#objecten

Het is een troostrijke gedachte: wat is dat blijft. Maar, is dat zo. Dat blijft wat is en dat is wat blijft. Ik ga daarvoor op onderzoek uit in de tentoonstelling nu bij Galerie MUGA. Want daar wordt werk gepresenteerd onder die bemoedigende titel: wat is dat blijft. En het is zo. Want wat ooit op aarde is ontstaan is eeuwig tot de jongste dag. De bijbelse dag waarop de wereld vergaat en er een nieuwe voor in de plaats komt. Zo gaat het verhaal. Tot die tijd moeten we het doen met wat er is, want dat blijft. Er komt niets meer bij en er gaat niets meer af. De lucht die ik inadem is al eens door anderen voor mij ingeademd. Misschien die neanderthaler of deze hunebedbouwer, of door Rembrandt die in Friesland was om er te trouwen, of Mata Hari geboren in Leeuwarden. Al wat er is blijft.

Water maakt een oneindige cyclus van bevriezing, verdamping, dooi en regen. Maar altijd met hetzelfde volume. De natuur sterft af in de herfst en verrot in de winter, in de lente komt nieuw leven dat bloeit in de zomer – de cirkel is rond. Schijnbaar nieuw ontstaat uit afbraak en dood. Om te sterven moet je leven. Maar alles wat was is gebleven. Alles wat blijft was er al. Blijft niet in de vorm die er was. Het zijn verontreinigd, wordt morsig en goor. Het wezen dat nieuw was wordt oud en versleten, bezoedeld. Wat blijft kan niet in de schaduw staan van wat was. Het blijft weggesmeten, afgesneden van wat was. De hoedanigheid, het voorkomen van de aarde, eens geschapen met goede voornemens, is bevuild door de hoofdbewoners die geen beste rentmeesters bleken.

Wat is dat blijft. Ik ben maar resteer niet. Ashes to ashes, dust to dust. Woorden zeggen minder dan beelden spreken. Dus de kunstenaar bijvoorbeeld kan bewijs leveren voor wat is dat blijft. Ik bemerk het in Museum Heerenveen, galerie MUGA. Kijk maar. Voordat hout vermolmt pakt Johan van de Dong het op en verheft het tot een kunstzinnig object. Hij laat de natuur niet het werk doen, laat de vorm niet vergaan maar schept nieuw leven. Blaast de adem in de gestalte en laat een ander figuur ontstaan met een tegengestelde betekenis. Een tak kan al een bestaand herkenbaar uiterlijk in zich hebben. Soms moet afvalhout gevormd of beter vervormd worden tot een andere gedaante. Een figuratie die het voordien niet had.

In onbruik geraakt voorwerp. Uitgezaagd, doorgezaagd, afgezaagd. Als overschot afgedaan, weggedaan, ontdaan van belang. Juist dat afval kan in handen van de kunstenaar tot betekenis worden. Voor hem heeft het aanzien en is bruikbaar. Precies dat nietswaardig weggesmeten voorwerp geeft hem inspiratie om het te loven en te prijzen, te roemen en te lauweren tot kunstwerk. En niet alleen dat wat volgens de mens afval is, maar ook dat wat de natuur laat afvallen. Art trouvé, junkyart, readymade. De storm die bomen verminkt, de wind die losse takken afbreekt. Die delen uit een groter geheel krijgen als waardeloos brokstuk een nieuwe waarde.

Gerukt van het leven laat de kunstenaar het reïncarneren tot een uniciteit in de kunst. Het mag er zijn, het is er, het was en blijft. Eerst achteloos verwijderd en nu apart genomen en belangrijk gemaakt - zal de mens dat ook niet willen. Dat men individu is in de massa, ongezien, maar door op een voetstuk geplaatst gezien te worden. Deze objecten van Van der Dong zijn mijns inziens ieder voor zich een zelfportret. Niet zichtbaar, maar voelbaar. In het afgebroken hout zit zijn ziel, dit zijn allemaal Johans die ik zie. In ieder object met een andere stemming, verschillend humeur, eigen zienswijze.

Op haar beurt portretteert Maaike Nijlunsing tijd en vergankelijkheid in schilderijen. De interieurs van verlaten gebouwen waarin zij de tijd vastlegt maken indruk. Voordien waren deze vol bedrijvigheid, maar nu als zodanig afgeschreven, verwaarloost, aan het lot overgelaten. Dat lot is de tijd die met het aanzien aan de haal gaat en er sporen doortrekt. Sporen van vergankelijkheid, verval, was dat blijft. Nijlunsing toont de voetstap van de tijd. Zoals plaatjesmakers doen middels urban exploring. Fotografen die op urbex locaties het verval vastleggen. Wat achter gesloten deuren en geketende hekken is verborgen. De schoonheid van verval. Overhaast verlaten gebouwen soms met alle huisraad nog erin, onder het stof en de spinrag van de tijd. Wat dat betreft is het binnenwerk dat deze kunstenaar afbeeld na verlating bezemschoon opgeleverd. De spinrag heeft de ragebol gevoeld, de tijd heeft de wonden geheeld. De menselijke drukte is verstomt en een waas van stilte omhult het beeld, maar wat is dat blijft. Daar doet zelfs de tijd niet aan af.

