mây ngàn

Đúng ngày này cách đây 55 năm, Hòa Thượng Thích Quảng Đức đã tẩm xăng tự thiêu tại ngã tư đại lộ Phan Đình Phùng và Lê Văn Duyệt, Saigon nhằm phản đối sự đàn áp Phật giáo của chính quyền Đệ nhất Cộng hoà Ngô Đình Diệm. Sau đây là toàn văn lời tâm nguyện của Ngài trước lúc tự thiêu. Đây cũng là lòng mong cầu của chúng ta trước thực trạng gay go tiếp diễn suốt mấy ngày qua trên khắp quê hương.

Tôi là Tỳ kheo Thích Quảng Đức, trụ trì chùa Quan Thế Âm Phú Nhuận Gia Định. Nhận thấy Phật giáo nước nhà đang lúc nghiêng ngửa. Tôi là một tu sĩ mệnh danh là trưởng tử của Như Lai, không lẽ cứ ngồi điềm nhiên toạ thị để cho Phật giáo tiêu vong, nên tôi vui vẻ phát nguyện thiêu thân giả tạm này cúng dường chư Phật để hồi hướng công đức bảo tồn Phật giáo. Mong ơn mười phương chư Phật, chư Đại Đức, Tăng ni chứng minh cho tôi đạt thành chí nguyện như sau:

Một là mong ơn Phật Trời gia hộ cho tổng thống Ngô Đình Diệm sáng suốt chấp nhận năm nguyện vọng của Phật giáo Việt Nam ghi trong bản tuyên cáo.

Hai là nhờ ơn Phật từ bi gia hộ cho Phật giáo Việt Nam được trường tồn bất diệt.

Ba là mong nhờ hồng ân Đức Phật gia hộ cho chư Đại Đức, Tăng ni, Phật tử Việt Nam tránh khỏi tai nạn khủng bố, bắt bớ, giam cầm của kẻ ác.

Bốn là cầu nguyện cho đất nước thanh bình, quốc dân an lạc.

Trước khi nhắm mắt về cảnh Phật, tôi trân trọng kính gởi lời cho tổng thống Ngô Đình Diệm nên lấy lòng bác ái từ bi đối với quốc dân, đều thi hành chính sách bình đẳng tôn giáo để nước nhà xưng yến muôn thuở. Tôi thiết tha kêu gọi chư Đại Đức, Tăng ni, Phật tử nên đoàn kết nhất trí hy sinh để bảo tồn Phật giáo.

Nam Mô A Di Đà Phật
 Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật

Sáng tác của Anh Việt Thu phần lớn theo âm giai ngũ cung, lối hát như dân ca, hát ru con hoặc ca cổ miền Nam. Trong số hơn hai trăm ca khúc đã sáng tác, không có nhiều ca khúc nổi tiếng còn được ca hát thịnh hành cho đến ngày nay. Ít ai biết ông đã soạn nhiều hành khúc, trường ca và cả nhạc thính phòng cho dương cầm và vĩ cầm.

Mây Ngàn mời quý vị và các bạn nghe nhạc phẩm Cho tôi sống lại một ngày của nhạc sĩ Anh Việt Thu, do ca sĩ Trúc Mai trình bày trong cuốn băng Việt Nam 2 - Thương Quá Việt Nam. Bài hát là lời tưởng tượng của một chinh nhân kể về cuộc đời người vợ ở quê nhà đang ngóng đợi chàng về. Hình ảnh bàn tay người vợ trong mấy câu này đã gây một ấn tượng mãi mãi và là ước lệ hay nhất cho hình tượng người phụ nữ Việt trong chiến cuộc.

Hôm nay xin dành cho Nguyễn Đức Sơn, một gương mặt trẻ tuổi ngông cuồng và phủ nhận nhưng là một tác giả đáng đọc nhất của văn chương miền Nam. Mây Ngàn giới thiệu một độc thoại và độc ảo tưởng nên thơ của ông.

