#protosterren

Waarnemingen met de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) in Chili laten zien dat de vorming van de zware ster AFGL 4176 net zo verloopt als die van lichte sterren. Niet alleen wordt de ster, net als jonge zonachtige sterren, gevoed vanuit een omringende schijf van materie, ook vertoont die draaiende schijf vergelijkbare eigenschappen.

Eerder was al vastgesteld dat jonge sterren met massa’s tot 18 zonsmassa’s door net zulke ‘nette’ materieschijven zijn omgeven als lichte sterren. Rond nog zwaardere sterren, zoals AFGL 4176 die 25 keer zoveel massa heeft als onze zon, waren tot nu toe alleen reusachtige, sterk opgezwollen structuren gezien, die meer op donuts leken dan op schijven. Hierdoor was de indruk ontstaan dat de ‘groei’ van de allerzwaarste sterren veel chaotischer en dynamischer verloopt dan de geboorte van een lichte ster. Het leek er zelfs op dat er geen normale schijf aan te pas kwam.

Maar de ALMA-waarnemingen van AFGL 4176 laten zien dat zo’n zware ster wel degelijk door een normale schijf omgeven is – zij het een veel grotere. De ontdekte schijf is zeker tien keer zo groot en bevat honderd keer zoveel materie als de schijven die rond jonge sterren worden aangetroffen. De ontdekking heeft een hele tijd op zich laten wachten, omdat de vorming van zware sterren veel sneller verloopt dan die van lichte sterren. Bovendien zijn zware sterren veel minder talrijk. Hierdoor moeten astronomen veel harder zoeken c.q. veel dieper de ruimte in kijken – om ze op te sporen.

Bron: Astronomie.nl

Wat dacht je van deze schitterende opname? Je ziet V1331 Cyg, een jonge ster op een afstand van 1800 lichtjaar vanaf de aarde. Dit object is eigenlijk nog een proto-ster en is nog bezig met inkrimpen. Uiteindelijk zal het tot waterstoffusie in de kern komen, waarna V1331 een ster uit de hoofdreeks zal worden, net als onze zon. De opname is gemaakt door Hubble en je ziet, naast de proto-ster, ook een opvallende slakkenhuisvormige reflectienevel. Reflectienevels zijn gas -en stofwolken die het licht van nabije sterren, je raad het al, reflecteren! In dit geval verlicht V1331 een donkere wolk die bekend staat als Lynds 981.

Op de Hubblesite wordt het belang van deze opname uitgelegd:

Wat V1331 Cyg speciaal maakt, is het feit dat we precies tegen één van z’n polen aankijken. Normaal gesproken wordt onze blik op een jonge ster belemmerd door de omringende envelop van gas en stof, maar jonge sterren stoten aan de polen krachtige jets uit, die het gas en stof wegblazen en ons een onbelemmerde blik gunnen. Aan de hand hiervan hebben we o.a. aanwijzingen gevonden voor het ontstaan van een object met lage massa in de buitendelen van de circumstellaire schijf.

Bron: io9

De daadwerkelijke waarneming, verricht door de Herschel-infraroodsatelliet.

Astronomen hebben voor het eerst een meervoudig stersysteem-in-wording waargenomen. Sterrenkundigen hebben gekeken naar een gaswolk op een afstand van 800 lichtjaar en hebben toen een protoster ontdekt, met drie dichte concentraties van gas in z’n omgeving. Het is de verwachting dat de vier objecten binnen 40.000 jaar een volwaardige ster geworden zijn, waarna drie van de vier een stabiele meervoudige ster zullen vormen. De verdichtingen in de gaswolk die sterren zullen produceren, hebben momenteel een massa van 1/10de tot 1/3de zonnemassa’. De onderlinge afstand bedraagt 3000 tot 11.000 keer de afstand aarde-zon. Uiteindelijk zal een stabiele dubbelster ontstaan, met een derde die hier op grotere afstand omheen zal draaien. De vierde ster zal vermoedelijk niet lang aan de andere drie verbonden blijven.

Animatie van het stersysteem-in-wording.

