#wikielimu

UTAPIAMLO ▪︎Hali ya kupungua au kuzidi kwa baadhi ya virutubishi mwilini ambapo husababisha lishe duni au unene uliozidi.  Utapiamlo unajumuisha kupungua kwa virutubishi mwilini/lishe duni pamoja na kuzidi kwa virutubishi mwilini.  ▪︎Uwepo wa pamoja wa matatizo ya utapiamlo wa kuzidi kwa virutubishi mwilini na ule wa kupungua kwa virutubishi mwilini ni tatizo linalojitokeza katika nchi zinazoendelea ikiwemo Tanzania JIFUNZE ZAIDI HAPA https://wikielimu.com/utapiamlo-ukondefu-udumavu-kiribatumbo/ #WikiElimu @wikielimu @hwi_tanzania https://www.instagram.com/p/Cgi2tHeq20N/?igshid=NGJjMDIxMWI=

UTUNZAJI SALAMA WA CHAKULA Andaa chakula kwa usafi 1. Safisha vyombo vya kuandalia na kupakulia chakula kwa sabuni na suuza kwa maji safi yanayotiririka. 2. Nawa mikono kabla ya kuandaa chakula. Funika vidonda na michubuko katika mikono yako kabla ya kushika au kuandaa chakula. 3.Tumia maji safi yaliyochemshwa au kutibiwa kwa kusafishia matunda au mboga mboga zinazoliwa mbichi. Tumia mbao au sehemu tofauti za kukatia nyama mbichi/samaki wabichi na kwa kukatia matunda au mbogamboga. 4. Pika vyakula vibichi kwa muda mrefu mfano nyama, kuku, mayai, samaki na vyakula vingine vya baharini. Kwa nyama na kuku, hakikisha supu ina rangi nyeupe na siyo ya pinki. Acha mchuzi na supu vichemke vizuri. 5. Pasha moto viporo mpaka viwe na moto ambao huwezi kugusa. Koroga wakati unapasha moto. JIFUNZE ZAIDI HAPA https://wikielimu.com/utunzaji-salama-wa-chakula/ @wikielimu #hwi_tanzania #wikielimu https://www.instagram.com/p/Cgd4KPFK95H/?igshid=NGJjMDIxMWI=

HAKI ZA WATOTO ▪︎Mtoto ni mtu yeyote mwenye umri wa chini ya miaka kumi na nane (18). Tafsiri hii imetokana na Mkataba wa Kimataifa wa Haki za Mtoto, Mkataba wa Afrika kuhusu Haki na Ustawi wa Mtoto, Sera ya Maendeleo ya Mtoto na Sheria ya Mtoto Na. 21 ya 2009. ▪︎Katika umri huu mtoto anahitaji malezi bora ili aweze kuishi vizuri, kushirikishwa, kulindwa na kuendelezwa kiakili kwa ajili ya maisha yake ya baadae ya utu uzima. ▪︎Watoto wana haki za kipekee kwa sababu umri wao mdogo na hali ya utegemezi vinaweza kuwafanya wadhulumiwe na kutendewa vitendo vibaya. Watoto wote wana haki sawa bila kujali jinsia, rangi, kabila, dini, hadhi au hali ya afya. Umoja wa mataifa, Serikali, wazazi/walezi na jamii kwa ujumla wana wajibu wa kuhakikisha watoto wanapatiwa haki zao. ▪︎Haki za mtoto zimegawanyika katika makundi makuu manne (4) yafuatayo: JIFUNZE ZAIDI HAPA https://wikielimu.com/haki-za-mtoto/ #WikiElimu @wikielimu @hwi_tanzania https://www.instagram.com/p/CgZxI3fq7Px/?igshid=NGJjMDIxMWI=

MLO UNAOFAA KWA VIJANA NA WAZEE ▪︎Lishe kwa vijana inapaswa kuwa bora sana. Katika kipindi hiki cha ujana, ukuaji na upevukaji wa mwili hasa viungo vya uzazi huongeza mahitaji ya virutubishi. ▪︎Katika kipindi hiki karibu asilimia 25 ya urefu wa mtu mzima hufikiwa. Vijana wanahitaji virutubishi zaidi vya nishati lishe, uto mwili (protini) kwa ajili ya ukuaji na uimarishaji wa misuli na madini ya chokaa kwa ajili ya kujenga na kuimarisha mifupa wakati wa ukuaji. ▪︎Katika umri huu pia wasichana wengi hupevuka, hivyo hupoteza damu nyingi kila mwezi wakiwa kwenye siku zao hivyo wanahitaji kula vyakula vyenye madini ya chuma kwa wingi ili kuepukana na upungufu wa damu. JIFUNZE ZAIDI HAPA https://wikielimu.com/lishe-kwa-vijana-na-wazee-mlo-chakula-kinachofaa/ @wikielimu @hwi_tanzania #WikiElimu https://www.instagram.com/p/CgZuMbaqTRH/?igshid=NGJjMDIxMWI=