"Có nên lấy cái vé cao nhất không? Sao lại không? Nhưng ô kìa sao mình keo bẩn thế?" Trương chần chừ, do dự, chỉ mong muốn một sự tình cờ nào đến giải quyết. Trương thấy khó chịu với chính mình khi biết mình không dứt khoát nổi những việc cỏn con trong đời sống. Nhưng đây có phải là một việc cỏn con không? Trương liếc nhanh về phía đứa con gái bây giờ đang dồn với chàng vào khoảng giữa lòng chuyến xe buýt Gia Định – Chợ Lớn. "Sao mình keo bẩn thế? Có thể nào mình bần tiện đến mức đó không?". Trương nghĩ như vậy nhưng không trả lời. Thì cho cao tay lắm giá cái vé lớn nhất cũng chỉ có năm hay sáu đồng thôi. Mà cái vé Trương vẫn lấy thường nhật mỗi trưa dạy học ở Bình Dương về Bà Chiểu để đi đoạn đường chuyến buýt đặc biệt này giá đã hai đồng (có mang mấy chữ Bà Chiểu – Chợ Trương Minh Giảng) rồi. Trương không thể keo bẩn một cách kỳ cục như vậy. "Đi đâu?" Người bán vé đã đến chỗ chàng đứng. Chàng tính nói: "Vé tối đa" như bao nhiêu lần phiêu lưu khác khi bắt gặp một dáng dấp hay hay nào đó trên cùng chuyến bút. Nhưng rồi chàng lại do dự. "Đi đâu?" Người bán vé giục giã. "Thì cứ mua mẹ nó cái vé tối đa đi rồi mình muốn xuống đâu thì xuống, sao lại tiếc mấy đồng bạc". Trong phút chốc chàng đã tự trách như vậy. Nhưng cơn đau đầu gần như kinh niên lại tấn công Trương. Chung quanh đầu Trương như có một khối vật nào thoạt đè nặng, thoạt giở lên. Cơn nóng lạnh, hâm hấp mồ hôi đã phát ra lúc 9 giờ 30 sáng khi chàng vừa phụ trách xong hai giờ Anh Văn lớp đệ tứ để tiếp đến lớp đệ nhị. Khoảng gần ba mươi cây số trên chiếc xe đò có chỗ dựa khá êm cùng với gió mát làm Trương quên hẳn cơn nhức đầu. Bây giờ nó lại tái phát. Hay đúng hơn nó tái phát từ lúc chàng đứng đợi buýt ở trạm xe Bà Chiểu, leo lên một chiếc xe cũ rích máy nổ rầm rầm đứng yên một chỗ. Và chính nó có khi cũng bay đi một cách lạ lùng khi Trương chú ý đến đứa con gái. "Có thể nào làm đẹp một đứa con gái không?". Trương vẫn thường nghĩ vậy khi trông thấy những đứa con gái có một sắc đẹp, một dáng dấp hay hay nào đó nhưng chàng biết chắc chắn sẽ thất vọng nếu hoàn cảnh may mắn cho chàng đi thêm một đoạn đường ngắn nữa thôi. Chàng không tin ở ý chí, tài năng, ở tâm hồn chàng. Chàng không tin ở khả năng của chúng để biến tạo một đứa con gái nếu đứa con gái đó đã không có mầm mống thích nghi. Rồi tất cả – trừ những hình bóng hư ảo xa xôi – sẽ trở về cái tầm thường, lì, lợm, ngu, ngốc, u mê của đời sống một người đàn bà. Tưởng tượng đến những đứa bạn gái cùng lớp cùng trường hồi trung học, mấy năm ở Văn Khoa hay những đứa con gái lạ lùng khác rải rác trong bao nhiêu cảnh sắc ngược nhau, chống nhau của cuộc đời, tưởng tượng đến những dáng dấp chàng đã từng mê đắm, chàng đã thất vọng khi tình cờ gặp lại họ. Thôi nhé em, một hột cát nhỏ trong bãi biển hồn anh. Thôi nhé em, anh chỉ lấy đúng cái vé hai đồng như thường nhật mỗi ngày anh có đi dạy học ở Bình Dương về Bà Chiểu để đón buýt về hiệu cơm Trung Hoa trước trạm Chợ Trương Minh Giảng, ăn tạm một cái gì đó trước khi lại đón một chuyến khác từ Saigon chạy về đưa anh lên một khoảng đường xa hơn một chút nữa, nơi có gian phòng cô quạnh của anh. Thôi nhé. Nhưng Trương không thể không liếc mắt nhìn xem đứa con gái đã mua vé nào. Ông bán vé đã xé rất nhanh và dúi vào tay đứa con gái mà không thối lại gì hết khiến chàng không đoán được đứa con gái đưa cho ông ta mấy đồng bạc chì. Nắng rất gắt tỏa ra khắp nơi và hắt vào xe. Thôi nhé em, anh rất mệt rồi. Đến trạm chợ Trương Minh Giảng là trạm cuối cùng anh có thể đi chung với em, nhìn em. Và sau đó nếu em không xuống, anh bỏ cuộc. Anh phải bỏ cuộc càng sớm càng tốt vì trước sau gì anh cũng biết anh bỏ cuộc như mai kia anh sẽ bỏ cuộc đời này vậy. Nhưng còn cái tên thanh niên kia. Vâng, còn một thanh niên tự nhiên đứng vào cái thế địch thủ của Trương. Bây giờ Trương mới chú ý nhiều đến hắn. Hồi ở trạm Bà Chiểu, hắn cũng ngồi cùng chuyến xe với đứa con gái nếu Trương nhớ không lầm. Và có lẽ họ là hai trong số hành khách đến sớm nhất nên mới có cái may mắn ngồi cùng dãy ghế trên, gần cửa xe. Rồi được một chốc, một chốc thôi, khi Trương cũng bước lên chuyến ấy thì có một nhân viên công quản trong trạm cho biết chiếc xe bị hư, không thể chạy được. Chính lúc ấy Trương mới nghe đứa con gái cười và nói một chút với thiếu phụ bên cạnh: "Lại phải dời xe nữa". Như vậy là thiếu nữ đã đợi xe khá lâu trước chàng nhưng hai chiếc đều hư và chiếc trước đã bị kéo đi đâu đó. Giọng miền Nam làm Trương thất vọng phần nào. Rồi đứa con gái xuống xe. Dáng hơi thấp hơn Trương một chút và rất vừa tầm. Toàn thể thân hình tỏa ra một mùi băng tuyết kỳ ảo với dáng dấp đang quyến rũ nhất thời của một thiếu nữ. Tên thanh niên thì không thể địch nỗi Trương tuy hắn cũng có vẻ nhanh nhẹn và lịch sự. Hắn cầm một đĩa nhạc nhỏ 33 tours, có lẽ thuộc nhạc kích động Mỹ. Trương đoán điều ấy qua cách trình bày bản nhạc dù không bao giờ chàng nhìn rõ mấy chữ Mỹ khá to trên đó. Tên thanh niên đó bám sát vào đứa con gái mà chắc chắn hắn cũng nhận ra một dáng dấp đặc biệt vô cùng. Lúc có chuyến buýt đến thay, cả ba đều cố giữ thế. Cả ba đều để cho tất cả hành khách lên xe rồi mới từ tốn lên sau. Nhưng Trương còn làm cao hơn. Chàng bước lên cửa sau trong khi hắn đi theo đứa con gái bước lên cửa trước. Tuy nhiên lúc lên xe rồi thì Trương và đứa con gái như cùng hẹn nhau lọt vào giữa lòng xe. Mãi lúc sau tên thanh niên mới từ từ làm như vô tình tiến lại gần, với một tay cầm đĩa nhạc đụng đến nóc mui xe. Trương thấy mình hách hơn, với chiếc cravate bằng nylon đen nhỏ thắt trên chiếc áo nylfrance rất trắng. Trương nghĩ đến khuôn mặt cô hồn và trời đánh của mình thật ra có ẩn chứa một cái gì rất cha chú. Trương biết mình có thế hơn nhưng chàng cũng không thể khinh địch. "Hắn có thể… với ý định như mình không?". Trương tự hỏi khi xe băng qua đường Cách Mạng, nghĩa là đi được gần một nửa đường Trương Tấn Bửu. Lúc này, qua một vài trạm nhỏ, hành khách xuống khá nhiều mà số hành khách mới lên không có bao nhiêu. Xe bắt đầu thưa thớt. Không thể đứng gần nhau sợ dị, cả ba đều không hẹn mà cùng một lúc từ từ nới rộng ra nhưng vẫn canh chừng nhau. Lúc này Trương mới tức tối. Sao lúc đầu không mua cái vé cao nhất. Bây giờ chẳng lẽ mua thêm vé. Như thế thì chắc chắn tên thanh niên kia đoán biết ý định của Trương. Không. Thôi nhé em. Anh chỉ có thể đuổi theo em đến trạm chợ Trương Minh Giảng là trạm cuối cùng. Nếu em xuống trên khoảng đường đó, rất có thể anh xuống theo em, đi ngang qua nhà em, dù phải đi qua bao nhiêu con hẻm nhầy nhụa đầy xú khí dưới trời nắng lửa. Còn nếu em đi xa hơn, anh bỏ cuộc. Anh không đủ sức theo em khi mà phía trước chỉ toàn ảo giác. Xe bắt đầu thưa. Một trong băng ghế bắt đầu trống. Cả ba không ai ngồi xuống, cả tên thanh niên, đứa con gái và Trương. Chỗ trống ở gần Trương nhất. Và người còn lại – một ni cô – có vẻ muốn ngồi khép lại dành chỗ cho Trương. Cử chỉ vừa làm cho Trương vừa vui vừa buồn. Chàng nhìn ni cô. Khoảng gần hai mươi lăm. Đẹp nghiêm nghị nhưng chắc chắn còn tha thiết một cái gì khác trên đời này ngoài đời sống là lý tưởng tu đạo. Một chút gì đó có thể trong nắng, trên mây, trên dáng dấp rất yêu đời của những đứa con gái nhỏ, trên mái tóc hớt gần trọc của một thanh niên xông xáo, lăn lộn và vật vã như Trương. Một chút gì đó, một chút thôi, nhưng chắc không bao giờ tắt được. Trương muốn ngồi xuống ngay bên cạnh ni cô, ngồi bên cạnh một chút gì đó. Nhưng không hiểu sao thấy bất ổn. Rồi Trương thấy mình lại có lỗi khi không chịu ngồi xuống. Sau cùng chàng nghĩ kỹ nếu ngồi xuống sẽ gặp khó khăn nếu chàng muốn đuổi theo đứa con gái xuống một trạm nào đó thình lình. "Ngồi vô đi, ngồi vô đi, còn một lô trống kìa!" Người bán vé đi trở qua chỗ ba người đứng để ra phía sau thu tiền mấy cái vé mới. Ông ta nói như vậy khi đi ngang qua ba người, nói một cách vu vơ, không chỉ định một người nào rõ ràng cả. "Trạm cuối Trương Tấn Bửu đây. Ai xuống xuống đi!" Ông kiểm soát vé nói thay lời nhân viên bán vé. Trương bắt đầu hồi hộp nhẹ nhàng. Thình lình tên thanh niên đưa mắt nhìn thẳng vào người đứa con gái, nhìn khắp nơi, đậu lại rất lâu ở thân người, nơi kết tụ cái dáng dấp uyển chuyển, băng tuyết kỳ ảo. Rồi hắn xoay đi thật nhanh nhảy xuống cửa trước khi xe đã chuyển bánh được vài thước. "Hắn đã đầu hàng. Không ngờ hắn bỏ cuộc sớm thế". Trương nói một mình, không còn thích thú. "Nhưng biết đâu hắn khôn ngoan". Trương lại trầm tư. Đây là trạm chót trước khi đến trạm Trương Minh Giảng. Nghĩ vậy tức khắc Trương đau khổ. Sau hồi nãy không lấy mẹ nó cái vé tối đa? Có thể nào đứa con gái sắp xuống? Và nếu vậy thì có lẽ định mệnh đã sắp đặt rồi. Xe bắt đầu quẹo khúc quanh qua Trương Minh Giảng. Vậy là hết. Trạm kia rồi. Chợ kia rồi. Hết. Hết. Nhưng tại sao chịu hết? Giây phút nhìn chừng đứa con gái, Trương thấy hy vọng của chàng đã chấm dứt vì đứa con gái không chịu nhúc nhích hay có cử chỉ muốn xê dịch nhỏ nào trên xe chứng tỏ mình sắp xuống. Hết rồi phải không em? Chặng đường này là hết rồi phải không em? Cám ơn rất nhiều đã có ý đứng lại rất gần anh. Cám ơn rất nhiều đã thỉnh thoảng nhìn anh bằng đôi mắt anh không đời nào quên được. Trương vội vã nhìn thật kỹ đứa con gái một sách sỗ sàng cho thật đã nư. Chàng hoảng hốt trước dáng dấp quyến rũ chưa từng thấy. Có một chút gì hơi quê mùa. Chiếc áo lót cũng vậy. May cái đăng-ten hơi thô. Qua làn áo lụa mỏng chàng đã thấy hết. Không có mùi dầu thơm nào mà chỉ có mùi mồ hôi kỳ ảo. Có một cái gì dơ dơ trong toàn thể thân hình như bắp chuối, như con rắn. Có một nét gì tầm thường trong cách ăn mặc. Nhưng đó chính là tuyệt đỉnh cái đẹp của đứa con gái này. Và có lẽ bất cứ cái đẹp tuyệt đỉnh nào cũng có lẩn khuất đâu đó một cái gì thiếu hụt, bất toàn không thể luận giải nổi. Như những bức họa và bài thơ siêu đẳng. Và cũng như trái đất này nữa chăng? Một luồng gió thổi vào. Đứa con gái vội khoác hờ tà áo che sát chiếc mông no tròn mà chắc chắn thần thánh cũng sẽ chết giấc nếu chịu nhe răng cắn vào đó một chút thôi (rồi nhả ra ngay). Đường viền chiếc quần cánh cộm lên. Trương đoán chiếc quần cánh đó may bằng tay, hơi rộng một chút, bằng một thứ vải gì phải dày hơn khá nhiều thứ vải mỏng thường được may quần áo lót cho đàn bà con gái nên mới thấy có một sắc độ như vậy. Bây giờ mấy cuốn sách và vở cũng được thay tay cầm. Trương để ý thấy cái gáy của quyển sách Anh Văn. Trong nghề, chàng đoán ngay đó phải là cuốn Let’s learn English cuốn một. Và nếu không có trường hợp bất thường đứa con gái chỉ học khoảng đệ thất, đệ lục thôi. Có lẽ sợ biết mình học hơi thấp và muộn, đứa con gái dấu quyển Anh Văn kia vào trong. "Nếu hắn đang học đệ nhất hay đang là sinh viên chắc chắn yếu tố này sẽ giết mất cái đẹp kỳ ảo trong toàn thể thân hình hắn trưa nay". Trương nghĩ vậy và chàng chỉ muốn xuống ngay với đứa con gái, đi bất cứ nơi nào trưa nay trong y nguyên áo quần và dáng dấp và mùi hôi và đăng-ten hơi nhà quê dù chàng mệt nhừ vì đường xa. Đừng thay đổi gì hết, dù chiếc áo trắng mà chàng thường ao ước để thế cho chiếc áo dài lụa hơi cũ kia. Không thay đổi, không thể thay đổi một chút nào cả. Chàng ao ước được nắm tay đứa con gái kia đi suốt đời này. Không nghĩ ngợi gì hơn, không thay đổi gì hơn. "Có nên mua thêm vé không?" Trương suýt bật thành tiếng nói. Bỗng chàng chú ý đến mấy ngón tay của đứa con gái vuốt hờ mái tóc. Mấy ngón tay có vẻ hơi thô chứ không thon như chàng tưởng. Nhưng biết đâu đó là một trong những yếu tố làm cho tăng thêm cái dáng đẹp tuyệt vời của đứa con gái. Chàng muốn giữ cả những ngón tay đó. Trương nói thật nhỏ với nhân viên bán vé: "Ông cho thêm một cái vé". "Đi đến đâu? Sao hồi nãy không mua luôn?" Ông bán vé cười ranh mãnh nói lại một lần nữa. "Đi đến đâu?" "À, tôi đi… chỗ nào cũng được". Trương ấp úng. Trương rất tức bực vì không ngờ mình thiếu tự chủ như thế. Đứa con gái làm một dáng điệu rất đẹp: nàng ngẩng đầu một chút ra phía sau làm tóc lung linh và lòa xòa. Trời ơi, giống… vô cùng. Và một hình bóng thất vọng trong quá khứ hay trong trời đất tượng hình rõ ràng trong ký ức Trương. Chàng nhắm mắt lại cho hình bóng kia tan đi nhưng nó lại càng hiện rõ hơn. Thôi em nhé, anh xuống ngay nơi trạm sắp đến. Anh xuống ngay nơi đây. Anh phải dừng lại khoảng đường này. Không phải anh bị con ma quá khứ hay con ma trời đất ám ảnh làm anh có những hành động mê cuồng tai hại. Ôi, những hình bóng dĩ vãng – những đứa con gái tuyệt vọng cho đời anh – đang bủa vây anh. Nhưng em hiểu vì sao anh tuyệt vọng? Không phải vì lý do anh thất bại đâu. Nhưng chính những đứa con gái đó mới là hiện thân của buổi tối, của tuyệt vọng cho anh và anh vùng vẫy tấn công để biết rõ niềm tuyệt vọng tất hữu của đời anh, con gái. Và anh nghĩ không thể nào làm đẹp một đứa con gái cả, thật vậy em ạ. Nhưng anh vẫn xao xuyến vô cùng khi đứng trước dáng dấp đẹp lạ lùng của em mà anh đã chết điếng khi còn đợi ở trạm Bà Chiểu. Anh tưởng không thể sống nổi và không nên sống nữa khi gặp những dáng dấp như em. Anh nhìn rõ khuôn mặt em: mũi hơi cao nhưng tất cả thì không có gì đặc biệt. Anh lên nhìn kỹ chân em: đôi guốc hơi quê mùa, những ngón chân thì thấp và hơi ngắn, mấy cái móng chênh lệch, và một ngón cái đã bị hư móng. Nếu chỉ nhìn riêng chân em chẳng hạn, anh sẽ chán nản, nhất định. Nhưng tại sao phải phân tích khốn cùng như vậy. Tại sao lại cứ phải nghe em nói tiếng gì để biết người Nam hay người Bắc, Mán hay Mường? Tại sao phải dò đến nhà em, tại sao phải tìm biết một cách cẩn thận và ngu xuẩn ngọn ngành của em. Anh chợt nhìn thấy nắng bên ngoài đẹp vô biên. Nắng rực sáng tưng bừng. Anh quên đi đây là Saigon với đời sống thúc đẩy, xô bồ chỉ làm anh phát điên. Anh quên đi đây là Saigon, nơi anh phải mỏi mắt mới tìm được một chút thiên nhiên, một chút màu xanh của cây cối, một chút hoa, một chút nước trong của dòng suối nhân tạo, một chút hoa một chút cỏ mà anh thèm khát. Từ đó anh bỗng hiểu rằng nơi nào trên mặt đất này cũng có thể đẹp. Đó là hy vọng lớn nhất và cũng là tuyệt vọng lớn nhất của anh khi gặp em, khi gặp các em, con gái. Anh cũng hiểu rằng đứa con gái sẽ theo anh suốt đời đó có thể đẹp và thông minh hơn em nhưng cũng có thể thua em nhiều lắm. Anh tin điều anh nghi ngờ lắm. Nhiều lúc Trương nghĩ chỉ cần có một bức thư nào đó, chàng sẽ hiến dâng với cái nghĩa linh thiêng nhất của một đứa con trai từ lâu độc thân và cho rằng chỉ có lối sống như vậy mới lý tưởng, mới mong hưởng thụ bao nhiêu biến ảo dù không đi đến đâu hết. "Mà cần gì phải đi đến đâu!" Trương nói nhỏ một mình như vậy. Những vì sao xa vắng kia có đi đến đâu không mà vẫn đẹp. Trái đất này có quay đến đâu không mà vẫn quyến rũ Trương. Thôi để anh cứ đi hết khoảng đường em đi. Thế nào cũng qua đại lộ Trần Quốc Toản phải không? Và anh sẽ nhìn cho thật kỹ tấm thân băng tuyết lạ lùng của em mà thỉnh thoảng anh vẫn bắt gặp trên đời hiện thân nơi bao nhiêu đứa con gái khác, để khi ngoảnh mặt lại thì em đã xuống một trạm nào rồi. Vâng, để anh đi tiếp cho hết khoảng đường em đi. Nhưng như thế cũng có nghĩa là anh dừng lại nơi đây, xin dừng lại nơi đây, trạm chợ Trương Minh Giảng. Rồi anh cũng bỏ cuộc như tên thanh niên kia tôi, nhưng anh bỏ cuộc một cách đau đớn hơn, hạnh phúc hơn, quằn quại hơn, tuyệt diệu hơn vì anh đã đọ mặt với hư vô lạnh lẽo đời đời ngay giữa trưa nắng lửa hừng hực này rồi.

