#opensource softwares

حدود یک سالی از مقالاتی که برای هفته‌نامه عصر ارتباط و چند جای دیگر نوشته‌ام می‌گذرد، یک روز که داشتم نگاهی به آنها می‌انداختم فکر کردم چقدر خوب می‌شود کمی وقت بگذارم همه را دوباره بخوانم، به روز رسانی و اصلاح کنم و در قالب یک کتاب کوچک جمع کنم. خوب این دقیقن کاری است که انجام داده‌ام. حالا این کتاب با عنوان پرونده‌ای برای نرم‌افزارهای آزاد، آماده است و شما می‌توانید آن را از لینک زیر دریافت کنید.

راستش این کتاب تقدیمی ندارد، چون من این کار را دوست ندارم، آن را به خواننده‌گانش تقدیم می‌کنم، این دیگر نوشتن دارد؟ این کتاب مقدمه هم ندارد، چون دلیلی برای مقدمه داشتنش و حوصله‌ای برای نوشتن‌اش نداشتم، کمی تغییرات نسبت به متن مقالات اصلی دارد و یک جمله بامزه مربوط به هر فصل پیش از آن فصل نوشته شده، معمولن از یکی از بزرگان نام آشنای دنیای کامپیوتر، از این لوس بازی‌های مثلن من خیلی فان‌ام. یک موخره هم دارد که کلن یک صفحه است و طعنه زده به چرت و پرت‌های نوشته آنتونی رابینز و این حرف‌ها. از این‌ها که بگذریم گمان می‌کنم شروع بدی نباشد برای آشنایی با دنیای نرم‌افزارهای آزاد، برای کسی که چیز زیادی از آن نمی‌داند.

دریافت کتاب پرونده‌ای برای نرم‌افزارهای آزاد

این کتاب در حقیقت اولین قسمت از مجموعه‌ای است که در ذهن دارم بنویسم، مثل کتاب برنامه نویسی ماژول کرنل لینوکس، که یک جاهایی آن وسط‌های راه‌ش است، امیدوارم از خواندن این کتاب لذت ببرید یا دست‌کم فکر نکنید وقت‌تان تلف شده، و از آن یکی کتاب حمایت کنید که زودتر به جاهای خوبی برسد ;)

۷- زبان برنامه‌نویسی PHP

در سال ۱۹۹۴، راسموس لردورف (Rasmus Lerdorf) زبانی را با نام Personal Home Page برای ساختن یک سایت شخصی پویا بر روی Zend Engine پیاده سازی کرد به سرعت به محبوبیت شگفت‌انگیزی دست پیدا کرد که در تصور اولیه طراح آن نمی‌گنجید، به طوری که در سال ۲۰۱۴ بیش از ۸۱.۹ درصد از سایت‌های طراحی شده در جهان در سمت سرور با استفاده از PHP طراحی شده‌اند.شاید بد نباشد این عدد را با سهم تنها ۲.۷ درصدی جاوای پر آوازه مقایسه کنیم.

اولین نسخه پایدارPHP در سال ۱۹۹۷عرضه گردید و در آن زمان با توجه به کاربردهای زیادی که در توسعه وب پیدا کرده بود نام آن مشابه پروژه گنو به صورت بازگشتی، به صورت PHP, Hyper-Text Preprocessor تغییر یافت. این زبان بخش زیادی از محبوبیت فزآینده خود را مرهون آسان‌گیری‌های بسیار در دستور زبان آشنای مشابه C و ترکیب ساده کدهای زبان با برچسب (Tag)‌های HTML است. از طرفی لردورف زبان را با مجوز GPL منتشر کرد و این به معنای مشارکت عده زیادی از توسعه‌دهندگان وب در سراسر جهان در پیشرفت زبان بود و از طرف دیگر مفسر زبان قابلیت این را داشت تا روی هر سکوی سیستم‌عاملی و هر پایگاه داده‌ای کار نماید. آزادی، سادگی و انعطاف پذیری بسیار زیاد PHP آن را در مدت کوتاهی به سلطان بلامنازع توسعه وب در سمت سرور تبدیل نمود.

۸- زبان برنامه‌نویسی Scala

زبانی قدرتمند و همه منظوره است که مرزهای برنامه‌نویسی تابعی-شی‌گرا (Object-Functional Programming) را با پشتیبانی کامل از نوع داده‌های ایستا و کدهای خیلی فشرده و در عین حال پیچیده گسترش داده است. کدهای این زبان بعد از کامپایل به بایت کدهای جاوا تبدیل می‌شوند، در نتیجه برای اجرای کد نهایی باید از ماشین مجازی جاوا (java Virtual Machine, JVM) استفاده نمود.

اسکالا علاوه بر فراهم کردن تقریبا همه قابلیت‌های جاوا، فهرست بلند بالایی از ویژگی‌هایی مانند Operator Overloading، Raw String، Pattern Matching، Lazy Evaluation، Type Inference و .... را فراهم آورده است که آن را به یکی از قدرتمندترین و منعطف‌ترین زبان‌های برنامه‌نویسی حال حاضر دنیا تبدیل نموده است. به عنوان نمونه قابلیت Lazy Evaluation موجود در زبان، این امکان را فراهم می‌کند که ارزیابی یک عبارت تا زمانی که واقعا نیازی به خروجی آن نباشد به تاخیر بیافتد، و در نتیجه در بسیاری از موارد از ارزیابی مجدد عبارت در کاردبردهای تکراری آن جلوگیری می‌شود. این ویژگی سرعت و میزان حافظه پشته مورد نیاز زبان را بنا بر کاربرد می‌تواند کاهش دهد.

اسکالا در بسیاری از ویژگی‌های خود وامدار زبان‌های شناخته شده دیگر است. بسیاری از قابلیت‌های تابعی زبان از زبان‌های Haskell، Standard ML و Scheme الهام گرفته شده‌اند. درست است که این زبان بسیار قدرتمند است، اما ساده نیست.

۹- زبان برنامه‌نویسی Lua

نام این زبان به معنای ماه (Moon) است و یک زبان سبک وزن (Light Weight) چند پارادایمی است که از ابتدا برای اسکریپت نویسی خلق شده بود. این زبان توسط روبرتو لروسالیمسکی (Roberto Lerusalimsky) در سال ۱۹۹۳ و با استفاده از زبان C در دانشگاه MIT توسعه داده شد. زبانی که از C++، SNOBOL، Scheme و Modula الهام گرفته شده و ویژگی‌های بسیاری را در خود نهفته دارد.

برخی از ویژگی‌های این زبان مانند Dynamic Strong Dock Typing، دارا بودن ساختار برنامه‌نویسی شی‌گرا، رویه‌ای و دستوری و ... باعث شده است تا Lua زبان اسکریپت‌نویسی تابعی خوش آینده‌ای به نظر برسد، به خصوص اینکه یک API ساده زبان C را نیز برای توسعه‌دهندگان فراهم می‌آورد.

۱۰- زبان برنامه‌نویسی Haskell

تب زبان‌های تابعی بعد از انتشار زبان Miranda در سال ۱۹۸۵ یک دفعه اوج گرفت و علاقه به داشتن یک زبان از پایه تابعی به سرعت همه گیر شد. در سال ۱۹۹۰ سایمون پیتون جونز (Simon Peyton Jones)‌ و لنارت آگوستسون (Lennart Augestsson) و همکارانشان با الهام از زبان‌های Cofer، LISP، Scheme و ML زبان برنامه‌نویسی Haskell را با هدف داشتن یک زبان برنامه‌نویسی همه منظوره تابعی با ویژگی‌هایی نظیر non-Strict Semantics و Strong Static Types طراحی کردند.

این زبان که ایده اولیه آن در کنفرانس زبان‌های برنامه‌نویسی تابعی و معماری کامپیوتر در دانشگاه پورتلند اورگون مطرح شده بود، نام خود را از اسم دانشمند و فیلسوف اهل منطق هسکل کوری (Haskell Curry) دریافت کرده است به دلیل ویژگی‌های نامتعارف بسیار زیادی که در هنگام توسعه آن پیاده‌سازی شده بودند امروزه به عنوان پدر بسیاری از زبان‌های تابعی دیگر شمرده می‌شود. ویژگی‌های بسیار زیادی برای این زبان در نظر گرفته شده بودند که برخی از آنها مانند Type Classes طراحی شده بر پایه رابط نوع Hindly-Miller و Type Polymorphism در ابتدا، اضافی به نظر می‌رسیدند، اما خیلی زود کاربردهای بسیار زیادی پیدا کردند و تبدیل به نقاط قوط Haskell شدند.

۱۱- زبان برنامه‌نویسی Rust

Rust، زبانی بسیار جوان است. در حقیقت هنوز به طور کامل در نسخه نهایی منتشر نشده است. تنها همین دو سه ماه پیش در سال ۲۰۱۴ بود که نسخه پایدار آن با کد Nightly منتشر شده است. اما بنیاد موزیلا پشت طراحی آن قرار دارد و با قابلیت‌هایی که نسخه‌های اولیه آن ارایه کرده‌اند، آینده بسیار روشنی را برای آن می‌توان انتظار داشت. این زبان با هدف ساختن زبانی همه منظوره و چند پارادایمی که کامپایل شونده باشد و خروجی آن از قابلیت‌های امنیت و همروندی بالایی برخوردار باشند، توسط بنیاد تحقیقاتی موزیلا توسعه داده می‌شود.

اما تاریخچه Rust کمی طولانی‌تر از چند ماه گذشته است. Rust برای اولین بار در سال ۲۰۱۰ و به عنوان یک پروژه شخصی توسط گریدون هوآر (Graydon Hoare) متولد شد و همان سال از کامپایلری که به زبان Ocaml نوشته شده بود به کامپایلری که خودش هم با Rust نوشته شده بود، منتقل گردید. اولین انتشار نسخه آلفای آن در ۲۰۱۲ منتشر شد و آخرین نسخه قبل از انتشار نسخه نهایی شماره یک، در اکتثبر ۲۰۱۴ بود. زبان با مجوزهای MIT و Apache و با دریافت بازخوردهایی از توسعه‌دهندگان پراکنده در سراسر جهان که در اجتماع کاربری آن فعالیت می‌کنند، پیشرفت می‌کند. در واقع مانند بسیاری از زبان‌های برنامه‌نویسی از آزمایشگاه‌های تحقیقای بیرون نیامده است و از این حیث می‌توان گفت دقیقا هر ویژگی موجود در آن، مانند برنامه‌نویسی خالص تابعی، همروندی و شی‌گرایی پیاده‌سازی شده توسط آن، حاصل همفکری متخصصانی است که با مشکلات دنیای واقعی دست و پنجه نرم می‌کنند.

