De eikel van Jupiter
Relikwie
In de basiliek San Silvestro in Capite te Rome, de Omajjadenmoskee in Damascus en in de de Johanneskerk in Jeruzalem hebben ze het hoofd van Johannes de Doper. Onbetwist! In het Topkapi Paleis Museum in Istanbul hebben ze wis en waarachtig een baardhaar en een tand van de profeet Mohammed en in de kluiskerk te Warfhuizen hebben ze een heus stuk bot van de heilige Bonifatius. Deze eeuwenoude eerstegraads relikwieën zijn beslist indrukwekkend, maar peulenschillen bij wat ik onlangs op het strand vond.
Tijdens een wandeling over het strand bij Ter Heijde vond ik namelijk een heel bijzonder reliek. Een goddelijk stuk. Een relikwie uit een tijd lang voordat Bonifatius werd vermoord, Mohammed de boodschap van God verspreidde en Johannes Christus doopte. U houdt het waarschijnlijk niet voor mogelijk en ik moet toegeven dat ik er zelf ook van stond te kijken, maar wat ik uit het vloedmerk viste is zonder twijfel de eikel van Jupiter. Het stuk prijkt nu in een schrijn op de vensterbank en hieronder voor u op de foto.
De eikel van Jupiter (Juglans nigra) gevonden op het strand van Ter Heijde.
Mocht u na het aanschouwen van mijn vondst denkt: ja, ammehoela Brilmans, een haast identiek object ligt bij mij thuis gewoon in de notenmand, dan heb ik zeker óók een eikel van Jupiter. In dat geval heeft u ongetwijfeld gelijk. Maar dat doet niets af aan mijn verhaal. In de wereld der relieken is dat per slot van rekening geen enkel probleem: in het land der blinden…
Juglans
Wie zich echter niet laat verblinden door deze klinklare onzin snapt dat wat ik vond gewoon een noot is. Een zwarte walnoot om precies te zijn. Wetenschappelijk Juglans nigra genoemd. Waarbij nigra staat voor de soort en Juglans voor het geslacht. Waarom Linnaeus voor die geslachtsnaam koos, is mij niet geheel duidelijk. Volgens de etymologie is het een samenvoeging van Jovis en glans ofwel -vandaar mijn inleiding- Jupiters eikel. Nu kan je jezelf afvragen waarom Carl de noot daarmee associeerde. Wist hij hoe de glans penis van Jupiter eruitzag? Had deze zich aan hem geopenbaard? Maar, wat mij meer interesseert, is hoe deze noot hier op het strand terecht is gekomen.
Herkomst
De zwarte walnoot is een plant uit de okkernootfamilie (Juglandaceae) die veel overeenkomsten vertoont met de gewone walnoot met dien verschille dat de noot donkerder, fijner geribbeld maar vooral veel dikschaliger is. De boom komt van nature voor op vochthoudende, kalkrijke en vruchtbare gronden in het oosten van Noord-Amerika. Met name in Texas en in Zuidoost-Canada. Niet erg in de buurt dus. Toch is de zwarte walnoot ook dichterbij te vinden. Rond 1900 werd de zwarte walnoot namelijk in Duitsland aangeplant in langs de Rijn en Donau en later in parken perken door heel Europa. Op sommige plekken zijn het imposante bomen geworden maar veel plekken aardde de plant slecht. In Nederland staan enkele monumentale bomen, maar heel algemeen is hij niet. Volgens monumentaltrees.com moet er niet ver van mijn huis, in Leidschendam, op het landgoed Dorrepaal een staan.
De opmerkelijk dikke schaal van de zwarte walnoot
Strandvondst
In de duinen hier groeit de zwarte noot niet. Mijn vondst moet dus haast wel via de zee op het strand terecht zijn gekomen. En in dat geval zijn er twee mogelijkheden: of de noot is via een van onze rivieren vanuit het binnenland naar zee gevoerd en vervolgens aangespoeld op het strand of de noot is hier vanuit Amerika naartoe komen drijven. Ik dacht laat ik eens kijken of ik de herkomst van mijn noot kan achterhalen.
In december 2005 stelden Christophe J.E. Brochard en Gerard C. Cadée in een verhandeling over tropische drijfzaden van de Nederlandse kust gepubliceerd in nummer 30 van de Tabellenserie van de Strandwerkgemeenschap vast dat er niets met zekerheid valt te zeggen over de herkomst van de op onze stranden aangespoelde zwarte walnoten. Met een drijftijd van 18 maanden moet ze met gemak de Atlantische oceaan over kunnen dobberen, maar net zo makkelijk laten ze zich stroomafwaarts drijven met onverschillig welke rivier. Het blijft dus gissen. Wel achten Brochard en Cadée het gezien het feit dat de Juglans nigra in Europa vrij veel als sierboom is aangeplant een Europese herkomst het aannemelijkste.
Ecomare-medewerkster Sytske Dijken denkt daar overigens anders over. Zij is juist van mening dat de kans het grootst is dat de aangespoelde zwarte noten uit Amerika afkomstig zijn. Als onderbouwing draagt ze aan dat er op Europese rivierstrandjes talloze gewone walnoten en hazelnoten worden gevonden, maar nooit een zwarte, hetgeen je statistisch wel zou verwachten wanneer de rivier ze meevoert.
Op basis van de bevindingen van Christophe, Gerard en Sytske durf ik geen uitspraak te doen over de herkomst van mijn zwarte walnoot. En omdat ik geen verdere aanwijzingen heb, blijft de herkomst onbepaald. Dat is enerzijds jammer, maar anderzijds ook wel weer mooi. Zo houdt de noot buiten het land der blinden ook iets mystieks.
Bronnen
Tropische drijfzaden van de Nederlandse kust
Amerikaanse zwarte walnoot gevonden op strand Texel
