Fetsje's kunstdossier

Welkom op mijn tumblr, die ik speciaal voor het vak CKV als kunstdossier heb ‘ingericht’. Op deze pagina vindt u al mijn verslagen en beeldende verwerkingen door elkaar. Links ziet u een menu waarbij alle verslagen en beeldende verwerkingen geordend zijn. U kunt eerst de inleiding en het voorwoord lezen. Om mijn verslagen te lezen kiest u ‘Havo 4’ of ‘Havo 5’. Verder kunt u mijn beeldende verwerkingen bij het kopje ‘Beeldende verwerkingen’ bekijken, maar dat spreekt voor zich. Om het geheel af te sluiten heb ik ook nog even een slot geschreven.

Voorwoord en inleiding

Als ik aan de industriële revolutie denk, denk ik aan stoommachines. Maar dit is zeker niet het enige dat de industriële revolutie heeft gebracht. In mijn verslag ik ga dieper in op wat deze industriële revolutie inhield: Wat verstaan we onder een revolutie? En waar is ‘de industriële revolutie’ ontstaan? Hoe zat het met de economie tijdens de industriële revolutie? En wat heeft de industriële revolutie allemaal teweeg gebracht?

‘De Romantiek’ is een kunststroming, deze stroming heb ik gekozen als onderzoeksonderwerp, omdat ik persoonlijk de schilderijen mooier vind dan de schilderijen van het impressionisme. In dit verslag onderzoek ik wat ‘De Romantiek’ inhoudt en wat deze stroming met de (industriële) revolutie te maken heeft.

Hoofdonderwerp: De industriële revolutie

Wat verstaan we onder een revolutie?

Met een revolutie worden grote veranderingen bedoeld, deze veranderingen treden tijdens een revolutie in een korte periode op. Sommige mensen vragen zich af of de ‘Industriële Revolutie’ werkelijk wel een revolutie was, de industrialisatie begon al minstens een eeuw voor de industriële revolutie. De naam ‘industriële revolutie’ werd vermoedelijk het eerst uitgesproken door de Franse Politicus Louis Blanqui ( 1805-1881), deze politicus was een voorstander van de ideeën van de Franse Revolutie.

Groot-Brittannië was de koploper van de industrialisatie en werd dus ook het eerste industrieland ter wereld. Vanaf 1780 ging de industrialisatie snel, dit betekende dat de manier van leven in sommige opzichten totaal veranderd werd: Het uiterlijk van het land werd anders, er ontstonden drukke spoorlijnen en je kon het land nauwelijks meer een agrarisch gebied noemen. Het kleine land werd een van de rijkste en machtigste naties ter wereld.

Voor- en nadelen voor burgers

De industriële revolutie bracht voor- en nadelen met zich mee: Door de vernieuwende machines en de automatisering gingen er banen verloren, maar het voedsel, de kleding en het openbaar vervoer (per spoor) werd goedkoper. Een voorbeeld was de prijsafname van het vlees: Door nieuwe methoden als selectief fokken werden onder andere koeien groter en dikker, het gewicht nam per dier toe, de vleesprijs nam af.

Katoen

Veel mensen kochten liever katoen dan wol: Het was lichter, kon gemakkelijker gewassen worden en voelde zachter aan. Katoen was daardoor ook hygiënischer, wat vooral een belangrijke rol speelde bij huishoudens zonder stromend water. Katoen was echter erg duur totdat de beschikbare hoeveelheid katoen toenam. Oorspronkelijk daalde de prijs door de slavenarbeid die de katoenzaadjes met de hand scheidden. Eén persoon had na een hele dag werken een opbrengst van nog geen halve kilo. Whitney’s gin kon 455 kilo per dag scheiden. Zijn uitvinding zorgde voor een verbeterde katoenteelt. De groeiende katoenteelt stimuleerde de groei van de textielfabrieken, in 1810 waren er al 87 fabrieken.

Nieuwe klassenmaatschappij

De industriële revolutie leidde tot een nieuwe klassenmaatschappij. De adel was niet langer de heersende klasse maar de burgerij, die de fabrieken in handen had. Als je als burger geen productiemiddelen had was het noodzakelijk om je arbeid te verkopen om in leven te blijven. Hierdoor werden deze ‘bezitloze’ burgers tijdens de industriële revolutie erg uitgebuit. Volgens Karl Marx was het nodig dat deze arbeiders in opstand moesten komen tegen de nieuwe heersende klasse. De ideeën van Marx, die vooral ontstaan zijn door de industriële revolutie, leidden tot het Marxisme.

                      Onderzoeksonderwerp: De Romantiek

‘De Romantiek heeft niet in Nederland bestaan’ is de mening van velen. Toch is dit te kort door de bocht want ook De Romantiek heeft in Nederland bestaan. De Romantiek is een kunststroming die vooral aan het einde van de 18e eeuw en het begin van de 19e eeuw bloeide. Er werd tijdens De Romantiek niet meer op de objectieve kant van de kunst uitgegaan; zo ging het voelen boven het denken en werden spontaniteit, emotie en verbeelding belangrijke kenmerken van deze kunststroming. In Nederland werd door sommige mensen De Romantiek als iets zeer ‘on-Hollands’  gezien, dit ging zelf zo ver dat de romanticus Johannes Tavenraat, een schilder uit Rotterdam, een ‘verdwaalde Duitser’ werd genoemd. Al met al blijft: ‘De Romantiek’ toch de meest gebruikte term om de kunst die tussen 1800 en 1850 in Nederland werd geproduceerd aan te duiden. Romantische plaatsen

Als centrum van de Romantiek in Nederland wordt Den Haag aangewezen. Hier werden de bekendste romantici opgeleid en ze bleven er meestal ook wonen en werken. Ook in Rotterdam was een behoorlijk aantal romantici: Waaronder Johannes Tavenraat die in leer was bij Willem Hendrik Schmidt, die als ‘één de meest succesvolste en best betaalde schilders van ons land’ werd betiteld. (bron: http://hart.amsterdammuseum.nl/10534/nl/willem-hendrik-schmidt-in-delft)

Verzet

De Romantiek is ontstaan doordat mensen de realiteit wouden ontvluchten. Deze stroming was een verzet tegen de Verlichting, dat ook wel de ‘Eeuw van de Rede’ wordt genoemd. Tijdens de Verlichting wou men alle problemen oplossen met het verstand. De tijd van bijgeloof en duisternis was toen voorbij. Ook was er tijdens de Romantiek verzet tegen de industrialisatie en verstedelijking. Dit verzet leidde tot werken die veel waarde hechtten aan het landschap, geloof, emoties en verbeelding. Het was ook daarom dat alle plekken die nog niet door de mens verstedelijkt waren, door de aanhangers van de Romantiek bestempeld werden als ‘natuur’. Een romanticus geloofde dat de wildernis de meest pure vorm is van de natuur. Ook tijdens de Franse Revolutie was het tijd voor veel veranderingen. Tot dan toe was Frankrijk een monarchie geweest, maar tijdens deze revolutie veranderde Frankrijk in een Republiek. In Versailles werd een verklaring van de rechten van de burgers opgesteld. De belangrijkste kenmerken hieruit waren: Alle mensen zijn vrij en gelijk; mensen hebben recht op bescherming en vrijheid, en de macht ligt bij het volk. De drang naar vrijheid is ook voor de Romantiek typerend: Romantici wouden vrij zijn van de regels die onder andere in het Neoclassicisme belangrijk waren.

Muziek

In de romantische periode van de klassieke muziek worden er grotere en lastigere composities door componisten gemaakt. Ook in de muziek komen de belangrijkste kenmerken van de Romantiek naar voren: Natuur, emoties en het verlangen naar het verleden. Maar ook  verbeelding is een belangrijk kenmerk van de Romantiek, er wordt niet meer vastgeklampt aan regels en er worden zelfs niet eerder gebruikte muziekinstrumenten gebruikt. Ook is de muziek niet langer alleen voor de rijkeren of voor diegene uit een hogere stand, componisten proberen hun werk te verkopen aan hun luisteraars. Muziekles wordt niet alleen meer gegeven in de kerkscholen, zo ontstaan er conservatoria en muziek wordt toegankelijk voor iedereen. Alhoewel de muziek nu toegankelijk werd voor iedereen, werd deze muziek steeds complexer. Hierdoor konden de amateurs de muziek niet goed spelen en werd de grens tussen amateur en professional  steeds groter.

De volgende kenmerken zijn herkenbaar voor de muziek tijdens de Romantiek:

Er werd niet meer alleen aandacht besteed aan de strijkers

De symfonieën werden groter

Er waren langere thema’s

Er werden fantasievormen bedacht

Tempo’s wisselden af: Van snel naar langzaam

Er ontstonden grotere orkesten

Architectuur

Het verzet tegen het hedendaagse leidde tot een hernieuwde interesse in de gotiek. De gotiek is een laatmiddeleeuwse stijl van architectuur en is ontstaan na de val van het Romeinse Rijk. Kenmerken van de gotiek waren de hoge ramen die voor veel licht inval zorgden, de spitsbogen en de roosvensters (zie afbeelding).

Ook worden er verschillende stijlen door elkaar heen gebruikt, wat eclecticisme wordt genoemd. Zo worden er in de Romantiek bijvoorbeeld Romeinse, Oosterse en Griekse elementen door elkaar gebruikt.

Een voorbeeld van een gebouw uit de Romantiek is het Rijksmuseum in Amsterdam. Dit gebouw is gemaakt door Pierre Cuypers en hij combineerde gotische en renaissance-elementen. Het gebruik van steunberen is bijvoorbeeld een gotisch element. De klassieke zuilen verwijzen naar de renaissance.

Sprookjes

Het sprookje was tijdens de Romantiek een populair genre. De gebroeders Grimm, onder andere bekend van sprookjes als Roodkapje; Hans en Grietje, Doornroosje en Assepoester, waren de eersten die in 1818 een bundel van sprookjes uitbrachten. Tot dan toe waren de sprookjes alleen nog maar mondeling verteld. In de Romantiek groeide de belangstelling voor sprookjes, mensen waren in deze tijd erg geïnteresseerd in oude mythen, legenden en sprookjes.

Kenmerkend voor sprookjes uit de Romantiek is de hang naar het ongrijpbare, zo komen er in de verhalen vaak heksen en spoken voor. Ook Hans Christian Andersen, een Deense schrijver en dichter is wereldwijd bekend geworden door zijn sprookjes. De bekendste zijn ‘Het lelijke eendje’, ‘De kleine zeemeermin’ en ‘Duim lijntje’. Andersen is bekend geworden doordat hij zijn sprookjes zelf verzon en doordat hij ze schreef voor jong en oud.

De schilderkunst

Ook voor schilders werd het in de Romantiek anders. Net zoals met de muziek was de kunst nu niet alleen meer bestemd voor de vorsten, adel en de kerk. De schilders richtten zich nu op de markt waarbij de belangrijkste opdrachtgevers de burgers werden. Tijdens de Romantiek worden landschappen en historische gebeurtenissen erg belangrijk. Emotie en symboliek zijn belangrijke aspecten in de schilderkunst.

Een voorbeeld is het schilderij hierboven. Dit schilderij is gemaakt door Delacroix, een Franse kunstenaar. Hij zet in dit schilderij gedachten om in beeld. Ook speelt de symboliek een belangrijke rol: Dit schilderij speelt zich af tijdens de Franse Revolutie. De vrouw met de Franse vlag is het nationale symbool van Frankrijk. In dit schilderij staat ze symbool voor de vrijheid. Ook is er in het schilderij veel emotie te zien.

Slot

Ik zou kunnen zeggen dat tijdens de Romantiek de kunst er heel erg op vooruit is gegaan. Ik vind het mooi om in schilderijen, muziek en architectuur emotie en verbeelding te kunnen herkennen. Daarbij vind ik ook dat kunst niet iets is wat in regels vast te leggen is. Je kunt concluderen dat onder andere de industriële revolutie voor veranderingen heeft gezorgd die de Romantiek wilde camoufleren. Ik denk dat dit ook heeft gezorgd dat emotie, verbeeldingskracht, vrijheid en natuur in de kunst bestaan is gebleven. Ook de industriële revolutie heeft veel invloed gehad op ons dagelijks leven, zonder deze revolutie zouden we nu in een volledig agrarisch land wonen. De industriële revolutie heeft vroeger veel nadelen gehad, arme arbeiders werden bijvoorbeeld uitgebuit maar voor ons tegenwoordig heeft de industriële revolutie ook voor veel voordelen gezorgd: We hebben computers, fabrieken en andere gemoderniseerde voorwerpen die we mogelijk zonder deze revolutie niet hadden gehad.