۱۲- زبان برنامه‌نویسی Go

واقعیت این است که C اگر چه قدرتمند، اما پیر است. کامپایلرهای متنوع موجود، قابلیت حمل کدهای زبان را کاهش داده‌اند و معماری کامپیوترهایی که C برای آنها طراحی شده بود به شدت تغییر کرده است. حالا دوران کامپیوترهایی با پردازشگرهای چند هسته‌ای است که انتظار می‌رود تعداد این هسته‌های پردازشی بر اساس قانون مور در سال‌های آتی به شکل تصاعدی افزایش هم بیابد. اکنون دنیای کامپیوترهای با آدرس‌دهی ۶۴ را شاهد هستیم و به زودی به دوران سیستم‌های ۱۲۸ بیتی وارد خواهیم شد. دنیای جدید کامپیوترها زبانی مانند C می‌خواهد که بر دنیای برنامه‌نویسی سیستمی پادشاهی کند و یک نگاه منصفانه به همه تلاش‌های گذشته برای ساختن جانشین‌های زبان C و تماشای شکست آن تلاش‌ها به خوبی گویای این مساله است که C به راحتی تخت پادشاهی خود را به رقیب واگذار نخواهد کرد.

با اینهمه Go آمده است که C قرن بیست و یکم باشد، و Go از طرف همان کسانی عرضه شده است که روزگاری زبان C و یونیکس را عرضه کرده بودند. Go در سال ۲۰۰۹ و به سفارش گوگل توسط کن تامپسون (Ken Thompson) و راب پایک (Rob Pike) متولد شد و در سال ۲۰۱۲ اولین نسخه پایدار آن تحت مجوز BSD منتشر گردید.

این زبان به همان راهی می‌رود که روزگاری C رفت. برای طراحی قسمت‌های مختلف زبان وقت زیادی صرف شده، هر چیز در اوج سادگی قرار گرفته است، بسیاری از قابلیت‌های زبان‌های مدرن مثل برنامه‌نویسی تابعی و شی‌گرایی حذف شده است. بله درست است Go یک زبان شی‌گرا نیست و این یک نقطه ضعف برای یک زبان برنامه‌نویسی نیست. واقعیت این است که دوران تقدس شی‌گرایی رو به پایان است و این را طراحان Go به خوبی می‌دانند. Go زبان کوچکی است درست مانند C، تنها اجزای ضروری را در خود جای داده است و دایره واژگان کلیدی کوچکی دارد، باز هم مانند C. همه تمرکز بر روی همروندی (Concurrency) و مدیریت جایگزین‌های کلاس‌های شی‌گرا (Go-routines) بوده است و کامپایلری منعطف دارد، باز هم درست مانند C و یک کتابخانه فوق‌العاده کامل. اما Go هم مانند C از رابط‌های گرافیکی کاربری پشتیبانی نمی‌کند، اما چه کسی گفته نمی‌توان برای برنامه‌های نوشته شده با آن رابط گرافیکی داشت.

Go ساخته شده تا پردازش‌های موازی همروند را روی خوشه‌های توزیع‌شده از پردازشگرهای چند هسته‌ای به صورت دینامیک در زمان اجرا مدیریت کند، اما نیاز به چیزهایی نظیر JVM زبان برنامه‌نویسی JAVA ندارد، چون مانند جاوا مفسری نیست. در یک کلام Go زبان آینده است.

مواردی که بر شمرده شدند، تنها ۱۲ نمونه از صدها نمونه از زبان‌های برنامه‌نویسی هستند که توسط جامعه نرم‌افزارهای آزاد/متن‌باز توسعه یافته و به دنیا عرضه شده‌اند. توسعه برنامه‌های کاربردی و سیستمی در دنیای نرم‌افزارهای آزاد، تکرار طاقت‌فرسای بلوک‌های پیچیده کدهای نامفهوم و سر و کله زدن با محیط‌های توسعه محدود و غیر کاربردی نیست. دنیای برنامه‌نویسی آزاد، تجربه‌ای است از آزادی در انتخاب ابزارهای هیجان انگیز و دنیایی است سرشار از شگفتی و موضوعات جدید برای یادگرفتن و شکوفا کردن خلاقیت عاشقان کامپیوترها و فرصتی برای کشفی تازه در هر لحظه و هر روز.

دنیای نرم‌افزارهای آزاد، دنیای ساختن است، نه تماشا کردن. در اینجا شما بخشی از جامعه خالقان هستید، نه مصرف‌کنندگان دست و پا بسته محکوم به حصارهایی که شرکت‌ها به دور شما کشیده‌اند. زبان‌های برنامه‌نویسی در کنار دیگر ابزارهای توسعه نرم‌افزار نظیر سیستم‌های نسخه‌نگاری، ابزارهای آزمون نرم‌افزار،‌ DBMS ها و IDEهای آزاد/متن‌باز، لازمه‌های ساختن این دنیا هستند و خوشبختانه بر خلاف دنیای نرم‌افزارهای انحصاری، گزینه‌های بسیار متنوعی برای انتخاب یک زبان برنامه‌نویسی پیش روی توسعه‌دهندگان نرم‌افزارها قرار دارد که می‌توانند از میان آنها، بهترین گزینه را متناسب با نیازشان انتخاب نمایند.

۱- زبان برنامه‌نویسی Free Basic

بسیاری از برنامه‌نویسان کمی قدیمی‌تر، برنا‌مه‌نویسی را با یکی از زبان‌های خانواده بیسیک یاد گرفته‌اند و طبیعی است که این فهرست را با زبان برنامه‌نویسی آغاز کنیم که با بردن نام آن احساس احترام درونی و حس نوستالژی دورانی که یا بیسیک بود و یا زبان‌های بسیار سطح پایین پیچیده غیر قابل درک، در برنامه‌نویسان کهنه کار چند دهه گذشته زنده شود. بیسیک برای اولین بار در سال ۱۹۶۴ توسط جان کیمینی (John Kemeny) و توماس کورتز (Thomas Kurtz) در کالج دارت موث ساخته شد. هدف زبانی بسیار سطح بالا و ساده برای استفاده دانشجویان در کاربردهای آموزشی، علمی و ریاضیاتی بود. بیسیک زبان کوچکی بود و اگر چه در کاربردهای بزرگ زیاد جدی گرفته نمی‌شد، اما تاثیر بسیار زیادی بر رشد و پیشرفت دنیای نرم‌افزاری گذاشت.

با توسعه زبان‌های پیشرفته و ساده‌ای همچون C و پس از آنها نسلی از زبان‌های ویژوال، بیسیک برای سال‌ها به فراموشی سپرده شد، تا اینکه به همت عده‌ای از برنامه‌نویسان در بنیاد نرم‌افزارهای آزاد با نام Free Basic دوباره متولد شد. هدف از این دوباره ساختن بیسیک نه فقط زنده کردن یک خاطره که ساختن زبانی امروزی با قابلیت‌های یک زبان سیستمی کامپایل شونده بود که در عین سادگی کاربردهای آموزشیو کاربردهای عملی دنیای واقعی امروز مورد استفاده قرار گیرد.

۲- زبان برنامه‌نویسی C

بیش از چهار دهه از زمانی که دنیس ریچی (Denis Ritchie) شاهکار مسلم خود، زبان برنامه‌نویسی C را در آزمایشگاه‌های بل معرفی نمود و سپس یونیکس را با آن بازنویسی کرد، می‌گذرد و هنوز این زبان یکی از پرکاربردترین و قدرتمندترین زبان‌های برنامه‌نویسی دنیا محسوب می‌شود. زبانی که به عنوان پایه‌ای مناسب برای آموزش برنامه‌نویسی به دانشجویان مورد استفاده قرار می‌گیرد، در عین حال سازنده تقریبا همه کامپایلرها و مفسرهای سایر زبان‌های برنامه‌نویسی دیگر و بیش از نود درصد بسته‌های سیستمی سیستم‌عامل‌های شبه یونیکس، از جمله گنو/لینوکس است.

قدرت زبان C از نبوغ طراحی آن سرچشمه می‌گیرد، زبانی که با هوشمندی بسیاری از قابلیت‌های مدرن زبان‌های برنامه‌نویسی را (که حتی در آن سال‌های اولیه طراحی زبان C در دیگر زبان‌ها وجود داشت) از خود زدوده و کمترین پیچیدگی را در ساخت خود دارد. ساختار ساده و قدرتمند، دایره واژگان کلیدی کوچک، سطح بالا بودن در عین داشتن امکانات سطح پایین برای کار با سخت‌افزار و قابلیت حمل زبان، باعث شده است هنوز به عنوان مهمترین زبان برنامه‌نویسی سیستمی در جهان شناخته شود.

درست است که این زبان شی گرا نیست، اما همه زبان‌های شی‌گرا را به وجود آورده است، درست که تابعی نیست، اما زبان‌های تابعی را ساخته است و درست است که رابط گرافیکی رویدادگرا ندارد، اما محیط‌های گرافیکی مدرن امروزی را خلق کرده است. بزرگترین مشکل این زبان در حال حاضر پیاده‌سازی‌های متنوع و غیر سازگار کامپایلرهای بی‌شماری است که در طی این سال‌ها برای آن ساخته شده است. خوشبختانه این مشکل در دنیای نرم‌افزارهای آزاد خیلی جدی نیست چرا که ریچارد استالمن با نبوغ خود شاهکار ریچی را جاودانه ساخته است، مجموعه کامپایلرهای بنیاد گنو GCC یک پیاده‌سازی استاندارد از کامپایلر زبان C را ارایه می‌کند که ضمن ارایه قابلیت‌های کامل این زبان، سبک استانداردی از کد نویسی C را نیز عرضه می‌دارد.

۳- زبان اسکریپ‌نویسی Bash

پوسته Bash حدود ۲۵ سال قبل متولد شد، برایان فاکس (Brian Fox) آن را به عنوان یک پروژه برای بنیاد گنو در قالب یک نرم‌افزار آزاد توسعه داد و از آنجایی که این پوسته جایگزین پوسته بورن (Bourne Shell, sh) شده بودبسیاری از ویژگی‌های آن را از جمله قابلیت‌های اسکریپت نویسی آن را به ارث برده بود. زبان اسکریپت نویسی پوسته Bash شاید در نظر عمومی یک زبان برنامه‌نویسی به حساب نیاید، اما همه ویژگی‌های زبان‌های رویه‌ای را دارد و توسط مفسر پوسته خط فرمان Bash پردازش می‌شود و به علت سادگی و یکپارچگی کار با دستورات خط فرمان سیستم‌های شبه یونیکسی مانند گنو/لینوکس، باعث شده است تا به شکل گسترده توسط مدیران سیستم برای اتوماسیون کارهای مختلف تعاملی با شرایط سیستم و کاربران، به کار رود.

