april 2025 – een politieke klucht in verzen in ‘t voorjaar van vijfentwintig, fris en nieuwbracht Schoof zijn nota, koud en zuureen document vol plannen en bewuste keuzesmaar de Kamer dacht: “Dit is schone schijn?”de lastenverlichting die blijft nog even uithoewel werken zou lonen, beloofden zij luideen akkoord vol beloften, vers van de persis zo verworden tot een koude doucheHeinen, de minister…

Eltje Doddema

De analyse van Piketty in zijn recentste werk is verdienstelijk maar onvolledig. Daardoor is zijn oplossing weinig radicaal en zal het in de praktijk niks oplossen. Daarom stel ik in deze blog een echte democratisering van het bestuur van de eurozone voor.

In zijn nieuwste werk ‘Naar een democratischer Europa: voorstel voor een nieuw verdrag’ betoogt Piketty dat er een een democratisch deficit is ontstaan door het opzetten van een de facto bestuur van de eurozone tijdens de financieel-economische crisis.

Ik spreek deze analyse niet tegen aangezien de symptomen voor iedereen duidelijk zichtbaar zijn:

Ondoorzichtige besluitvorming zonder dat er verantwoording wordt afgelegd door de verantwoordelijken.

Slecht beleid dat de banken redde maar ten koste ging van het welzijn van vele mensen

Populistische backlash met toegenomen anti-europese sentimenten in alle lidstaten

Nu de crisis is bezworen pleit Piketty er niet voor de ontstane structuren, maatregelen en beslissingsfora af te schaffen doch wel om ze aan te vullen met een democratisch verkozen parlement.

Nog een parlement? Is dat nu echt wat we nodig hebben? Ik geloof van niet.

Waarom niet? Is er enkel een democratisch deficit voor het bestuur van de Eurozone? Neen, duidelijk niet.

De Europese Unie heeft ondanks het bestaan van een rechtstreeks verkozen parlement en een raad waarvan de leden verantwoording afleggen aan de nationale parlementen nooit een antwoord kunnen bieden aan het ongenoegen over de ondemocratische besluitvorming. Daar was geen euro-crisis voor nodig.

Natiestaten stoten steeds vaker op het beperkte draagvlak wanneer beslissingen met impact moeten genomen worden. het bestuur is wel verkozen maar de beslissingen missen duidelijk draagvlak bij de bevolking. De kiezer stelt zich dan ook in toenemende mate extreem wispelturig op tot frustratie en onbegrip van de elite. Ter illustratie hoeft men slechts te kijken naar de geheel  onverwachte overwinning van Donald Trump in de VS, de duik in de populariteitscijfers die President Macron nam na zijn verkiezingen of hoe Mark Rutte gewoon wil verder doen op de ingeslagen koers weliswaar met een ander coalitiepartners. Niks lijkt nog zeker en het zgn. ‘signaal van de kiezer’ wordt voor de bestuurselite almaar moeilijker te ontwarren. Dat beperkt zich niet tot de problemen met de euro.

Referenda bieden duidelijk geen bevredigende oplossing. Of is er buiten Nigel Farage eigenlijk iemand tevreden met het resultaat van het brexit referendum? Wat was dat resultaat trouwens? Harde of zachte brexit? Nederland gaf mogelijk een nog notoirdere voorbeeld met het referendum dat het handelsverdrag met Oekraïne verwierp en vervolgens fluks genegeerd werd door de Nederlandse- en Europese elite. Nochtans geen trojka te bespeuren.

Aangezien het door Piketty terecht aangeklaagde democratisch deficit zich niet beperkt tot het bestuur van de eurozone ligt de oplossing dus ook niet bij een extra parlement voor deze zone. 

Piketty is als een arts met een patiënt wiens arm volledig dreigt af te sterven doordat de bloedtoevoer is afgekneld. Deze arts kijkt enkel naar de vingers. Deze zijn gezwollen en dit probleem lost de arts vervolgens op zoals zijn opleiding hem geleerd heeft. Door echter enkel te focussen op de vingers ziet de arts niet dat heel de arm dreigt af te sterven. Een te enge focus levert dus een weinig radicaal idee op en vooral geen oplossing.

Piketty tempert zelf ook de verwachtingen. ‘Geen enkele hervorming van de instellingen, ongeacht hoe weldoordacht deze ook moge zijn, heeft ooit de loop van de politiek veranderd.’ schrijft hij. Dergelijke uitspraken kloppen misschien voor wie niet verder terug kijkt dan zijn eigen leven, maar de creatie van parlementaire democratieën in de 19e en de invoering van het algemeen enkelvoudig stemrecht in de eerste helft van de 20ste eeuw hebben het leven van de gemiddelde inwoner van dit continent toch wel drastisch veranderd. Dat Piketty zijn voorstel dit niet zou doen bewijst meteen de beperkte impact van zijn voorstel.

Indien het bestuur van de Eurozone dus gedemocratiseerd moet worden, en dat is absoluut noodzakelijk, stel ik dan ook voor meteen de 19e eeuw over te slaan en rechtstreek voor een democratie van de 21ste eeuw te kiezen.

Hoe kan deze democratie voor de 21ste eeuw eruit zien?

Dezelfde mensen die onze nationale en Europese parlementen nu reeds bevolken nog eens samen zetten in een andere vergaderzaal kan onmogelijk de noodzakelijke verandering brengen. We moeten dus naar een andere selectiemethode. Loting van gewone- ,en ook ongewone, burgers biedt een echte oplossing op het algemeen vastgestelde democratisch deficit. Dankzij de succesvolle uitbreiding van het onderwijs is elke Europese burger vandaag voldoende geschoold om mits het juiste kader goed geïnformeerd deel te nemen aan een debat over de eigen toekomst én mee te beslissen. Geen simplistische ja-nee vragen over complexe vraagstukken in referenda die altijd over iets anders gaan dan de vraag die voorligt en ook geen technocratisch bestuur dat uiteindelijk nooit levert wat het belooft en daar vooral nooit verantwoording voor moet afleggen. Tijd dus om deze nieuwe stap in onze democratie nu te zetten. Het democratische zwarte gat van het bestuur van de eurozone biedt hier een uitstekende gelegenheid voor.

Op deze manier neemt de eurozone het voortouw niet enkel in monetair beleid maar ook inzake democratie. Eindelijk een alternatief voor de toenemende lokroep van ‘de sterke man’ met zijn simplistische oplossingen. In de plaats biedt Europa het model voor de vervolmaking van onze democratie.

Nieuwsgierig naar het idee van een democratie met loting? David Van Reybrouck schreef er een boek over met als titel: ‘tegen verkiezingen’. Wie geen zin heeft om het boek te lezen maar toch meer wil weten kan naar dit korte filmpje kijken.