DiyariEdebiyat

Yeraltından Notlar, modern psikolojik romanın temel taşlarından biridir. Dostoyevski, bu eserinde insanın yalnızca mutlu olmak isteyen bir varlık olmadığını; bazen kendi acısına, öfkesine ve yalnızlığına da tutunabildiğini gösterir. Yeraltı Adamı’nın en büyük mücadelesi dış dünyayla değil, kendi zihniyledir. Kendini sürekli analiz eder, insanlardan uzaklaşır ama aynı zamanda onaylanmayı da ister.…

Aylak Adam, yalnızca bir aşk romanı değildir; çocuklukta eksik kalan sevginin, yetişkinlikte bitmeyen arayışa dönüşmesinin romanıdır. Başkahraman C., karşısına çıkan kadınlarda aslında tek bir kişiyi değil, çocukluğunda bulamadığı güveni ve koşulsuz sevgiyi arar. Fakat hiçbir ilişki, geçmişin boşluğunu bütünüyle dolduramaz. Bu yüzden roman, bir aşk hikâyesinden çok, insanın ilk bağlarının bütün…

Zebercet, Anayurt Oteli’nın en karmaşık karakterlerinden biridir. Onu güçlü yapan şey, yalnız olmasından çok, yalnızlığın zamanla bütün dünyasını ele geçirmesidir. Psikanalitik açıdan bakarsak, Zebercet’in temel sorunu bağ kuramamasıdır. İnsanlara yaklaşmak ister ama bunu nasıl yapacağını bilemez. Duygularını yaşayamaz; onları bastırır. Bastırılan duygular ise zamanla saplantılara dönüşür. Otel…

Demiryolu Hikâyecileri – Bir Rüya, Oğuz Atay’ın yalnızca bir tren istasyonunu anlattığı bir öykü değildir. Bu metin, yazmanın, anlaşılmanın ve insanın dünyadaki yerini aramasının hikâyesidir. Issız bir istasyonda yaşayan üç hikâyeci vardır. Geçen trenlerin yolcularına hikâyeler satarak yaşamaya çalışırlar. Başlangıçta trenler gelir, yolcular vardır ve hikâyeler alıcı bulur. Zamanla trenler…

Korkuyu Beklerken kitabındaki öykülerin çoğu psikanalitik açıdan insanın bilinçdışı çatışmalarını, yalnızlığını ve yabancılaşmasını işler. Her öykü, insan ruhunun farklı bir yönünü açığa çıkarır. Korkuyu Beklerken En ünlü öyküdür. Psikanalitik açıdan temel duygu kaygıdır. Kahraman, anlamını bilmediği bir mektup alır ve hayatı değişir. Gerçekte mektuptan çok, kendi zihnindeki korkularla…

Oğuz Atay’ın “Beyaz Mantolu Adam” öyküsü, Korkuyu Beklerken kitabındaki en çarpıcı metinlerden biridir. Psikanalitik açıdan bakıldığında öykü, yalnızca toplumdan dışlanan bir adamı değil, benliğini kuramamış ve dünyaya yabancılaşmış bir insanın ruhsal çöküşünü anlatır. Beyaz manto neyi simgeler? Beyaz manto sadece bir giysi değildir. Psikanalitik açıdan bir savunma zırhıdır. Kahraman,…

Selim Işık, Tutunamayanlar’nın merkezindeki karakterdir. Roman onun intiharıyla başlar; ancak Atay’ın asıl ilgisi ölümün kendisi değil, Selim’in neden bu dünyaya tutunamadığıdır. Psikanalitik açıdan Selim’i birkaç katmanda inceleyebiliriz. Freud’a göre Freud’un kuramında insanın iç dünyasında arzular, vicdan ve gerçeklik arasında sürekli bir çatışma vardır. Selim’in en büyük sorunu, bu…

Turgut Özben, Tutunamayanlar romanının yalnızca anlatıcısı değildir; psikanalitik açıdan bakıldığında, kendi benliğini Selim Işık üzerinden arayan bir karakterdir. Selim’in ölümünü araştırırken aslında bilinçdışına doğru bir yolculuğa çıkar. Freud’a göre Turgut Özben Freud’un kuramında bastırılmış duygular doğrudan değil, dolaylı yollarla ortaya çıkar. Turgut’un Selim’i araştırması da böyle…

Tutunamayanlar (1971–72)En önemli romanıdır. Turgut Özben’in arkadaşı Selim Işık’ın intiharının nedenlerini araştırırken aslında kendini aradığı, modern Türk edebiyatının dönüm noktalarından biridir. Tehlikeli Oyunlar (1973)Hayatın bir oyun gibi kurulabileceği fikrini işler. Hikmet Benol karakteri, gerçek ile hayal arasında yaşar. Atay’ın tiyatro, oyun ve insanın rol yapması üzerine en yoğun…