Het effect van de Romantiek en de industriële revolutie is dus tegenwoordig nog steeds zichtbaar.

Bronnen

Internet

http://romantiek4havo.wordpress.com/architectuur/

http://de.wikipedia.org/wiki/Romantik

http://nl.wikipedia.org/wiki/Romantiek_%28muziek%29

http://nl.wikipedia.org/wiki/Romantiek_%28stroming%29

http://www.schooltv.nl/eigenwijzer/project/2293595/kunst-is-mensenwerk-kunst-uit-de-19e-eeuw/2157317/ckv/item/2301007/de-romantiek-1820-1875/

http://www.huiswerksucks.nl/index.php?view=view&sub=huiswerk&id=13190

http://www.kunstcontext.com/ckv/sd4read.htm

Boeken

‘De industriële revolutie’ – Nigel Smith.

Inleiding

Veel mensen kennen Hugo de Groot door zijn ontsnapping van zijn gevangenschap uit slot Loevestein. Dit deed hij echter niet te voet, maar in een grote boekenkist. Toch is Hugo de Groot niet alleen bekend geworden door deze ontsnapping, Hugo de Groot was een rechtsgeleerde en schrijver. Ook was Hugo de Groot belangrijk voor het humanisme.

Hoofdvraag:

Wat is het humanisme en wat voor invloed heeft het humanisme gehad?

Deel vragen:

Hoe is het humanisme ontstaan?

Wat zijn specifieke kenmerken van het humanisme?

Wat zijn belangrijke mensen voor het humanisme geweest?

Hoe ziet het humanisme er tegenwoordig uit?

Hugo de groot

Hugo de Groot, ook wel Hugo Grotius, was een Nederlands rechtsgeleerde en schrijver. 

Grotius is geboren op 10 april 1583 in een invloedrijke Delftse familie. De Groot zijn grootvader Hugo of Huych Cornelisz de Groot (die leefde van 1511-1567) vertegenwoordigde tussen 1544 en 1560 Delft in de Staten van Holland.

Hugo had een hoog IQ: In de ‘300 van Cox’, een wetenschappelijk onderbouwd overzicht van de IQ ’s van genieën die geboren werden in de periode 1450-1850, komt de Groot op de derde plaats voor.

Bron tabel:http://www.iqcomparisonsite.com/Cox300.aspx

Jeugdjaren

Op de leeftijd van 8 jaar kon Hugo de Groot al in het latijns dichten, ook vertaalde hij op een jonge leeftijd al Griekse en Latijnse boeken.

Op 3 augustus 1594 werd Grotius op elfjarige leeftijd als student aan de Universiteit Leiden ingeschreven. Deze leeftijd was in die tijd niet uitzonderlijk, wel was de geestelijke ontwikkeling van Hugo zeer bijzonder: Isaac Causabon, een klassiek geleerde, beweerde dat de eerste probeersels in de poëzie van de Groot hem al verbijsterd hadden. Op de universiteit ging Hugo om met Daniel Heinsius, samen waren ze de leerlingen van de Franse filoloog Josephus Justus Scaliger. Grotius ging aan de faculteit der artes filosofie studeren. Dit was een algemene vooropleiding die uit vakken als retorica en geschiedenis bestond. Deze vooropleiding gaf toegang tot het studeren van rechten, theologie of medicijnen. Grotius had een voorkeur om  rechten te gaan studeren: de Groot hield niet van beroepstheologen en vond de beoefening van de geneeskunde beneden de waardigheid van zijn familie.

De Franse reis

In 1597 studeerde Grotius nog in Leiden, hij zal de stad niet eerder dan aan het einde van dat jaar, of in begin 1598 hebben verlaten. Dit was om zich klaar te maken voor de buitenlandse reis, die studenten van een universitaire studie maakten. Na drie en een half jaar in Leiden doorgebracht te hebben vond de vader van Hugo het hoog tijd om alle boekenkennis aan te vullen met praktijkervaringen. Toen Grotius’ vader er achter kwam dat Oldenbarnevelt op een missie ging naar Frankrijk, regelde hij voor Hugo de Groot dat hij mee mocht op reis. Deze reis had het doel steun te krijgen bij koning Hendrik IV tegen Spanje. Op 5 mei 1598 promoveerde Hugo de Groot aan de Universiteit Orléans tot doctor in het Romeins en kerkelijk recht.

Beroep

Wanneer Grotius begin 1600 terugkomt van zijn Franse reis, wordt hij als zestienjarige advocaat in Den Haag. Op een leeftijd van 24 jaar, werd Grotius benoemd tot advocaat-fiscaal. Dit was zijn eerste grote succes. De advocaat-fiscaal was een hoge juridische ambtenaar. Hugo de Groot was de twintigste of eenentwintigste advocaat-fiscaal en dit was hij van 1607 tot 1614.

Familie

In 1608 trouwt Hugo de Groot met de Zeeuwse Maria van Reigersberch. Uit dit huwelijk werden 9 kinderen geboren. 5 van de 9 kinderen stierven jong. Hugo de Groot vond zijn vrouw goed van geheugen, ze hadden een gelukkig huwelijk. 

Slot Loevestein

In de nacht van 5 op 6 juni 1619 werd Grotius vanuit Den Haag naar Loevestein gebracht. Grotius was opgepakt wegens landverraad: Hugo de Groot was het niet eens met Prins Maurits, wie door wilde gaan met de oorlog, terwijl Grotius het tijd vond voor vrede. Tijdens zijn gevangenschap mocht Grotius doorgaan met studeren en lezen, er werden hem regelmatig een grote boekenkist gestuurd. Wanneer Hugo verzwakt en ziek wordt bedenkt zijn vrouw Maria het plan voor de ontsnapping: Op 22 maart 1621 Grotius verstopt zich in de boekenkist.

De ontsnapping lukt.    

Hugo vlucht naar Frankrijk en het verhaal van de ontsnapping uit slot Loevestein werd wereldberoemd.

In het najaar van 1645 stierf Hugo de Groot op 28 augustus te Rostock.

Bron afbeelding:http://nl.wikipedia.org/wiki/Bestand:Hugo_de_Groot_1622.jpg

Hoe is het humanisme ontstaan? En wat zijn belangrijke mensen voor het humanisme geweest?

In Nederland is het humanistisch verbond in 1946 opgericht. Toch zijn humanistische ideeën niet nieuw, ze bestonden al in de oudheid. Vroeger al waren er ideeën en opvattingen die pasten binnen het humanisme.

Grondleggers van het Humanisme.

De Griekse filosoof Socrates (470-399 v. Chr. ) wordt gezien als de grondlegger van het westerse humanisme. Ook wordt hij door humanisten als één van hun eerste voorbeelden gezien. De manier waarop Socrates vragen stelde maakte hem bekend, hij zette mensen aan tot nadenken door op de juiste manier vragen te stellen.

Zeno, de Griekse filosoof van de school van de Stoïcijnen, was één van de eerste personen die ervan uitging dat alle mensen gelijk zijn. Bij Zeno was het verstand belangrijk, door verstandelijk te redeneren kwam je volgens hem vanzelf uit op wat juist en waar was.

De Renaissance.

Na de oudheid ontstond er een periode voor het humanisme waarin niet zoveel gebeurde. In de vroege middeleeuwen ( 5e eeuw tot einde 10e eeuw) ontstond het geloof dat er een hogere macht was die het leven bestuurde en richtlijnen gaf aan mensen op aarde: god (het Christendom).

Na de middeleeuwen kwam er een periode waarin er meer gebeurde binnen het humanisme. Dit begon in Italië in de tijd van de ‘wedergeboorte’: de Renaissance. In deze tijd ging men opnieuw de Griekse en Romeinse schriften bestuderen. De mensen van de Renaissance noemden zichzelf ‘humanisten’, wat inhield dat ze de filosofie van de oudheid analyseerden. Ze wilden de mens en de wereld ontdekken. Dit betekende niet dat ze zich van God en de kerk afkeerden. In Nederland was Erasmus de bekendste humanist, ook Leonardo da Vinci was een humanist.

De verlichting.

Vanaf de achttiende eeuw begonnen steeds meer mensen zich los te maken van de kerk. Ook werden tegen de kerk en het geloof steeds vaker felle prostesten gegeven. René Descartes was degene die de deur van het nieuwe tijdperk opende, wat later als de verlichting werd gezien. Voor de eerste keer in de westerse wereld was er iemand die aan god, zichzelf en aan de wereld durfde te twijfelen. Aan één ding twijfelde Descartes niet: hij was iemand, omdat hij twijfelde: ‘Ik denk dus ik ben’ was een beroemde uitspraak van Descartes. Ook waren er wetenschappelijke ontdekkingen waardoor de christelijke denkbeelden steeds meer op een helling werd gezet. Wetenschappelijke ontdekkingen kon je bewijzen of beredeneren, terwijl ‘geloof’ mysterieus en niet te bewijzen is, je gelooft er in of niet.

Mensen kwamen er steeds meer voor uit om zelf te gaan nadenken, in plaats van er op af te gaan van wat de kerk denkt.

Volgens de Duitse filosoof Feuerbach was God niet degene die de mensen had geschapen, maar waren de rollen omgedraaid: de Mensen hadden volgens hem god bedacht, ‘geschapen’.  Wat hem betreft kon godsdienst afgeschaft worden. Het was tijd voor humanisme.

Wat zijn specifieke kenmerken van het humanisme?

Vijf uitgangspunten binnen het humanisme:

Men gaat alleen van de mens en zijn/haar kracht uit. Dit betekent dat men zich binnen het humanisme niet laat leiden door een mogelijk bestaan van geesten, engelen of goden.

Men gaat uit van een positief mensbeeld waarbij de mens als een natuurlijk en waardig wezen wordt gezien.

Iedereen is als mens evenveel waard en dus gelijkwaardig aan ieder ander. (Dit betekent echter niet dat alle mensen het zelfde zijn of dezelfde positie in de maatschappij zouden moeten innemen).

Binnen het humanisme probeert men vrijheid realistisch te benaderen en het niet al te idealistisch op te vatten. Wie zelfbewust keuzes maakt hoort daar ook de verantwoordelijkheid voor te nemen.

Binnen het humanisme wordt verwacht dat men strijdt voor de vrede.

Jaap van Praag is in de eerste 25 jaar van het Humanistisch Verbond de drijvende kracht geweest. Hij formuleerde onder andere een lijst met kenmerken van het humanisme.

Bron:  http://www.uvh.nl/humanistisch-historisch-centrum/humanisme/wat-is-humanisme/tien-kenmerken-van-humanisme

Hoe ziet het humanisme er tegenwoordig uit?

Tegenwoordig worden drie elementen binnen het humanisme onderscheiden:

Het humanisme is een levensbeschouwing die wordt gevormd, gevoed en geïnspireerd door de mens, zijn/haar vermogen en waardigheid.

Humanisten streven een samenleving naar die gebaseerd is op menselijke waardigheid.

Het humanisme is een streven naar een goed, mooi en zinvol persoonlijk leven.

Deze drie elementen komen voor een groot deel overeen met de uitgangspunten binnen het humanisme. (zie: ‘Wat zijn specifieke kenmerken van het humanisme’).

Hoofdvraag: Wat is het humanisme en wat voor invloed heeft het humanisme gehad?

Het humanisme is een levensbeschouwing waarbij ‘humanisten’ geen goden, engelen of geesten aanhangen, dit is dan ook het verschil met een geloof waarbij wel een opperwezen of god centraal staat. Humanisme komt van het Latijnse woord ‘humanus’, wat ‘menselijk’ betekend, de mens staat in het humanisme dan ook centraal. Vrijheid, gelijkheid en waardigheid van de mens worden binnen het humanisme vooropgesteld. Vroeger waren

Humanisten mensen die de filosofie van de oudheid bestudeerden, humanisten konden toen wel geloven in een opperwezen of god. Tegenwoordig zijn humanisten mensen die het humanisme aanhangen waarbij er gelooft wordt in de kracht van de mens.

In de tijd van de verlichting gingen mensen op een andere manier naar de kerk kijken. Mensen kregen humanistische ideeën en durfden te twijfelen aan god en hun geloof. Mensen begonnen zich los te maken van de kerk en er ontstonden felle protesten. Ondanks dat er tegenwoordig veel mensen in een god geloven en niet het humanisme aanhangen, heeft toch een groot deel van de mensen humanistische ideeën: Vrijheid, gelijkheid en de waardigheid van de mens zijn voor veel mensen belangrijk.