از آنجایی که Bash خود با زبان برنامه‌نویسی C نوشته شده بود، طبیعی است که زبان اسکریپت نویسی Bash دستورزبانی بسیار مشابه با C داشته باشد که در عین حال در ترکیب با دستورات خط فرمان سیستم‌های شبه یونیکسی، در مجموع کدهایی با قابلیت خوانایی بالا را فراهم می‌آورد و از آنجا که کدهای این زبان چیزی جز دستورات خط فرمان به همراه کمی ساختارهای منطقی نیستند و علی رغم اینکه یک زبان تفسیری است، با همان سرعت بالای اجرای دستورات خط فرمان اجرا می‌شوند.

۴- زبان برنامه‌نویسی Ruby

روبی زبانی پویا (Dynamic)، رویداد گرا (Event Oriented )، شی‌گرا (Object Oriented)، همه منظوره و اسکریپتی است و مانند همه زبان‌های اسکریپتی دیگر کامپایل نمی‌شود، بلکه در زمان اجرا توسط یک مفسر پردازش می‌شود. این زبان در اواسط دهه ۱۹۹۰ و توسط یوکیهیرو ماتسوموتو (Yukihiro Matsumoto) در ژاپن متولد شد، زبانی که به گفته خالق آن از زبان‌های معروفی چون Perl، Small Talk، Eiffel، Ada و LISP الهام گرفته شده است.

روبی زبانی است که دستورات آن به روانی زبان گفتار و قابل فهم برای انسان طراحی شده‌اند، به معنای واقعی کلمه شی‌گرا است، به طوری که حتی عملوندها و نوع داده‌های ابتدایی آن اشیایی هستند که متدهای فراوان در اختیار برنامه‌نویس قرار می‌دهند، و به مدد کتابخانه قدرتمند کاملی که در اختیار دارد برای توسعه هر نوع برنامه کاربردی، حتی برنامه‌های کاربردی مبتنی بر وب در سمت سرور (Ruby On Rails) مناسب به نظر می‌رسد. در برخورد با یک برنامه نوشته شده به زبان روبی اولین چیزی که جلب توجه می‌کند، زیبایی خطوط کدهای منبع و قابل درک بودن آنها است که در نتیجه انجام کارهای پیچیده در چند خط، میسر شده است. همانطور که ماتسوموتو گفته است: من زبانی می‌خواستم که قدرتمندتر از Lisp و شی‌گراتر از پایتون باشد و چون نیافتم، خودم آن را ساختم.

۵- زبان برنامه‌نویسی Python

شاید به جرات بتوان گفت در جال حاضر یکی از محبوب‌ترین و جذاب‌ترین نقاط شروع برای برنامه‌نویسان جوان است. زبان اسکریپتی سطح‌بالایی که برای کاربردهای متنوعی از پردازش‌های موازی تا توزیع شده و یا ساختن یک برنامه کوچک روی تلفن همراه کارایی دارد. پایتون توسط گویدو فان روسوم (Guido Van Rossum) در ۱۹۹۱ ساخته شد. زبانی به طور خاص با تمرکز بر شی‌گرایی، برنامه‌نویسی دستوری (Imperative)، برنامه نویسی تابعی (Functional) در کنار شیوه قدیمی برنامه‌نویسی رویه‌ای (Procedural)، دارای یک سیستم نوع پویا (Dynamic Type System) و مدیریت حافظه خودکار (Automatic Memory Managment) که با کتابخانه جامع و منظمی که در اختیار برنامه‌نویسان قرار می‌دهد، آنها از رفتن به سراغ دیگر زبان‌های برنامه‌نویسی بی‌نیاز می‌کند.

دستور زبان پایتون و توابع از پیش نوشته شده آن باعث می‌شوند که برای انجام کاری مشخص کدهای به مراتب کمتری از C++ یا JAVA مورد نیاز باشد و قطعا خواندن کدهای نوشته شده از هر دو زبان دیگر ساده‌تر خواهد بود. شاید تنها مشخصه آزار دهنده این زبان تفسیری بودن آن است که در کاربردهای نیازمند کارایی (Performance) بسیار زیاد مشکلات اندکی ایجاد نماید. پایتون در حال حاضر توس بنیاد نرم‌افزاری پایتون که یک بنیاد غیرانتفاعی مقید به اصول نرم‌افزارهای آزاد است نگهداری شده و توسعه می‌یابد.

۶- زبان برنامه‌نویسی Perl

پرل قدیمی‌تر از پایتون و روبی است، اما چیزی از آنها کم ندارد. پرل توسط لری وال (Larry Wall) در ۱۹۸۷ معرفی شد و هر چند نام این زبان از ابتدا مخفف چیزی نبود، اما بعدها کاربران این زبان عبارتی ساختند (Backronym) که پرل سرواژه کلمات آن به حساب بیاید: Practical Extraction & Reporting Language.

این زبان در واقع پدر بسیاری از زبان‌های اسکرپتی دیگر نظیر پایتون و روبی محسوب می‌شود، اما خود بسیاری از ویژگی‌هایش را از زبان‌های C، ‌Bash Script، AWK و Sed به امانت گرفته است. ویژگی‌هایی مانند شی گرایی، پردازش عبارات منطقی متنی (Regular Expressions) با طول نامحدود و سادگی دستور زبان آن باعث شد تا در دهه ۱۹۹۰ محبوبیت زبادی در CGI Programming پیدا کند و البته بخش زیادی از این محبوبیت را مرهون قابلیت تحلیل (Parsing) فوق‌العاده عبارات پیچیده بود.

این زبان به واسطه قابلیت‌های منحصر به فردی که در زمان خود داشت، و از آن به بعد نیز مدام در حال پیشرفت و به روز رسانی بوده است، کاربردهای بسیار زیادی در برنامه‌نویسی رابط‌های گرافیکی، مدیریت سیستم‌های شبه یونیکسی، برنامه‌نویسی تحت شبکه و سمت سرور، بیوانفورماتیک و ... پیدا کرد به طوری که به علت گستره بسیار زیاد کاربردهای آن به چاقوی سوئیسی دنیای زبان‌های برنامه‌نویسی معروف شد.

واقعیت این است که ما دنیای نرم‌افزارهای آزاد را فقط به دلیل مفهوم آزادی نیست که دوست داریم، دنیای نرم‌افزارهای آزاد را دوست داریم چون می‌توانیم قسمتی از آن باشیم، در ساختن‌اش نقش داشته باشیم و با دوستانمان درباره چگونه ساختن این دنیا و چیزهای درون آن همکاری کنیم. بدون شک توسعه نرم‌افزار یکی از هیجان‌انگیزترین کارهایی است در دنیای نرم‌افزارهای آزاد می‌توانیم انجام دهیم. ابزارهای بسیاری در این زمینه وجود دارد که هر کدام ویژگی‌های منحصر به فردی دارند که استفاده از آن ابزار را برای کار مشخصی توصیه‌پذیر می‌نماید. یکی از ابزارهای مهم در توسعه نرم‌افزارهای بزرگ در دنیای نرم‌افزار، سیستم‌های زیر نسخه نگاری (Sub Versioning Systems) است که به توسعه‌دهنده یا توسعه دهندگان اجازه می‌دهد کدهای نرم‌افزار را از زمان شروع توسعه آن نرم‌افزار مورد بازبینی قرار دهند، بتوانند ببینند نسخه قبلی یک نرم‌افزار چه کد منبعی داشته است و چه کسانی چه تغییراتی را در چه بخش‌هایی از کد انجام داده‌اند، چه کسانی کدهای تغییر یافته را بررسی کرده، اصلاح کرده یا تأیید نموده‌اند.

۱- سیستم نسخه نگاری محبوب SVN یا Apache Sub Versioning System یک سیستم نسخه نگاری آزاد تحت مجوز انتشار آپاچی است که در سال ۲۰۰۰ به زبان برنامه‌نویسی C توسعه داده شد. این سیستم یک سیستم نسخه نگاری برای نگهداری تاریخچه کامل کدهای منبع بر روی پروژه اصلی است که در حال حاضر توسط بنیاد توسعه نرم‌افزار Apache نگهداری شده و گسترش می‌یابد. این ابزار که از ابتدا به عنوان جایگزینی برای سیستم موفق CVS یا Concurrent Versions System طراحی گردید ، کارایی خود را به عنوان جانشینی موفق برای سلف خود در توسعه پروژه‌های بزرگی نظیر GCC مجموعه کامپایلرهای بنیاد گنو، Mono پیاده‌سازی آزاد/متن‌بازی از فریم‌ورک دات نت مایکروسافت،‌ کامپایلر زبان برنامه‌نویسی Free Pascal و سیستم‌عامل Free BSD به اثبات رسانده است.

۲- در پایان دهه اول توسعه هسته لینوکس، تعداد برنامه‌نویسان و گستره جغرافیایی آنان و سرعت افزوده شدن کدها به سیستم‌عامل که به شکلی انفجاری در حال توسعه بود، باعث شد لینوس توروالدز خالق هسته لینوکس به دنبال یک سیستم نسخه‌نگاری کارآمد، مقیاس‌پذیر و توزیع شده باشد و از آنجایی که چنین سیستمی وجود نداشت که به درد پروژه بزرگی مانند هسته لینوکس بخورد، خودش دست به کار توسعه چنین سیستمی شد و از اینجا سیستم نسخه‌نگاری Git با مجوز انتشار GPL و با استفاده از زبان برنامه‌نویسی C و زبان اسکریپتی پوسته bash با رویکرد مدیریت نسخه‌ها با سرعت، حفظ یکپارچگی داده و پشتیبانی از جریان‌های کاری غیر خطی توزیع شده در سال ۲۰۰۵ متولد گردید و به سرعت به پر استفاده‌ترین سیستم نسخه‌نگاری و مدیریت کد منبع ، نه تنها در نرم‌افزارهای آزاد، بلکه در تقریبا تمامی پروژه‌های نرم‌افزاری بزرگ و مطرح دنیا بدل گردید.