Nguyễn Đức Sơn

Mây Ngàn xin trân trọng giới thiệu hãng phim Mỹ Vân và công trình phục dựng định dạng phân giải cao các âm bản phim nhựa miền Nam Việt Nam trước 1975 của hãng.

Việt Ảnh Mỹ Vân được thành lập vào năm 1952 tại Hà Nội với cuốn phim đầu tay mang tựa đề "Cô Gái Việt", cùng hai diễn viên chính Lan Hương và Thanh Hương. Năm 1954, hãng phim di cư vào Saigon và đổi tên thành Mỹ Vân Điện Ảnh, toạ lạc tại Số 6 Ngô Thời Nhiệm, Quận 3, Saigon. Từ đó cho ra đời các tác phẩm:"Áo Dòng Đẫm Máu", "Quan Âm Thị Kính", “Người Đẹp Bình Dương”, "Bẫy Ngầm", "Vết Thù Trên Lưng Ngựa Hoang", "Điệu Ru Nước Mắt", "Năm Vua Hề Về Làng", "Quái Nữ Việt Quyền Đạo", "Triệu Phú Bất Đắc Dĩ", "Người Chồng Bất Đắc Dĩ", "Đứa Con Trong Lửa Đỏ", "Sau Giờ Giới Nghiêm", "Sợ Vợ Mới Anh Hùng", "Chân Trời Tím", "Việt Nam Trong Ly Loạn".

Sau ngày Saigon biến đổi, ông bà chủ hãng phim là ông Lưu Trạch Hưng và vợ bà Nguyễn Lưu Mỹ Vân đã lên tàu đi sang Hoa Kỳ định cư. Tại San Francisco, California, hãng phim vẫn tiếp tục phục vụ cộng đồng người Việt tại Hoa Kỳ và Hải Ngoại dưới hình thức cho các hội đoàn thuê phim và mua bản quyền phân phối phim của các nước khác như Hong Kong, Ấn Độ và Nhật. Hãng phim đổi tên lần thứ ba thành "My Van Films" và được Hoa Kỳ bảo vệ thương hiệu và bản quyền cho 9 cuốn phim sản xuất tại Việt Nam đã may mắn còn giữ lại được.

Để góp phần gìn giữ di sản nghệ thuật điện ảnh quý báu của miền Nam Việt Nam cho thế hệ mai sau, Mỹ Vân Films đang cố gắng thực thi công việc tái phục lại những tác phẩm điện ảnh vô cùng giá trị của miền Nam Việt Nam trước 1975. Với kỹ thuật tân tiến nhất về Digital Restoration của Hollywood, tất cả hình ảnh và âm thanh sẽ đuợc hoàn toàn khôi phục lại qua dạng Digital High Definition. Những bộ phim nghệ thuật này cũng sẽ được bảo vệ vĩnh viễn trong Viện Lưu Trữ Bản Quyền Trí Tuệ tại Hoa Kỳ (The United States Copyright Office).

Trang mạng chính: www.myvanfilms.com

Sáng đầu tuần đọc một bài phiếm luận của Bình Nguyên Lộc trên báo xưa, phải tủm tỉm cười ý vị, Mây Ngàn thân gửi bạn đọc gần xa. Hầu hết những tên đường phố trong bài ngày nay vẫn được giữ nguyên như cũ. Bạn đọc nếu lưu ý nhớ được vị trí những con đường này ở Saigon, sẽ dễ hiểu hơn.

Đi trên đại lộ Hai Bà Trưng tôi bỗng sực nhớ lại một điều rồi tủi thân cho bọn đàn ông của ta. Là hễ đờn ông được danh vọng thì đàn bà cũng thơm lây, nhưng khi đàn bà nổi danh thì tên tuổi đàn ông chìm sâu thêm.

Đành rằng ông Thi Sách chỉ có mỗi một cái công nhỏ đối với nước nhà là bị viên thái thú Tàu giết thôi, nhưng quên mất ông ấy cũng tội. Vậy nên tôi đã đi khắp Saigon để tìm xem có con phố nào là phố Thi Sách không? Có. Hoan hô quí vị đặt tên đường đã nhớ dai hơn nhân dân.

Nhưng mà tội quá, ông Thi Sách ở mãi bên kia nhà thương Đồn Đất, ở xóm ngoại nhân, không bao giờ có người Việt bước chân đến. Ông nầy đã chết vì tay ngoại nhân mà hương hồn ngày nay vẫn lẩn quẩn với ngoại nhân.

Ông Thi Sách và Hai Bà Trưng chạy song song với nhau cho tới mé nước, và không bao giờ gặp nhau cả, đó cũng là một điểm đáng buồn cho cặp vợ chồng ấy.

Ông Nguyễn Thái Học mà còn ngậm cười được vì đã gặp Cô Giang, Cô Bắc ở hai ngã ba chợ Cầu Muối, đằng nầy ông chồng Bà Trưng chỉ nghe văng vẳng tiếng bà đâu đó thôi.

Bà Sương Nguyệt Ánh cũng không bao giờ đi thăm cha được, vì bà ở xóm Bùi Chu còn cụ đồ lại qui điền mãi tận trên Tân Định.

Vị nữ anh hùng thứ nhì của ta, Bà Triệu cũng bị ta quên mất vì bà cũng ở xóm ngoại nhân, trong Chợ Lớn.

Tuy nhiên, cũng phải nhìn nhận rằng đô thành đặt tên rất khéo, Công chúa Huyền Trân ở một căn phố buồn hiu, sau dinh Độc Lập, buồn như con đường thiên lý ngàn dặm băng rừng đưa công chúa từ Việt sang Chiêm.

Còn cái phố có nhiều tiệm mì, tiệm ăn và tửu lâu trong Chợ Lớn mà đặt tên là phố Tản Đà thì tuyệt diệu bởi vì Tản Đà không phải là thi sĩ mà thôi, lại còn là thực sĩ nữa.

Nếu đô thành có bất công chút ít, chẳng qua là vì quên đó thôi. Chẳng hạn như ông Phan Huy Chú được nêu danh trong Chợ Lớn mà ông Phan Huy Vịnh lại không.

Đô thành lại trọng văn nghệ lắm. Không có nhà văn, nhà thơ nào ngày xưa mà không được lấy tên đặt tên phố cả, khiến lũ văn nhân thi sĩ hậu sanh là ta đây cũng nức lòng muốn cố gắng để có thể được biệt đãi như thế về sau. Chỉ phiền văn nhân thi sĩ của thế hệ ta đông quá, mà đường phố chỉ có hạn thôi, dễ gì tìm được một chỗ “mần”.

Có một điều đáng chú ý là họ Nguyễn chiếm đa số trong các phố Saigon. Dân tộc ta họ Nguyễn cũng như dân tộc Pháp họ Dupont vậy mà!

Một người Pháp quen biết kể chuyện rằng thuở Đức chiếm đóng nước Pháp, một khi kia quân đội Đức bố ráp ở một ngoại ô nhỏ tại Ba Lê để bắt ông Dupont nào đó. Cuộc bố ráp thi hành xong thì chúng bắt được tất cả tám trăm mười bảy ông Dupont, vừa già, vừa trẻ, đó là chúng đã loại trừ những cậu Dupont oắt con ra rồi đó.

Một cựu thông ngôn nhà binh Pháp ở đây cũng kể rằng một khi kia Pháp ruồng bố ở làng nọ để bắt Nguyễn Thị Hai nào đó. Chỉ một làng ấy thôi, mà họ đã bắt đến bốn mươi tám Nguyễn Thị Hai chẳn chòi.

Vậy thì họ Nguyễn chiếm đến 55 con phố ở Saigon – Chợ Lớn không phải là chuyện lạ. Đó là chưa kể những bà Sương Ngyệt Ánh v.v… cũng là họ Nguyễn mà không nêu họ ra. Bà Đoàn Thị Điểm cũng có người bảo thật ra là Nguyễn Thị Điểm, và biết đâu cô Giang, cô Bắc lại không là họ Nguyễn.

Họ Nguyễn được ưu đãi như thế, còn họ Tô không biết vì sao lại ra rìa. Năm kia trên Hòa Hưng có một con phố tên là Tô Hiến Thành. Năm nay không thấy tên phố đó nữa.

Ngoại nhân có công với dân tộc cũng được nêu danh, cho công bằng. Nhưng không hiểu ông J.J Rousseau có công trực tiếp gì với dân tộc ta. Còn ba ngoại nhân khác rất có công là Tích Quang, Nhâm Diên, và Sĩ Nhiếp lại vắng bóng.

Saigon có một con phố cong queo một cách rất ngộ nghĩnh, được đặt tên là phố Cống Quỳnh. Thật là khéo, vì cách lập luận và hành động của ông Cống Quỳnh cũng cong cong quèo quẹo như con phố kỳ dị ấy. Tiếc rằng Cống Quỳnh có lẽ chỉ là một nhân vật tưởng tượng thôi.

Saigon đặc biệt vì có phố không vỉa hè, thí dụ đoạn phố Đề Thám trước dãy nhà cũ đối diện với hông nhà thờ Tin Lành. Thật ra thì có một vỉa hè rộng độ tám tấc, nhưng đã lì xuống bằng với mặt đường, ô tô tha hồ leo lên và người đi bộ rất lắm khi phải nhảy vào nhà người ta để thoát chết.

Lại có vỉa hè mà người đi bộ không được sử dụng, thí dụ vỉa hè Cô Giang tại chợ Cầu Muối. Người đi bộ ở đoạn nầy hễ xuống đường thì bị xe cán, còn lên lề thì bị mấy chị bạn hàng đuổi, vì mấy chị mướn vỉa hè ấy có đóng tiền chỗ đàng hoàng. Thành ra qua đoạn đường đó y như là qua cầu đoạn trường, lên lề thì đoạn tâm, còn xuống thì đoạn cẳng.

Có lắm vỉa hè công khai dùng làm ga-ra, nói công khai vì xe để trên ấy nằm đó năm nầy qua năm khác mà không sao cả. Thế nên chỉ mướn một căn phố bé nhỏ thôi mà người ta có thể mở ga-ra to là nhờ vậy.

Nói đến vỉa hè không thể không chú ý đến những vỉa hè mức độ khác nhau, khách đang đi bỗng sụp chơn suýt ngã. Ấy, nhà bên nầy xây cao một tấc năm, nhà bên kia chỉ xây một tấc thôi mà. Vì mạnh ai nấy xây vỉa hè nên vỉa hè lại mang đủ màu sắc, có quãng xanh, quãng vàng, quãng xám, và lại kiến thiết bằng đủ cả vật liệu : gạch xi-măng, xi-măng trắng, gạch thẻ, gạch Tàu, nhựa, đá ong. Sợ nhứt là vỉa hè đá ong trên đường Thủ Khoa Huân. Đá ong lổm chổm khiến bộ hành không lọi chân cũng trặc cẳng.

Nếu đô thành tự làm lấy vỉa hè rồi bắt người ta trả tiền thì tình trạng nầy đã không có.