Je zou ook kunnen zeggen dat element 2 (zie: ‘Hoe ziet het humanisme er tegenwoordig uit?’), het streven naar een samenleving die gebaseerd is op de menselijke waardigheid, zich geuit heeft in een democratie hier in Nederland.

Humanistische ideeën hebben dus een grote invloed gehad onder andere hier in Nederland en Friesland.

Conclusie

Hugo de Groot was met name in de 17e eeuw belangrijk voor het humanisme. De Groot studeerde aan de faculteit der artes filosofie. Toen Hugo de Groot gevangen werd genomen in slot Loevestein ging hij zich, als Europees humanist, meer richten op het humanisme. Hugo de Groot was voor de vrede in tijden van oorlog.

En als jurist concentreerde hij zich op de rechtsregels voor vrede, oorlog en zeerecht. Hugo de Groot wordt internationaal gezien als de grondlegger van de mensenrechten.

Als humanist strijdt je voor de vrede en vroeger waren mensen humanisten als ze de filosofie van de oudheid bestudeerden.

Hugo de Groot bevatte dus een groot aantal humanistische kenmerken.

Bronvermelding

Internet

http://www.historici.nl/Onderzoek/Projecten/DVN/lemmata/data/Reigersberch

http://www.wikidelft.nl/index.php?title=Hugo_de_Groot#Franse_koning

http://nl.wikipedia.org/wiki/Hugo_de_Groot_(rechtsgeleerde)

http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20051221_hugodegroot

http://www.schoolbieb.nl/docenten_doelgroep/voortgezet_onderwijs_(onderwijsgroep)/1_44_2_vmbo/geschiedenis_(vak)/canon_van_nederland_lb/hugo_de_groot

http://nl.wikipedia.org/wiki/Ontsnapping_van_Hugo_de_Groot

http://nox.home.xs4all.nl/filosofie/verlichting.htm

http://nl.wikipedia.org/wiki/Vroege_middeleeuwen

http://www.humanistischverbond.nl/humanisme/geschiedenis

http://www.uvh.nl/humanistisch-historisch-centrum/humanisme/wat-is-humanisme/tien-kenmerken-van-humanisme

http://nl.wikipedia.org/wiki/Religie

http://nl.wikipedia.org/wiki/Humanisme

http://nl.wikipedia.org/wiki/Modern_humanisme

http://nl.wikipedia.org/wiki/Renaissance-humanisme

  boeken

‘Perspectief’ godsdienst en levensbeschouwing havo 4.

‘Humanisme’ auteurs: Bert Gasenbeek en Piet Winkelaar.

‘Hugo de Groot’ auteur: Henk Nellen.

Inleiding.

Het verhaal over de expeditie naar het Verre Oosten onder leiding van Willem Barentsz is wereldberoemd geworden. Niet omdat deze reis zo goed verliep, integendeel: Het schip kwam vast te zitten in het ijs op Nova Zembla. Onder  barre omstandigheden moesten de bemanningsleden weten te overleven, ze bouwden het ‘Behouden Huys’ en de overlevenden keerden na maanden, meer dood dan levend, terug in Amsterdam.  Het verhaal is verfilmd en sindsdien is de eerste Nederlandse 3D film een feit: Nova Zembla.

De activiteit

Kort nadat de eerste Nederlandse 3D-film, Nova Zembla, in premierre ging, ben ik samen met Savannah op 9 december naar de bioscoop Tivoli in Leeuwarden gegaan om deze film te bekijken. Omdat ik al veel over de film gehoord had op tv en internet had ik erg hoge verwachtingen. De film had toen al veel bezoekers gehad en ook de reacties waren goed. Ik wist niet echt wat ik van een 3D-film moest verwachten, omdat ik nog nooit naar een 3D-film was geweest.

Nova Zembla is de film over het verhaal van de expeditie naar Indië. De Hollanders waren op zoek naar een weg via ‘de noord’ voor de handel. De expeditie liep niet geheel volgens plan; het schip met de bemanning onderleiding van Willem Barentsz en Jacob van Heemskerck kwam vast te zitten in het ijs op Nova Zembla. Onder barre omstandigheden moesten de bemanningsleden weten te overleven. Sommige bemanningsleden stierfen, anderen keerden meer dood dan levend terug. De film is geregisseerd door Reinout Oerlemans, topmodel Doutzen Kroes debuteerde als actrice en de film is voor een groot deel opgenomen in het koude IJsland.

A. Waar gaat de film over?

Het is 1596 en in Amsterdam wordt er druk gespeculeerd over de expeditie naar Indië. Gerrit de Veer, schrijver van beroep, heeft een relatie met Catharina, echter maakt hij geen kans om met haar te trouwen. Catharina, dochter van dominee Plancius, heeft veel geld en dit heeft Gerrit niet, hierdoor zal Catharina’s vader haar nooit toestaan om met Gerrit te trouwen. Gerrit laat het hier niet bijzitten, hij houdt van Catharina en bedenkt een plan: Gerrit de Veer wil mee als schrijver met de expeditie naar Indië. Als hij dan terugkomt wordt hij rijk, denkt Gerrit.Langs de dronken en luidruchtige bemanningsleden weet hij na enige moeite, met behulp van de dominee, Willem Barentsz te overtuigen. De dominee had Gerrit een brief voor Barentsz meegegeven met de tekst: ‘Maak een man van hem of voer hem aan de witte beren.’, met als doel hem een tijdje uit de buurt van zijn dochter te houden. De reis moest de meest succesvolle en de allerbeste expeditie worden. Alhoewel ze toen nog niet wisten wat hun te wachten stond. Catharina beloofde op Gerrit te wachten en hij ging mee aan boord. Omdat Gerrit van oorsprong geen scheepslid is en hij als schrijver niet echt serieus genomen werd door de andere bemanningsleden, viel hij een beetje buiten de groep. Gerrit, spottend Gerrit Ganzenveer genoemd, werd getreiterd en de enige die het vanaf het begin voor hem opnam was Jan, een slimme weesjongen. Gerrit raakt in een gevecht met Claes, als straf moest Claes aan een touw in het ijskoude water springen, hij kwam vast te zitten en Gerrit redde hem uit het water. Hierna kon Claes meer respect voor Gerrit tonen. Gerrit ging mee als reisverslaggever, maar al gauw werd duidelijk dat hij ook andere klusjes moest uitvoeren. Tijdens het zoeken naar extra voedsel vond Claes een vogeltje waar hij de hele reis voor zorgde. De reis verliep niet geheel volgens plan: Op Nova Zembla kwam het schip vast te zitten in het ijs. Van drijfhout en resten van de boot werd het ‘Behouden Huys’ gebouwd. Het werd winter en het werd overdag niet meer licht. Met Willem Barentsz ging het al een tijdje niet goed en daarom vroeg hij aan Gerrit om de leiding over de bemanningsleden over te nemen. Een aantal bemanningsleden stierven en toen het eerste lente licht tevoorschijn kwam, gingen de overlevenden met een sloep terug naar de bewoonde wereld. Hier troffen ze een Nederlands schip aan met wie de bemanningsleden terug naar Amsterdam keerden. Catharina en Gerrit werden weer herenigd: Liefde bevriest nooit.

B. Wat heeft de regisseur met de film te vertellen?

De film is gebasseerd op een waargebeurd verhaal geschreven door Gerrit de Veer en de locatie –IJsland - is bewust gekozen door de barre en koude omstandigheden rond die tijd. Het verhaal gaat terug naar 1596 tot 1597 en is wereldberoemd geworden door de reisverslaggever/schrijver die toen aan boord zat. De filmmakers hebben de film gebasseerd op de interpretatie van deze schrijver, maar ook hun eigen interpretatie speelt een rol, zij hebben het verhaal misschien wel op een andere manier geïnterpreteerd dan Gerrit de Veer.

C. In hoeverre suggereert de film de werkelijkheid?

De film is gebasseerd op de werkelijkheid, er wordt gevochten met ijsberen en de omstandigheden zijn zeer slecht. Ik vind de meeste beelden realistisc h: De ijsberen vond ik er niet echt zien.Er wordt natuurlijk gespeeld. Het verhaal wordt op een heldere manier aan de kijker duidelijk gemaakt zonder dat er overdreven wordt gespeeld. Gerrit de Veer, acteur Robert de Hoog vind ik het beste personage, hij is de hoofdpersoon en kan  goed acteren. Ik heb bijna geen moment gehad dat ik dacht dat de film, of een scène uit de film 'gespeeld' is; nep of gemaakt was. Wel was het jammer dat de ijsbeer niet heel realistisch overkwam. Het genre van de film is een historische drama(film).

D. Waarmee is de film gemaakt binnen de kadrering?

Acteurs

Alle acteurs spelen op de juiste manier: Houding, mimiek en emotie zijn subtiel maar toch erg menselijk. Je leeft mee met onder andere Gerrit, die buitengesloten wordt, maar uiteindelijk toch vertrouwen wint en aan het einde zelfs de leiding heeft. Alles past precies bijelkaar, de omgeving, de kleding en de acteurs. De kleding is ouderwets, wat ook bij de tijd waarin het verhaal zich afspeelt past. Catharina, de dochter van de dominee, heeft bijvoorbeeld duurdere kleding dan de meeste bemanningsleden van het schip. Ook zit er onderscheid tussen de kleding van Willem Barentsz en de andere bemanningsleden, dit komt omdat hij waarschijnlijk meer geld of macht heeft. Je ziet de acteurs als mensen die je in die tijd in het dagelijks leven ook zou kunnen tegenkomen. Het stemgebruik is normaal, niet overdreven of gemaakt. De make-up is zeer goed! Onder slechte omstandigheden zien de acteurs er ook bar slecht uit.

Spel

-Gerrit de Veer: Gerrit de Veer is niet rijk, hij heeft een relatie met de dochter van de dominee. Om te kunnen trouwen bedenkt Gerrit het plan om mee te gaan met de expeditie. Gerrit is slim,ambitieus en goed in schrijven. Gerrit werd in het begin van de film een beetje buitengesloten. Aan het einde van de film heeft  hij echter de leiding over de bemanningsleden, ook dit kan hij goed.Gerrit de Veer wordt gespeeld door Robert de Hoog.

- Willem Barentsz: Onder leiding van Willem Barentsz werd de expeditie gestart. Willem Barentsz was een ontdekkingsreiziger, hij stierf een week nadat de overlevenden van de expeditie Nova Zembla verlaatten. De rol van Willem Barentsz wordt vertolkt door Derek de Lint.

- Victor Reinier speelt de zeevaarder Jacob van Heemskerck. Samen met Willem Barentsz leidde hij de expeditie.

- Petrus Plancius gespeelt door Jan Decleir is een dominee, cartograaf en de vader van Catharina. De ontdekkingsreis was door hem voorgesteld.

- Catharina Plancius is de dochter van de dominee. Ze heeft een relatie met Gerrit de Veer maar kan wegens financiële redenen niet met hem trouwen. Gerrit gaat daarom mee met de expeditie en Catharina wacht op hem. Catharina wordt gespeeld door Doutzen Kroes.

- Pieter Vos (gespeelt door Teun Kuilboer) is een van de bemanningsleden. Pieter beweerde dat Gerrit de Veer een verrader zou zijn en tijdens een gevecht tussen hem en Gerrit valt Pieter in een klif.

- Claes is een grote en stevige jongen met wie je geen ruzie wilt. Hij is een van de bemanningsleden en was in het begin van de film niet echt gesteld op Gerrit. Na een gevecht tussen hen wordt Claes gestraft, hij moest aan een touw in het ijskoude water springen. Hij kwam vast te zitten entoen hij niet boven water kwam vreesde iedereen voor zijn leven. Gerrit sprong in het water en redde hem. Zo ontstond er een vriendschap tussen de twee bemanningsleden. Claes wordt gespeeld door Sammy Schilt.

- Jan (Jochum van der Woude) is de enige die vanaf het begin aan Gerrit's kant staat. Jan is een slimme weesjongen.

Ik vond het mooi om te zien hoe vijanden vrienden konden worden. Claes heeft bijvoorbeeld niet een eenzijdig karakter: In het begin kon hij heel gemeen tegen Gerrit doen, later veranderde dit.

Verhaalelementen

Mijn aandacht werd vastgehouden door de vraag of en hoe de bemanningsleden zouden overleven . Door de gebeurtenissen die de personages steeds tegen kwamen werd de spanning soms in een korte tijd opgebouwd: Een ijsbeer nadert, hij komt naar binnen en wordt uiteindelijk doodgeschoten. Tussen deze gebeurtenis in is de spanning hoog, maar dit is dan van korte duur. Ik vind het zeer knap hoe de scènes gemonteerd zijn tot een film, het geluid ging gelijk met de beelden.