LISHE KWA WATOTO ▪︎Kuna mambo ya kuzingatia katika lishe kwa watoto wachanga hadi umri wa miezi 6. Maziwa ya mwanzo yenye rangi ya njano ni mazuri kwa ajili ya mtoto wako. ▪︎Maziwa haya humkinga mtoto dhidi ya magonjwa. Maziwa ya mama ndiyo chakula pekee ambacho mtoto anahitaji katika miezi 6 ya mwanzo. ▪︎Maji au vinywaji vingine na vyakula vinaweza kumfanya mtoto apate magonjwa. ▪︎Wanawake waliogundulika kwamba wameambukizwa VVU nao wanashauriwa kunyonyesha watoto wao maziwa ya mama pekee kwa miezi sita ya mwanzo. ▪︎Katika kipindi hiki chote, mama na mtoto wenye maambukizi ya VVU wanashauriwa kuendelea kutumia dawa za kupunguza makali ya VVU kama walivyoshauriwa na wataalamu wa afya. JIFUNZE ZAIDI HAPA https://wikielimu.com/mlo-chakula-lishe-kwa-watoto-unaofaa-kwa-kila-umri-na-wagonjwa/ @wikielimu @hwi_tanzania #wikielimu https://www.instagram.com/p/CgYwZT7q7cm/?igshid=NGJjMDIxMWI=

LISHE KWA MAMA MJAMZITO au ANAYENYONYESHA ■ Lishe ya wanawake wakati wa ujauzito na kunyonyesha ni muhimu kwa afya ya mama, mtoto aliye tumboni na hata afya ya mtoto mchanga baada ya kuzaliwa. ■ Lishe katika Siku 1,000 za maisha ya mtoto (tangu kutungwa kwa mimba hadi mtoto anapofikia umri wa miezi 24) hutoa taswira ya ukuaji na maendeleo yake katika maisha yake yote. ■ Lishe duni wakati wa ujauzito huweza kusababisha athari mbalimbali kwa mama na mtoto aliye tumboni: ▪︎Kuzaa mtoto mwenye uzito pungufu yaani chini ya kilo 2.5 ▪︎Kuzaa mtoto kabla ya wakati ▪︎Kupata matatizo wakati wa kujifungua kama vile kushindwa kujifungua ▪︎Kuzaa mtoto mwenye ulemavu wa ubongo au mwenye ulemavu wa viungo JIFUNZE ZAIDI HAPA https://wikielimu.com/mwanamke-mjamzito-anaenyonyesha-lishe-mlo-chakula-kinachofaa/ @wikielimu @hwi_tanzania #WikiElimu https://www.instagram.com/p/CgXKxrOKzne/?igshid=NGJjMDIxMWI=

KUOMBOLEZA ▪︎Kuna hatua tano wakati wa kuomboleza. Hatua hizi sio lazima zitokee kwa mpangilio wa kufuatana, na wakati mwingine zinaweza kutokea/kumpata mtu kwa wakati mmoja. Sio kila mtu anapitia hatua hizi zote. 1.Kukataa, kutokukubali, kufa ganzi (kwa mfano “haiwezekani jambo hili liwe hivi” 2.Hasira, kuwalaumu wengine (kwa mfano “kama isingekuwa mama yangu nisinge…) 3. Kuanza mazungumzo (kwa mfano “kama nikipona kansa hii, sitavuta tena sigara”) 4. Hisia za huzuni, sonona, na kulia 5. Kukubaliana, kuwa tayari na kinachokuja (kwa mfano ” kila mtu ana wakati wake, nadhani huu ndio mwisho wangu”) ▪︎Watu wanaoomboleza wanaweza kushtuka na kuanza kulia, wanaweza kupata shida kulala, na inaweza kuwa ngumu kufanya kazi JIFUNZE ZAIDI HAPA https://wikielimu.com/kuomboleza-sababu-dalili-matibabu/ #WikiElimu #hwi_tanzania @wikielimu https://www.instagram.com/p/CgXJFQoKEVY/?igshid=NGJjMDIxMWI=

KUOTA MATITI KWA WANAUME ▪︎Kuota matiti kwa wanaume (Gynecomastia) ni tatizo la kuongezeka ukubwa wa matiti kwa wanaume. ▪︎Kuongezeka kwa ukubwa wa matiti kunasababishwa na kuongezeka kwa kiwango cha homoni ya estrojeni (homoni ya kike) kuliko homoni ya testosteroni (homoni ya kiume) kwa wanaume. ▪︎Hali hii mara nyingi inawapata zaidi watoto wachanga, kipindi cha balehe na wakati wa utu uzima na huwa tatizo hili linaisha jenyewe. ▪︎Kuota matiti kwa wanaume mara nyingi hakuhitaji vipimo, lakini kiwango cha homoni katika damu, kipimo cha picha za ultrasound au mammogram kinaweza kufanyika kwa nyakati fulani ili kuhakikisha hakuna ugonjwa mwingine. JIFUNZE ZAIDI HAPA https://wikielimu.com/kuota-matiti-kwa-wanaume-sababu-dalili-matibabu/ @wikielimu #WikiElimu @hwi_tanzania https://www.instagram.com/p/CgTX1z4K5-V/?igshid=NGJjMDIxMWI=