Bình Nguyên Lộc

Tình yêu tuổi trẻ của Nguyễn Tất Nhiên lúc nào cũng đầy mặc cảm, và người con trai ngây thơ lại hay bị các cô gái làm cho tan vỡ. Như trong truyện ngắn dưới đây đăng trên Tuổi Ngọc số 92 năm 1972.

Nắng dịu dàng phai trên sóng mũi cao, trên hàng mi cong của Chiều Xưa đẹp Tây phương. Gió từ giòng sông cuối đường vỗ lên nhè nhẹ. Phải con đường nầy không anh? Phải, nhưng sao Chiều Xưa biết? Anh ngớ ngẩn lạ, trước đó anh chưa từng ca tụng con đường nầy cho Chiều Xưa nghe lần nào chắc? Tôi cười. Anh ngớ ngẩn từ khuya, đợi tới giờ nầy Chiều Xưa mới biết à? Chiều Xưa nhìn tôi, hai tôi nhìn nhau, cùng cười, những nụ cười chẳng hiểu tại sao. Dáng Chiều Xưa loắt choắt như loài chim se sẻ nô đùa trên mái ngói trời mai. Có lần tôi nói: Chiều Xưa là một loài chim đó, biết không? Thôi, xưa như trái đất, ông nào cũng nịnh đầm bằng cách ví người ta như loài chim nầy chim nọ, nghe quê thấy mồ! Anh nói thật đó… Chiều Xưa lắc đầu lia lịa. Cho Chiều Xưa can anh đi! Và không hiểu tại sao lần đó tôi tức muốn thét lên, có lẽ vì xưa nay tôi chưa hề nịnh đầm (khuyết điểm lớn của đa số con trai miền Nam là không biết nịnh đầm!). Chiều Xưa bỗng đưa tay cho tôi nắm, nói nhẹ: Con đường nầy đẹp thật, nhất Biên Hòa thật, anh nói không quá đáng. Chiều Xưa đã nhìn nhận rồi ư? Nhận, nhưng còn “người” thì chưa biết sao? Tôi nói lảng: Con đường nầy lúc trước đầy bóng mát. Hình như anh không thích nhắc đến Dy? Nhắc hay không, thì cũng là một đoạn đời đã qua, mà mình chỉ có thể ngoái lại nhìn trong khi bước chân mình phải tới. Anh hay văn vẻ quá! Hồi nào? Câu nói vừa rồi không văn vẻ hở? Tôi cười: Không. Phải nói “bày đặt” từ lúc nghe thằng bạn nói: mày bây giờ là “kép già”! Một tiếng gọi đùa trong một phút tình cờ chỉ đủ gắn vào hoàn cảnh nhất thời thôi anh à. Mới hai mươi tuổi đừng bi quan vội. Cô bé đang dùng bản năng của người đàn bà với anh? Tôi nghiêng nghiêng đầu, nheo mắt nhìn Chiều Xưa, nói giọng đùa cợt. Nàng ngơ ngác: Anh muốn nói gì? Có gì khó hiểu đâu cô bé. Tôi cười, rút điếu Capstan gắn lên môi, đốt và rít dài, nói chầm chậm: Đàn bà lúc nào cũng thích làm chị, làm mẹ. Chiều Xưa chợt hiểu ra. Anh lầm, Chiều Xưa chẳng bao giờ có ý khuyên nhủ anh đâu, ai còn lạ gì tính anh… Tôi cắt ngang: Đúng rồi cô bé, anh lúc nào cũng chỉ nghe lời chính anh, vì vậy mà từ nhỏ đến giờ anh sống với tư thế cô độc cùng gia đình. Gia đình, với Chiều Xưa là điều mơ ước lúc nào cũng huy hoàng, anh khuyên Chiều Xưa nên sống và nghĩ rằng mình hạnh phúc, vì điều mơ ước của Chiều Xưa là cái mà anh đang muốn thoát ly! (…) À, mẹ Chiều Xưa chắc đẹp lắm hả? Chiều xưa làm sao nhớ nổi? Không có hình ảnh gì sao? Có, nhưng tính ba Chiều Xưa kỳ dị lắm, ông ấy nhất định bỏ lại tất cả trên đất Pháp. Ngay cả bức ảnh nho nhỏ của vợ mình? Dạ… Tôi thình lình kéo mạnh, Chiều Xưa chới với ngã vai vào ngực tôi, nhưng một chiếc hài xanh của nàng vẫn rơi xuống vũng nước đọng bên đường (…)! Gió từ sông lên đã nhiều, vài chiếc lá ướt nặng nề rơi gượng khi màu vẫn còn xanh, áo Chiều Xưa bay lồng lộng vạt sau đính thêm vài chấm bùn nho nhỏ. Tôi rất ưa nhìn con gái đi trong gió lớn đôi vạt áo dài, dĩ nhiên bây giờ tôi đang ngắm Chiều Xưa. Gió càng lớn tôi càng nhìn say mê. Đôi chân Chiều Xưa như bận bịu, như gắng sức xô đẩy và vạt áo trước cứ vui đùa quấn quít thật dễ thương. Anh nhìn gì đó? Chiều Xưa chợt hỏi. Áo Chiều Xưa, tôi giựt mình trả lời. Có gì lạ lắm sao? Không có gì! Anh bữa nay toàn ngớ ngẩn! Hồi nào? Lại ngớ ngẩn! Tôi đành cười trừ, những ý nghĩ lạ lùng trong mình, mình đừng dại dột đem ra giải thích cùng đàn bà, vì tâm hồn họ rất người, rất khó siêu thoát, tôi thà chịu tiếng ngớ ngẩn còn hơn. Bởi vậy, lúc ngang nhà Dy đến giờ, tôi đâu dám cho Chiều Xưa biết tâm trạng tôi đang phức tạp, nếu muốn có Dy đứng trước cổng, nửa sợ Dy cười tôi trẻ con (trẻ con rất thích khoe của!).

 ***

 Một vị linh mục trong một đoạn phim đã nói: “Thượng đế đã dành tình yêu cho con người để bóp tắt nụ cười nhân gian”. Tôi nghĩ, luyến tiếc một thời trong quá khứ là quà tặng êm đềm nhất mà Thượng đế cũng chỉ dành riêng cho loài người. Đó là thứ tình cảm âm thầm như sương đêm rơi xuống lạnh linh hồn, dịu dàng như dải lụa thắt nhè nhẹ trái tim mình đến không còn giọt máu. Chuyện tình đầu của tôi còn vương vít đâu đây, trên con đường nầy, bốn năm chưa đủ lãng quên người. Thuở mười lăm mười sáu, yêu thương, tự ái, giận hờn, ngâm thơ Xuân Diệu, hát bản “Thu vàng”… hình như còn nhiều mảnh vỡ, mà tôi là người tìm kiếm cô đơn.

 Hai hàng cây cao, hai hàng cột đèn gầy, chúng được trồng xen kẽ nhau bởi vô tình nào, mà bây giờ trong cơn đau tuyệt cùng tôi đã ghen tức vu vơ. Tại sao một cột đèn rồi một thân cây? Tại sao chúng có thể là những cặp nhân tình chia sẻ nắng mưa? Tôi muốn gặp mùa cây thay lá, tôi muốn thấy cành khô, tôi muốn nhìn nắng dữ, tôi muốn trước mắt tôi phải là những cặp tình nhân xơ xác. Cái gì hạnh phúc hơn tôi đều làm tôi ganh ghét, u buồn! Tình yêu ơi, người xưa ơi, hãy như dòng nước lũ, hãy như cơn mưa rào, xóa tan dùm trăm ngàn vết mực trên giấy chặm đời tôi.

 Nổi loạn ký ức đã xé phăng tất cả, ngoài tất cả dự tính tôi. Con đường, giòng sông, ngôi nhà và những gì tưởng đã xa mù xa mịt sau lưng bỗng nhiên lao vút tới, bắt kịp tôi dễ dàng, xô ngã tôi oằn oại, mỉa mai tôi phũ phàng: “Đứng lên đi anh bạn! chạy trốn quá khứ nữa đi anh bạn!” (…). Vâng, tôi thưa, tôi không thể chối bỏ hình ảnh cậu bé mười lăm, ngây ngô, đứng hàng giờ trước nhà cô bạn nhỏ, ôm cột đèn, cố thu hết bạo dạn mà vẫn run, vẫn nghe tim dập dồn, tôi không thể chối bỏ lần đầu ăn chè đậu đen với cô bé ở nhà nàng, môi giật giật, nói cà lăm, mười ngón tay luống cuống, chiếc muỗng cầm khó khăn, nước đường nhiễu xuống cằm ngượng nghịu, tôi không thể chối bỏ nét ngu ngơ ngày nào nghe cô bé hỏi: Hải biết câu “nếu anh là mặt trời thì ở trên đường xích đạo em sẽ muôn đời làm một kiếp hướng dương” của ai không?

 ***

 Thưa anh,  Trong đám bạn bè tôi, có đứa rớt nước mắt khi chuyện tình đầu tan vỡ. Tình yêu học trò được người ta ví như những cơn gió thoảng, tôi đồng ý, nhưng, đó là những cơn gió thoảng vào tháng ngày cận tết, lạnh lắm, độc lắm anh ơi…