Het verhaal is lineair opgebouwd: De gebeurtenissen werden in chronologische tijdsvolgorde getoond.

Kader

De film speelt zich voor een groot deel af op Nova Zembla, een door ijsomgeven locatie. De kleuren waren dus wit, grijs en later heel donker toen het licht dit deel van de aarde niet meer kon bereiken. Een klein deel van de film speelde zich af in Amsterdam en het andere deel van de film was de reis naar Nova Zembla en terug. De muziek die bij de film afgespeeld werd ondersteunde het verhaal, de muziek paste bij de emoties en gevoelens van de personages.

Camera

Close-ups, medium shots en totaal shots wisselende elkaar af. Soms zag je een personage groot in beeld: Een close-up en een andere keer zag je een medium shot of de gehele omgeving van Nova Zembla: Een totaal shot. De camera staat meestal op ooghoogte van de acteurs. De camera stelt niet de ogen van een personage uit de film voor en is dus objectief.

Sneeuw dwarrelde het publiek in, de hand van Catharina kon je bijna aanraken en de ijsbeer leek levensecht. De 3D-technologie heeft zeker goed uitgepakt en het werk van de camaraman is heel mooi geworden.

E. Montage

Ik vind het zeer knap hoe de film gemonteerd is, de overgang van scènes zijn niet zichtbaar en de film is één geheel.

F. Functie

Het verhaal van de overwintering op Nova Zembla is wereldberoemd geworden en is een belangrijk stukje van de geschiedenis. De filmmaker van Nova Zembla wou waarschijnlijk een belangrijk deel van de geschiedenis uitbeelden, verfilmen. De film heeft een educatief doel: informatie vertellen over de gebeurtenissen tijdens de expeditie naar Indië. Maar dat wil niet zeggen dat de film niet voor het plezier is, ik heb met veel plezier naar de film gekeken en dus heeft de film ook het doel om mensen te vermaken.

Conclusie

Voorwoord

Het laatste culturele activiteit is nu een feit. Maar het heeft wel even geduurd om te bedenken waar ik nu weer heen moest. Want na zes culturele activiteiten raakt je inspiratie wel zo goed als op. Gelukkig draaide ‘Alles is Familie’ in de bioscoop en kon ik dit gezellige avondje film (met Maaike) gebruiken voor CKV.

Inleiding

‘Alles is Familie’ is een romantische komedie en gemaakt onder leiding van regisseur Joram Lürsen. Hij heeft eveneens de film ‘Alles is Familie’ geregisseerd. Het scenario is geschreven door Kim van Kooten, ook zij was verantwoordelijk voor het scenario van de film ‘Alles is Familie’.

A-     Waar gaat de film over?

De film gaat over een familie (hoe kan het ook anders?), familie de Roover. Charlie, de jongste zoon van Arend en Jeanette, werkt in een van de beste restaurants en heeft de verantwoordelijkheid over de wortels. Meer verantwoordelijkheid wil hij ook niet, want het enige waar hij zich mee bezighoudt is met vrouwen en drank. Hij kan uitstekend koken, maar zijn angst voor meer taken houdt hem daarin tegen. Charlie’s broer, Rutmer schrijft liedjes. Volgens hem zijn het vooral oppervlakkige liedjes en hij is dan gedurende de film ook opzoek naar meer diepgang. Rutmer en zijn vriendin Winnie willen kinderen, omdat het via de natuurlijke weg niet lukt bezochten ze hun arts en goede vriend, Lodewijk.  Lodewijk kwam tot de conclusie dat Rutmer dood zaad heeft, voor een kind was een zaaddonor de oplossing. Maar dit zag Rutmer totaal niet zitten, ‘er wordt geen zaad van een of andere hoofdbegaafde hamster in mijn vrouw gestopt!’. Want Winnie had al iemand op het oog, ze wou zelf een donor uitzoeken en alles zelf regelen. Want een spermabank, dat zag ze niet zitten. Volgens haar kon je hoogstens zeggen welke kleur ogen de desbetreffende man moest hebben, maar verder wist je niet wat voor genen er in je gestopt werden.  Ze had al een man op het oog, Skipper, Skipper is hoogbegaafd en heeft de gewenste looks. Maar zoals ik al zei, zaad van een hoofdbegaafde hamster was bij Rutmer niet gewenst. En dan is er nog Dick. Dick heeft al veel meegemaakt, zo is hij alleenstaand vader doordat zijn vrouw, de zus van Charlie en Rutmer, overleden is.  De familie bezoekt een huisje voor een weekendje weg. Winnie kan niet tegen het onverantwoordelijke gedrag van haar zwager. Dan komt ineens ter sprake dat Rutmer onvruchtbaar is, Dick had dit op Rutmers twitter gelezen.  ’s Avonds is Charlie bezig met het maken van een beslag, hij is dronken en zegt in een opwelling ‘je mag mijn zaad wel gebruiken’. Rutmer reageert allereerst verbaas ‘Nee man, dat is incest!’, ‘Hè, bah’. Maar het is geen incest, de volgende dag beseft hij dat hij graag een kind wil met zijn genen. En de man van wie het zaad komt moet Winnie haten, zodat ze nooit verliefd op hem zou kunnen worden. Rutmer herinnerd Charlie aan zijn aanbod, waarop Charlie antwoordde dat hij dronken was. Na wat aandringen besluit Charlie om het toch voor zijn broer te doen, ‘voor alle keren dat hij hun auto in de prak had gereden’. Ondertussen is Rutmer nog steeds bezig met het zoeken naar meer diepgang in zijn nummers, hij wil een liedje waarbij mensen moeten huilen van ontroering. Hij besluit een workshop in Amerika te gaan volgen. Winnie geeft therapie aan depressieve mensen, ze houd stug vol dat je geluk zelf in de hand kunt hebben. Ze komt er achter dat haar eisprong heeft plaatsgevonden en moet dus zo snel mogelijk het sperma van de donor zien te krijgen. Rutmer beweerd dat het sperma bij een willekeurige, goed gecheckte man vandaan komt. Ondertussen is Charlie met het zoontje van Dick in de Efteling, terwijl Lodewijk naar hem toe komt om het sperma op te halen. Lodewijk past ondertussen op het zoontje van Dick, hij geeft hem ontzettend veel snoep. Hij brengt het sperma naar Rutmer en het wordt bij Winnie naar binnen gebracht. Jeanette en Arend besluiten uit elkaar te gaan, Jeanette wil daten en Arend wil kamperen. Dit slaat in als een bom bij Rutmer, hij had al een groot feest georganiseerd voor hun 40-jarige huwelijk. Later gaat Rutmer naar Amerika voor de workshop en vraagt Lodewijk mee. Wat hij dan nog niet weet is dat Lodewijk gevoelens voor Rutmer heeft. Dit was ook de reden waarom hij daadwerkelijk mee hielp met het hele spermadonor gedoe. In een opwelling probeert Lodewijk Rutmer in Amerika te zoenen, dit pakt verkeerd uit. Rutmer wordt kwaad en Lodewijk loopt weg. Winnie is in een keer zwanger geraakt.  Maar ze voelt zich niet gelukkig. Jeanette is helemaal van de kaart na een date met een man en gaat in de fontein zwemmen, ze is totaal in de war. Winnie wordt gebeld om haar op te halen, zij belt ook Charlie (het is tenslotte zijn moeder). Charlie ligt ondertussen in bed met een of andere dame en zegt dat hij zo terug komt. Ondertussen zit Rutmer nog in Amerika, waarbij het hem niet lukt om een diepgaand liedje te maken. Charlie en Winnie halen Jeanette uit de fontein en na een korte check bij de ambulance nemen ze haar mee naar Winnie en Rutmers huis. Daar legt Charlie haar in bed, hij heeft behoorlijk haast want zijn onenightstand, heeft beloofd haar zus op te bellen. Twee vrouwen in zijn bed ziet hij wel zitten. Dit loopt anders, Winnie valt flauw en ze moeten naar het ziekenhuis. Charlie wil naar de spoedeisende hulp, maar Winnie zegt dat ze zwanger is. Ze bezoeken de gynaecoloog en zij maakt een echo. Alles blijkt goed te zijn. Wat Winnie niet weet is, dat de vader van haar kindje ook mee luistert naar het geklop van het hartje van het ongeboren kindje. Charlie pinkt een traantje weg, iets dat hij nooit van zichzelf had verwacht. Rutmer komt door het nieuws van de zwangerschap en zijn moeder een paar dagen eerder thuis. Hij is kwaad op zijn moeder wil een ‘normaal gezin, met een normale oma’. Dick is dierenverzorger en is al heel lang verliefd op zijn collega in het dierenpark, Linda. Linda bakt pannenkoeken in het pannenkoekenhuisje en zoals ze zelf zegt vind niemand ze lekker, behalve Dick (liefde gaat dus niet altijd door de maag). Dick heeft een afspraakje met Linda en Charlie past op zijn kinderen. Winnie komt langs om babykleertjes op te halen. Charlie moest nog even naar boven omdat Dicks dochtertje niet kon slapen, hij zong een liedje voor haar. Ondertussen luisterde Winnie mee, ze besefte zich hoe lief Charlie wel niet was. Even later zoenden ze, hiervan gaf ze de hormonen de schuld. Het 40-jarige jubileum van Jeannette en Arend ging toch door, alles was tenslotte al geregeld. Rutmer was ongelukkig en stond dronken een speech te houden. Winnie kon er niet meer tegen en biechtte op dat ze verliefd was geworden op een ander. Op zijn broer. Toen ontstond er een gevecht tussen de beide broers. Rutmer wilde hem nooit meer zien. Winnie was al vertrokken en zat bij Charlies woonboot. Hij vertelde haar dat ze zwanger van hem was , nadat Winnie hem vertelde dat ze van hem hield. Ze wilde niks meer met hem te maken hebben en besloot abortus te plegen. Charlie besloot naar Parijs te gaan om daar kok te worden, maar toen Dick hem vertelde van de plannen van Winnie haastte hij zich naar de abortuskliniek. Ze lag al op de operatietafel en hij mocht eigenlijk niet naar binnen. Maar hij was op tijd en uiteindelijk liepen ze samen weer de abortuskliniek uit. Ze besloten niet veel van hun relatie te verwachten, dan zou het alleen maar beter uit kunnen pakken. De film eindigde met de trouwerij van Dick en Linda, met een hoogzwangere Winnie samen met Charlie. Later kwam ook Rutmer en hij maakte het goed met zijn broer.

B-     Wat heeft de regisseur met de film te vertellen?

De film gaat over een familie in het Gooi. De gebeurtenissen zijn realistisch en zouden dan ook echt gebeurd zijn. Ik denk dat het verhaal een samenvoeging is van verschillende eigen ervaringen en ervaringen van anderen. De film is eigentijds en modern. De locatie en de daar bijbehorende mensen zijn duidelijk gebaseerd op het Gooi, of op een andere rijke buurt. Zo waren de huizen erg groot en hadden de personages een luxe levensstijl. Ik denk dat de algemene opvatting voor het maken van deze film de volgende zin is: ‘je kunt niet kiezen wie je familie is, je kunt wel kiezen hoe je met je familie omgaat’.  Want hoe gek de situaties ook uit de hand lopen, uiteindelijk beseffen ze allemaal dat je de mensen nodig hebt om wie je geeft. Rutmer was woedend op zijn broer toen hij opbiechtte dat hij verliefd op Winnie was, maar uiteindelijk besefte hij wel dat je de liefde niet altijd in de hand hebt en dat je er maar het beste van moet maken. Dick wilde het liefst terug naar de tijd met zijn overleden vrouw en ook hij besefte dat hij liefde nodig had. Ook Winnie, wie dacht dat ze alles in de hand had (zelfs geluk), besloot voor haar gevoel te kiezen. En Charlie ontdekte wat echte liefde is en nam voor het eerst in zijn leven keuzes en verantwoordelijkheid.

C-     In hoeverre suggereert de film de werkelijkheid?

Zoals ik al zei, is de film realistisch. Er wordt natuurlijk gespeeld, de humor past perfect bij de personages en je leeft met ze mee. Want ook al herken je je niet in alle situaties je kunt je wel met de personages inleven. De film is een romantische komedie en deze genre past ook goed bij de film.

D-     Waarmee is de film gemaakt binnen de kadrering?