Bron: Phys.org

Sterrenkundigen hebben voor het eerst een gedetailleerd beeld verkregen van de geboorte van een dubbelster. Onze eigen zon gaat alleen door het leven, maar de meeste sterren in het heelal maken deel uit van een dubbelstersysteem. Terwijl de geboorte van enkelvoudige sterren redelijk goed wordt begrepen, was niet bekend hoe dubbelsterren precies ontstaan uit samentrekkende wolken van gas en stof. Met het internationale ALMA-observatorium zijn nu voor het eerst gedetailleerde waarnemingen verricht aan de directe omgeving van een dubbelster-in-wording.

Een team van voornamelijk Japanse astronomen deed met ALMA metingen aan de baby-dubbelster L1551 NE, op 460 lichtjaar afstand in het sterrenbeeld Stier. Voor het eerst is structuur ontdekt in de gas- en stofschijf rond de twee protosterren. In een artikel dat eind november in The Astrophysical Journal verscheen, laten de astronomen zien dat de waargenomen structuur goed te verklaren is met spiraalarmen die ontspringen aan beide sterren. In de ruimte tussen de spiraalarmen is sprake van een tragere rotatie van het gas, zodat materiaal daar naar de twee sterren toe kan vallen.

https://www.youtube.com/watch?v=lU-YFi8Lxpo

Bron: Astronomie.nl

Niet groot genoeg? Klik dan hier voor een grotere versie en hier voor een belachelijk grote versie

Ding dong, wat dacht u van deze opname? Dit kleurrijke sterrenlandschap is gekiekt door de VISTA-telescoop in Chili en laat een gedeelte van het sterrenbeeld Schorpioen zien, vlakbij het hoofdvlak van het melkwegstelsel. Dit gebied bevat een dichte wolk van gas en stof, die verband houdt met de moleculaire wolk IRAS 16562-3959 – duidelijk zichtbaar als een oranj veeg op de voorgrond van een rijke sterrenwolk. Dit soort wolken zijn kraamkamers van jonge sterren, waaronder het heldere object G345.4938+01.4677 – zichtbaar in het midden van de wolk, achter een sluier van gas en stof. Dit is een piepjonge ster, die nog niet helemaal “af” is. Deze ster is zeer helder en massief – zo’n 15 zonnemassa’s – en bevat een omringende schijf, inclusief een stroom van materiaal die naar buiten wordt geblezen. Zowel de schijf als de stroom zouden volgens de theorie helemaal niet moeten bestaan, aangezien de krachtige straling van dergelijk massieve sterren geacht werd omringend materiaal geheel weg te blazen. Werk aan de winkel dus voor de heren theoretici Maar wél een bijzonder mooi plaatje, nietwaar?

Bron: ESO

De gas- en stofrijke omgeving van een jonge ster die is waargenomen met de Herschel-ruimtetelescoop bevat opmerkelijk weinig moleculair zuurstof – het type zuurstof dat wij inademen. Hoewel het element zuurstof veel voorkomt in het heelal hebben zoektochten naar moleculair zuurstof, O2, nauwelijks iets opgeleverd. De chemische processen die plaatsvinden bij het ontstaan van sterren en planeten zijn dus nog niet goed begrepen.

Een team van astronomen, onder wie Umut Yildiz (voorheen Sterrewacht Leiden), heeft gekeken naar een protoster op 750 lichtjaar afstand. Het team vond slechts een zuurstofmolecuul op elke zes miljard waterstofmoleculen in de directe omgeving van de protoster. Astronomen voorspellen op basis van theoretische chemische modellen dat er 6000 maal meer zuurstofmoleculen zouden moeten zijn.

Yildiz: “We moeten uitzoeken waarom zuurstofmoleculen overal zo zeldzaam zijn, maar ook wat er speciaal is aan de gebieden waar wel een beetje aanwezig is. Hierdoor kunnen we leren over de chemie in deze gebieden en in het heelal op grotere schaal.”

De astronomen denken dat de meeste zuurstofatomen vastvriezen op stofdeeltjes rond de ster. Deze deeltjes, verschillende gassen en ijsdeeltjes draaien rond de ster in een zogeheten protoplanetaire schijf waarin planeten en planetoïden ontstaan door samensmelting. De zuurstofatomen combineren daar gemakkelijker met waterstof om watermoleculen te vormen dan dat ze zuurstofmoleculen vormen.

Bron: Astronomie.nl