MODERNİTE

"Ben" doğduk "biz"olduk...Biz olmak için attığımız çığlık hep doğarken attığımız çığlıktan büyük oldu.Oysa hiç fark etmedik;ikisi de üç harfti.Sonra "biz"olmaya kolaylık olsun diye "grup"olalım- aslında bu bir kaçıştı-dedik

Güllük gülistanlık koşulların olmadığı dünyada,toplum olabilmek için verdiğimiz sözlerden vazgeçince var olabilmek adına içimizdeki çok sevdiğimiz bireyi susturabilmek için kendimizi muhtaç olarak görüp başka bireylerle yaşadık,birbirimize sığındık.Çıkarlarımızın çığlıklarıyla baktık ama ''biz'' olmalıydık.

Birbirimizi acıtan,birbirimizi yaşamaya var eden ; yabancı ama asla gerçekten yakın olmayan;duvarlarımızın içinde belli belirsiz açılmış boşluklar kadar kararsız ''biz'' olmalıydık.

M. Haneke’nin kıyamet öngörüsü ne bir uzaylı istilası ne de bir virüs salgınıdır. Modern dünyanın kıyameti sebebini anlamadığımız bir şekilde yaşamsal kaynakların tükenmesi, modern hayatın üzerine kurulu olduğu teknolojilerin ortadan kaybolmasıdır. Tüm bunlar dışsal bir etkiyle değil, insanoğlunun kurduğu dünya düzeninin bir patlama noktasına gelmesiyle olur. Yani insanlığın kendi eliyle hazırladığı kıyametidir. Bu kıyamet tam da hayallerimizi süsleyen güven ve huzur dolu küçük burjuva ailenin kendilerini felaketlerin ortasında bulmalarıyla imgeleşir.

Bir sürü yükün altına girerek yüzde sıfır virgül bilmem kaç faizli bilmem kaç Tl masraflı krediniz ile satın aldığınız, sahibi olmanın hayaliyle yaşadığınız evinizin (tercihen avm’li ve özel güvenlikli) elinizdeki tapusunun kimsenin umrunda olmadığını düşünün.

‘’Bu nasıl iş?  Bu ülkede hukuk adalet var kardeşim! ‘’ diye sızlanmanızın da bir anlamı olmayacak çünkü hukuk sitemi işlemiyor, özel mülkiyet denen şey kaybolmuş,ne ahlak kurallarınız ne bireysel haklarınız kimsenin umrunda değil. İnsanlık  yok olmanın hemen öncesine indirgenmiş şartlarda hayatta kalmaya çalışıyor.-belki de yaşama içgüdüsüyle-  Yalnızca ekonomik anlamda değil aynı zamanda ahlaki değerler ve kanunlar anlamında bir otoritenin de mevcut olmadığı bir dünya hali.

Bu tasvir beni ‘’başlangıç noktası’’nı düşünmeye götürüyor, kendi başlangıcımızı. Kapitalizmin sürekli tırmandığı, gericiliğin ve ırkçılığın palazlandığı, gerçek anlamıyla eşitlikten değil ‘’fırsat eşitliği’’nden bahseden liberal söylemlerin geçerli kılındığı, kendi doğrularını kalemiyle savunan insanların silahlarla karşılık bulduğu bir düzenin ‘’yeniden başlangıç noktası’’ neresi olabilir.

Haneke bu filminde kurulu bir sistemi darmaduman ederek bizi en başa götürüyor. Thomas Hobbes'un Toplum Sözleşmesi'nde bahsettiği herhangi bir otorite ve  düzenin olmadığı bir dünyanın belirsizliğini ve kaos halini yansıtıyor. Film bu anlamda küçük bir toplum modeli olan ailede otorite olarak görülen baba figürünün ortadan kaldırılmasıyla babasız kalmış bir çekirdek ailenin yaşadığı bunalım ile başlıyor.

