Untitled

Espressjonijiet – Frażijiet – Idjomi qosra Meta nkunu qed nitkellmu bejietna, kultant inħobbu nfilsu fil-kummenti tagħna, kemm jekk biċ-ċajt kif ukoll bis-serjetà espressjonijiet qosra. Hekk pereżempju, ngħidu, ‘ħabel u satal,’ biex niddeskrivu tnejn min-nies li jagħmluha u jinġiebu ma’ xulxin. Ngħidu wkoll, ‘għadma u ġilda,’ biex nuru b’mod l-aktar ċar kemm dak li jkun tilef mill-piż normali…

IL-MALTI TA’ ŻMIEN TEMI ZAMMIT 1901 – 1935 Fil-proġett ta’ tiftix għal kliem Malti antik jew minsi li jiena bdejt snin ilu, kelli ċ-ċans indur il-kitba ta’ Themistokile Zammit (għex 1864 – 1935) diversi drabi. Mill-ħafna stejjer żgħar u essays li hu kiteb bejn l-1901 u l-1935, ħadt kwantità mhux ħażin ta’ kliem, fil-maġġoranza tiegħu, arkajku, fosthom nomi ta’ oġġetti u aġġettivi li Zammit…

Lapsi xi drawwiet reliġjużi u profani Introduzzjoni Għall-Insara, l-Għid il-Kbir hu l-aktar jum importanti fil-liturġija tal-Knisja għaliex ifakkarna fir-rebħa ta’ Kristu fuq il-mewt u t-tiġdid spiritwali tal-ħajja. Din iċ-ċelebrazzjoni hi għalhekk waħda ta’ ferħ u ġġedded il-liturġija Nisranija. Abbinati mal-Għid il-Kbir hemm żewġ festi oħra ta’ importanza kbira, għalkemm illum donnhom…

Fost ħafna kliem barrani li nużaw fil-Malti, insibu wkoll numru mdaqqas ta’ kliem, frażijiet jew espressjonijiet li ġejjin direttament mil-Latin. Qiegħed ngħid direttament għaliex imbagħad ħafna kliem ieħor Malti li ġej mit-Taljan u ilsna oħra wkoll joriġina finalment mil-Latin. Xi wħud mill-kliem li ser nitratta dwarhom kienu jingħadu fit-talb, jew inkella konna nsegwuhom matul il-quddiesa u…

IL-MUXRABIJA JEW MUXRAFIJA? Il-muxrabija tad-dinja Għarbija Illum, fid-dinja tal-Punent, bit-terminu ‘muxrabija’ nkunu qed nirriferu għal dik il-gallarija miksija kollha kemm hi bil-kannizzata/i tal-injam li naraw fid-dinja Għarbija. Proprjament, din għandha isem ieħor bl-Għarbi, ‘xurfa/tun’. Nimmaġina li tissejjah hekk għax minnha dak li jkun fiha jista’ jixref ’il barra għal fuq it-triq. Biex…

Ħarsa lejn il-moralità dwar is-sess tal-Maltin Meta konna tfal u mmorru d-duttrina, ‘tal-Mużew’ kienu jgħallmuna l-Għaxar Kmandamenti bl-amment. Fost dawn il-kmandamenti niftakar tnejn minnhom li s-superjur kien jiskarta milli jispjegahomlna. Dawn kienu ‘la tiżnitx’ (ma tagħmilx sess impur) u ‘la tixtieqx nisa tal-oħrajn’. Dan minħabba li fil-klassijiet tad-duttrina, bħal fid-dar u fl-iskejjel,…

Ħarsa lejn l-apparenza tal-Maltin ta’ snin ilu Introduzzjoni Is-sbuħija tal-figura umana hi xi ħaġa li wieħed dejjem japprezza, biss hi kwalità suġġettiva għall-aħħar. Is-sbuħija mhix biss dik kif jaħsel jaraha l-individwu, iżda hi xi ħaġa li tvarja skont il-gosti tas-soċjetà matul iż-żminijiet. L-attrazzjoni lejn kull tip ta’ sbuħija hi kkondizzjonata mill-idealiżmu li fuqu taqbel…

Introduction Until a few generations ago, Malta’s Arab period was known only through a couple of dates: the Arab invasion of 870 and the Norman conquest of 1091. In between lay a long blank space filled only with supposition. According to traditional belief, the latter date was when Count Roger “set the Maltese free from the yoke of Arab/Muslim rulers”—a statement that has since been interpreted…