Acteurs

Alles wordt door de acteurs heel menselijk gespeeld. Alleen Rutmer komt soms wat overdreven over, dit past echter wel bij zijn rol. Rutmer wordt neergezet als een ‘groot kind’, hij kan niet tegen veranderingen en wil dat alles zolang mogelijk ‘normaal’ blijft. Maar goed, die overdrevenheid kan je ook terugzien in de mensen om je heen. De acteurs spelen realistisch, alsof ze in hun rol leven en dat vind ik erg mooi aan deze film. Vooral Charlie wordt goed neergezet, hij komt een beetje onverschillig over. Maar al gauw merk je dat dit komt door zijn angst voor verantwoordelijkheid. Benja Bruijning zet zijn rol echt geweldig neer. Ook Carice van Houten die Winnie speelt, speelt het zeer realistisch. De kleding van de personages zien er over het algemeen duur uit, behalve Charlie, hij geeft niet zoveel om zijn kleding. En ook Dick heeft niet duur uitziende kleding, mogelijk doordat hij minder geld heeft dan de rest van zijn familie (hij is tenslotte dierenverzorger in Artis en ten opzichte van succesvol muziekproducer en therapeut verdien je dan waarschijnlijk wel nét wat minder, lijkt mij). Je zou Dick als je buurman kunnen zien (zolang je in een ruitjeshuis ergens in het midden van het land woont dan).

Spel

-          Winnie: Winnie is één van de hoofdpersonages uit de film. Ze is een succesvolle therapeut en behandeld mensen die ongelukkig zijn. Volgens haar is geluk het gevolg van een handeling en heb je dit voor een groot deel zelf in je hand. Ze heeft ook een bestseller geschreven. Wanneer ze niet zwanger kan worden van haar vriend Rutmer, besluit ze een kindje van een zaaddonor te krijgen. Vanaf dan heeft ze niet alles zelf meer onder controle, haar hormonen nemen af en toe het heft in eigen handen en ze wordt verliefd, op Charlie.

-          Rutmer: Ook Rutmer is één van de hoofdrolspelers. Hij is een volwassen man, maar in sommige opzichten ook een kind. Hij kan moeilijk tegen veranderingen. Rutmer is een succesvol muziekproducer, maar hij streeft naar meer diepgang in zijn liedjes. Hij kan niet goed bij zijn gevoelens, dit frustreert hem. Je leeft met hem mee, want ook hij heeft niet altijd de controle over zijn eigen leven.

-          Charlie: Charlie is de jongere broer van Rutmer. Hij is een onverantwoordelijke, maar zeer getalenteerde kok. Winnie zegt aan het begin van de film dan ook: ‘Het leven is echt wel meer dan blowen, een beetje aan je piemel trekken en pannenkoeken bakken’. Ik vind het een grappige en typerende zin voor Charlie en die zin laat ook zien hoe de relatie tussen deze twee aan het begin was. Maar Charlie ontdekt echte liefde, hij wordt verliefd op Winnie en zij op hem. Hij durft keuzes te nemen en verantwoordelijkheid op zich te nemen, hij is tenslotte de vader van het kindje dat Winnie bij haar draagt.

-          Arend: Arend heeft het erg moeilijk gehad na het overlijden van zijn dochter. Hij kon er niet over praten met zijn vrouw.  Nu wil hij genieten van zijn pensioen. Hij is niet meer gelukkig met Jeanette, ze willen allebei andere dingen. Arend wil kamperen en Jeanette wil terug naar haar jeugd: Uitgaan en daten. Ze besluiten uit elkaar te gaan. Arend gaat kamperen en helpt Winnie met de boekhouding. Dan gebeurd er iets dat hij niet verwacht had, hij wordt verliefd.

-          Jeanette: Jeanette wil juist verliefd worden, ze gaat uit en blind-daten. Ze ontmoet een man, maar ze komt er achter dat hij lang zo liefdevol niet is als haar Arend. Jeanette raakt erg in de war, mede door het onverwerkt verdriet over haar dochter.

-          Lodewijk: Lodewijk is de fertiliteitsarts van Winnie en Rutmer. Hij komt op het idee van een spermadonor. Door zijn gevoelens voor Rutmer wil hij ook mee werken aan het plan om het zaad van Charlie te gebruiken (zonder dat Winnie het weet). Ze raken in de film steeds meer verstrikt in de leugens rondom dit plan.

-          Linda: Linda is erg verlegen én verliefd op Dick. Ze werkt in een pannenkoekenhuisje in Artis. Pannenkoeken kan ze echter niet, want geen klant komt er nog. Later in de film durft Charlie een keuze te maken, hij besluit het pannenkoekje over te nemen.

-          Dick: Ook Dick is erg verlegen én verliefd op Linda. Hij kan echter het verleden niet laten rusten en zijn overleden vrouw zit nog vers in zijn geheugen. Hij is er voor zijn kinderen. Later beseft hij dat hij ook liefde nodig heeft en maakt hij een afspraakje met Linda. Aan het einde van de film gaan ze trouwen.

Verhaalelementen

De acteurs maakten allemaal een bepaalde ontwikkeling mee: Winnie kwam er achter dat geluk niet altijd het gevolg was van een bepaalde handeling. Charlie leerde dat het leven uit een en al verantwoordelijkheid bestaat, Rutmer besefte dat veranderingen niet altijd tegen te houden zijn en Dick leerde dat hij ook liefde nodig heeft en hoe hij met zijn verdriet om moest gaan.  Voordat dit allemaal gebeurde was er een soort climax,  een hoogte- maar in deze film meestal een dieptepunt. De meeste personages zagen op dit dieptepunt in dat er iets moest veranderen, er kwam een omslagpunt.

Het verhaal wordt lineair verteld, in de logische volgorde dus. Wel wordt er gebruik gemaakt van flash forwards, vooral aan het einde de sprong van de laatste scène naar het einde was een aantal maanden (Winnie was toen hoogzwanger en daarvoor was ze nog maar een paar weken zwanger).

Kader

De film speelt zich af in een rijke buurt: de personages hebben grote huizen. Behalve Dick, Dick woont in een ruitjeshuis. Ook speelt de film voor een deel af in de muziekstudio van Rutmer en in Artis, op het werk van Dick. Ook de zaal waar Winnie therapie geeft komt regelmatig in de film voor.

De liedjes die voorbij kwamen in de film pasten perfect bij het verhaal. Zo is de titelsong ‘Liever dan Lief’ van Gers Pardoel en Doe Maar. In dit liedje (http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=KTeQ_QjPf0Q#) wordt gezongen ‘zij past beter bij, beter bij mij’, dit slaat op Winnie en Charlie (die beter bij haar past dan Rutmer). Ook wordt er gezongen ‘hij is niet eens mijn type, zij is niet eens mijn type’, dit is wat Winnie en Charlie eerst allebei zeiden.  Het liedje ‘Oceaan’ van Racoon (http://www.youtube.com/watch?v=wrBLriMrAkY ) is speciaal voor de film geschreven. Al uit de eerste zinnen herken je dingen uit de film: ‘Ik ben een eikel maar ik leer’, ik vind het een typerende zin voor Charlie.

Camera

Verschillende perspectieven wisselden elkaar af. Vooral medium-shots, close-ups en totaal-shots kwamen vaak voor. Soms zag je een personage groot in beeld, een close-up, vooral wanneer de emoties goed zichtbaar moesten worden. Een andere keer zag je het hele huis van een van de hoofdpersonages: een toaal shot. De camera is objectief, de camera stelt niet de ogen van één de personages voor, je leert ze dus allemaal eerlijk kennen.

E-      Hoe zijn de middelen geordend?

Ik vind de film één geheel, de puzzel is compleet, maar je ziet de ‘naadjes’ van de puzzelstukjes niet zitten: Overgangen tussen scènes zijn niet zichtbaar. De acteurs passen goed bij elkaar en zijn goed op elkaar ingespeeld. De film is goed gemonteerd.

F-      Functie

Ik denk dat de belangrijkste functie van deze film vermaak ik, vandaar ook het stukje komedie. De film is gemaakt om mensen een plezier te doen en aan het lachen te maken. Ook heeft de film een boodschap dat je niet alles zelf in de hand hebt.

Conclusie

Voorwoord

Tijdens onze vakantie naar Frankrijk stond een tripje naar Parijs in de planning. We zochten een camping in een plaatsje onder Parijs en namen de bus, de trein en de metro naar het centrum van Parijs. Parijs is een prachtige stad met hele mooie architectuur en gebouwen en natuurlijk erg leuk om te shoppen. Maar goed, we moesten natuurlijk ook wat van de cultuur opsnuiven dus bezochten we de bekende bezienswaardigheden. De schilderswijk, de Sacre Coeur, de Eiffeltoren en ook de Notre-Dame, hebben we bezocht.  De Notre-Dame is voor mij een sprookjesachtig gebouw, dat ik vooral ken uit het verhaal ‘De klokkenluider van de Notre-Dame’.

Inleiding

De Notre-Dame is een kathedraal, die van 1163 tot 1345 is gebouwd. Deze kathedraal is gewijd aan Maria en staat sinds 1991 op de werelderfgoedlijst. In dit verslag beschrijf ik de historie en de bouwstijl van de Notre-Dame.

Algemeen deel

Functie

Aan de naam ‘’Cathédrale Notre-Dame de Paris’’ is duidelijk te zien dat de Notre-Dame een kathedraal is, vertaald in het Nederlands betekent de naam: ‘’Onze-Lieve-Vrouwekathedraal van Parijs’’. Het woord ‘kathedraal’ is afkomstig van de Latijnse woorden ‘ecclesia cathedralis’ dat ‘Kerk van de zetel betekent’. De zetel van de bisschop. In de kerk worden Katholieke kerkdiensten gehouden, de kathedraal is eveneens een zeer bekende toeristische trekpleister. De Notre-Dame dient ook voor belangrijke of speciale gebeurtenissen: Kroningen vonden eerder altijd in de ‘Kathedraal van Reims’ plaats, maar tijdens de honderdjarige oorlog in 1431, werd de Engelse koning Hendrik VI in de Notre-Dame gekroond. Jaren later, in 1804, liet Napoleon Bonaparte zichzelf kronen tot keizer der Fransen, ook dit gebeurde in de Notre-Dame. De Notre-Dame werd niet alleen gebruikt voor de kroningen, ook bij minder leuke gelegenheden werd er gebruik gemaakt van de grote kathedraal: Een groot aantal staatsbegrafenissen vonden in de Notre-Dame plaats, de laatste was in 2007 van Abbé Pierre (een Franse verzetsstrijder en geestelijke).

Geschiedenis

Afbeelding 3

  In opdracht van bisschop Maurice de Sully werd in 1163 de eerste steen, door paus Alexander, van de Notre-Dame geplaatst. De kathedraal werd gebouwd in de tijd van koning Lodewijk VII. De plek waar zich het hoofdaltaar bevindt, ook wel ‘koor’ genoemd (zie afbeelding 1) was rond 1177 klaar.

In 1182 werd het hoogaltaar officieel in gebruik genomen, dit was pas een aantal jaren later omdat men vroeger eerst het koor bouwde, zodat deze ruimte al in gebruik kon worden genomen terwijl er ergens anders nog gebouwd moest worden. De bouw werd vervolgd, na het overlijden van bisschop Maurice de Sully, met het bouwen van het ‘transept’, ook wel kruisarm genoemd. (Zie afbeelding 2). Hierna werd het ‘schip’ gebouwd. (Afbeelding 3).

Toen de westtorens voltooid waren, werd er uiteindelijk in 1345 nog aan het interieur en de straalkapellen (afbeelding 4) gewerkt.

Toen de kathedraal tijdens de Franse Revolutie  in 1793 omgedoopt werd tot ‘Tempel van de Rede’, werden er veel kunstwerken kapot gemaakt of gestolen. Een groot aantal beelden werden onthoofd, waaronder de 28 beelden van de koningen van Juda, die als beelden van Franse koningen werden aangezien.

Concordaat 15 juli 1801

Een concordaat is een verdrag tussen de katholieke kerk en een staat. In dit geval tussen paus Pius VII en Napoleon Bonaparte. Het concordaat maakte een einde aan het Gallicanisme, waarmee de politieke voorrechten van de katholieke kerk boven de rest van de kerk werd ingeperkt. De Franse revolutie had voor de scheiding tussen kerk en staat gezorgd, de revolutionairen wilden meer, maar het doel om de invloed van Rome volledig uit te wissen was nooit bereikt. De kerk werd opnieuw gebruikt voor de Heilige Mis na de ondertekening van het concordaat. Op 27 februari 1805 werd de kerk, als eerste in Frankrijk, door paus Pius VII benoemd tot ‘basilica minor’: Een eretitel voor de Notre-Dame vanwege de bijzondere historie.

