#tunhien

có phải là do nơi những lý thuyết về ngũ sắc, làm cho mắt ta không còn trông thấy tự nhiên nữa chăng? những lý thuyết về ngũ vị làm cho lưỡi ta không còn nếm đặng một cách tự nhiên nữa chăng? những lý thuyết về văn chương làm ta rối loạn và không còn đơn sơ chất phác nữa chăng?

Khi tự tạo ra một nền văn minh là loài người đã bắt đầu tiến vào một cuộc phiêu lưu mà, xét theo phương diện sinh vật học, chính hoá công cũng lấy làm khủng khiếp. Về sự thích ứng với tự nhiên thì sinh vật nào cũng là toàn mĩ cả, vì sinh vật nào không thích ứng được thì đã bị tiêu diệt rồi. Nhưng ngày nay, chúng ta không phải thích ứng với tự nhiên, mà là thích ứng với cái mà chúng ta gọi là văn minh. Trong thiên nhiên, tất cả các bản năng đều tốt, nhưng trong xã hội, chúng ta lại cho chúng là dã man. Con chuột nào cũng đi mò thức ăn, có phải vậy mà chúng thiếu đạo đức đâu; con chó nào cũng sủa, con mèo nào đêm cũng đi ... o mèo, con sư tử nào cũng giết loài vật khác, con ngựa nào thấy nguy cũng chạy, con rùa nào cũng ngủ gần trọn ngày, và con sâu, con rắn, con chim, bất kỳ con thú nào cũng sinh sản giữa công chúng. Vậy mà áp dụng quan niệm của ta về văn minh mà xét thì ta chê con chuột là ăn trộm, con chó là ồn quá, con mèo là không chung tình, con sư tử, con cọp nào cũng hiếu sát, con ngựa nào cũng hèn nhát, con rùa nào cũng làm biếng, và cuối cùng, con sâu, con rắn, con chim, con thú nào cũng tục tĩu. Bạn thử nghĩ, có phải giá trị đảo lộn cả không? Chính vì vậy đó mà bây giờ chúng ta ngồi đây để than thở, tự hỏi tại sao hoá công lại tạo ra chúng ta không hoàn toàn như vầy.

Khoa học đã chỉ cho con người địa vị yếu kém của nó trong vũ trụ và sự vô tình tuyệt đối của thiên nhiên đối với con người. Con người đã thấy rằng cái gọi là tự do chỉ là sự thiếu hiểu biết về các nguyên nhân mà anh ta lệ thuộc, và rằng trong guồng máy của những tất yếu điều khiển các nguyên nhân, bản chất tự nhiên của tất cả các sinh vật là phải chịu lệ thuộc. Con người đã nhận ra rằng tự nhiên không biết tới cái mà chúng ta gọi là lòng xót thương, và rằng tất cả những tiến bộ mà tự nhiên thực hiện được chỉ là do sự tuyển chọn vô cảm, không ngừng đè bẹp những kẻ yếu để mang lại lợi ích cho kẻ mạnh.

Sự cần thiết và thời gian sẽ đảm nhận công việc của chúng, còn chúng ta cứ để mặc cho chúng hành động