“Ben buradayım sevgili okuyucum, sen neredesin acaba?” Bu cümle, onun okuruyla kurmak istediği bağı ve anlaşılma arzusunu simgeleyen en bilinen ifadelerinden biridir. Oğuz Atay için hayat, çocukların oynadığı neşeli bir oyun değildi. Ama insanların toplum içinde oynadığı rollerin büyük bir oyun olduğuna inanıyordu. Özellikle Tehlikeli Oyunlar romanında “oyun” bir metafordur. Atay’a göre…

Tutunamayanlar Türk edebiyatında “anlaşılmama, yalnızlık ve hayata tutunamama” temasını en derin işleyen romanlardan biridir. İnsan, dış dünyaya değil çoğu zaman kendi iç boşluğuna tutunamaz.“Tutunma” ne demek? En basit haliyle : Hayata, insanlara, kendine ve anlama bağlanabilme hâli.Hayatın içinde sabit kalabilme hissi. İnsan bazen “sabit olmadığı için değil”, içindeki anlam sürekli değiştiği…

Bir Başka Tepeden – Yahya Kemal Beyatlı Sana dün bir tepeden baktım aziz İstanbul!Görmedim gezmediğim, sevmediğim hiçbir yer.Ömrüm oldukça, gönül tahtıma keyfince kurul!Sade bir semtini sevmek bile bir ömre değer. Nice revnaklı şehirler görülür dünyada,Lakin efsunlu güzellikleri sensin yaratan.Yaşamıştır derim, en hoş ve uzun rü’yadaSende çok yıl yaşayan, sende ölen, sende yatan. Yahya Kemal…

Akıntı Adaları, Ernest Hemingway’in ölümünden sonra 1970’te yayımlanan romanıdır ve aslında yazarın hayatı boyunca üzerinde çalıştığı ama tamamlayamadığı bir metnin üç bölüme ayrılmış hâlidir. Roman tek bir hikâyeden çok, üç farklı “akıntı” gibi akan yaşam dönemini anlatır: sanatçı Thomas Hudson’ın iç dünyası, yalnızlığı ve kayıpları. Konu ve yapı Roman üç parçadan oluşur: Bahamalar dönemi…

Bir garip rüyâ rengiyleUyuşmuş gibi her şekil,Rüzgârda uçan tüy bileBenim kadar hafif değil. Başım sükûtu öğütenUçsuz, bucaksız değirmen;İçim muradına ermişAbasız, postsuz bir derviş; Kökü bende bir sarmaşıkOlmuş dünya sezmekteyim,Mavi, masmavi bir ışıkOrtasında yüzmekteyim… Tanpınar’da rüya: Gerçeklikten kaçış değil, gerçeğin içsel bir yorumudur. Zamanın parçalanmadığı, akış hâlinde…

“Ve papatyaları tükettik seviyor sevmiyor uğruna.”Derken ” ömrü” tükettik bir hiç uğruna… Önce “papatya” var: Divan şiirindeki gül, lale, sümbül gibi ağır ve estetik çiçeklerin aksine papatya çok sade, gündelik ve neredeyse “çocukça” bir çiçek. Bu seçim bile aşkın yüksek estetikten aşağıya, daha kırılgan ve sıradan bir duygusal alana indiğini gösteriyor. “Seviyor sevmiyor” kısmı bir kader…

Birlikte mısralar düşünüyoruz ama iyi ama kötüBoynun diyorum boynunu benim kadar kimsedeğerlendiremezBir mısra daha söylesek sanki her şey düzelecekİki adım daha atmıyoruz bizi tutuyorlarBöylece bizi bir kere daha tutup kurşuna diziyorlarZaten bizi her gün sabahtan akşama kadar kurşunadiziyorlarBütün kara parçalarındaAfrika dahil cemalsüreya #üvercinka “Bir mısra daha söylesek sanki her şey…

Bu kitapta anlatılanlarıngerçek kişilerle ve olaylarlahiçbir ilgisi yoktur.Onları ben,büyük bir aynanın içinde gördüm.Üstelik ayna dumanlıydıve olmayan bir şehirde geziniyordu.” Attilâ İlhan Aynanın İçindekiler serisinin 2.kitabı Sırtlan Payı’na bu cümleler ile başlıyor. Bu metin çok güzel bir üstkurmaca eşiği kuruyor. Klasik “Bu kitaptaki kişi ve olayların gerçek kişi ve olaylarla ilgisi…