiş insanlar gibi. Ben bunların hangisi gerçektir tartışması yapmayı lüzumlu görmüyorum. İnsanların bu kozmolojik anlam ihtiyacını karşılamaları gerekiyor ve bir mitoloji bu vazifeyi gerçekleştiremeyince, başkası onun yerini alıyor. İslam'ın anlattıklarını alakasız bulan biri, Atatürk merkezli bir mitoloji kurup buna inanabiliyor. Bunu yavan ve fazla yerel bulan biri kozmolojik anlamını self-help kitaplarından bir takım manifestler yapmaya çalışarak arayabiliyor. Manifest işini salakça bulan biri de kainatı bir bilgisayar oyunu gibi düşünüp simülasyona inanabiliyor. Buradaki tek kriter, naçizane fikrimce, bu mitolojilerin vazifesini ne kadar yerine getirebildiği. Kozmolojik vazifesini yerine getiremeyen, gerçekliği tartışma konusu yapılabilecek mitolojilerin yerini başka mitolojiler alıyor. Türkiye'de İslam'ın toplumdaki zayıflamasını böyle izah ediyorum. Gençler arasında azalan dindarlığın büyük ölçüde sebebi, İslam'ın anlattıklarında kendi kozmolojik anlamlarını bulamıyor olmaları. Allah'ın peygamberleri vasıtasıyla insanlara hitap ettiğine inanmak, hepimizin bir bilgisayar oyununun karakterleri olduğuna inanmaktan zor geliyor.

Bardağın boş yarısını mı görüyorsun, dolu yarısını mı? Hangi yarısıyla bağ kurduğuma göre değişir. Bardaktaki içeceğin ne olduğuyla da değişir. İçi su dolu bir bardakla, limonata veya viski dolu bardağın hangi yarısını göreceğini bu içeceklerle ilişkin belirler. Bu yüzden her durumda pessimist, her durumda optimist kimse yoktur. Su dolu bardağın boş tarafını gören adama, viski dolu bardak gösterirseniz belki dolu tarafını görecektir.