ویژگی منحصر به فرد این سیستم نسخه‌نگاری این بود که بر خلاف اکثر سیستم‌های مرسوم که عمدتا متمرکز بودند، رویکرد کلاینت-سروری متفاوتی در پیش گرفته بود به گونه‌ای که هر دایرکتوری کاری در Git یک مخزن (Repository) کامل با تاریخچه کامل از توسعه کد منبع است و در تمامی سیستم‌ها ذخیره می‌گردد، به گونه‌ای که سیستم را از وجود سرور مرکزی بی‌نیاز می‌کند. بنابراین چنین سیستمی می‌تواند تا بی‌نهایت گسترش یاید که نیازمندی‌های پروژه عظیمی مانند توسعه هسته لینوکس و بالطبع اکثر پروژه‌های نرم‌افزاری کوچکتر را برآورده می‌سازد.

۳- ایده آزادی نرم‌افزار از ابتدا با هدف زنده کردن روح شراکت برنامه‌نویسان شرکت‌های مختلف در تجربیات و دستاوردهای یکدیگر مطرح گردیده بود، اکنون ابزارهای لازم برای چنین کاری را با سیستم‌های نسخه نگاری، مجوزهای انتشار آزاد و ضمانت اجرایی مفهوم کپی لفت تحت حمایت بنیادهای فعالین حقوق نرم‌افزاری در سطح جهان در اختیار داشت، اما همه برنامه‌نویسان امکان راه‌اندازی سیستم‌های نسخه‌نگاری شخصی خود را نداشتند یا اکثر آن‌هایی که بر روی پروژه‌های کوچکی مثل توسعه یک ماژول یا پیاده‌سازی یک الگوریتم کار می‌کردند،‌ توجیهی برای این کار و کنار آمدن با دردسرهای ناشی از پیچیدگی راه‌اندازی یک سیستم نسخه‌نگاری نداشتند، در نتیجه زمینه برای راه‌انداختن سرویسی که این خدمت را به صورت ابری در اختیار کاربران قرار دهد، در دهه اول هزاره سوم فراهم شد.

سرویس GitHub با هدف فراهم کردن خدمات نسخه‌نگاری به صورت اجتماعی و مبتنی بر وب بر پایه سیستم Git که مدیریت کد منبع (SCM) و کنترل نسخه‌نگاری را به عنوان سرویس‌های اصلی ارایه کرده و بر خلاف Git که ابزاری مبتنی بر خط فرمان بود، رابط گرافیکی مبتنی بر وب و برنامه‌های رومیزی را برای راحتی بیشتر کاربران فراهم آورد، بدون اینکه لازم باشد کاربر چیزی از نصب، راه‌اندازی، پیکربندی و نگهداری یک سیستم نسخه‌نگاری بداند.

این ابزار بر خط با فراهم کردن قابلیت‌هایی نظیر ایجاد مشابه (Fork)‌ از یک پروژه نرم‌افزاری، تعیین و کنترل دسترسی‌های افراد مشارکت کننده در یک پروژه (Access Control)، مدیریت کارها و وظایف (Task Management) و دنبال کردن خطاها (Bug Tracking) به سرعت به محبوبیتی فراگیر دست یافت. پروژه‌ای که توسط تام پرستون ورنر (Tom Preston Werner) در سنفرانسیسکوی ایالت کالیفرنیا و در سال ۲۰۰۸ با استفاده از زبان برنامه‌نویسی Ruby پا به عرصه وجود گذاشت، در دسامبر ۲۰۱۴ خانه دوم بیش از سه و نیم میلیون توسعه‌دهنده نرم‌افزار است که به پیش برندگان اصلی دنیای نرم‌افزارهای آزاد در جهان محسوب می‌شوند.

اینکه کدهای منبع یک نرم‌افزار منتشر گردد به معنی آزاد یا متن‌باز بودن آن نرم‌افزار نیست، آزادی نرم‌افزار یعنی عدم وابستگی کاربران. کدهای منبعی که گاهی خود توسعه‌دهندگان هم از آن سر در نمی‌آورند، کدهای منبعی که به درستی مستند‌سازی نشده‌اند و روند توسعه و تکامل آن‌ها مشخص نیست، کدهای منبعی که مشخص نیست کامپوننت‌ها و ماژول‌های بکار رفته در آن‌ها با چه مجوزهای انتشاری برای استفاده سایرین در اختیار قرار گرفته‌اند و اکنون بر طبق آن مجوز انتشار چه حقوق و محدودیت‌هایی در استفاده و توسعه دارند، چنین کد منبعی، انتشار یا عدم انتشار آن تفاوتی ایجاد نمی‌کند، حتی اگر این کدها به صورت مبهم شده (Obscured) نیز منتشر شود با انتشار کدهای مستندسازی نشده، تفاوت چندانی از نظر خوانایی و قابلیت استفاده نخواهند داشت. حتی با انتشار عمومی چنین توده بی مفهومی از کدهای منبع تحت آزادترین و سخت‌گیرانه‌ترین مجوزهای انتشار آزاد، به چنین نرم‌افزارهایی نمی‌توان عنوان نرم‌افزار آزاد/متن‌باز اطلاق کرد.

اهمیت مستند‌سازی یکپارچه و شفاف کدهای منبع در طی فرآیند توسعه به اندازه توسعه خود نرم‌افزار آزاد است، به گونه‌ای که محیط‌های توسعه یکپارچه (IDE) همراه شده با سیستم‌های نسخه‌نگاری درونساز شده نظیر Jenkins به سرعت در حال فراگیر شدن در پروژه‌های نرم‌افزاری تجاری و غیر تجاری آزاد/متن‌باز هستند. محیط‌های کاملی که علاوه بر مستندسازی فرآیند توسعه نرم‌افزار، به مستند‌سازی فرآیند آزمون نرم‌افزار و ثبت دقیق و جز به جز آزمون‌ها و نتایج حاصل از آن‌ها از سطح واحد (Unit Test) تا سطح پذیرش (Acceptance Test) می‌نمایند و نه تنها جوامع کاربری و توسعه‌دهندگان نرم‌افزار را در استفاده بهتر و توسعه قابلیت‌های جدید برای آن نرم‌افزار راهنمایی می‌کند، که هزینه توسعه محصول و نگهداری آن را در طی چرخه حیات یک نرم‌افزار برای شرکت تولید‌کننده اصلی به شدت کاهش می‌دهد، تنها در این صورت است که مزایای توسعه نرم‌افزار به صورت آزاد/متن‌باز خود را آشکار خواهند کرد.

دنیای نرم‌افزارهای آزاد دنیای تنوع است، گستره وسیعی از توزیع‌های سیستم‌عامل با قابلیت‌ها و اهداف گوناگون، میزکارهای گرافیکی متنوع با ویژگی‌های منحصر به فرد و اقیانوسی از نرم‌افزارهای با کیفیت کاربردی برای هر آنچه که نیاز باشد با کامپیوترتان انجام دهید. در واقع بسیاری از کاربران سیستم‌عامل‌های ویندوز و مکینتاش تنها به همین یک دلیل که نرم‌افزارهای کاربردی که در حال حاضر استفاده می‌کنند بر روی لینوکس قابلیت اجرا ندارد، ترجیح می‌دهند در زندان طلایی شرکت‌های انحصاری باقی بمانند، در حالی که نرم افزارهای کاربردی بسیاری در دنیای نرم افزارهای آزاد وجود دارد که حتی کاربران سیستم‌عامل‌های انحصاری نیز همین الان از آنها استفاده می‌کنند، حتی اگر مفهوم آزادی پشت پرده نهفته در این نرم‌افزارها را درک نکنند. در حقیقت در دنیای نرم‌افزارهای آزاد چنان گستره وسیعی از انتخاب در برابر چشمان کاربر قرار می‌گیرد که هر نیاز و سلیقه‌ای را ارضا نماید و کسانی که یکبار این خطر را کرده‌اند و زحمت شکستن میله‌های زندان به دور خود تنیده نرم‌افزارهای انحصاری را متقبل شده‌اند، دیگر حاضر به استفاده از نرم‌افزارهایی که در گذشته تا آن حد به آنها وابسته بودند نیستند.. گستره‌ای از نرم‌افزارهای کاربردی که در بسیاری از جهات به مراتب کارایی بهتری نسب به نمونه‌های مشهور و انحصاری خود دارند، این امکان را ایجاد می‌کند که یک دفتر کار مجازی حرفه‌ای را با کامپیوتر گنو/لینوکسی خود بسازید.

۱- نرم‌افزارهای دفتری

۱-۱- Libre Office: داشتن یک مجموعه نرم‌افزاری یکپارچه قدرتمند مانند MS Office همواره یکی از آرزوهای کاربران گنو/لینوکس بوده است و یکی از دلایل رویگردنی بسیاری از کاربران کامپیوترهای شخصی از دنیای نرم‌افزارهای آزاد. خوشبختانه اکنون می‌توان گت چند سالی است که دنیای نرم‌افزارهای آزاد، با داشتن مجموعه Libre Office از دنیای انحصاری ویندوز چیزی کم ندارد. واژه پرداز قدرتمند Writer، نرم‌افزار ساختن ارایه‌ها Impress، نرم‌افزار صفحه گسترده Calc و نرم‌افزار رسم گرافیکی Draw تنها بخشی از ابزارهای بسیار زیاد موجود در این خانواده هستند که با رویکرد سادگی و شفافیت طراحی شده‌اند. به هر حال اگر شما دنبال امکانات بیشتر باشید، OpenOffice نام آشنای قدیمی هم از همیشه کامل‌تر در اختیار شماست.

۱-۲- Planner: نرم‌افزاری است که در اوج سادگی در طراحی رابط کاربری جایگزینی برای MS Project برای تهیه نمودارهای گانت شکست کار پروژه‌ها را فراهم می آورد.

۱-۳- Free Mind: اگر به دنبال راه انداختن یک توفان فکری باشید یا تنها بخواهید هر چیزی که در ذهن دارید را روی کاغذ بیاورید، Free Mind یکی از بهترین ابزارهای ترسیم نقشه ذهنی را در اختیار دارید.

۱-۴- gEdit: شاید نرم‌افزار NotePad ابزاری ابتدایی در ویندوز به نظر برسد، اما هیچ‌کس نمی‌تواند کارهای بسیار زیادی که با آن می‌توان انجام داد را انکار کند، حالا معادل آزاد آن، gEdit با قابلیت برجسته‌سازی (Highlighting) کدهای منبع تقریباً همه زبان‌های برنامه‌نویسی و زبان‌های نشانه‌گذاری شناخته شده، به ابزاری قدرتمند برای بسیاری از کارهای روزانه و حرفه‌ای تبدیل شده است.