Om de beschadigingen van de Franse Revolutie te herstellen heeft de kathedraal vanaf 1845 een 23 jaar durende restauratie ondergaan door Eugène Viollet-le-Duc. De onthoofde koningsbeelden werden vervangen door zijn zelfontworpen beelden. Op het dak heeft hij een nieuwe vieringtoren gemaakt. Na deze restauratie is in 1991 een nieuwe restauratie ingezet die nu bijna klaar is.

Analyse

Bouwjaar en bouwstijl

Zoals hierboven staat beschreven is de Notre-Dame in de jaren 1163-1345 gebouwd. De torens van de Notre-Dame zijn 69 meter hoog. De Notre-Dame is gebouwd in een (vroeg)gotische stijl, in de periode van het begin van de Gotiek.

De gotiek

De gotiek is een laatmiddeleeuwse stijl die vooral werd toegepast op kerken. De stijl heerste tussen 1140 en 1500. Sinds de val van het Romeinse rijk werd gotiek als een vernieuwde stijl gezien. De naam ‘gotiek’ stamt uit het werk van de architect Giorgio Vasari, hij noemde de stijl ‘Stile Gotico’, waaruit de naam ‘gotiek’ ontstond. Vasari was niet te spreken over de stijlkenmerken van de Gotiek: Het veelvuldig gebruik van de spitsbogen noemde hij ‘monsterlijk en barbaars’. De schuld lag volgens hem bij de Goten (vandaar de naam Gotiek), een Oost-Germaans volk dat een rol speelde bij de ondergang van het romeinse rijk.

De gotiek werd al snel populairder dan de voorafgaande bouwstijl, de romaanse architectuur. Er werden grote kathedralen en belforten uit de grond gestampt. Voor deze periode was het normaal om de naam van de architect onbekend te houden, een gebouw werd ‘Pro Deo’ gebouwd (ter ere van God). Naarmate de Gotiek vorderde werden de architecten en kunstenaars van de nieuwe bouwkunsten bekend. Omdat de Notre-Dame uit de Vroeggotiek stamt, is/zijn de na(a)m(en) van de architect(en) waarschijnlijk niet bekend. Wel is bekend dat Jean de Chelles en Jean de Montreuil de zuidelijke arm van de kathedraal hebben gebouwd. Viollet le Duc was verantwoordelijk voor de waterspuwers die op de toren staan.

Kenmerken van de gotiek

Binnen de gotiek was er een streven naar ‘verticaliteit’ en naar licht.  Op de westgevel van de Notre-Dame zijn duidelijke kenmerken van de gotiek zichtbaar die deze verticaliteit en het streven naar licht moesten voltooien: De spitsbogen (1) en de roosvensters (2) (afbeelding 5) versterkten de verticaliteit. Ook de hoge glasramen, met mooie glas in lood afbeeldingen, (afbeelding 6) en de steunberen (afbeelding 5, blauw) zijn kenmerken van de gotiek.

De steunberen zorgen voor de versteviging van de grote kathedraal, het is dan ook een verdikking van de muur, dat in afbeelding 5 goed zichtbaar is. Een nieuw kenmerk dat in de gotiek is ontstaan is het Kruisribgewelf, die zich ook in de Notre-Dame bevindt (afbeelding 6, blauw).

De omgeving van de Notre-Dame

De Notre-Dame staat op een prachtige locatie, vanuit het drukke gedeelte van het centrum loop je er zo naartoe. De kathedraal ligt op het eilandje Île de la Cité in de Seine, je kunt er gemakkelijk komen door de vele bruggen. Voor de Notre-Dame is een soort van tuin waar je de mussen kunt voeren, die dan ook het eten uit je hand eten. Dichtbij de Notre-Dame zijn veel souvenirwinkeltjes en een aantal cafés en restaurantjes. Wanneer je de torens beklimt heb je een uitzicht over een gedeelte van Parijs.

Conclusie

Als je dan toch in Parijs bent, om te shoppen of gewoon te genieten van de stad, kun je een bezoekje aan de Notre-Dame niet voorbij laten gaan. Het is een prachtige kathedraal en heeft ook nog een historische waarde. Bovendien behoort de Notre-Dame tot de ‘Monument historique’ en het werelderfgoed en is de Notre-Dame bekend van het sprookje de ‘Klokkenluider van de Notre-Dame’. Dit alles maakte mij wel nieuwsgierig naar deze kathedraal en daar heb ik zeker geen spijt van gehad.

Door dit verslag heb ik ook nog eens veel geleerd over de architectuur en de historie van de Notre-Dame, wat erg interessant was om te lezen.

Bronnen

http://www.scholieren.com/werkstukken/28563

http://nl.wikipedia.org/wiki/Priesterkoor

http://nl.wikipedia.org/wiki/Transept

http://nl.wikipedia.org/wiki/Schip_%28bouwkunst%29

http://www.encyclo.nl/begrip/Concordaat

http://nl.wikipedia.org/wiki/Basilica_minor

http://nl.wikipedia.org/wiki/Concordaat_van_15_juli_1801

http://nl.wikipedia.org/wiki/Gotiek

http://www.scholieren.com/werkstukken/15016

Inleiding

Op vrijdag 16 maart 2012 ben ik samen met Hanneke, Maaike en mijn zusje naar de Blokhuispoort geweest. Ik ben al heel vaak langs deze oud-gevangenis gereden en vond het altijd een wat magisch gebouw.  Het is een oud gebouw in een redelijk gemoderniseerde stad. Altijd ben ik nieuwsgierig in dit gebouw geweest en ondanks dat was het vrijdag de eerste keer dat ik de Blokhuispoort daadwerkelijk bezocht.

Algemeen deel

Functie

Het is natuurlijk duidelijk dat de Blokhuispoort oorspronkelijk een gevangenis is geweest. Tegenwoordig dient de Blokhuispoort echter als cultureel centrum: Zo zijn er verschillende ateliers en tentoonstellingen, ook bevindt zich in het gebouw een museum over de geschiedenis van de Blokhuispoort.

Geschiedenis

Het Blokhuis is gebouwd in 1498 door heerser Albrecht van Saksen, het Blokhuis was een dwangburcht en had als functie de Leeuwarders in bedwang te houden, ook gaf dit gebouw een gevoel van onderdrukking aan de burgers.  Het complex zag er waarschijnlijk indrukwekkend uit: Op iedere hoek stond een toren, welke als schietlocatie en uitkijkpost diende. Om het gebouw lag een gracht en het Blokhuis kon dan ook alleen bereikt worden via een ophaalbrug of via de poort. Tegenwoordig is het terrein kleiner, de noordelijke gracht lag noordelijker dan waar deze nu ligt. Het blokhuis was veel meer dan alleen een gevangenis: Er waren stallen voor paarden, kazernes, wachthuizen, loodsen voor wapens, eetzalen, schuren voor voedsel, een smederij, een brouwerij  en noem zo maar op. Het zal dus waarschijnlijk een druk terrein geweest zijn. De gevangenen werden dan ook maar in een gedeelte van het hele terrein opgesloten. De straffen vonden plaats in de zogenaamde pijnigtoren, hier bevonden zich de martelwerktuigen. Het blokhuis was niet erg geliefd onder de 16e-eeuwse bevolking, het gebouw werd dan ook het liefst eigenhandig gesloopt. Op een zeker moment werd aan Adje Lammerts toestemming gegeven om het Blokhuis doormiddel van geweld te veroveren, dit lukte: Lammerts en zijn ‘aanhang’ wisten de vijand weg  te krijgen, door middel van geweld waren ze in opstand gekomen tegen de Spaanse overheersing die het complex toen in handen had. Op 1 februari 1580 werd de capitulatie getekend en namen de Staten en de Stad het kasteel in bezit. De burgers vierden de overgave op een symbolische manier: ‘’Ze groeven de wal aan de stadskant af en gooiden de aarde in de grachten die het Blokhuis van de stad hadden afgesneden. Ze wilden hiermee duidelijk maken dat het Blokhuis voortaan bij Leeuwarden hoorde. ‘’

Drie van de vier torens werden gesloopt. De pijnigtoren werd voor opslag van kruit en wapens gebruikt, deze toren werd echter in 1824 afgebroken. Het hoofdgebouw werd uiteindelijk als huis van bewaring en gevangenis gebruikt door het Hof van Friesland.  Toen ontstond er weer de behoefte om het terrein van de stad te scheiden, omdat het Blokhuis nu als gevangenis en kruitopslag diende. De bebouwing aan de noordkant van het gebouw werd daarom rond 1600 door een gracht van de stad afgescheiden: De Keizersgracht.

Het tuchthuis

Naast gevangenis op het Blokhuisterrein ontstond er in 1660 het ‘Landschaps Tucht- en Werkhuis’. Dit ‘huis’ was vergelijkbaar met een gevangenis. De tuchtelingen moesten hier hard werken: spinnen, weven en brazielhout raspen. Ook had het tuchthuis twee gijzelaarskamers: Hierin werden mensen gegijzeld tot hun schulden waren afgelost. Het tuchthuis had als doel om gevangenen door opvoeding en werken tot inkeer te laten komen: De bedoeling was dat ze niet alleen door afschrikking en vergelding gestraft zouden worden. Het tuchthuis was niet van zeer goede kwaliteit: Al een jaar na de opening waren er klachten over de onvastheid van de muren en dat de gevangen gemakkelijk konden ontsnappen. Zo probeerde een gevangene te ontsnappen door brand te stichtten, deze slaagde er echter niet in door de snelle ontdekking van de brand. 100 jaar later had een brand wel ramzalige gevolgen. Enkele gevangen kwamen om het leven en de brandweer en burgers probeerden  het nabijgelegen Blokhuis te redden. Alleen de muren van het tuchthuis bleven staan. Door het gemis van dit tuchthuis werd er binnen twee jaar een nieuw gebouw gebouwd, dit keer werd er wel aan de brandveiligheid gedacht. Het nieuwe gebouw werd bekroond als een zee goede gevangenis.

Renoveren?

Rond 1970 speelde de vraag ‘sluiten of renoveren’ een rol. In deze tijd lukte het meerdere gevangenen te ontsnappen, velen werden echter vlug weer opgepakt. In 1969 viel het doek voor bijzondere strafgevangenis waarin bijna een eeuw lang de zwaarste criminelen zaten opgesloten. Alleen het huis van bewaring op de A-vleugel bleef over. Na een aantal jaar werd een gedeelte van de Blokhuispoort weer in gebruik genomen, dit wegens het tekort aan cellen. De gevangenis werd voor maar liefst twintig miljoen gulden gerenoveerd. Echter bleek een aantal jaren daarna, op 20 september 2007, dat het 15 miljoen euro zou kosten om het gebouw brandveilig te maken. Dit was het einde voor de Leeuwarder gevangenis de Blokhuispoort.

Analyse

Bouwjaar en bouwstijl

In 1498 werd de dwangburcht gebouwd door hertog van Saksen. In 1870 -1877  heeft J.F. Metzelaar ter vervanging van de bestaande gebouwen een  nieuwe Bijzondere Strafgevangenis gebouwd in Eclectische stijl. Voor justitie bouwt J.F. Metzelaar meestal in een sobere Eclectische stijl. Hij weet slimme constructies te bedenken voor ventilatie, verwarming en intern verkeer.

Het eclecticisme.

Het eclecticisme betekent dat er verschillende bouwstijlen door elkaar gebruikt worden tot één ontwerp. Deze stijl heerste tussen 1850 en 1910. Kenmerken binnen het eclecticisme zijn de verschillende vormen en bouwstijlen die door elkaar heen gebruikt worden, of dat één architect in zijn verschillende gebouwen steeds andere vormen en stijlen gebruikt. Het eclecticisme zette zich af tegen het neoclassicisme: Bouwstijl tussen 1740 en 1860 waarbinnen men terugverlangde naar de klassieke Griekse en Romeinse architectuur. Architecten binnen het eclecticisme voelen zich veel vrijer dan andere architecten.

Er zijn drie soorten te onderscheiden binnen het eclecticisme:

-          Schilderachtig eclecticisme (Luxe woningen waarin veel hout en baksteen is verwerkt, het is verticaal gericht met veel asymmetrische vormen).

-          Internationaal eclecticisme (Franse Lodewijkstijlen; gebruikt voor hotels, warenhuizen en luxewoningen)

-          Rondboog-eclecticisme (Een sobere uitstraling, gebruikt voor fabrieken en stations)

Wegens de sobere uitstraling en de eclectische stijl waarin de Blokhuispoort is gebouw, denk ik dat dit gebouw in een rondboog-eclectische stijl gebouwd is.

Er zijn ook nog sporen van de neoclassicistische stijl bij de Blokhuispoort te vinden: In het midden van de Keizersgracht is een gevel overgebleven in neoclassicistische stijl.