Filmde de görüldüğü üzere kaynakların tükendiği bir ortamda ilk olarak insanlar içgüdüsel anlamda bir araya gelme ihtiyacı duyarlar. Böyle bir durum topluluğa, temel ihtiyaçları karşılayabilmek için bir dayanışma ortamı sunarken, bir araya gelme duygusu ile de dış tehditlere karşı güven duygusu sağlar. Esasen de bireyler burada bir "yer"i "ev" edinmek istiyor olabilir.

Bir araya gelen topluluklarda otoritesizliğin getirdiği kuralsızlık ile bireyler tamamıyla özgür. Herkesin özgür olabildiği bir dünya ise ne kadar yaşanabilir? Bence film bunu sorgulamamızı bekliyor. Sürekli eleştirdiğimiz bağlı olduğumuz kurallar dizgesi her zaman olumsuz olmayabilir. Yani herhangi bir cezanın alınmadığı, dolayısıyla suçun suç sayılmadığı bir ortam korkunç olurdu diye düşünüyorum.

İnsanoğlunun mücadelesinin önemli bir kısmı mutluluk arayışı temeline dayanmaktadır. Kimisi bu mutluluk arayışının temelini mal/mülk sahibi olmaya, kimisi de özgürlüğe dayandırmaktadır.

Özellikle Sanayi Devrimi ile birlikte kırsal alandan kentlere yapılan göçlerle birlikte ortaya çıkan sorunlar, bireyler arası güvensizlik, samimiyetsizlik, hemşeri kavramının yok oluşu gibi sonuçlara sebep olmuştur. Kentler birbirine yabancı insanlarla doldu. Değer sistemi farklılaştıkça, insan dünyaya da yabancılaştı. Modernleşme sürecinde insanlar bencilleşmekte, kendi menfaatleri doğrultusunda diğer insanları yok sayarak ayakta kalma mücadelesi vermektedir. Bu mücadele modern insanı yorarak, çıkmaz bir yola sokarak, çaresiz, mutsuz, huzursuz ve amaçsız bir hale sokmuştur. Kapitalist toplum baskısından kaçmak ve kaçtığı yerde yeni bir yaşam yaratmak isteyen birey kavramı çıkmıştır.. Yeni yaşam özlemi aslında bireyin geldiği yere geri dönme isteği, sistemin parçası olmayı reddetmesidir. Yitirilen aidiyet duygusunu geri kazanma isteğidir. Birey artık kaçışçı nitelik kazanmıştır.

"Bireyselleşebilmek, farklı olabilmek cesaret ister, her türlü yerleşik kuralı ihlal edebilmeyi, başkalarının kurallarına, yargılarına göre değil 'kendi' istek ve doğrularınız doğrultusunda yaşayabilmeyi gerektirir. Bu nedenle de her daim, toplumla çatışmayı ve savaşmayı zorunlu kılar."

Jeremy Bentham'ın Panopticon'u ve Otokontrol

“Gündüz gözü fener yakıp sokaklarda durmadan: ‘Tanrı'yı arıyorum!’, ‘Tanrı’yı arıyorum!’ diye bağıran deliden söz edildiğini duydunuz mu? Ne çok Tanrı'ya inanmayan vardı. Onun bu feryatları gülüşmelere neden oldu. ‘Acaba bir çocuk gibi mi kayboldu?’ diye sordu birisi. ‘Saklanıyor mu?’, ‘Bizden mi korkuyor acaba?’, ‘Göçmen mi?’ Sokaktaki halk birbirine bu soruları bağırarak soruyor ve gülüşüyordu. Deli, kalabalığın arasına karıştı ve kendisine gülen bu insanları şöyle bir süzdü. ‘Tanrı nereye gitti?’ diye bağırdı, ‘Bunu size söyleyeceğim!’ diye devam etti.