۱-۵- Dia Diagram: ترسیم دیاگرام‌ها اگرچه با نر‌م‌افزار Draw نیز به خوبی امکان‌پذیر است، اما تجربه لذت بخش کار با نرم‌افزاری که تنها با یک هدف و آن هم ترسیم فلوچارت‌ها ساخته شده است، ارزش امتحان کردن این نرم‌افزار را دارد.

۲- نرم‌افزارهای ضبط و پخش چند رسانه‌ای

۲-۱- VLC Media Player: پخش ویدیوهای امروزی با اینهمه کدک‌های (Codec) متنوع نظیر MP4 H.264، MKV و … بدون داشتن نرم‌افزاری که توانایی مدیریت و کارکردن با آخرین نسخه‌های این کدک‌ها را داشته باشد، کاری اعصاب خوردکن خواهد بود. VLC یکی از بهترین برنامه‌های پخش ویدیو است که از ابتدا یک پروژه متن‌باز بوده است و اگرچه در دنیای نرم‌افزارهای انحصاری به خوبی شناخته شده است اما با همه قابلیت‌هایی که دارد در دنیای نرم‌افزار‌های آزاد بی رقیب هم نیست.

۲-۲- Rythmbox: این ابزار با قابلیت‌های منحصر به فردی که دارد شاید به جرأت یکی از کاربردی‌ترین و بهترین نرم‌افزارهای حرفه‌ای و در عین حال دم دستی پخش موسیقی است که می‌توان آن را تصور کرد. هر چند به صورت پیش‌فرض تنها کدک‌های آزاد صوتی نظیر ogg را پشتیبانی می‌کند اما قابلیت افزودن هر کدک دیگری نظیر MP3 و … را دارد

۲-۳- Shotwell: این برنامه در هنگام تماشای عکس‌ها یکی از ساده‌ترین رابط‌های گرافیکی کاربر را دارد و در هنگامی که بخواهید عکس را ویرایش کنید، همه امکانات ضروری برای یک ویرایش نیمه حرفه‌ای را در اختیارتان قرار می‌دهد.

۲-۴- Kazam: شاید گاهی هم بخواهید از صفحه دسکتاپ کامپیوتر خود فیلم بگیرید، مثلاً قصد ساختن یک فیلم آموزشی برای یک نرم‌افزار را داشته باشید. این نرم‌افزار با رابط کاربری ساده ‌اش همه امکاناتی که نیاز دارید را یک‌جا برای شما فراهم می‌کند، ضبط چند مانیتور یا تنها محدوده پنجره یک برنامه، ضبط صدای گوینده یا ضبط صدای خروجی اسپیکر، همه به انتخاب شما بستگی دارد.

۲-۵- Cheese: یکی از ابزارهای جانبی پروژه Gnome برای استفاده از دوربین لپتاپ و وب‌کم کامپیوتر شماست تا با آن عکس‌های بامزه و خنده‌دار از خودتان بگیرید و با دوستانتان به اشتراک بگذارید، هرچند نرم‌افزارهای جدی‌تر زیادی وجود دارند که از وب‌کم به صورت حرفه‌ای تر استفاده می‌کنند، اما کار کردن با این نرم‌افزار نیز خالی از لطف نیست.

۳- نرم‌افزارهای ویرایش چند رسانه‌ای

۳-۱- Gimp: این نرم‌افزار را بدون شک می‌توان بهترین جایگزین فوتوشاپ گران‌قیمت و پیچیده برای ویرایش عکس‌ها دانست. همان امکانات حرفه‌ای با طعم آزادی.

۳-۲- Blender: شاید تصور عمومی این باشد که برای درست کردن انیمیشن‌های فوق‌العاده حتماً نیاز به نرم‌افزارهای حجیم و گران‌قیمت است. Bllender اما حدود ۶۰ مگابایت حجم دارد، آزاد و رایگان است و قدرتی در اختیار شما قرار می‌دهد که جز حصارهایی که به دور خلاقیت خود تنیده‌اید، هیچ چیز نتواند شما را محدود سازد.

۳-۳- Pencil: اگر Blender را ابزاری برای ساختن انیمیشن‌های سه‌بعدی بدانیم، معادل آن برای ساختن انیمیشن‌های خارق‌العاده و جذاب دو بعدی، Pencil است. نرم‌افزار کوچک و قدرتمند دیگری که توانایی دنیای نرم‌افزارهای آزاد را در کاربردهای حرفه‌ای به رخ می‌کشد.

۳-۴- InkScape: با افزایش تصاعدی وضوح صفحات نمایش از یک طرف و بزرگ‌تر شدن اندازه فیزیکی آن‌ها از سوی دیگر، تصاویر برداری (SVG) به سرعت در حال فراگیر شدن در دنیای کامپیوترها و به ویژه بر روی اینترنت هستند و InkScape بدون شک یکی از بهترین و حرفه‌ای‌ترین ابزارهای کار با این تصاویر و ویرایش و یا ساختن ارایه‌های تعاملی گرافیکی با تصاویر برداری از ابتدا است.

۳-۵- Audacity: به جرأت می‌توان گفت برای ضبط پادکست یا کتاب‌های صوتی و ویرایش آنها، اضافه کردن موسیقی و حذف نویز اضافی محیط و بسیاری ویرایش‌های دیگر ممکن بر روی فایل‌های صوتی، حتی برای ساختن یک میکس از موسیقی‌های مختلف، ابزاری کارآمدتر از Audacity وجود ندارد.

۴- نرم‌افزارهای کاربردی اینترنت

۴-۱- Chromium: اگر از کاربردهای حرفه‌ای تر و خاص‌تر فاصله بگیریم و سری به روزمره‌ترین کارهایی که یک کاربر با کامپیوترش می‌کند بزنیم، نمی‌توانیم به راحتی از کنار ابزارهای اینترنتی نظیر مرورگرها و برنامه‌های مدیریت پست الکترونیکی و مدیران دانلود بگذریم. در کنار پروژه معروف دنیی نرم‌افزارهای آزاد در حوزه مرورگرها، یعنی FireFox، مرورگر Chromium همان قابلیت‌های کروم محبوب و دوست‌داشتنی گوگل را در قالب پروژه‌ای آزاد و متن‌باز به دنیای گنو/لینوکس آورده است

۴-۲- Thunder Bird: جایگزینی مطمئن و بسیار با قابلیت برای OutLook و نرم‌افزارهای انحصاری دیگر است، پروژه‌ای که توسط بنیاد موزیلا و در کنار مرورگر فایرفاکس به دنیای کامپیوترهای رومیزی معرفی گردید.

۴-۳- Deluge: معادل آزاد و گنو/لینوکسی Bit Torrent است و یکی از بهترین ابزارها برای دریافت هر آنچه دوست دارید از طریق سایت‌های اشتراک‌گذاری فایل‌های تورنت.

۴-۴- Steady Download Manager: نرم‌افزاری ساده و در عین حال قدرتمند برای دانلود مستقیم فایل‌ها از اینترنت با قابلیت ادامه دادن دانلود پس از قطعی ارتباط.

۴-۵- Telegram: یک نرم‌افزار ساده با امنیت بالا که می‌تواند جایگزین مناسبی برای پیام‌رسان‌های موبایلی نظیر Viber، Line، tango و غیره باشد. نرم‌افزار متن‌بازی که روی تمامی سیستم‌عامل‌های تلفن‌های همراه و کامپیوترهای رومیزی اجرا می‌گردد.

۵- نرم‌افزارهای کاربردی رومیزی

۵-۱- K3B: برای نوشتن بر روی انواع لوح‌های فشرده، جایگزینی بهتر و قدرتمند‌تر از K3b برای Nero نام آشنا وجود ندارد. هرچند تقریباً در تمام میزکارهای گرافیکی گنو/لینوکس به صورت پیش‌فرض امکان نوشتن و گرفتن Image از رسانه‌های نوری بدون هیچ نرم‌افزار جانبی وجود دارد، ولی داشتن نرم‌افزاری با امکانات بسیار که خاص این هدف طراحی شده باشد، گاهی لازم است.

۵-۲- Sound Juicer: برای تبدیل لوح‌های فشرده صوتی به فرمت‌های قابل استفاده‌تر و کم‌حجم‌تری نظیری ogg و Mp3 ابزاری بسیار کارا و مفید است.

۵-۳- Disks: انجام تنظیمات دیسک‌های سخت و دیسک‌های جانبی روی کامپیوتر از طریق خط فرمان نیز ممکن است، اما Disks با رابط گرافیکی خود بهترین ابزار برای پارتیشن‌بندی، فرمت کردن و هر نوع دست‌کاری در دیسک‌های سخت را با تنها چند کلیک برای کاربران فراهم می‌آورد.

۵-۴- Dictionary: دیکشنری آزاد است که با دایره‌المعارف برخط خود قادر است هر آنچه از یک واژه‌نامه کامل چند زبانه را که انتظار داشته باشید درست روی میز کار کامپیوتر شخصی شما در اختیارتان قرار دهد.

۵-۵- Archive Manager: برای فشرده‌سازی هر نوع فایل و مدیریت و بازیابی فایل‌های فشرده تقریباً به هر فرمتی که باشند، از فرمت‌های آشنایی مانند Zip و Rar تا فرمت‌های فوق‌العاده موثری مانند bz که اندازه فایل‌ها را می‌توانند تا ۹۰ درصد کاهش دهند.

اینها تنها گوشه‌ای از مجموعه نرم‌افزارهایی است که کاربران گنو/لینوکس می‌توانند در اختیار داشته باشند و کارهای روزمره‌شان را به سادگی با آنها انجام دهند. وجود برنامه‌های فروشگاه نرم‌افزاری (Software Center Application) در توزیع‌های متفاوت پیدا کردن این نرم‌افزارها و نرم‌افزارهای هیجان انگیز دیگری نظیر بازی‌های کامپیوتری را آسان‌تر از همیشه نموده است و این فرصت را در اختیار کاربران سیستم‌عامل‌های انحصاری قرار داده است تا بدون تحت تاثیر قرار گرفتن کارهایی که با کامپیوترهایشان انجام می‌داده‌اند، پا به دنیایی بگذارند که تجربه جدیدی از حق انتخاب و توانایی فراتر از آنچه پیش از این داشته‌اند در اختیارشان قرار دهد.