 Đoạn thư nầy của cậu tôi đọc rất nhiều lần, tôi thấy thích thích. Thưa anh, theo tôi đoạn nầy hơi cầu kỳ. Đúng ra tôi rất ghét đọc bất cứ gì có hình thức cầu kỳ, hay nói cách khác: Cậu đã thành công. Tôi sẵn sàng tặng cậu bức tranh. Cám ơn anh, cám ơn anh nhiều, tôi nói gấp gáp, sung sướng ra mặt. Anh Chân rút điếu xì gà, thái độ trầm trầm: Cậu có lửa? Có. Tôi nặn túi quần, cầm bao quẹt trao qua, nhưng chợt nhớ, nên hơi giật tay về, móc lấy que diêm vội vàng đánh lửa. Anh Chân mồi thuốc xong vội vàng nói: Cậu đi một đường “lịch sự” làm tôi lỡ bộ! Lần sau nhớ “signal” trước nghe. Tôi phát ngượng, đành cười theo. Từ giờ phút nầy cậu tự do, muốn ẵm nó về lúc nào tùy ý. Bằng ngón tay cái anh Chân vui vẽ chỉ bức tranh treo gần cửa sổ. Họa sĩ theo phái cổ điển làm sống một con đường hiu quạnh mùa thu, với hai hàng cây xen kẽ hai hàng cột đèn, với nhiều xác lá, với dãy bóng người xa xa. Bức nầy tuy tầm thường, nhưng tôi quí ghê lắm. Anh vẽ chắc đã lâu? Khoảng năm 1956, con đường trông buồn quá hả. Dạ. Lúc tôi vẽ vừa xong thì được tin ba tôi chết, gia đình gọi về nước, nên bức tranh nầy là tác phẩm cuối cùng trên đất Pháp. Con đường trong tranh thuộc ngoại ô Paris, dẫn về Versailles. Hồi còn học y khoa ở Bruxelles tôi được trường đưa đi thăm bịnh viện tâm trí Verrière ở Paris, nơi đó tôi quen được cô y tá xinh xinh, mắt nâu, rồi nửa năm sau chúng tôi làm đám cưới. Anh Chân dừng lại, khua điếu thuốc trên cái gạt tàn, như muốn dành cho tôi ít thời gian chuẩn bị cùng anh bước về khoảng trời nào xa lắm. Tôi gắn giữa hai đầu ngón tay mình điếu thuốc cuối cùng, cong queo, mua lẻ, bỏ quên trong túi quần ba hôm, chờ nghe anh kể chuyện (hay chờ anh đưa tới thăm một cảnh đời quá khứ của anh cũng thế). Ba tôi ngày xưa cũng là họa sĩ, anh Chân nói tiếp. Ông dạy vẽ cho tôi ngày từ thuở nhỏ. Lúc gặp cô y tá ấy lần đầu, tôi chỉ nhìn, vì mặc cảm mình là dân Việt Nam. Vài tháng sau, tại một vườn nho, tình cờ chúng tôi lại gặp nhau, trên tay người nào cũng ôm giá vẽ. Thế là “đồng nghiệp” Đông, Tây gặp nhau, cuối cùng ký giao kèo pha màu cho nhau! Anh Chân khôi hài để cùng cười, nhưng anh làm sao dấu nỗi thoáng buồn bay ngang tầm mắt! Say sưa cùng kỷ niệm, anh tiếp còn con đường trong tranh, thời gian yêu nhau chứng tỏ đã dìu nhau đi mòn gót, vì nó vắng người. Mười mấy năm trời nay tôi vẫn hy vọng gặp lại vợ con tôi… Anh Chân ngắt quãng bởi ly ruợu, vài hơi khói thuốc, nói: Thôi cậu biết tôi đủ lắm rồi, lúc hứng tôi có thể cho cậu biết thêm. Còn phần cậu, theo lá thư, tôi nghĩ cậu yêu hình bóng dĩ vãng kia cuồng nhiệt lắm. Tôi lặng thinh. Chẳng phải như đàn bà, lúc nào cũng luôn mồm khoe dĩ vãng. Bọn đàn ông nếu nhắc nhở, thì, dĩ vãng tối thiểu phải là thứ biến cố đời người. Hai kẻ lặng thinh, ngôi nhà lặng thinh… tất cả lặng thinh nghe ký ức nổ ầm vang, rung động (…). Không, đó là tiếng sấm lưng trời! (…) Tàu lá chuối xôn xao, cụm hoa hồng khép nép. Buổi chiều và mây đen gieo hoàng hôn sớm hơn giờ hẹn. Có lẽ mình nên “vô” vài ly cho ấm bụng, cậu uống được rượu mạnh? Dạ cũng đỡ. Cậu chắc bữa nay rảnh rang? Dạ rảnh. Tốt, để tôi kiếm ít con khô. Anh Chân đến bên cửa sổ, khép, sau khi đứng nhìn mông lung, đoạn quay qua bước ra sau nhà. Còn lại mình tôi cô độc tình cờ (…) Hai người đã đi hết đoạn đường, khuất bóng. Họ vô tình (như muôn nỗi vô tình nhân gian) bỏ quên những thanh âm xào xạc dưới chân, họ làm gãy từng chiếc xương lá khô oằn oại chết thêm lần nữa! Hai người đã đi, con đường hiu quạnh, cây thả lá vàng lao đao rơi rụng như khăn tay vẫy chào, cây trang điểm mùa thu, cây chẳng hề than hết lá. Đời chẳng hề than hết chuyện buồn (…) Tiếng thủy tinh chạm mặt bàn gỗ nghe cồm cộp khô khan. Anh Chân vừa ấn mạnh ruột gà vào nút chai Martell vừa nhìn tôi hỏi. Cậu say mê bức tranh dữ hả. Dạ, anh vẽ sống quá. Tôi vừa thấy đôi bóng người kia bước đi, thấy lá xoay xoay trong làn gió, như thật. Bắt đầu làm thi sĩ rồi, khổ quá, rượu chưa vào mà hồn đã bay. Hôm Lễ dắt cậu tới đây giới thiệu tôi, mới gặp gương mặt ngơ ngác của cậu lần đầu, tôi đã đoán được phần nào con người cậu, không sai. Tôi cười và chẳng hiểu nụ cười mình tỏ thái độ gì nhưng đó phải là nụ cười buồn. Tôi nhìn lại bức tranh. Đèn đường bật sáng, lá vẫn bay hoài, đôi bóng chập chờn chập chờn, người đàn ông đã biến thành hồn ma, người đàn bà đã biến thành dĩ vãng. Dĩ vãng là bóng tối. Hai hàng cột đèn biến thành hai hàng nến lụn…

 Cơn mưa xối xả, bất chợt gây tiếng động rào rào trên mái tôle. Chúng tôi thù tạc trong ngôi nhà gỗ chơ vơ giữa khu đất trống ngoại ô thành phố quận, anh Chân nói: Tôi khoái sống những nơi heo hút như vậy, còn cậu thì sao? Tôi lại thích sống ở thành phố hơn. Tại sao? Vì ở thành phố mình nói có nhiều người nghe. Anh Chân bật ngữa vào lưng ghế cười ha hả: Hay lắm hay lắm, ít nhất cũng phải vậy, tôi tưởng cậu trả lời thích sống ở thành phố vì đầy đủ tiện nghi thì cậu chẳng đáng làm bạn tôi tí nào! Chưa chấm câu, anh Chân đã gân cổ gọi: Chiều Xưa ơi đem thêm đồ nhấm cho papa. Anh mới kêu tên gì?  Chiều Xưa, Nguyễn thị Chiều Xưa. Nguyễn thị Chiều Xưa? Ngạc nhiên hả? Anh Chân hơi nghiêm sắc mặt, lúc trước ở bên Tây nó có cái tên do mẹ nó đặt: Christiane. Về nước tôi chẳng mang được gì ngoài bức tranh và nó. Tôi khai sanh cho nó cái tên Việt Nam: Chiều Xưa, để nhớ hoài kỷ niệm êm đềm và nhục nhã! Tôi yêu mẹ nó, mẹ nó yêu tôi, thứ tình yêu “vượt biên giới” được Chúa chấp nhận, được Linh mục chúc lành, đồng thời được gia đình mẹ nó làm khó dễ, cay đắng đủ điều, chỉ vì tôi là thằng người Việt Nam. Trước khi lên phi cơ tôi còn cố nài nỉ xin cho mẹ nó sang đây chơi vài tuần, cậu biết ông ngoại nó nói sao không? Ổng nói, tôi được phép mang con Christiane theo là quá mức đòi hỏi rồi! Cậu thấy nhục nhã chưa? Thằng có chút đỉnh máu dân tộc như tôi, tự thấy mình không có quyền đặt chân lên đất Pháp lần thứ hai, dù nơi đó có người đàn bà cho tôi những chiều thơ mộng! Christiane còn thằng anh nữa. Thôi con tôi kìa! Chiều Xưa bưng dĩa kiệu bước ra, tôi nhìn sống sượng. Nàng gật đầu chào khiến tôi gật theo như máy. Đây là Hải, bạn vong niên của papa; còn đây là Chiều Xưa, con tôi. Đợi anh Chân giới thiệu xong, Chiều Xưa nói nhanh: Thưa chú. Rồi quay lưng đi thẳng. Tôi thú vị nhìn theo người con gái mang tên lạ lùng, cười vu vơ tình cảm. Dáng dấp nàng đông phương nhiều hơn, ý nghĩ đầu tiên đến với tôi, tâm hồn nàng bao nhiêu phần trăm màu sắc Tây phương?... Anh Chân hỏi: Gì mà ngơ ngơ vậy? Làm thơ hả? Tôi lúng túng: Đâu có, đâu có…

 Gần mười giờ đêm, mưa nguôi nguôi hột, lầy lội ngập sân nhà. Chiếc xe gắn máy tôi dựng nhằm đất lún ngã mẹp bao giờ, đang nằm thểu não như kẻ trúng gió chết dọc đường. Anh Chân bắt đầu lè nhè: Cậu cứ “vô” tự nhiên, tôi mệt rồi. Hay mình thôi đi anh, uống cho ấm bụng chứ đâu phải uống cho say. Đồng ý, uống cho ấm bụng, nhưng bây giờ thì ấm tới mặt rồi, có lẽ tôi nên kiếm chỗ nằm. Anh Chân lật tay xem đồng hồ: Giới nghiêm rồi, mưa nữa, cậu đêm nay chắc phải ngủ lại đây. Nằm đất? Dĩ nhiên! Lát nữa con tôi đem mùng chiếu ra cho, tôi ngủ trước nghe. Ngoài hiên, nước từ mái tôle theo những rãnh dợn sóng, tạo thành những sợi chỉ song song, đều đều tuôn chảy…

 Người con gái đang đứng trước mặt tôi bây giờ. Chiều Xưa thản nhiên dồn hết thức ăn vào một dĩa, chồng lên nhau. Nàng chẳng hề khó chịu, né tránh tia nhìn sỗ sàng của tôi. Cảm giác tức tối mơ hồ bỗng đến, tôi muốn Chiều Xưa phải nhút nhát, bực mình, hay phải mất tự nhiên. Đàng nầy cô nàng chậm rãi thu gọn từng thứ, chậm rãi xê dịch từng chiếc ghế ngồi. Khi Chiều Xưa mang khăn ướt lau bàn, tôi chịu hết nổi, nói: Chiều Xưa vui lòng pha dùm tách café đen. Chiều Xưa ngẩng nhìn tôi, cất tiếng dạ nhỏ. Tôi chới với trong màu mắt Tây phương, đến phải định thần. Nàng quay đi, tôi ngồi đốt xì gà hút đỡ, đợi tách café, không, đợi Chiều Xưa mang café tới để cám ơn. Thời gian chờ đợi, tôi bắt ghế giữa nhà bơm đèn manchon thắp tự ban chiều, nhen theo vài ý định. Và, giọt café rơi thầm thì trên tay Chiều Xưa, nàng đã đến. Tôi lẳng lặng bước ra mưa, lún chân lầy lội, hái tặng Chiều Xưa nhánh hoa hồng. Cô bé ngỡ ngàng đôi chút, nhìn tôi: Chú ướt hết rồi, cảm cho coi. Đừng lo, anh quen rồi. Chiều Xưa bắt bẻ: “chú” chứ sao “anh”? Ờ… ờ… thì “chú” (!) dầm mưa quen rồi “chú” muốn nhờ đóa hoa nầy thay “chú” cám ơn Chiều Xưa. Cô nàng tròn mắt, tôi đắc thắng mỉm cười với giọt mưa trên tóc vừa lăn chậm ngang môi. Vẻ thản nhiên tĩnh lặng của cô nàng, như mặt nước, đã bị tôi cố tình thảy viên bi, dao động. Đắc thắng ấy không lâu, vô tình (hay “cố ý” vô tình chưa biết chừng! Bởi đàn bà khéo đóng kịch!). Chiều Xưa nói: Hoa hồng nào cũng có gai! Tôi chìa tay, nói: Chiều Xưa cho mượn… Nhận lại cành hoa, tôi vừa cười vừa bẻ sạch mấy đầu gai nhọn. Chú làm gì kỳ vậy? Với tôi, phải thế! Chiều Xưa hơi cau mày, không gian chỉ còn đôi mắt búp bê nâu. Nàng chống đỡ: Hoa hồng không gai thì không phải hoa hồng. Tôi thua!…

 Sau đó, trong câu chuyện, tôi hơi vất vả. Xưng chú với Chiều Xưa ngại miệng vô cùng. Hình như nàng cũng biết, nhưng cứ thích bắt khó tôi. Cuối cùng, tôi nhìn ra ngoài hiên, nước từ mái tôle theo những rảnh dợn sóng tạo thành những sợi chỉ song song, đều đều tuôn chảy; tôi thầm trách những giọt mưa lìa xa trời rộng, lao theo lời phủ dụ của sông dài; tôi nhủ tôi đừng buồn khi từng người tình là cơn mưa bội bạc… Chiều Xưa vui miệng: Đố chú giọt mưa ngắn hay dài? Anh thấy giọt mưa dài. “Chú” lại xưng “anh” Tôi dứt khoát: Nãy giờ mình vô duyên đã nhiều. Vô duyên? Anh đóng vai “chú” không tròn. Chiều Xưa đừng bắt anh làm trò cười thêm nữa…