De blokhuispoort en zijn omgeving

Ik heb de blokhuispoort altijd al een indrukwekkend gebouw gevonden: Het is groot en oud, in tegenstelling tot de omgeving. De blokhuispoort staat op het Blokhuisplein op de zuidoostelijke hoek van de binnenstad. In zekere zin past de blokhuispoort helemaal niet bij zijn omgeving, de stad is voor een groot deel gemoderniseerd en dit kan je niet van de Blokhuispoort zeggen. Toch vind ik dit zeker niet storend, de Blokhuispoort is een belangrijk onderdeel van de Leeuwarder geschiedenis en architectuur.

Conclusie

De Blokhuispoort bezoeken zou ik een ander zeker aanraden! Het is niet alleen een mooi gebouw, het kent ook een hele geschiedenis. Het meest bekende van de Blokhuispoort is misschien wel de overval: De dag waarop de gevangenis overvallen werd door verzetsstrijders, die de gevangen verzetsleden hebben bevrijd. We hebben niet alleen het gebouw bekeken, we zijn ook binnen geweest in het museum. Toen we wat rondkeken werden we aangesproken door een wat oudere meneer, Gerrit Fokkema, hij vertelde dat hij bij de overval is geweest. Meneer Fokkema was samen met zijn vader en broer opgepakt, omdat hij ondergedoken zat. Door de overval op 8 december 1944 werden hij, zijn vader, broer en nog 48 andere mensen bevrijd. Het was een heel indrukwekkend verhaal en alleen al daarom raad ik iedereen aan om naar de Blokhuispoort te gaan. Meneer Fokkema vindt het erg belangrijk dat dit verhaal nog verder verteld wordt, omdat het een belangrijk stukje geschiedenis is, maar ook ter nagedachtenis aan de heldhaftige verzetsstrijders. Meneer Fokkema, 88 jaar, is nog de enige overlevende van de overval. Ik had eigenlijk niet zoveel van de Blokhuispoort verwacht, maar toch heb ik er veel van opgestoken. Ik weet nu veel meer over de geschiedenis en bouwstijl van de Blokhuispoort.  Dit maakt voor mij dat de Blokhuispoort niet zomaar meer een mooi gebouw is, maar ook een stukje geschiedenis.

Bronnen

http://www.joostdevree.nl/shtmls/eclecticisme.shtml

http://www.architectenweb.nl/aweb/archipedia/archipedia.asp?ID=2289

http://nl.wikipedia.org/wiki/Blokhuispoort

http://nl.wikipedia.org/wiki/Eclecticisme_%28architectuur%29

http://rijksmonumenten.nl/monument/516486/blokhuispoort++voorm.+huis+van+bewaring/leeuwarden/

Inleiding

Op woensdag 29 februari 2012 ben ik naar Franeker geweest om ‘Het Eise Eisinga planetarium’ te bezoeken. Het planetarium bevind zich in een oud huisje in het centrum van Franeker. Er is niet alleen een planetarium: In het gebouw bevindt zich ook een museum over het (levens)werk van Eise Eisinga.

Algemeen deel

Het museum

Het museum laat een aantal werken van Friese ‘boerenprofessors’ zien, dit zijn mensen die naast hun beroep, als bijvoorbeeld timmerman, ook zich bezighielden met de wetenschap. Deze mensen kwamen soms, zonder vooropleiding, tot grote resultaten.  Een voorbeeld is de boer Arjen Roelofs (1754 – 1828), hij hield zich bijvoorbeeld bezig met het voorkomen van blikseminslagen: Boerderijen werden regelmatig door de bliksem getroffen, Roelofs bestudeerde het verschijnsel met een vlieger en bedacht zo een bliksemafleider.  Zo zijn er nog een aantal amateurwetenschappers:

Wytze Foppes – timmerman Rinse Beerts Gelder – instrumentenmaker Vander Bildt – timmerman Roelof Hessels – timmerman

En Sieds Johannes Rienks was ook een instrumentenmaker die zich met de wetenschap bezig hield. In het museum zijn verschillende telescopen en andere voorwerpen van deze boerenprofessors te zien.

Verder laat het museum voorwerpen uit het privéleven van Eise Eisinga zien, zo was Eise Eisinga vroeger wolkammer, en achter in het gebouw is nu de wolkammerij nagebouwd.  Als je iets te weten wilt komen over de gehele geschiedenis van de sterrenkunde is het museum ook een goed begin: Boven, aan de rechter kant van het gebouw zijn er tentoonstellingen en films over de geschiedenis van de sterrenkunde.

Wanneer je het museum binnenkomt kun je direct rechts een wankel trappetje op gaan, dan kom je op het belangrijkste deel van het planetarium. De etage waar zich het raderwerk bevindt: De aandrijving van alle planeten, wijzers en klokken van het planetarium. Het raderwerk wordt bestuurd door een slingerklok met één gewicht. Deze slingerklok regelt de snelheid, de kracht wordt geregeld door acht andere gewichten.

En dan waar het museum bekend omstaat: Het planetarium. Het planetarium bevindt zich midden  in de woonkamer, slaapkamer en keuken van Eise Eisinga.

Analyse

Waar gaat het kunstwerk over?

Het planetarium gaat over de planeten, het is een schaalmodel van de planeten. Eise Eisinga heeft dit gemaakt om te bewijzen dat de aarde niet zou vergaan: Een predikant, Eelco Alta, beweerde dat de aarde op 8 mei 1774 zou vergaan als gevolg van een samenstand van de maan en de planeten Venus, Mercurius, Jupiter en Mars.  Eise Eisinga bewees doormiddel van nauwkeurige berekeningen, zoals de omlooptijd van bijvoorbeeld de planeet Saturnus; 29 jaar en 164 dagen, dat de aarde niet verging.

Het onderwerp is dus de planeten, het thema ‘astronomie’: De sterrenkunde.

Ondanks dat het een enorm wetenschappelijk kunstwerk is, vind ik het ook erg mooi. Het kunstwerk bevat veel blauw met gouden details, wat ik wel bij het onderwerp vind passen: De lucht is immers ook blauw en de sterren kun je ook wel bekijken als goud, dit past dus goed bij het planetarium. Het kunstwerk heeft een indrukwekkende sfeer: Je beseft dat Eise Eisinga hier lang mee bezig is geweest en het  is bijna ongelofelijk dat een ‘amateur’ dit gemaakt heeft, want Eisinga was slechts wolkammer van beroep.

Wat heeft de kunstenaar daar over te vertellen?

Als in het voorjaar van 1774 geen merkwaardig hemelverschijnsel zou plaatsvinden was Eise Eisinga waarschijnlijk niet op het idee gekomen om een planetarium te maken. Bijzondere natuurverschijnselen leidden in die tijd tot veel schrik, de onkundige mensen in die tijd hadden altijd een angst voor niet alledaagse hemelverschijnselen. Zonsverduisteringen, het verschijnen van een komeet of verschijnselen als het poollicht brachten veel schrik teweeg, alleen al omdat men de oorzaak van deze verschijnselen niet kende. Dus veroorzaakte het bericht in de Leeuwarder Courant over de samenstand van een aantal planeten en de maan tot veel onrust.

Een belangrijke predikant kondigde het ‘einde der tijden’ aan: De aarde zou richting de zon gaan en daar vernietigd worden.  Eisinga geloofde hier niets van en hij had gelijk: Die bewuste nacht op 8 mei 1774 gebeurde er niets. Om te voorkomen dat mensen ooit nog in paniek zouden raken over een soortgelijk verschijnsel bouwde Eise Eisinga het planetarium.

Zijn boodschap was:  ‘Door kennis kun je de wereld en de mensen beter maken. Als ze beter begrijpen hoe de natuur werkt, hoeven ze niet zo bang meer te zijn. ‘

In hoeverre suggereert het kunstwerk de werkelijkheid?

Het planetarium is volledig realistisch: Het is een op schaal nagebouwd zonnestelsel. Natuurlijk is het niet volledig hetzelfde, kleuren en vormen zijn anders maar de planeten bewegen even snel als de echte planeten. Je kunt ook wel zeggen dat de vormen en kleuren wat vereenvoudigd zijn, dit wordt ook wel gestileerd genoemd.

 Waarmee is het kunstwerk gemaakt?

In de woonkamer waar het planetarium zich bevindt zit aan de zijkant een raam, er komt dus daglicht op het kunstwerk in de vorm van zijlicht. Er was niet echt sprake van schaduw omdat het op de dag toen ik er was redelijk bewolkt en regenachtig was.

De kleur van het planetarium was vooral blauw, de letters en cijfers waren zwart en een aantal details waren goud. Er was dus sprake van een koud-warm-contrast: Blauw is een koude kleur en goud een warme kleur. Het kunstwerk is met verschillende kleuren beschilderd en is dus polychroom.

Het planetarium is driedimensionaal zo hangen er bollen aan die de planeten en de zon moeten voorstellen, deze bollen zijn dus driedimensionale geometrische en enkelvoudige vormen. De vormen zijn gesloten en dus ruimte-innemend. De textuur van het kunstwerk is glad.

Hoe zijn de middelen geordend?

Ik denk dat er bij het planetarium sprake is van een Over-all-compositie, omdat er sprake is van een bepaald vlak waar de onderdelen zich bevinden.

De tijd is een belangrijk onderdeel van het planetarium: Alle planeten bewegen net zoals in de werkelijkheid op ‘het ritme’ van een bepaalde tijd. Het kunstwerk is dus niet stilstaand maar beweegt langzaam verder.

Met welk doel wordt het kunstwerk gebracht?

Eise Eisinga heeft dit vooral gemaakt met een educatief doel: Het doel dat de mensen niet langer bang hoefden te zijn voor bepaalde natuurverschijnselen. Het planetarium heeft dus ook een informatief doel. Tegenwoordig heeft het planetarium ook de functie als vermaak, iemand die erg geïnteresseerd is in het zonnestelsel kan het bijvoorbeeld leuk vinden om het planetarium te bezoeken.

Conclusie

Voordat ik naar het planetarium ging had ik er al wel iets over gehoord. Toch was het heel anders dan verwacht: Het planetarium ‘hing’ midden in een klein woonkamertje wat tevens de slaapkamer was. Ik heb zeker iets van dit uitje opgestoken, vooral heb ik veel over de geschiedenis van de sterrenkunde geleerd en waarom Eisinga juist toen dit planetarium gemaakt heeft. Ik zou het museum niet aan een leeftijdsgenootje aanbevelen, omdat het vooral op jongere kinderen gericht is. Het planetarium als beeldende kunst zou ik iemand anders wel aanraden: Het is heel leerzaam als je je verder verdiept in het oudste nog werkende planetarium. Al met al heb ik veel over de geschiedenis van het planetarium geleerd.

Het planetarium bevat trouwens niet alle planeten: Alleen Mercurius, Venus, Mars, Saturnus en Jupiter waren toen ontdekt.

Bronnen

  http://nl.wikipedia.org/wiki/Arjen_Roelofs

http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20080906_eiseeisinga01

http://www.planetarium-friesland.nl/geschiedenis.html

http://nl.wikipedia.org/wiki/Eise_Eisinga

Inleiding

Op vrijdagavond 16 december 2011 ben ik met mijn zusjes naar Zorro de musical geweest. Ik was nog nooit naar een musical geweest en wist dus niet wat ik moest verwachten.  De musical gaat over Diego die het volk probeert te redden van de machtspelletjes van zijn broer Ramon, dit doet Diego undercover als ‘Zorro’. Ik heb de musical in schouwburg ‘De Harmonie’ te Leeuwarden gezien.

Algemeen deel

Zorro dook voor het eerst op in 1919 in de roman ‘The Curse of Capistrano’ van Johnston McCulley, hij wordt gezien als een van de eerste superhelden in de Amerikaanse literatuur. Zorro is in de musical een sluwe en lenige man die het opneemt voor rechtvaardigheid. In het analyseschema ga ik hier verder op in.

Waar gaat de musical over?

Diego en Ramon zijn de zoons van de bekende Spaanse edelman ‘Alejandro de la Vega’, ook wel Don Alejandro genoemd. Diego is ‘vaderskindje’ en gaat veel om met Luisa. Omdat Ramon  wegens jaloezie vals speelt met een spelletje, wordt hij door zijn broer en Luisa buitengesloten. Diego en Luisa spelen vaak in hun geheime grot en hebben een hechte band.

Jaren later heeft de jaloezie van Ramon geleid tot een wil om macht en geld. Hij besluit zijn eigen vader gevangen te nemen om zo de macht over het volk te krijgen. Aan de buitenwereld vertelt hij dat de bekende Don Alejandro gestorven is door een ongeluk met zijn paard.