کاربران ویندوز و مکینتاش سال‌هاست عادت کرده‌اند که تنها و تنها به یک گزینه به عنوان سیستم‌عامل کامپیوتر‌هایشان نگاه کنند، اما دنیای گنو/لینوکس دنیای آزادی انتخاب است. کاربران گنو/لینوکس می‌توانند متناسب با نیاز‌های خود از میان بیش از چهارصد توزیع (Distribution) مختلف لینوکسی با کارایی‌ها و امکانات بسیار متفاوت، بهترین گزینه را انتخاب نمایند. توزیع‌های مختلف گنو/لینوکسی نه تنها از نظر ظاهری، بلکه از جنبه‌های دیگر نیز با یکدیگر متفاوت هستند. جنبه‌هایی نظیر ایدئولوژی فکری پدیدآورندگان آن توزیع، بسته‌های نرم‌افزاری مورد استفاده، مدیریت بسته‌های نرم‌افزاری،فروشگاه‌ها یا مخازن نرم‌افزاری، مجوزهای انتشار و قیمت‌ها (که عمدتا رایگان هستند) که طیف متنوعی از مخاطبان کامپیوترهای روزمیزی و سرورها و دستگاه‌های هوشمند را در بر می‌گیرند. برخی از توزیع‌های لینوکسی، کاربران کمی دارند، در زمانی و توسط عده‌ای اندک به وجود می‌آیند و زمانی که هسته اولیه توسعه‌دهندگان پراکنده شوند و جامعه کاربری کوچک آنها علائق خود را به دلایل مختلف از دست بدهند، می‌میرند و به فراموشی سپرده می‌شوند، و جای خود را به توزیع‌های جوان دیگر می‌دهند. اما در برابر این دسته از توزیع‌های با طول عمر کوتاه، دسته دیگری هستند که پیش‌برنده اصلی دنیای نرم‌افزارهای آزاد مبتنی بر گنو/لینوکس هستند. توزیع‌هایی که توسط بنیادها یا شرکت‌های سرشناس در دنیای نرم‌افزارهای آزاد ایجاد شده‌اند و نگهداری می‌شوند، اجتماعات کاربری گسترده دارند و روز به روز بر تعداد کاربرانشان افزوده می‌شود. برخی از معروف‌ترین این توزیع‌ها در ادامه این نوشتار معرفی می‌گردند:

۱- Debian

این توزیع برای اولین بار توسط ایان مورداک (Ian Murdock) در سال ۱۹۹۳ بوجود آمد و اولین نسخه پایدار آن در سال ۱۹۹۶ منتشر گردید. دبیان از ابتدا مبتنی بر اجتماعات کاربری توسعه داده شد و اکنون دارای یکی از بزرگترین اجتماعات کاربری نرم‌افزارهای آزاد در جهان است به طوری که گستردگی این اجتماع کاربری باعث گردیده دبیان و مستندات آن در بیش از ۷۳ زبان زنده دنیا وجود داشته باشد. دبیان برای سرورها و کامپیوترهای رو میزی همواره در سه شکل پایدار (Stable Release)، در حال آزمایش (Testing Release) و غیر پایدار (Un-Stable Release) و به صورت پیش‌فرض با میزکار گرفافیکی Gnome عرضه می‌گردد و حتی یکی از اولین توزیع‌های گنو/لینوکسی است که هسته HURD را جایگزین هسته Linux نموده و نسخه‌ای آزمایشی از گنو/هرد را نیز در کنار نسخه لینوکسی خود عرضه می‌نماید. دبیان از یکی از معروف‌ترین و قدرتمند‌ترین مدیر بسته‌های (Package Manager) سیستم‌های گنو/لینوکسی بنام dpkg استفاده می‌نماید و بیش از ۳۷۵۰۰ بسته نرم‌افزاری را که مشتمل بر بیش از ۳۲۳ میلیون خط کد با کیفیت و مستندسازی شده است در مخازن نرم‌افزاری خود در اختیار کاربران قرار می‌دهد، مخازنی از نرم‌افزار که ارزشی حدود ۸ میلیارد دلار برای آن تخمین زده می‌شود که تنها بر پایه کمک‌های مردمی و خیرخواهانه بنیادهای غیرانتفاعی و کار دواطلبانه اعضای اجتماعات کاربری نرم‌افزارهای آزاد شکل گرفته‌اند و عمدتا مانند خود دبیان به صورت رایگان و با مجوزهای انتشار شناخته شده در دنیای نرم‌افزارهای آزاد نظیر GPL و DFSG در اختیار کاربران قرار می‌گیرند.

۲- Cent OS

در نقطه مقابل حرکت از ابتدا مبتنی بر اجتماعات کاربری دبیان، Cent OS تلاش می‌کند یک توزیع آزاد و رایگان در کلاس تجاری و با پشتیبانی اجتماعات کاربری (Community Enterprise Operating System) و منابع بالادستی توزیع گنو/لینوکس تجاری گران قیمت و شناخته شده Red Hat و سازگار با RHEL باشد. این توزیع برای اولین بار در سال ۲۰۰۴ و برای کلیه سیستم‌های مبتنی بر یونیکس عرضه گردید و از آنجایی که بنیاد Red Hat علاقه‌ای به جدا شدن بخشی از توسعه دهندگان و اجتماع کاربرانش نبود، مجبور گردید تحت نام و لوگوی مستقل به فعالیت بپردازد، هر چند توسعه‌دهندگان از کدهای منبع منتشر شده Red Hat و با رعایت مجوزهای انتشار آزاد استفاده می‌نمایند تا محصول بسیار نزدیک به RHEL باشد. تهدید این توزیع بسیار محبوب و رو به گسترش برای بازار Red Hat در سال ۲۰۱۴ کار خود را کرد و باعث گردید کمپانی بزرگ این توزیع را خریداری کرده و بسیاری از توسعه دهندگان را به شرط زنده و مستقل باقی ماندن توزیع در آینده، استخدام نماید.

Cent OS که با کمک‌های مالی خیرخواهانه و حمایت‌های مالی بنیادهای فعالین نرم‌افزارهای آزاد پا گرفت، حالا به نظر می‌رسد با توجه به کسب حمایت Red Hat می‌تواند آینده‌ای روشن‌تر را به انتظار بنشیند. این توزیع از ابتدا با هدف سرور تجاری ایجاد شد و هر چند مرسوم نیست سرورها میزکار گرافیکی داشته باشند اما Cent OS به صورت پیش‌فرض با میز کار اختصاصی شده Gnome عرضه می‌گردد و از مدیر بسته‌های قدرتمند و پایدار Red Hat یعنی rpm برای مدیریت بسته‌های نرم‌افزاری و استفاده از مخازن غنی خود استفاده می‌کند.

۳- Ubuntu

نام این توزیع شاید شناخته شده‌ترین نام در بین توزیع‌های گنو/لینوکس برای کاربران کامپیوترهای شخصی باشد، این نام بر اساس فلسفه آفریقایی انسانیت و با شعار لینوکس برای نوع بشر به قصد ایجاد راه سومی در دنیای سیستم‌عامل‌های کاربر پسند کامپیوترهای شخصی انتخاب گردید. اوبونتو، توسط شرکتی انگلیسی بنام کنونیکال که توسط میلیارد آفریقایی الاصل، مارک شاتلورث تاسیس گردید، در اکتبر ۲۰۰۴ و با مجوز انتشار GPL منتشر گردید. کنونیکال که درآمدزایی شرکت را بر اساس پشتیبانی فنی و فروش محصولا تجاری بنا گذارده بود، اوبونتو را به صورت رایگان و با مخازنی گسترده که حتی نرم‌افزارهای غیر آزاد را نیز در خود داشت، عرضه نمود. گستره فعالیت کنونیکال باعث گردید بسیاری از تولیدکنندگان سخت افزار نظیر Dell، HP و Lenovo محصولات جدید خود را با این سیستم‌عامل عرضه نمایند که خود منجر به گستردگی استفاده از این توزیع گنو/لینوکسی در میان کاربران کامپیوترهای شخصی نموده است.

اوبونتو مبتنی بر دبیان و مدیر بسته‌های نرم‌افزاری آن، توسعه داده شد و هرچند در ابتدا با میزکار گرافیکی Gnome عرضه می‌گردید، به زودی و با هدف ایجاد رابط گرافیکی کاربری منحصر به فردی برای همه دستگاه‌های هوشمند با هر اندازه صفحه نمایش، با توسعه میزکار گرافیکی Unity بر پایه Gnome میزکار جدیدی را به دنیای نرم‌افزارهای آزاد معرفی نمود که با استقبال طیف گسترده‌ای از کاربران مواجه گردید. اجتماع کاربری گسترده، مستندات آموزشی، فروم‌ها و کانال‌های گفتگوی فعال، پشتیبانی کنونیکال و اعتمادی که طی سال‌ها به توسعه مستمر وبرنامه انتشار منظم این توزیع ایجاد گردیده است، باعث شده است که روز به روز بر محبوبیت آن افزوده گردد.

۴- Fedora

در حالی که هدف اصلی اوبونتو جایگزینی سیستم‌عامل‌های آزاد در کامپیوترهای شخصی به جای سیستم‌عامل‌های انحصاری بوده است، پروژه فدورا تحت مالکیت Red Hat و با هدف ایجاد توزیعی متناسب با خواست‌ها و علائق توسعه‌دهندگان نرم‌افزارهای آزاد با حرکت بر روی لبه تکنولوژی‌های دنیای نرم‌افزار در نوامبر ۲۰۰۳ ایجاد گردید. فناوری‌هایی که چالش‌های جدیدی را پیش پای توسعه دهندگان قرار داده و با راه‌حل‌های ناشی از خلاقیت‌های فردی و جمعی به کپارچه‌سازی راهکارهایی برآمده از تمام جامعه کاربری گنو/لینوکس منجر می‌گردند. فدورا به صورت پیش‌فرض با میز کار گرافیکی Gnome عرضه می‌گردد و سعی دارد تا نه تنها نرم‌افزاری متن‌باز که به معنای واقعی کلمه آزاد باقی بماند، این ایده افراطی تا جایی در توسعه این توزیع فراگیر گشته که کلیه نرم‌افزارهایی که به طور کامل با روح جنبش آزادی نرم‌افزار سازگار نباشند از مخازن رسمی این توزیع حذف گردیده‌اند.

۵- Arch

این توزیع کوچک و سبک با تمرکز بر روی بی نقص بودن کدهای سیستم‌عامل و بسته‌های نرم‌افزاری، با تاکید بر روی شفافیت، مینیمالیستم و سادگی و با هدف اینکه بد نیست کابران نیز برای درک کامپیوتر و سیستم‌عامل‌شان اندکی تلاش کنند، در مارچ ۲۰۰۲ و توسط اجتماعی از کاربران متخصص و توسعه‌دهندگان ایجاد گردیده است. این توزیع به صورت مستمر به روز می‌شود (Rolling Release) و به همین دلیل از مدیر بسته‌های اختصاصی خود Pacman استفاده می‌کند که در مجموع به معنای داشتن سیستم‌عاملی است که همواره خود و همه بسته‌های نرم‌افزاری روی آن در آخرین نسخه پایدار خود به سر می‌برند. به دلیل شیوه خاص انتشار نسخه‌های این توزیع، مخازن آن در واقع چیزی جز Snapshot هایی از آخرین اجزای کنار هم قرار داده شده بسته‌های نرم‌افزاری نیستند.