 ***

 Có tiếng nước reo thì thào cùng tiếng gió. Áo Chiều Xưa càng lúc càng dễ thương. Tôi nhìn mãi. Nàng vẫn chưa hiểu tôi tìm gì trên tà áo ấy. Giòng sông trước mặt bao giờ cũng thản nhiên tung tăng ngàn gợn sóng xô bồ, trẻ nhỏ, vẻ thản nhiên muôn đời vô tội, muôn đời làm kẻ lãng quên. Người ta ném xuống vài mảnh giấy vụn, nó sẵn lòng mang đi; người ta buông xuống dăm lá thư tình, nó sẵn lòng mang đi; người ta lao thân xuống, nó cũng sẵn lòng mang đi… Giòng sông nào buồn hơn giòng sông nào? Tôi muốn hỏi Chiều Xưa câu ấy, nhưng thôi, vì biết trước rằng nàng sẽ tròn xoe đôi mắt nâu nhìn tôi để rồi tôi lại thất vọng kêu thầm: Trời ơi tâm hồn đàn bà nặng nề quá! Con đường nầy bạn bè anh thường gọi đùa là con đường “ngày xưa Bùi Thị…” đó, tôi chợt nói. Úi chà… thơ mộng. Chiều Xưa liếc nhẹ tôi, rùn vai đùa cợt. Tôi giận làm thinh. Anh rất ghét ai cười lúc nầy! Chiều Xưa làm thinh, cúi đầu, chớp chớp mắt. Buổi chiều im. Khoảng đường không nói năng của hai người buồn man mác…

 Mỗi người có vài cá tính riêng. Chiều Xưa nghĩ, có lẽ Thúy yêu anh vì thấy được nét đổ cộc thình lình. Chiều Xưa đang nói thật?... Nàng khe khẽ gật đầu.Tôi nở nụ cười héo hắt: Chiều Xưa lầm, trái lại Thúy ghét nhất anh điểm nầy. Thúy còn nói anh dữ phát sợ! Chính anh có nhận thấy anh dữ không? Có! Vậy mà vẫn tiếp tục? Ừ! Chiều Xưa “hết ý kiến”, nàng vừa nói vừa xoè hai bàn tay đầu hàng. Tôi chẳng màng chú ý, thấy ánh mắt nhìn giòng sông, buổi chiều đang gom từng hạt nắng lấp lánh sau cùng trên đầu bầy sóng nhỏ. Mình đã đi hết con đường, tôi nói thầm trong miệng, búng mẩu tàn thuốc lá xuống nước, lắng tai nghe tiếng xèo ngắn ngủi, rồi tháo đôi dép da lót chỗ ngồi cho Chiều Xưa. Nàng ngây thơ nhặt từng viên đá nhỏ ném ra sông. Đố anh Chiều Xưa nghĩ gì khi liệng những viên nầy? Đố vậy anh chịu thua. Nàng ném thêm vài viên nữa, nói: Chiều Xưa nghĩ mình phải làm công việc nầy đến bao lâu thì sông cạn? Tôi cười: Lẩm cẩm vừa vừa thôi cô. Chiều Xưa dường như chẳng thiết nghe tôi, mơ màng nhìn mấy nhịp cầu xa xa, nói một mình: Nếu chiều nào cũng có vài cặp tình nhân ra đây, chắc sông nầy mau cạn. Nhưng, tôi định nói, nhưng mình đâu phải là tình nhân mà Chiều Xưa nói vậy, không hiểu sao tôi ngăn tôi câu ấy, đứng như pho tượng (…) Chiều xưa bỗng ngừng tay, gọi: Anh Hải? Anh ngâm thơ cho Chiều Xưa nghe đi. Anh ngâm tệ lắm. Làm bộ hoài, mấy đứa bạn Chiều Xưa đồn anh ngâm thơ hay lắm. Tôi ngồi xuống cạnh nàng, bắt đầu chơi trò ném đá. Chiều Xưa nhí nhảnh: Ê! bắt chước người ta, lêu lêu. Tôi cười: Anh giúp Chiều Xưa cho giòng sông nầy mau cạn đó chứ! Anh. Gì? Ngâm thơ. Ừ thì ngâm, khổ ghê …

 Những kỷ niệm đời xin hãy còn xanh

(có một ngày mình bỏ trường bỏ lớp

Anh cũng đi như luật định trời dành

Em cũng đi như luật định trời dành)

 Tình cứ đuổi theo người như chiếc bóng

Người thì không bắt bóng được bao giờ

Anh muốn khóc trong buổi đầu niên học

Bởi yêu em nên sầu khổ dịu dàng.

 Bài thơ dễ thương quá, của anh hở? Ừ, bài “Nên sầu khổ dịu dàng”, anh làm hồi năm đệ nhất, ngồi chung lớp với Dy. Lặng im một lúc, Chiều Xưa hỏi: Giữa Dy và Thúy anh thương ai nhiều hơn? Tôi nhăn mặt:  Anh bắt đầu hối hận vì cái đêm uống rượu ở nhà Chiều Xưa, rượu đã khiến anh “kể lể” quá nhiều về anh cho Chiều Xưa biết. Anh không muốn trả lời? Thúy! Vậy sao trong bức thư gửi ba Chiều Xưa anh toàn nhắc đến Dy? Chiều Xưa đã đọc bức thư ấy? Dạ… đọc lén. Tôi nhíu mày giây lát. Anh sợ ba Chiều Xưa buồn. Buồn gì? Tôi hướng về con đường mới đi qua. Anh nhắc tới Dy trong thư để thoát áo kỷ niệm cho con đường nầy. Chiều Xưa nên biết, nghệ sĩ rất yêu kỷ niệm, ba Chiều Xưa là nghệ sĩ. Chứ thật tình, giữa hồn anh hình bóng Dy hóa kiếp từ lâu. Anh đã nói dối với ba Chiều Xưa! Nói dối trên phương diện tinh thần, nghĩa là anh chẳng tha thiết tình đầu như ba Chiều Xưa tưởng. Ba Chiều Xưa cũng lạ, bức tranh nhiều người hỏi mua, không chịu bán, để đem cho. Chiều Xưa muốn trách anh? Chiều Xưa chỉ nói vậy thôi chứ đâu dám trách anh. Tốt hơn hết, Chiều Xưa nên giữ kín. Tôi châm điếu thuốc, khói tạt nhanh theo gió. Chiều Xưa thấy con người nghệ sĩ của ba Chiều Xưa thế nào? Đáng yêu? Hơi bực mình. Vậy Chiều Xưa cũng giống những người con gái khác. Đáng mừng! Chiều Xưa chẳng thích sống trên mây! Thôi, mình hết chuyện nói rồi, tôi lại thình lình nổi giận. Nàng quay đi. Tôi thoáng gặp Chiều Xưa buồn buồn đôi mắt. Những đôi mắt buồn không ít giữa hồn tôi. Màu mắt Tây phương ấy tuyệt vời khi vui, khi giận, nhưng khi buồn nó chưa đủ xa xôi! Và nếu thế anh còn yêu Thúy mãi mãi, Thúy ơi. Có lẽ anh là người Việt Nam, nên anh chỉ cảm nhận được màu mắt Việt Nam, nên anh chỉ nghe được tiếng thở dài trong đôi mắt Việt Nam của Thúy, Thúy ơi!... Chiều Xưa tiếp tục ném đá lên đầu sóng lao xao. Tôi nhìn nàng, gọi khẽ: Chiều Xưa! Dạ. Anh xin lỗi. Anh đâu có lỗi gì. Thiệt hôn? Thiệt! Sợ tôi không tin, cô bé tháo khăn tay tươi cười trao tôi viên kẹo: Nãy giờ quên anh, kẹo thằng nhỏ kia cho ngon lắm. Tôi mân mê viên kẹo, ngắm Chiều Xưa, tưởng tượng chất ngọt lan đều trên lưỡi đang làm cô nàng thích thú. Và khen lấy lệ. Thằng nhỏ kia mỗi tuần gửi Chiều Xưa gói kẹo kèm theo một lá thư, đều đều gần hai tháng nay, kẹo thì Chiều Xưa ngậm, thư thì chẳng chịu trả lời. Thằng nhỏ nào vậy? Sinh viên! Sao dám gọi người ta “thằng nhỏ”? Đó là hãnh diện của con gái! Chiều Xưa nói bằng nụ cười. Tôi tình cờ cay đắng, hồi còn trung học tôi không hay mình cúi đầu gánh những điêu ngoa mà cô bạn cùng lớp tên Dy dành tặng, nhưng thôi, hãy xem như luật định trời dành, bởi gã trai nào mới lớn cũng không ngờ mình bé bỏng trước người mình yêu. Hôm nào Chiều Xưa cho anh đọc lá thư thằng nhỏ. Thằng nhỏ bao nhiêu tuổi. Hăm hai! Tôi lên giọng kẻ cả: Người ta hai mươi hai tuổi Chiều Xưa phải gọi bằng anh đàng hoàng. Nàng trề môi: Còn lâu, Chiều Xưa bằng tuổi nó chứ bộ. Chiều Xưa cũng… hăm hai! Tôi ngớ ngẩn, điếng hồn, mắc cở, tức giận, mất thăng bằng…

 Giòng sông xám mặt. Mưa bắt đầu phơ phất. Tôi nghe loáng thoáng tiếng Chiều Xưa đòi về. Chiều Xưa về trước đi, tôi ngồi bất động, nói lạnh lùng. Hình như nàng còn nói thêm gì nữa, nhưng tôi bận điên đầu. Khi tôi quay lại thì dáng lưng Chiều Xưa mờ mờ, nàng sắp tới đầu đường, nàng sắp thành dĩ vãng. Hai hàng cột đèn bỗng dưng biến thành hai hàng nến lụn…

 Sóng gào thét, tôi đứng lảo đảo trong gió lớn, cởi phăng quần áo, nghiến răng lao đầu xuống nước, ngó thẳng bên kia bờ, bơi mãi, bơi mãi…

Nguyễn Tất Nhiên

Tuổi Ngọc số 91

Đã rất lâu rồi không trở lại Mấy lời thương nhớ gửi cho nhau

Phòng khách người bạn gái ở trên một tầng lầu cao. Dưới chân, những hành lang dài vút, tối thẳm, những bóng cột, những lưới sắt nghiêm nặng. Và thang máy. Điểm đỏ nhấp nháy. Chiếc thang rùng mình, vụt vụt đưa lên, tạo cho tôi trong một khoảnh khắc cảm giác đứt rời ngây ngất với cái phẳng vững yên tâm của một mặt đất vừa bỏ lại. Còn sớm. Một người chưa tới. Bàn ăn phía bên kia những bông hồng tươi thắm đã dọn sẵn. Ly pha lê xếp hàng trên khăn trải bàn trắng muốt. Và buổi tối bắt đầu với tôi, êm ả, nhẹ nhàng bằng mầu đỏ huyết dụ của một ghế bành thênh thang thấp lùn tôi đặt mình ngồi xuống, với ly rượu khai vị đợi chờ vào tiệc trên tay. Chất muscat chính cống, trong suốt, mang nhãn hiệu một hầm rượu danh tiếng, nữ chủ nhân nói là quà tặng của một người thân vừa trở về sau một chuyến công du hai tháng ở Ba Lê, tôi nhấp một ngụm thấy cái vị ngọt ngào thấm lan trên đầu lưỡi phảng phất giống với mùi vị rượu lễ tôi đã uống ở nhà người bạn công giáo đêm giáng sinh một năm nào. Tựa lưng vào thành ghế, giữa huyết dụ vây bọc và sóng sánh của khai vị tôi yên lặng ngắm nhìn một bức tranh tĩnh vật trên tường. Đã lâu lắm, tôi mới lại có được cho tôi một trạng thái ung dung, thư thái như buổi chiều này. Những buổi chiều hốt hoảng, tâm thức xao xuyến không nguyên nhân, khi một dáng hồng quái dị chợt đẩy xa đi một nền trời, chiều lọt vào hồn bằng một ngách gió, cái buổi chiều hoang mang những đường đan phiền muộn, những buổi chiều chuyên chở theo nó những khối sầu chất núi không tên, tôi đã bỏ chúng đâu đó, dưới kia, và chiều nay nhẹ thênh, cười rất dịu dàng nụ cười hiền hậu.