Ondertussen treedt Diego in Spanje op met een zigeunerkamp. Door zijn optredens wordt hij al gauw succesvol en krijgt hij de bijnaam ‘El  Californiano’. Luisa komt hem het vreselijke nieuws van de dood van zijn vader vertellen, hij is erg verdrietig. Ook vertelt Luisa hem dat het volk onderdrukt wordt door de machtspelletjes van Ramon. Hij besluit met het zigeunerkamp met Luisa mee te gaan.

Terug in zijn geboorteplaats durft Diego het niet als zichzelf op te nemen tegen zijn broer. Hij besluit zich met behulp van de zigeunerin Inez te vermommen. Hij krijgt de bijnaam ‘El Zorro’ wat Spaans is voor Vos. Zorro is sluw als een vos en neemt het op tegen zijn broer. Ondertussen doet Diego alsof hij aan de kant van Ramon staat, hij noemt zich zijn hulpje wat grappige momenten oplevert. Dit is echter tot verdriet van Luisa. Ramon dwingt Luisa met hem te trouwen.

In een gevecht tussen Zorro en Ramon, snijdt Zorro een grote ‘Z’  met zijn zwaard op het lichaam  van Ramon. Zorro verbergt zich achter een willekeurige deur wat de badkamer blijkt te zijn, hier zit Luisa  en de spanning tussen hen was goed te voelen. Luisa werd verliefd op Zorro, terwijl ze zat te balen om Diego.

Aan het einde leek alles mis te gaan, Inez werd gedood door Ramon, Zorro werd gevangen genomen en Luisa werd gedwongen met Ramon te trouwen. Met behulp van Sergeant Garcia, die werkte voor Ramon, vond Zorro/Diego zijn vader in de gevangenis terug. Garcia lied hen tweeën vrij en het verhaal eindigde met de zoen tussen Luisa en Diego.

Wat heeft de theatermaker daarover te vertellen?

Basismateriaal 

De musical is gebaseerd op de Engelse versie van de musical. De Engelse musical Zorro gebruikt ‘Zorro: A Novel’ als basis, verder is de voorstelling voor een deel gebaseerd op  ‘The Curse of Capistrano’  en ‘The mask of Zorro’. Het originele script is geschreven door Stephen Clark en de eerste productie van de musical ging in première in 2008. Het script is vertaald door André Breedland.

Interpretatie

Het verhaal van de musical Zorro wijkt niet veel af van het Engelse script. De musical is (bijna) letterlijk vertaald en is dus gebaseerd op de interpretatie van de Engelse theatermakers van Zorro. Natuurlijk zijn er wel een aantal verschillen en spelen de interpretaties van de Nederlandse theatermakers ook een grote rol; een aantal liedjes zijn bijvoorbeeld in het Nederlands en de choreografie is gebaseerd op de interpretatie van de choreograaf. De dans is natuurlijk wel gebaseerd op de muziek en  onder andere de Spaanse zigeunercultuur.

In hoeverre suggereert de musical de werkelijkheid?

Manier van spelen

In musicals moet er groter gespeeld worden, het geluid, de bewegingen en emoties moeten ook achter in de zaal te horen en te zien zijn. Vooral bij de liedjes waren de bewegingen groter en minder naturalistisch doordat het verhaal in de vorm van dans verteld werd. Dit was zeker niet storend. De musical had een verassende opening: Links en rechts in het publiek stonden Spaanse muzikanten en dansers te performen. Je werd meteen meegetrokken in de Spaanse cultuur en een mooiere inleiding voor de musical zou bijna niet kunnen. 

Soort verhaal

Het verhaal begint wanneer Diego, Ramon en Luisa nog klein zijn, Ramon wordt buitengesloten omdat hij vals speelt met een spelletje. Deze gebeurtenis speelde zich in het verleden af. Daarna begint het verhaal in de ‘nu-tijd’. We zijn in Spanje, waar Diego met een groep zigeuners rond trekt om op te treden. Luisa, Diego’s jeugdliefde, zoekt Diego op om hem het vreselijke nieuws te vertellen dat zijn vader , ‘Alejandro de la Vega’, is overleden. Ramon, Diego’s broer, heeft nu alle macht op zich geëist door geweld. Dan komt Zorro in het verhaal en gaat de musical verder met deze held. Het verhaal wordt chronologisch verteld. Af en toe zien we een flashback in de vorm van een herinnering aan Ramon’s, Luisa’s en Diego’s jeugd. Officieel bevat de musical Zorro geen kinderen in de cast, in de Nederlandse versie is dit wel het geval. Dit maakt het duidelijker waarom Ramon op een bepaalde manier reageert, ook maakt dit de flashbacks mogelijk.

Waarmee is de musical gemaakt?

Acteurs en spel

Tommie Christiaan heeft een perfecte Zorro neergezet! Hij liet zich echt als een held zien en er kwamen zelfs verdwijntrucs aan te pas. Ook kon hij enorm goed Diego neerzetten, op een humoristische maar geloofwaardige manier. Tommie bewoog als een echte Zorro, temperament vol, alsof hij geen Nederlander maar een Spanjaard is. Tussen de professionele flamencodansers hield hij zich goed staande. Tommie kon heel goed de humor van Diego aan het publiek tonen.  Michelle Splietelhof  speelde de bloedmooie Luisa. Michelle kan heel mooi zingen en zag er prachtig uit met kostuum en pruik; als een echte Luisa. Je kon goed meeleven met Luisa door de emoties die zij aan het publiek toonde: Ze was bang voor Ramon, was verliefd op Zorro en teleurgesteld in Diego.  Christophe Haddad was als de tiran Ramon in de musical te zien. Ongelofelijk hoe Christophe hem neerzet, ik werd echt boos op Ramon en vond dan ook dat Christophe hem heel geloofwaardig heeft gespeeld. Zijn arrogantie en strijd naar macht voel je vanaf het begin. Toch heb ik wel een moment gehad dat ik medelijden met Ramon kreeg, dit was op een moment van een flashback in de vorm van een herinnering, waarin Ramon zich erg eenzaam voelde. Het is enorm knap dat Christophe een slechterik kan spelen maar tegelijk ook medelijden bij het publiek kan oproepen. De grime was heel goed, de ‘Z’ die met een zwaard op zijn lijf gesneden werd is hiervan een hoogtepunt. 

Lone van Roosendaal speelde de temperamentvolle Inez. Ik heb vaak moeten lachen om Inez. Lone van Roosendaal weet sarcasme en humor goed combineren. Als een Nederlandse musicalster zet ze  de Spaanse zigeunerin erg goed neer: Ze danst tussen flamencodansers en draagt mooie Spaanse kleding. Zjon Smaal was te zien als een naïeve Garcia. Garcia was een enorm leuke en humoristische personage. Garcia werd verliefd op de beeldschone Inez,  op een klunzige manier probeerde hij haar te versieren wat veel grappige momenten met zich meebracht. Aernout Pleket speelde Don Alejandro, de vader van Diego en Ramon. Hij had niet een grote rol maar kon goed spelen.

Verhaalelementen

Het verhaal werd niet langzaam opgebouwd, je werd gelijk meegenomen naar de Spaanse cultuur door de dansers en zangers. Het verhaal begint in de jeugdjaren van de hoofpersonen, later in de musical wordt duidelijk waarom: Je kon hierdoor een beetje meeleven met de slechte Ramon. Na vrijwel één scène in het verleden, ging het verhaal verder met een groep zigeuners die aan het optreden waren, waaronder Diego. Luisa kwam hem opzoeken om het nieuws vertellen dat zijn vader was gestorven, wat niet waar bleek te zijn,  en Ramon nu alle macht op zich had geëist. Diego reisde met Luisa en het zigeunerkamp terug naar zijn geboorteland om zijn burgers te redden van Ramon.

De musical had constant mijn aandacht, geen moment nam mijn interesse af. De scènes sloten heel goed op elkaar aan. Je had momenten waarop Ramon zijn vader op zocht, terwijl Luisa zich ondertussen schuil hield in de geheime grot van haar en Diego. De scènes die zo elkaar afwisselden waren niet verwarrend, het bleef duidelijk.

De spanning tussen Luisa en Zorro voelde je vooral tijdens ‘de badscène’ : Zorro stormde per ongeluk de badkamer binnen waar Luisa in bad zat, dit leverde een grappige scène op.  De spanning bereikte een hoogtepunt toen alles leek mis te gaan, Zorro werd gevangen genomen, Inez gedood en Luisa werd verplicht te trouwen met Ramon.

Toneel en ruimte

De musical werd gespeeld op het podium in ‘De Harmonie’, te Leeuwarden. De speelruimte was redelijk groot, want ‘De Harmonie’ heeft een groot podium. Ik zat recht voor het podium op de allerlaatste rij, maar ik kon alles goed zien en horen.  Het decor was heel mooi en paste perfect bij de voorstelling! Het mooie was dat er ook van decor gewisseld werd en dat bepaalde rekwisieten zoals de grote zigeunerwagen meerdere malen in voorstelling zichtbaar waren. 

Ook was de geheime grot van Diego en Luisa mooi gebouwd, net als de gevangenis waar Don Alejandro en later Zorro gevangen zaten. Het licht werd aangepast aan de gevoelens en situaties die zich afspeelden: Bijvoorbeeld toen Luisa in de grot verscholen zat was het licht meer gedempt, ook waren er enorme lichtflitsen wanneer Zorro een verdwijntruc uitvoerde. De muziek was voornamelijk van de Gipsy Kings met onder andere wereldberoemde nummers als ‘Bamboleo’, ‘Djobi Djoba’ en ‘Baila me’. Dit zijn vrolijke flamenconummers waarbij je niet stil op je stoel kunt zitten. Deze muziek droeg veel bij aan de sfeer op het podium en in de zaal, al na enkele nummer kon je de liedjes meezingen. Verder waren er nog een aantal Nederlandse liedjes die goed bij de musical pasten. Het mooiste liedje vond ik ‘Op die dag’ dat door de kleine Luisa en enkele vrouwen gezongen werd, in dit nummer hoorde je de hoop in de stemmen van de burgers. Ook ‘Nog een bier’ vond ik een heel leuk nummer, in dit nummer was veel humor te zien. De acteurs verplaatsten zich op een mooie maar natuurlijke manier. Het hele podium werd benut en bijna overal was wel wat te zien. De musical verveelde je nooit.

 Hoe zijn de middelen geordend?

De regisseur van de musical ‘Zorro’ is Christopher Renshaw. Renshaw deed ook de regie voor de musical ‘Zorro’ in Engeland. Het idee om er een flamencomusical van te maken kwam ook van hem. Hoewel Renshaw deze musical al vaker heeft geregisseerd, maakt hij het geheel iedere keer weer anders.

Niet alleen Lone van Roosendaal kreeg een musical award ‘De beste vrouwelijke hoofdrol’ voor haar rol in Zorro, ook de kostuums, pruiken en make-up die in handen waren van Cocky van Huijkelom ontvingen een musical award.

Het decorontwerp was in handen van Tom Piper en hij heeft enorm goed werk geleverd. Verder leverde de belichting van Ben Ormerod hele mooie plaatjes op. Al met al is ‘Zorro’ een prachtig geheel geworden  waar je zeker moet zijn geweest.

Met welk doel werd de musical gebracht?

De grootste functie van de musical is vermaak. Een musical heeft als doel mensen te vermaken met spel, dans en zang. Verder is Zorro een van de eerste ‘superhelden’ uit de Amerikaanse literatuur en dus heeft de musical ook een historisch doel.  Ook is een functie de Spaanse cultuur in beeld te brengen, dit is zeker gelukt met veel liedjes van de ‘Gipsy Kings’ en professionele flamencodansers.

Conclusie

De musical is geweldig, je kunt niet stil blijven zitten en voor je gevoel ben je een aantal uren echt in Spanje. De Spaanse cultuur vol temperament en passie wordt geweldig uitgebeeld. Er waren flamencodansers en geweldige musicalsterren. Het is bijna gek dat dit een Nederlandse musical is, want het lijkt net of je in het warme zuiden bent. De musical ging over liefde, verdriet en de gypsy-cultuur. Ook aan humor ontbrak de musical niet, er waren veel grappige scènes. Al met al is Zorro een heerlijke  avond met veel vermaak: Viva el Zorro!

 Bronnen

http://mjoesical.wordpress.com/2011/03/09/even-proeven-aan-de-musical-zorro/

http://www.parktheater.nl/programma/1298/Joop_van_den_Ende_Theaterproducties/Zorro/