۶- Gentoo

در دنیایی که توزیع‌هایی مانند اوبونتو و فدورا به دنبال راحتی کاربرد گنو/لینوکس به عنوان سیستم‌عاملی آزاد برای کاربران کامپیوترهای شخصی هستند، جنتو هدف دیگری را دنبال می‌کند با مفهوم راحتی کاربر بسیار فاصله دارد. این توزیع که بر سر مفهوم توزیع بودن آن (یعنی ترکیبی مشخص از هسته و بسته‌های نرم‌افزاری) نیز بحث وجود دارد( تا جایی که به آن Meta Distribution می‌گویند)، نه به صورت باینری قابل اجرای مورد انتظار مانند سایر توزیع‌های گنو/لینوکس که تنها به صورت کدهای منبع عرضه می‌گردد. مدیر بسته‌های جنتو Portage نام دارد و ساخته شده تا قابل حمل، کوچک و ماژولار باشد و این کاربر است که باید با استفاده از آن بنا به نیاز خود کدها را کامپایل کند، بسته‌ها را سفارشی‌سازی نماید و از پایین‌ترین سطح قابلیت‌ها و ویژگی‌های سیستم‌عامل خود را بسازد. این ویژگی جنتو باعث گردیده که اگر در دستان برنامه‌نویسان ماهر قرار گیرد، مناسب‌ترین و سریع‌ترین ابزار برای انجام یک کار باشد، برازنده نامی که از سریع‌ترین پنگوئن دنیا گرفته شده است، جنتو.

هر چند توزیع‌های متنوع دیگری نظیر Mint، Open Suse، PC Linux OS و ... در دنیای گنو/لینوکس وجود دارند که در این نوشتار تنها چند نمونه پرکاربردتر آنها معرفی شده‌اند، اما روح واحد و هسته یکسان لینوکس در تمام این توزیع‌ها و استفاده از میزکارها یا پوسته‌های با ساختار استاندارد و شناخته شده، باعث گردیده است برای استفاده از توزیع‌های متنوع گنو/لینوکس نیازی به طی زمان زیادی برای آموزش یک توزیع دیگر نباشد. کاربران گنو/لینوکس می‌توانند بدون دغدغه و مشکل خاصی از هر یک از توزیع‌های گنو/لینوکس استفاده کنند و هر زمان که مایل بودند به سادگی از یکی دیگر از توزیع‌های موجود استفاده نمایند. مهم این است کهدر دنیای گنو/لینوکس و نرم‌افزارهای آزاد، کاربر به دلیل کاری که قصد دارد انجام دهد وابسته به یک نرم‌افزار یا یک سیستم‌عامل نباشد و حق آزادی انتخاب وی همواره محترم شمرده شود.

متن بدون ویرایش: چند سالی است موضوع توسعه و بکارگیری نرم‌افزارهای آزاد/متن باز در دولت و دستگاه‌های اجرایی از سوی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به طور جدی پی‌گیری می‌شود. با پایه‌گذاری مقدمات ایجاد مرکز ملی توسعه و بکارگیری نرم‌افزارهای آزاد/متن‌باز ایران در اواخر سال ۱۳۹۱۱۳۹۲ و پس از آن، مصوبه نوروزی هیات دولت در خصوص حمایت از طرح‌های پژوهشی در زمینه نرم‌افزارهای آزاد/متن‌باز در ۵ فروردین سال و سرانجام افتتاح مرکز در خرداد ۱۳۹۲، روند آغاز شده در زمینه جایگزینی نرم‌افزارها و سکوهای انحصاری متن‌بسته در کشور با جدیت بیشتری دنبال می‌شود.

 در همین راستا و به منظور تسریع در همراه‌سازی دستگاه‌های اجرایی کشور و هماهنگی در اتخاذ تصمیمات و سیاست‌گذاری‌ها در بدنه اجرایی حاکمیت کشور، و در امتداد گرد‌همایی که ماه گذشته به ابتکار شهرداری اصفهان برگزار گردیده بود، پانزدهم آذر ۱۳۹۳، مجموعه سالن‌های اجتماعات شهید قندی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، به همت سازمان فناوری اطلاعات ایران، میزبان نشستی با حضور مدیران ارتباطات و فناوری اطلاعات شهرداری‌های کلان‌شهرهای کشور و کارشناسان و مشاوران مرکز ملی توسعه و بکارگیری نرم‌افزارهای بومی و آزاد/متن‌باز ایران بود.

با توجه به اینکه شهرداری‌ها را به جرات می‌توان گسترده‌ترین زیر مجموعه حاکمیت که در تعامل مستقیم با مردم و خدمات‌رسانی عمومی در سطح کشور است، دانست، اهمیت توسعه بکارگیری نرم‌افزارهای آزاد/متن‌باز با کیفیت طی فرآیندی مناسب به گونه‌ای که این جایگزینی تاثیری در ارایه خدمات این نهاد حیاتی به مردم نداشته باشد و در عین حال مجموعه شهرداری‌ها را از قید انحصار طلبی و زیاده خواهی برخی شرکت‌های نرم‌افزاری داخلی که در سالهای اخیر هزینه‌های هنگفتی را بر دوش این نهاد و به صورت غیر مستقیم بر دوش مردم کشور تحمیل کرده‌اند برهاند، بیشتر نمایان می‌شود. شهرداری‌های کلان‌شهرهای کشور نیز با درک این اهمیت و در حرکتی داوطلبانه، با اشتیاق از پیشنهاد مرکز ملی توسعه و بکارگیری نرم‌افزارهای بومی و آزاد/متن‌باز ایران استقبال نموده و به منظور تبیین برنامه‌ای هماهنگ به منظور استقلال از سکوهای نرم‌افزاری انحصاری به ویژه در حوزه نرم‌افزارهای مدیریت منابع سازمانی و ارتباط با مشتری، در سطح مدیران کل ارتباطات و فناوری اطلاعات خود، در این گردهمایی شرکت نمودند.

در این نشست یک روزه، که با سخنرانی اعضای هیات عامل و معاونان سازمان فناوری اطلاعات ایران آغاز گردید، بر عزم دولت بر استقلال از بسترهای نرم‌افزاری در سطح سیستم‌عامل، پایگاه داده و نرم‌افزارهای کاربردی در سمت سرور‌ها و کاربران تاکید گردید و برنامه گام‌ به گام الزام دستگاه‌های اجرایی کشور برای تحقق این هدف ضمن بررسی دلایل توجیهی نظیر صرفه‌جویی ارزی ناشی از حق مالکیت معنوی نرم‌افزارهای انحصاری در صورت پیوستن کشور به سازمان تجارت جهانی، افزایش سطح امنیت و تضمین پایداری خدمات قابل ارایه به مردم و از همه مهمتر ایجاد شور و تحرک در جامعه نرم‌افزاری کشور، اشتغال‌زایی و تولید ثروت، تشریح شد.

سپس با ارایه‌هایی از سوی مدیران، کارشناسان، مشاوران و مدعوین مرکز ملی توسعه و بکارگیری نرم‌افزارهای بومی و آزاد/متن‌باز کشور، موضوعاتی نظیر تاریخچه جنبش آزادی نرم‌افزار به رهبری استالمن، لینوکس و قابلیت‌های آن، میزان استفاده از نرم‌افزارهای آزاد در سطح جهان، تجربه‌های موفق کشورها در بکارگیری نرم‌افزارهای آزاد، مفاهیم مجوزهای انتشار نرم‌افزار آزاد و مفهوم کپی لفت به همراه شرحی از فعالیت‌ها، دستاوردها و اقدامات آتی مرکز برای حاضرین تشریح گردید. همچنین محصول نرم‌افزاری آزاد (با مجوز GPL v3) و بومی متناسب با نیاز شهرداری‌ها که توسط شرکتی دانش‌بنیان در استان یزد تولید شده و اجتماع کاربری مناسبی نیز گرد آن پدید آمده است معرفی گردید. در انتهای این نشست نیز ضمن برگزاری جلسه دو ساعته پرسش و پاسخ، راهکارهای عملی برای بکارگیری نرم‌افزاهای آزاد/متن‌باز در شهرداری‌های کشور و نحوه همراه‌سازی سایر دستگاه‌های مرتبط مورد بحث و بررسی قرار گرفت و مقرر گردید این جلسات تا تحقق برنامه‌های مصوب به صورت ماهیانه ادامه یابد.

برخلاف باور عمومی به اینکه دنیای نرم‌افزارهای آزاد، دنیای بسته، سخت و غیر قابل درک متخصصان کامپیوتر است، متخصصانی که دوست دارند در خط فرمان دستورات را تایپ کنند و هنوز از اختراع ماوس و رابط‌های گرافیکی خبر ندارند، نرم‌افزارهای آزاد جزو پیشروترین نرم‌افزارها در رابطه با طراحی رابط‌های گرافیکی کاربری زیبا و کاربردپذیر بوده‌اند. از اوایل دهه ۱۹۸۰ و در همان دورانی که اپل نیز مشغول کار بر روی توسعه یک رابط کاربری گرافیکی منحصر به فرد برای مکینتاش افسانه‌ای خود بود و هنوز یکی دو سالی به تاسیس شرکت مایکروسافت باقی مانده بود، هزاران کیلیومتر دورتر از دره سیلیکونی کالیفرنیا، باب شیفلر (Bob Scheifler) و جیم گفتی (Jim Gefty) در سواحل شرقی آمریکا و در دانشگاه MIT مشغول ساختن پنجره‌های گرافیکی در راه‌حلی توزیع‌شده و مبتنی بر شبکه برای سیستم‌های مبتنی بر یونیکس بود.