 Tôi đang ngồi với những người bạn. Chiều nay, họ cũng khác với mọi chiều. Họ ngồi đó, chung quanh tôi, cũng mỗi người một ly rượu trên tay, trong không khí trò chuyện thân mật chia thành từng toán nhỏ. Những người bạn tôi, tôi gặp họ hàng ngày. Ở một ngã tư, trong một tòa soạn. Dưới nắng một vòng bùng binh xe lăn hối hả. Trong mưa ào ào, cái cổ áo tơi kéo cao tới gáy, lướt thướt qua đường. Ban ngày, chúng tôi lẫn vào biển người, rượt theo cuộc sống, đầu óc chất ngất trăm nghìn chuyện vặt, vướng chân vào những cái lưới hệ lụy dầy đặc, vượt qua nhau không nhìn thấy mặt, có thấy nhau cũng chỉ là thoang thoáng mà thôi.

 Tối nay, nhìn quanh mình chỉ thấy những khuôn mặt hồn nhiên rạng rỡ, nghe thấy những lời nói không còn muốn tinh khôn, những tiếng cười không còn muốn ác độc, tôi lĩnh hội được cái huyền nhiệm bất thường thật lâu lắm mới một lúc nào, một không khí nào tạo được cho người. Có như là cuộc sống đã ngậm ngùi chấp nhận mọi chứng tật và trở chiều phản phúc khôn lường của nó, một phút nào đã được bỏ lại dưới gầm một thang máy. Có như là, hạnh phúc như một bình dị không viết hoa, thì hạnh phúc, được Sagan gọi tên như một cánh buồm vô định, cánh buồm kia cho tất cả mọi người có mặt, đã chiều nay tình cờ buồn ghé tới nơi. Những khuôn mặt bạn sáng láng từng nét trẻ trung đơn giản dưới ánh đèn ấm áp, trong gió đêm chở tới những thuyền đầy, đang nói cho tôi biết, là một buổi tôi vui đã được bắt đầu bằng những triệu chứng tốt.

 Khung cửa mở rộng. Những tấm rèm phần phật đập gió. Trời đầy sao bên ngoài. Thật xa, ở bên kia những hàng cây và những mái nhà thấp của khu phố còn kéo dài cuộc sinh hoạt về đêm, là những khung ánh sáng chồng chất, xa gần của một nghìn cửa sổ. Từ cửa sổ này, nhìn sang những khung cửa ấy, tôi vui, tôi yêu, tôi ngọt, tôi hiền, đã muốn tin là trong từng khung vuông ánh sáng, cũng có những lòng ghế bành thênh thang đựng gió, những họp mặt thân mật, những vòng nhạc quay tròn trên đĩa, một bàn ăn được dọn, cho thứ hạnh phúc bình thường đơn giản nhất cũng đến được với người, thôi thì một đêm, nhưng nhiều và đông như những chùm sao. Dưới những mái nhà kia, tôi không muốn tin đang diễn mãi những thảm kịch. Đời phải vơi đi, từng lúc, những mê hoảng hằng hà. Trong những lòng ngõ tối kia, tôi không muốn tin đang xẩy ra những án mạng. Đời phải mất đi, đôi khi, những hố thẳm. Trên một tăm tối hoa mắt, kín trùm, đài khí tượng đời đôi lúc cũng phải báo cáo tin hồng của một giọt nắng. Gai độc một rừng, thì rừng gai chiều nay xem chừng như đã có một diện tích được khai quang.

 Người bạn đến muộn, tới rồi. Có lẽ anh đã lỡ một chuyến xe, vướng một công chuyện. Có lẽ cái khối sống trái núi trên anh hôm nay có nặng có đau hơn khối sống mọi người. Tôi nhìn người mới đến. Cặp da nghiêng vai anh. Tóc rớt trên đài trán. Trong tròng mặt còn thấp thoáng những bóng hình mê hoảng chưa tan. Và cái dáng đi lật đật chưa có một con thắng hiền hòa nào làm cho khoan thai hẳn. Nhưng hề gì. Buổi tối đã được khởi đầu bằng một không khí tốt. Những ưu tư riêng tây nơi chân thang bỏ lại. Ngồi xuống ghế vuốt lại tóc, cười vui đi, khai vị đây, duỗi thẳng chân ra, ngả hẳn lưng vào, thở một hơi dài, cho một thuyền gió đêm vào đầy lồng ngực. Những tiếng nói chuyện lại rì rào như mưa xuân trên từng góc một. Cái trang báo hàng ngày kín đặc những hàng tin hung dữ, tối nay đã được gấp lại. Ném đi không đọc. Tôi nhận lấy cho mình ly rượu khai vị thứ hai. Và giữ nó trong lòng tay, qua khung cửa mở toang như một màn ảnh đại vĩ tuyến, nhìn xuống thành phố. Nghe nó… Lao xao, xa gần, thoắt bỗng dâng lên, thoắt vừa rút xuống, thành phố dưới chân trùng điệp tiếng hồng từng lớp dâng lên. Tối nay, không có một đám cháy nào. Bình yên được gìn giữ. Trong những căn nhà bếp, không có một ngọn lửa nào bén tới, lan đi. Trên những khe tường, điện không chạm điện. Buổi tối đẹp không bị nhầu nát bởi những tiếng kêu cứu thất thanh, tiếng còi hú địa ngục âm ty, tiếng xe vòi rồng chạy bay như những con trâu rừng điên cuồng mất trí giữa một biển người bàng hoàng tránh dạt.

 Một phi thuyền đã an lành lên đường, an lành về đất. Nền trời thành phố đêm nay, không sáng lòe một ánh hỏa châu. Sao rực rỡ sao muôn vàn thế kia, mưa và bão cất sang những buổi chiều chưa tới. Tầng cao nhẹ. Căn phòng ấm áp. Tranh tĩnh vật trên tường. Và bữa ăn mà ly rượu khai vị làm cho ngon miệng kéo dài với cái không khí đôn hậu, dịu dàng của khởi đầu chập tối.

 Câu chuyện nhẩy nhót trên những đầu mối tươi vui. Chúng tôi nói đến một bản nhạc, nghe đã hai mươi năm, nghe đã nghìn lần, nhưng một tác phẩm tuyệt vời vĩnh viễn còn viễn du trong tâm tưởng người, nên bản nhạc cũ nghe còn yêu thích. Đến một chuyến đi chơi xa sắp được thực hiện. Chuyến đi mới được hình dung tới, đã những nắng vàng, những cỏ cây, những hoa bướm trên mõi dặm đường. Đến một người bạn, lành rồi, nước biển giã từ, đang ăn trả bữa. Đến cái nghệ thuật nếm rượu siêu việt của những tửu đồ tây phương họp thành hàn lâm viện, đến nho xa được mùa ủ thành men tốt, cất dấu trong hầm thành rượu quý nhiều năm. Bao nhiêu chuyện vui cho một buổi tối. Trước mỗi người, chừng như có một ngọn nến sinh nhật, thắp mừng cho một hạnh phúc nhỏ, nhưng bởi hiếm quý bao lâu mới có, nên là một hạnh phúc đầy.

 Tiếng nổ, nổ lên, long trời lở đất. Sức ép dữ dội đập vào những bờ tường, làm rung rinh những khung cửa. Tiếng nổ bất thình lình, có thể từ khá xa, nhưng nghe thấy thật gần, bao trùm lên một bàng hoàng tê liệt chưa kịp thời phản ứng. Cái bình hoa từ trên mặt bàn phòng khách rớt xuống. Tiếng vỡ tan của những mảnh vụn. Những bông hồng trên nền đá hoa thất kinh. Những ngọn nến của những sinh nhật và những tặng vật tưởng tượng đồng loạt tắt phụt. Ly rượu khai vị chợt trở lại, trái ngược, với một vị đắng dị thường đọng trên đầu lưỡi. Một khoảnh khắc im lặng. Chúng tôi buông tay ngồi sững nhìn nhau. Rồi là cái hình thái thường hằng tưởng như tuyệt tích và đã chìm vào quên lãng trở lại. Những tiếng chân người rầm rập. Cánh cửa sổ mở rộng ngó xuống một khu phố chấn động cùng khắp. Từ rất xa, nhỏ như một âm thanh sợi chỉ nhọn hoắt, tiếng còi cấp cứu đuổi gấp theo những vòng bánh lăn miết tới tận cùng tốc lực, lớn dần thành một rú thét kín trùm.

 Không, cơn đau chưa hết đâu, đừng vội vã giã từ nước biển. Những trời cao và những thuyền chiều chở gió. Những tấm rèm múa bay trên một thành cửa mở. Đi qua không gian sao xuống với người. Hạnh phúc nhỏ, thật thật nhỏ cũng còn là ảo tưởng. Cho một buổi tối có những bình thường, có những hành động, có tiếng cười trong tiếng còi cấp cứu, tôi đi xuống. Thang lao như tên. Những cột nhà lạnh lùng. Hành lang đưa ra đường tối thẳm. 

Mai Thảo

Minh Lý và Nguyễn Chánh Tín, trong phim "Tình yêu và tuổi trẻ" của Trường Kỳ và Jo Marcel thực hiện quãng năm 1970.

Gửi quý vị và các bạn độc giả của Mây Ngàn thân mến,

 Kể từ lần trở lại này, Mây Ngàn sẽ có một số đổi thay, để trở nên mới mẻ và gần gũi hơn với các bạn.

Mặc dù Mây Ngàn mang danh là tạp chí của hôm qua, với nội dung đã quá vãng từ hàng mấy mươi năm trước, đối tượng người đọc mà chúng tôi hướng đến, cũng như đại đa số bạn đọc chúng tôi có được hiện tại đều ở độ tuổi hai mươi. Khuôn khổ của Mây Ngàn, vì lẽ đó cũng không thể quá cứng nhắc.

Chúng tôi dự định sẽ có thêm một vài chuyên mục thường xuyên, đăng lại ảnh, bài hát, đoạn phim từ các tác phẩm văn nghệ miền Nam ngày trước. Những chuyên mục ngắn, không quá dài dòng giới thiệu, và quan trọng là liên tục mỗi ngày.

Suốt hai tháng qua, vì chúng tôi bận rộn quá nhiều công chuyện cá nhân, nên Mây ngàn đành phải gián đoạn, chịu cảnh "vườn không nhà trống". Vô cùng cáo lỗi với quý vị và các bạn! Hôm nay đã ngơi tay được một chút, xin gửi đến quý vị và các bạn một bài viết, một lá thơ, hay cũng có thể gọi là một thông báo tin vui của ông Trần Văn Khê gửi từ ngoại quốc về nước cho tờ Việt Báo vào năm 1949. Xin kính cẩn nghiêng mình cảm tạ giáo sư Trần Văn Khê trăm tuổi!

Gửi những anh chị em quen biết,

Budapest, 25-8-49

Tôi gởi thơ nầy để các bạn chia vui với tôi và để khoe với các bạn rằng trong kỳ thi đàn cổ với các nước tại Budapest, tôi đã đem GIẢI NHÌ cho Việt Nam ngang hàng với Mông Cổ, thua Nga mà hơn Lỗ-ma-ni và Hung-gia-lợi.

Hôm tôi được mời lại Phòng Văn Hóa của Đại nhạc hội Budapest để bàn về những cuộc tranh tài về nhạc và khiêu vũ, tôi đã nói với những nhân viên Phòng văn hóa rằng: Nước Việt Nam đã xa xôi lại còn đang tranh đấu giành tự do thành ra các nhân tài vì nhiệm vụ kháng chiến không thể dự Hội nghị. Chúng tôi là những sinh viên ở Âu châu, bất tài, chỉ cố gắng trình bày phần nào của văn hóa Việt Nam, vì đó là bổn phận của chúng tôi chứ ra mà tranh tài với các nước thì chúng tôi không dám”.

Nhưng nhân viên Phòng văn hóa nói rằng: “Nếu Việt Nam không tranh tài về các môn đờn piano hay violon thì ít ra Việt Nam cũng có một lối nhạc cổ đặc biệt và các nước như Mông Cổ, Hung-gia-lợi cũng sẽ đem nhưng cây đàn cổ thô sơ ra dự thi, anh cố gắng để Việt Nam có thể góp mặt với các nước chớ!”.

Bảo tôi ra tranh tài thì tôi không dám. Nhưng bảo tôi ráng dự thi để Việt Nam được góp mặt với các nước thì tôi khó thể chối từ. Thế là tôi nhận lời.