‘Biz onu öldürdük... Siz ve ben! Biz, biz hepimiz onun katilleriyiz! İyi de bunu nasıl yaptık? Denizi nasıl boşaltabildik? Karayı denize bağlayan bu zinciri çözdüğümüzde ne yapmış olduk? Şimdi nereye gidiyoruz? Bütün güneşlerden uzağa mı? Durmadan düşmüyor muyuz? Öne, arkaya, sağa, sola, her yere düşmüyor muyuz? Hâlâ bir yüksek ve alçak kavramı var mı? Sonsuz bir hiçlik içinde aylak aylak dolaşmıyor muyuz? Yüzümüzde boşluğun nefesini duyumsamıyor muyuz? Hava şimdi daha soğuk değil mi? Geceler gittikçe daha fazla karanlıklaşmıyor mu? Öğleden önce fenerleri yakmak gerekmiyor mu? Tanrı'yı gömen mezar kazıcılarının çığlığından başka bir ses duyuyor muyuz? Tanrı'nın çürümesinden başka bir koku duyuyor muyuz? Tanrı öldü! Tanrı öldü! O'nu öldüren biziz!

Bütün katillerin katili olan biz, nasıl avunacağız? Dünyanın bugüne kadar sahip olduğu en kutsal ve en güçlü şey kanlı bıçağımızın altında can verdi. Bizi bu kandan kim temizleyecek? Hangi su, bu kanı temizleyebilir? Bu suçun cezasını nasıl ödeyeceğiz? Hangi kutsal oyunu icat etmek zorunda kalacağız? Bu eylemin büyüklüğü bizim için fazla büyük. Yalnızca ona layıkmışız gibi görünmek için, bizim Tanrı olmamız gerekmez mi? Hiçbir zaman böylesine büyük bir eylem olmamıştır ve her ne olursa olsun, bizden sonra doğabilecek olanlar bu büyük eylem yüzünden şimdiye kadar hiçbir tarihin olmadığı kadar büyük olan bir tarihe ait olacaklardır!”

Friedrich Nietzsche, Böyle Buyurdu Zerdüşt

Modernizm modo / şimdiki an’ı merkeze koyarak geçmişin referanslarını yok etti ve yeni, köksüz, aklı yücelten bir dünya inşa etti. Modern öncesi dünyanın tüm sezgisel, nedenselliğe dayalı olmayan düzeni yerle bir oldu, mutlak doğrular yıkıldı.

Tüm insan ilişkilerinin üzerinde tutulan ‘’aile bağları’’ gevşedi hatta koptu. Toplumu birincil kurucu öğesi olan ‘’aile’’ parçalandı ve ‘’birey’’ doğdu. Kişi kendisini artık soyismiyle değil ismiyle tanımlıyordu. Geçmişin ona getirdiği birikimi reddetti, kendi kişisel dünyasını inşa etmek işin yola koyuldu.

Tüm bu sosyal yıkım-inşa süreci bizim modern kentlerimizde somutlandı. Modern kentler kent-insan-doğa üçgeninin çelişkilerini doğurdu. İnsan kenti inşa etmek için doğayı katletti. Modern kentler inşa ettik ve ruhlarımızı buraya kapattık. Doğal olanı garip daha ötesi lüks olarak görmeye başladık. Toprağa dokunmak ancak ‘’mini organik tarım atölyeleri’’ ile mümkün olmaya başladı ve bunu da pazarladık. Gelecekte zihinlerimizdeki ‘’bahçeli ev’’ imgesi rezidansımızın 16. Katındaki yeşil halıdan ibaret olabilir. Kentliler olarak, kaçacak delik arıyoruz. Bireysel kaçış girişimlerimiz bize yaşamak istediğimiz hayatı verebilir, sonsuza dek böyle de yaşayabiliriz. Ancak geride bıraktığımız modern dünyamızda hala;

Modernitenin Kuramsal Analizi dersinin yeni öğrencileri olarak yorumladığımız ilk film INTO THE WILD.