تجربیات و دانش به دست آمده از آن پروژه به خلق X منجر شد، که یک نرم‌افزار سروری بود که می‌توانست روی یک ماشین اشتراک زمانی تصویر مورد نیاز به پنجره‌های متعلق به هر یک از کلاینت‌های محلی موجود را تولید کند و مستقل از بستر سخت‌افزاری بر روی سیستم‌های یونیکسی با کارایی بالا عمل نماید. این راه‌حل پیشرفته و به نظر کمی پیچیده به علت طراحی فوق‌العاده یونیکس که می‌توانست روی پلتفرم‌های سخت‌افزاری بسیار مختلف و به صورت مقیاس‌پذیر تا بی‌نهایت، پیاده‌سازی شود، امری ضروری به نظر می‌رسید. داشتن یک محیط گرافیکی محلی وابسته به معماری سخت‌افزار، هدف قابلیت انتقال سیستم‌های لینوکسی بر روی سخت‌افزارهای مختلف را به شد محدود می‌کرد، از این جهت X با پذیرش مقداری پیچیدگی و راه‌حلی بر پایه انتزاعی قوی در معماری سیستم، توانست زمینه را برای گسترش میزکارهای گرافیکی در دنیای نرم‌افزارهای آزاد فراهم کند. میزکارهایی که با هدف‌های گوناگون و برای دسته‌های کاربران با سلایق مختلف طراحی شده بودند و در حالی سیستم‌عامل‌های مکینتاش و ویندوز هنوز هم تنها با یک شمایل ظاهری به کاربران عرضه می‌شوند، میزکارهای گرافیکی منشعب از پروژه X و اسلاف آن، آزادی انتخاب را برای کاربران به همراه می‌آورند.

میزکار گرافیکی KDE

این میز کار در حال حاضر یکی از پیشرفته‌ترین و پرقابلیت‌ترین محیط‌های گرافیکی برای کامپیوترهای شخصی در جهان به حساب می‌آید، اولین بار در اکتبر ۱۹۹۶ توسط ماتیاس ایتریخ (Matthias Ettrich) و با هدف داشتن میزکاری کاربرپسند با یک محیط کاربری مجتمع شده با برنامه‌های کاربردی اختصاصی و در عین حال مستقل از بستر (Cross Platform) با استفاده از چارچب Qt و روی پروژه X11 به عنوان بست توسعه داده شد و با مجوز انتشار GPL و بعدها LGPL منتشر گردید.

هر چند امروزه شرکت‌های بزرگ تجاری نظیر Troll Tech، Novell و Mandriva برنامه‌نویسان زیادی را برای کار بر روی این پروژه و ابزارهای جانبی آن اختصاص داده‌اند، اما KDE که اکنون با معرفی نسخه پنجم خود، سطح جدیدی از پایداری و کارآمدی را به کاربران عرضه داشته است، از ابتدا یک پروژه داوطلبانه مبتنی بر اجتماعات کاربری نرم‌افزارهای آزاد بوده و تصمیم‌گیری مهم آن توسط هسته اصلی توسعه دهندگان اولیه و در کانال‌های گفتگو و فروم‌ها در سراسر جهان انجام می‌پذیرد و هر چند پروژه‌ای جهانی است، سرورهای نگهدارنده کدهای منبع اصلی پروژه در دانشگاه‌های آلمان قرار گرفته‌اند. KDE میز کار بسیار پر کاربردی است، و به دلیل مشخصات ظاهری آن کاربران قدیمی ویندوز با آن احساس بیگانگی نخواهند کرد.(www.kde.org)

میزکار گرافیکی Gnome

این میز کار گرافیکی از هر جهت سمبل کارآمدی مدل توسعه نرم‌افزارهای آزاد/متن باز است که اریک ریموند در مقاله کلیسا و بازار خود به آن اشاره کرده، ساده، سریع، کارآمد و ارایه کننده تجربه‌ای منحصر به فرد به کاربران. گنوم در سال ۱۹۹۹ با هدفی مشابه KDE پا به عرصه وجود گذاشت. نام گنوم در ابتدا سرواژه عبارت GNU Network Object Model Environment بود که بی ارتباط به بستر پیاده‌سازی میزکارهای گرافیکی سیستم‌های مبتنی بر یونیکس از جمله گنو/لینوکس نبود. هر چند این عبارت امروزه دیگر به کار گرفته نمی‌شود اما پروژه اکنون در نسخه ۳.۱۴ میزکار همچنان بر پایه هدف اولیه که گفته کارگروه توسعه آن ایجاد یک میز کار دلپذیر است به پیش می‌رود. حس دلپذیری که تنها با یک بار کار کردن با آن و تجربه لذت‌بخش تعامل با قابلیت‌هایی که در اوج سادگی و زیبایی طراحی شده‌اند به کاربر منتقل می‌شود، نشان دهنده موفقیت توسعه‌دهندگان تجاری بزرگی نظیر RedHat و اجتماعات کاربری داوطلبانه‌ای است که بی وقفه در تلاش برای بهبود مستمر این میز کار هستند.

گنوم بر پایه GTK+ که یک کتابخانه گرافیکی تحت مجوز انتشار LGPL برای ایجاد واسط‌های کرافیکی است و به زبان C توسعه داده شده‌است (www.gtk.org)، ساخته شد و خود محیط آن و برنامه‌های نوشته شده به آن همچنان به صورت عمده با C نوشته می‌شوند و مستقل از بستر سخت‌افزاری می‌توانند بر روی تمام سیستم‌های یونیکسی که از X11 یا Wayland یا سکوهای دیگر پیاده‌سازی محیط‌های گرافیکی، استفاده می‌کنند، اجرا می‌گردد. (www.gnome.org)

میزکار گرافیکی XFCE

این میزکار در سال ۱۹۹۶ توسط اولیور فوردان با استفاده از مدیر پنجره XFWM و با استفاده از Xfroms ها پیاده‌سازی شد. هر چند دیگر از این کتابخانه‌ها استفاده نمی‌کند و بر پایه GTK+2 و با زبان C توسعه یافته و با مجوز انتشار GPL منتشر گردیه است، اما هنوز هدف اولیه که دستیابی به پایداری و کارایی بالا به گونه‌ای که تقریبا روی هر سیستمی با هر مشخصات سخت‌افزاری اجرا شود و مناسب کارهای سنگین باشد، تغییری نکرده است. (www.xfce.org)

میزکار گرافیکی LXDE

این میزکار نیز همان‌طور که از اسم آن که سر واژه عبارت Lightweight X11 Desktop Environment است بر می‌آید، همانند XFCE میزکاری سبک است که در عین زیبایی منابع سیستمی بسیار کمی مصرف می‌کند و توسط برنامه‌نویس تایوانی هنوگ جن یی (Hong Jen Yee) با نوشتن یک مدیر فایل اختصاصی بنام PcManFM و بر پایه GTK+2 و به زبان C توسعه داده شد و با مجوز GPL منتشر گردید. (www.lxde.org)

در سال ۲۰۱۱ در گزارشی در سایت Distro Watch به قلم لادیسلاو بودنار (Ladislav Bodnar) نتایج بررسی منتشر گردید که نشان می‌داد توزیع‌های گنو/لینوکسی با میزکارهای سبک و ساده نظیر XFCE, LXDE و Gnome به سرعت در حال کسب محبوبیت بیشتری نسبت به توزیع‌های مبتنی بر میزکارهای پیچیده‌تر نظیر KDE هستند.

با عرضه نسخه سوم گنوم، در آپریل ۲۰۱۱، مفاهیم دسکتاپ‌های قدیمی دچار تغییرات بنیادی شد و رابط کاربری Native آن جای خود را به پوسته Gnome-Shell داد، این تغییر به ظاهر ساده، به بحرانی در جوامع کاربری منتهی شد و بسیاری از پذیرش این تغییر به دلایل مختلف سر باز زدند و ترجیح دادند بر پایه نسخه قدیمی‌تر گنوم به توسعه نرم‌افزارهای جدید و میزکارهای جدید‌تر مشغول شوند، میز کار Mate با این هدف در آگوست ۲۰۱۱ و بر پایه ابزارهای پایه نسخه دوم گنوم منتشر گردید و رابط ساده و بهبود یافته آن از سوی بخش زیادی از کاربران مورد استقبال قرار گرفت. (www.mate-desktop.org)

در کنار میزکارهایی که معمولا توسط جوامع کاربری توسعه داده شده‌اند، پروژه‌هایی نیز بوده‌اند که مستقیما و از دل برنامه‌های شرکت‌های توسعه‌دهنده توزیع‌های گنو/لینوکس متولد شده‌اند، میزکارهای Cinnamon متعلق به پروژه Mint و میزکار محبوب Unity بر پایه توزیع پر استفاده Ubuntu از این جمله‌اند که هر دو بر پایه نسخه سوم گنوم توسعه داده و سفارشی‌سازی شده‌اند و ایجاد میزکاری شفاف و یکپارچه را به عنوان هدف خود دنبال می‌کنند. (unity.ubuntu.com و cinnamon.linuxmint.com)

درست است که کاربران حرفه‌ای‌تر شاید هرگز حاضر به کنار گذاشتن خط فرمان قدرتمند گنو/لینوکس نباشند، اما واقعیت این است که دورانی که کاربران سیستم‌های مبتنی بر گنو/لینوکس تنها محدود به استفاده از خط فرمان بوده‌اند، دورانی بسیار کوتاه و در گذشته‌ای بس دور بوده است. سال‌ها است که میزکارهای گرافیکی دنیای سیستم‌های گنو/لینوکسی را رنگارنگ نموده‌اند و در سال‌های اخیر با توسعه کاربردهای این سیستم‌ها در کامپیوترهای شخصی کاربران معمولی و با استقبال زیادی که تولیدکنندگان سخت‌افزارها به عرضه کامپیوترهای شخصی خود با سیستم‌عامل‌های عمدتا رایگان گنو/لینوکسی نشان داده‌اند، شتاب توسعه این میزکارها روز به روز بیشتر گردیده است، به طوری که امروزه به جرات می‌توان گفت نه تنها این میزکارهای گرافیکی قابلیت‌های بسیار بیشتری نسبت به رقیبان انحصاری خود به کاربران عرضه می‌کنند، بلکه به محلی برای جستجوی قابلیت‌های جدید برای آن شرکت‌های انحصاری تبدیل شده‌اند به گونه‌ای که به جرات می‌توان گفت تقریبا هر قابلیت جدیدی که محیط‌های گرافیکی سیستم‌عامل‌های مکینتاش یا ویندوز افزوده می‌شود، پیش از آن در میزکارهای گرافیکی آزاد/متن‌باز معرفی شده بودند. و از طرفی علاوه بر کاربرپسندی و کاربردپذیری این میزکارها، آزادی انتخابی که دنیای نرم‌افزارهای آزاد پیش پای کاربران می‌گذارد، اینکه شما حق دارید تعیین کنید میز کارتان کدام باشد، یا چند میزکار گرافیکی را در کنار یکدیگر داشته باشید، به زحمت کنار گذاشتن عادت استفاده از سیستم‌های انحصاری می‌ارزد