Về nhà tôi nói với anh em:

“Chắc chắn thể nào mình cũng hạng chót, nhưng ít ra trong lúc dự thi và khi có kết quả, dầu hạng chót đi nữa, mình cũng làm cho tên tuổi Việt Nam được người ta để ý thêm một chút. Tôi kỳ này thật là “liều mạng già” làm lý ra dự thi để cho tên Việt Nam được nhắc nhở đến”.

Tuy nghĩ thế nhưng lòng vẫn phập phồng. Và chiều ngày 17-8-49 tôi o cây đàn cò “chết nhát” của tôi lại, gắn cục tòng chỉ cho ngay, thay dây mới, phủi bụi cây đàn tranh và nhấn dây cho nó êm dây. Đúng 4 giờ chúng tôi lại Magyar Synhez mà dự thi.

Trong lúc chờ đợi, tôi nghe người giới thiệu đọc bằng tiếng Nga, Pháp, Anh, Hung rằng hôm nay có những nước Tiệp Khắc, Hung-gia-lợi, Lỗ-ma-ni, Bảo-gia-lợi và Việt Nam dự thi về nhạc và khiêu vũ theo xưa; tôi đâm ra lo.

Đoàn Tiệp Khắc ra sân khấu với trên 80 thanh niên nam nữ hát những bài hát cổ và múa nhưng điệu đặc biệt theo đồng quê.

Đoàn Bảo-gia-lợi đem trên 100 thanh niên hợp xướng những bản xưa và nhảy múa rầm rộ. Lại thêm có giàn nhạc violon đờn theo điệu triganest. Mặc dầu trời không nóng lắm mà tôi toát mồ hôi. Trời ơi! Người ta đi dự thi với hàng trăm người, với bao nhiêu bài hát điệu múa với cả giàn nhạc, mà tôi “đơn thân” với hai cây đàn quèn nầy tôi sợ làm xấu hổ cho Việt Nam quá. Tôi nhớ lại ân hận rằng không năn nỉ anh Tư Huyện mượn cây đàn cò cần, để cây đàn cò bạch chảng của tôi ra sân khấu dự thi coi kỳ quá.

Trong khi đoàn Hung-gia-lợi ngoài nhiều lối khiêu vũ theo xưa còn có thêm một giàn nhạc xưa với cây đàn giống như cây tam thập lục với mấy ống sáo bằng đồng bằng cây.

Đoàn Lỗ-ma-ni lựa ra hai người kỳ tài. Một em bé 13 tuổi thổi ống sáo 5 lỗ thổi những bài nhạc xưa giống tiếng sáo của mấy mục đồng đuổi trâu về xóm; một thiếu nữ chỉ dùng một lá cây mà thổi một điệu nhạc xưa tiếng kêu tương tự như giọng kèn tiểu của nhạc ta. Rồi giàn đờn gồm có mấy cây đàn tam thập lục, đàn hình bầu dục như cây tỳ bà. Thêm vào đấy bao nhiêu điệu múa tưng bừng.

Chết tôi rồi! Áo tôi ướt đẫm mồ hôi, khi bỏ màn, người giới thiệu ra nói: “Bây giờ đến phiên anh V.K. biểu diễn cổ nhạc Việt Nam”.

Trái lại với quang cảnh tưng bừng màu sắc, rầm rộ với những điệu khiêu vũ trên sân khấu minh mông chỉ “đơn thân” và “độc mã” với cây đàn xấu xí.

Màn kéo lên.

Khán giả hơi ngạc nhiên vì từ 4 giờ tới bây giờ toàn những ban nhạc, những đoàn khiêu vũ bây giờ chỉ một người ngồi với một cây đàn dị kỳ.

Phóng viên các báo chụp hình. Ánh magnesium làm chóa mắt tôi.

Khi lên dây xong, định thần lại, tôi thấy trên lầu 8 người giám khảo ngồi trước 8 tờ giấy trắng. Thính giả lặng thinh. Tôi nghe tim tôi đập mạnh.

“Cầu xin ông Tổ nhạc giúp cho tôi trong phen nầy”.

Những tay đàn lỗi lạc như Sáu Tửng, Tư Huyện, Sáu Quý, Chín Kỳ,v.v… các anh ở đâu để tôi lãnh trách nhiệm nặng nề là thay mặt cho cổ nhạc Việt Nam đây?

Tôi bắt đầu rao ít câu. Tôi không rao theo các điệu cải lương. Tôi phỏng theo điệu sa mạc rồi đặt ra nhiều câu với nhiều ngón run, ngón vuốt.

Hôm nay tôi để cả tâm hồn tôi vào đấy, tôi đàn bực trên rồi xuống bực đưới. Cả rạp im lặng nghe.

Dạo đàn trong 5 phút tôi ngâm 5 câu sa mạc vừa ngâm vừa đàn phụ họa theo. Dứt bài tiếng vỗ tay vang dậy cả rạp và họ vỗ mãi trong vòng gần 2 phút không ngừng. Tôi hơi vững lòng “lên tinh thần” lấy đàn tranh ra. Tôi nhấn trên một sợi dây đến 9 chữ đàn khác nhau. Phóng viên các báo lại chụp hình một lần nữa. Tôi rao đàn tranh trong 5 phút lại bắt đầu ca bản “Bắc Cung Ai”. Lại cũng vừa đàn vừa ca. Trước khi ca tôi có cắt nghĩa sơ bằng tiếng Anh và tiếng Pháp ý nghĩa bài hát: “một thiếu phụ than thân trách phận”.

Tôi cố diễn tả sự đau đớn của thiếu phụ bằng giọng ngân, bằng chữ nhất, bằng nét mặt, và khi dứt bài một tràng pháo tay vang dậy. Tôi phải trở ra chào thính giả mấy lượt. Nhưng tôi nghĩ rằng chẳng qua là lối xã giao chứ so với các giàn nhạc kia tôi còn cho mình kém quá.

Nhưng tôi đã rán hết sức tôi và tôi đã thành công: tôi đã làm được một số thính giả cảm động vì bài hát.

Nhiều phóng viên các báo Hung, Tiệp, Lỗ đến hỏi tôi về cây đàn cò và đàn tranh và họ nói rằng đây là đầu tiên trong lịch sử mà cây đàn tranh và đàn cò lên tiếng tại kinh đô nước Hung.

Cùng đi với tôi, anh Nguyễn Ngọc Hà đờn bản Thiên Thai bằng “guitare electrique” nhưng khi nhà báo đến hỏi cây đàn gì anh Hà bảo là cây đàn lục huyền cầm hạ uy di cho nó có cái tên Việt Nam. Anh Hà rất được hoan nghinh với cây đờn ấy và có điều lạ là dân chúng Hung chưa nghe guitare hawaienne lần nào cả và rất thích giọng đàn uốn éo.

Làm xong phận sự, chúng tôi về ra sung sướng ở chỗ VIỆT NAM CŨNG ĐÃ GÓP MẶT VỚI CÁC NƯỚC KHÁC trong cuộc tranh tài nầy.

Vài hôm sau nước Nga với một nhạc công danh tiếng biểu diễn balalaika và những cây đàn cổ khác, nước Mông Cổ với cây đàn tami lúc khẩy lúc kéo. Nhạc sĩ Mông Cổ kéo rất hay tiếng kêu như tiếng violoncelle.

Đến bữa 24-8-49, sau khi ban giám khảo cộng điểm lại thì cô thông ngôn hối hả chạy cho tôi hay. “Anh Khê này! Bốn giờ chiều nay anh lại Âm nhạc viện mà lãnh thưởng. Phòng Văn Hóa vừa cho hay anh được giải thưởng về nhạc. Anh thay đồ đi mau. Tôi có mấy lời khen anh đấy!”.

Thay đồ đi mà tôi vẫn nghĩ rằng có lẽ mình hạng chót nhưng họ cho giải an ủi hoặc một cấp bằng danh dự chi chi chớ chẳng lẽ mình hơn người ta.

Đến Âm nhạc viện thấy bao nhiêu đại biểu các nước ngồi thật. Trên bàn danh dự có Chủ tịch thanh niên thế giới, Chủ tịch sinh viên thế giới, 14 viên giám khảo, các nhạc sư nhạc trưởng các nước.

Hôm ấy, Nga được tất cả 50 giải thưởng đàn violon, đàn piano, hợp xướng, độc xướng, kèn trompette v.v… các anh nhạc sĩ Nga hạng nhứt cả.

Đến phiên cổ nhạc, hạng nhứt anh Garayev (Nga) hạng nhì Biemian (Mông Cổ) và tôi (Việt Nam), hạng ba Florika (Lỗ-ma-ni) và Beres (Hung-gia-lợi).

Khi kêu đến tên tôi, tôi đi lên sân khấu và trong lúc Chủ tịch phiên nhóm bắt tay tôi và cả rạp vỗ tay, phóng viên báo chụp hình, tôi sung sướng vì đại biểu các nơi không phải hoan nghinh cá nhân tôi mà hoan nghinh cả một nền cổ nhạc Việt Nam, tôi sung sướng vì tôi đã không làm hổ mặt Việt Nam.

Và nói ra chắc bạn cười tôi sao yếu tánh chớ trong những trường hợp thế nầy tôi thấy mặt tôi nóng bừng và nước mắt từ đâu tuôn dài theo má khi tôi trở về chỗ ngồi.

Lúc đứng trên sân khấu tôi cố dằn và ráng cười nhưng khi về đến chỗ ngồi lại thấy nước mắt đâu nó tuôn ra như thế?

Dở quá bạn nhỉ? Nhưng nhạc sĩ nào lại chẳng dễ cảm xúc hơn người!

Hôm sau, khi các báo đăng kết quả, khi các đài phát thanh loan báo tin các cuộc tranh tài, nhiều bạn nhạc sĩ các nước tìm tôi hỏi thăm về âm nhạc Việt Nam, về những cây đàn cổ. Tiếc rằng tôi không có những cây đàn sến, đàn kìm, đàn tỳ bà, đàn độc huyền để cho họ biết thêm, vì khi qua Pháp tôi chỉ đem được có hai cây đàn cũ mua lại của người ta. Nhưng hiện giờ tôi quí hai cây đàn ấy lắm. Chúng nó đã giúp tôi trong khi tôi trình bày cổ nhạc Việt Nam và hôm 24-8, có lẽ tôi đã sống được một phút cảm động nhứt trong đời nhạc của tôi.

Vẫn biết rằng nhờ toàn dân Việt Nam đang anh dõng tranh đấu, nhờ những lý do chính trị họ phải để cho Việt Nam có một hai kết quả gì, nhưng tôi sung sướng vì đã được đem chút tài mọn mà phụng sự Tổ quốc: nước Việt Nam yêu quí của chúng ta.

Trần Văn Khê

Quý vị và các bạn độc giả của Mây Ngàn thân mến,

Những ngày đầu tháng Năm năm trước, ý tưởng về một tờ tạp chí lưu giữ và chia sẻ tinh hoa văn nghệ của miền Nam, từ một cá nhân mến mộ, đã thành hình và tiến triển thành hiện thực.

Thấm thoát mà một năm đã qua. Nhìn lại chặng đường đã đi chưa xa, nhưng đã vượt tiến đến cột mốc đầu tiên hôm nay, Mây Ngàn xin trân trọng cảm tạ những tấm chân tình và lòng quan tâm của quý vị và các bạn. Nhờ những động viên và chia sẻ âm thầm của độc giả, mà Mây Ngàn đã tồn tại đến ngày nay.

Kỷ niệm Đệ nhất chu niên với năm mươi bài viết, một con số thật khiêm nhường, ít ỏi so với biển trời văn chương để lại, Mây Ngàn lấy làm hổ thẹn vì chưa làm hết sức lực của mình. Chúng tôi chỉ biết tự nhắn nhủ rằng, sẽ cố gắng hơn nữa để tiếp tục khai phá tìm tòi, trong gia tài đổ nát của Việt Nam, những kỷ niệm êm đềm còn sót lại.