ENTERTAINMENT in  BRITISH MALTA (1800 – 1900) Sorrow and laughter In the early 19th century when the British military took over the islands of Malta and Gozo, the Maltese population had very little to entertain themselves with. On the personal level those lucky enough who could earn a living did so to survive. Very few Maltese could work to entertain themselves with the money earned.…

It is said that, good things in life are often within reach once we know how to look for them. However, in the early decades of the 19th century people were more concerned with scraping a living and feeding the mouths of their offspring than seeking moments of relaxation and pleasure. What with the high rate of jobless, the equally high mortality rate amongst children, that is said to have been…

IL-KATAKOMBI  fil-Gżejjer Maltin Introduzzjoni F’Malta u Għawdex insibu kwantità kbira ta’ oqbra miġbura fl-imkien u li jinfdu ma’ xulxin b’passaġġi taħt l-art, li jmorru lura sal-perijodu Tardiv Ruman, jew inkella taż-Żmien Biżantin. B’mod ġenereku, dawn jissejħu katakombi, u bosta drabi nassoċjawhom mal-perijodu Palaeo-Kristjan, iż-żmien tal-qedem meta f’Malta kien hawn l-ewwel komunitajiet…

Introduzzjoni L-istat kostrutt iseħħ meta żewġ nomi jingħadu jew jinkitbu wara xulxin biex jesprimu stat ta’ rabta bejniethom. L-ewwel nom hu speċifikat mingħajr artiklu qabel it-tieni nom li ġeneralment jieħu l-artiklu, biex b’hekk juri li l-ewwel nom hu fil-pussess tat-tieni nom. Biex nispjega b’mod aktar sempliċi, nużaw l-istat kostrutt biex flok ngħidu, il-Bieb tal-Belt, ngħidu Bieb…

IL-QUĊĊIJA     u FESTA TA’ SANTA LUĊIJA (13 ta’ Diċembru) Introduzzjoni Fi żmienna il-kelma ‘quċċija’ mill-ewwel nifhmu biha dik l-okkażjoni partikolari fejn titlaqqa’ l-familja u mistednin oħra biex ikun iċċelebrat għeluq l-ewwel sena mit-twelid tat-tarbija tagħhom b’festin. F’dan il-festin isir ritwal tradizzjonali fejn lit-tarbija jqiegħdulha bosta oġġetti fl-art u din timxi mbé lejhom…

ROMAN MALTA (218 B.C. – A.D. 535) A multicultural archipelago Introduction   According to the Roman historian Livius (Titus Livius 59 B.C. – A.D. 17), Malta was conquered from the Carthaginians by a Roman army, headed by Tiberius Sempronius Longus in 218 B.C., at the start of the Second Punic War. From then on, the Romans occupied Malta uninterruptedly for some 750 years until A.D. 535, when…

WEGĦDIET, EX  VOTOS  u  DONI  OĦRA Introduzzjoni Meta l-bniedem, kemm dak ta’ twemmin sod, kif ukoll dak ta’ ftit fidi, isib ruħu f’saram serju li ma jafx kif ser jeħles minnu, għandu ħabta jdur lejn Alla jew lejn xi qaddis li l-aktar li jemmen fih biex jitolbuh jgħinu f’dik is-sitwazzjoni diffiċli.  F’dak il-ħin ta’ disperazzjoni hawn min jagħmel wegħda solenni li f’każ li jeħles minn dik…

ĦXEJJEX u FROTT f’Malta fis-seklu dsatax Bidu tas-seklu dsatax – xi jgħid William Domeier William Domeier, tabib li kien jgħix Malta bejn 1806 – 1808 u li kien inkarigat mill-ġnien botaniku tal-Furjana (sors: Royal College of Physicians website), fl-1810, ippubblika ktieb, Observations on the Climate, Manners and Amusements of Malta. Dan il-ktieb kien intenzjonat prinċipalment għal dawk li…

Xi ĦWAWAR U ĦXEJJEX AROMATIĊI Dawk lokali u dakw impurtati Introduzzjoni Meta niġu biex niddistingwu l-ħxejjex aromatiċi  mill-ħwawar għandna tendenza li nitħawdu fejn naqtgħu il-linja bejn tipi u oħra. Fil-fatt, filwaqt li nagħmlu użu minnhom b’diversi modi, bosta pjanti huma distinti b’diversi modi. Xi wħud isostnu li l-ħxejjex aromatiċi huma normalment derivati mill-partijiet ħodor…