#wandelroute

Een boek dat iedere gemeente gratis in de kast van haar inwoners zou moeten brengen. Niet alleen om de streken en dorpen te inventariseren en de bewoners bewust te maken van de schoonheid van het landschap, maar ook om de kunst in de openbare ruimte te ontdekken en te duiden. Want er is zoveel natuurlijk schoon en kunstig werk te beleven rondom in Nederland, waaraan toch zomaar voorbijgaan wordt en dat dus daardoor ongezien blijft. Terwijl die kunst toch meestal monumenten zijn, en blijvend zouden moeten herinneren aan een gebeurtenis op die plek waar het is opgericht.

Zo’n boek waarin kunstwerken staan beschreven heeft de Friese gemeente Ooststellingwerf, en geeft deze om niet uit aan iedere geïnteresseerde bewoner of bezoeker. Als een soort van reisgids door en op de gemeentegrond. De “Kunstwerken aan de weg” is een standaardwerk, geschreven en samengesteld door Karst Berkenbosch. Het is een aangepaste heruitgave van een inventarisering in 2007, ook deze keer in opdracht van de gemeente ontstaan. Berkenbosch heeft er een geschiedenisboek van gemaakt, want het beschrijft de dorpen en gaat in op het ontstaan en de historie. En heeft van iedere kunstenaar, waarvan een kunstwerk in de openbare ruimte van Ooststellingwerf staat, een korte biografie toegevoegd. Daarbij is natuurlijk het betreffende kunstwerk beschreven, wat het voorstelt en waarom het daar op die plek staat.

Berkenbosch is voor dit boek diep in de verre en nabije geschiedenis gedoken. Door zijn speurtocht kon er een uitgebreide beschrijving worden gemaakt en heb ik eigenlijk geen vragen meer waarop antwoorden moeten komen. Ieder facet van plek, kunstwerk en maker is in de uitgave opgenomen. En naast de theoretische uitleg kan de lezer aan de hand van diverse routes en plattegronden cq kaarten zelf aan de slag om in de praktijk de kennis te vergroten. Het zet niet alleen de dorpen op de kaart, maar brengt ook de kunst onder de aandacht en de schoonheid van bos en veld waar deze gemeente zo rijk mee is. De uitgave “Kunstwerken aan de weg” mag met recht een visitekaartje van de gemeente Ooststellingwerf heten.

In het boek staan dus de plaatsen en plekken beschreven, maar krijgen ook de kunstenaars een naam. Daaronder zijn grote meesters en gevestigde namen te noemen, maar ook de minder bekende en zelfs onbekende kunstenaars komen in dit boek uit de vergetelheid terug. Berkenbosch is niet over één nacht ijs gegaan, heeft ieder detail uitgeplozen en is wel in gesprek gegaan met nog levende kunstenaars om het plaatje rond te krijgen. Vooral interessant is dan waarom een kunstwerk op die bepaalde plek is opgericht. Niet altijd heeft dat de boeken gehaald, maar kan het mogelijk nog via zoekmachines op internet worden achterhaald. Door deze gedegen speurtocht heeft Karst Berkenbosch een compleet beeld kunnen geven en beschrijven van de kunst in de openbare ruimte van de gemeente Ooststellingwerf.

De speurtocht dient meerdere doelen. De kapstok zijn de kunstwerken. Daar is de inventarisatie van woonkernen aan gehangen. Maar ook vraagt het de aandacht voor de natuurlijke elementen waar deze zuidoostelijke streek van Friesland zo rijk mee is. Een toeristische trekpleister in meerdere opzichten. Door de kunst de natuur ontdekken, en andersom door het gebied de dorpen leren kennen. Want naar veel elementen in de omgeving wordt nauwelijks gekeken in de haast die ik heb om van A naar B te komen, van Appelscha naar Oldeberkoop. Met dit boek in de hand ben ik me er bewust van waar ik ben, en wat er te zien valt wanneer ik de rust in de tijd neem om me heen te kijken. Er valt nog zoveel te ontdekken waar Karst Berkenbosch mij op attendeert.

De kunst in de openbare ruimte is door Berkenbosch geïnventariseerd en ik kan het zelf aan de hand van een aantal routes in kaart brengen en op rij zetten. Een viertal wandelroutes, nog eens drie fietsroutes en een autoroute voeren langs vrijwel alle zichtbare kunstwerken. De routes staan nauwgezet in het boek beschreven. Op dit moment staan er rondom 58 kunstwerken binnen deze gemeente opgesteld. Dat zijn er 14 meer na de vorige inventarisatie, en zullen meer worden in de loop der jaren naar de toekomst toe. Want kunst verfraait het landschap en dient als illustratie bij het verhaal van dorp en streek. Het boek is daarom een levend document en verdient in de loop van de tijd een herziening.

De kunstwerken houden de geschiedenis van Ooststellingwerf levend, wanneer ik de achtergronden ervan weet. Deze oorzaken en haar gevolgen van en in het verleden worden gedetailleerd uit de doeken gedaan in “Kunstwerken aan de weg”. Voor iedereen die de kunst na aan het hart ligt en nieuwe ontdekkingen wil doen. En voor de Nederlander die deze streek wil leren kennen via dorp, natuur en monument. Daarnaast voor allen die als bewoner de schoonheid van de eigen omgeving nog eens extra wil bewonderen. En wil weten waarom “het leven van de slak” in Oldeberkoop, het “veenarbeidersgezin” in Haulerwijk en “de stemvork des levens” in Oosterwolde staat. En wie de herinneringsmonumenten en -beelden in Appelscha, Fochteloo en Ravenswoud hebben gemaakt. En waar “grensmonument” in Nijeberkoop ligt, waar “turnende kinderen” in Elsloo te vinden zijn en hoe ik “de Faunatoren” in Donkerbroek kan zien. Waarom staan “de vrijwilliger” in Haule, “de hunningdaenker” in Makkinga en “de trilker” in Waskemeer? Berkenbosch geeft op al deze vragen een sluitend antwoord.

Kunstwerken aan de weg. Teksten en samenstelling Karst A. Berkenbosch. Uitgave Gemeente Ooststellingwerf, 2020.