Het gescheurde behang legt een andere dimensie bloot, de kille architectuur is ontbloot van opsmuk. Door de ramen is de speelse natuur te zien. De kunstenaar brengt nieuw leven in wat voor dood is achter gelaten, verlaten. Het perspectief is dramatisch, zo eindigt maakwerk. Het voorland van wat is wanneer het in onbruik raakt. Maar juist deze verwaarloosde en tot ruïnes verworden plekken ontvouwen een onwezenlijke schoonheid. De tijd heeft er vat op, speelt er een spel mee. Met Nijlunsing kijk ik naar binnen, zodat ik de oorzaak en het gevolg van deze situatie mij door haar geschetst kan doorgronden. In dit interieur en overdrachtelijk bij mezelf. De kunst van Maaike Nijlunsing zet aan tot contemplatie, zelfreflectie. Het zijn niet zomaar lukraak portretten van de tijd, ik kan mijzelf zien in de gelaagde beelden, mijn geschiedenis – het fatum op het terrein over de grens van wat is dat blijft.

Zo vertellen beide kunstenaars in beelden een verhaal van tijd en vergankelijkheid. Ieder met een eigen visie en ander materiaal, vanuit een persoonlijk standpunt, een individuele kijk. Maar met eenzelfde antwoord op de vraag wat de tijd doet met de gelegenheid. Op het blad bij de tentoonstelling lees ik “Waar Johan van der Dong direct met natuurlijke materialen werkt, bouwt Maaike Nijlunsing haar werk op vanuit waarneming en verbeelding.” Maar eigenlijk doen de beide kunstenaars hetzelfde. Van der Dong neemt de natuur waar, wordt er door geïnspireerd om met zijn verbeelding iets nieuws te maken uit wat oud en vervallen is. Terwijl Nijlunsing bezield raakt van materiaal dat de mens heeft verlaten en daarom in bezit is genomen door de natuur, als een ander zicht op de ecokathedraal-filosofie. Verval is aanwezig in de natuur en in door de mens gecreëerde structuren, puur ik nog uit het vlugschrift. Maar wat is dat blijft.

Wat is dat blijft. Tentoonstelling werken van Johan van der Dong en Maaike Nijlunsing bij Museum Galerie Heerenveen (galerie MUGA), Minckelersstraat 11 in Heerenveen. Van 12 januari tot en met 23 februari 2025.

Als paardenmeisje ging de jonge Suzanne helemaal op in haar fascinatie voor het edele dier. Zij was te groot voor het hobbelpaard, maar nog te klein voor een paard. Dus verzorgde zij een pony. Tussen servet en tafellaken. Maar de viervoeter kreeg een verzorging als een volbloed draver in de koninklijke stallen. Het werd geborsteld en bereden, gevoerd  en verzorgt, maar vooral geknuffeld, veel. Het dier is meer dan een vriend voor het meisje. Het is een kameraad die haar stemmingen aanvoelt. Haar humeuren doorziet. Na verloop van tijd zijn meisje en pony een twee-eenheid. Voelen ze elkaar naadloos aan in de stal en op de  dressuurbaan. Dichterbij kan de mens niet bij het dier komen. Welhaast zou zij dat dier willen zijn, wilde Suzanne die pony zijn.

Wat doe je als paard. Ben je een centaur, half mens half paard. Of een hippantroop, nessus. Dan zou je een fabeldier zijn. Maar het meisje wil de pony zijn, het paard. Zitten in zijn vel, schrapen met de hoeven, slaan met zijn staart. Kunnen kijken door zijn ogen met een blik van verstandhouding. 's Nachts droomt zij van een weidse steppe om daar te draven met de andere paardenmeisjes, die dan ook paarden zijn. In volle galop over de velden rennen. Overdag gaat zij op in de verzorging en fluistert lieve woordjes in zijn oren.

Zo'n paardenmeisje is Suzanne Vellema eigenlijk nog. Door haar kunst kan zij als paard tot leven komen. In de kunst lijkt het paard een truttig thema. Maar gezien haar werk bij Galerie Noord vat zij het onderwerp volwassen bij de horens. In fotografische composities kan Vellema het beeld zo manipuleren dat zij het paard is. Nergens acteert zij als het figuur mens in het beeld. Alleen haar armen en handen zijn zichtbaar. Het geeft de afbeeldingen een mysterieus karakter. De mens hierin is werkelijk één met het dier. Ermee versmolten. Alsof het paard extra ledematen heeft gekregen, uit eigen hand eet. Mens en dier maken verbinding, er is een wisselwerking. De droom is waarheid geworden.

In het paard vindt Vellema een onuitputtelijke bron van inspiratie. "Ik heb het paard als onderwerp in mijn kunst naar me toe getrokken. En vind dat ik dat ook mag neerzetten zonder dat ik me daarvoor hoef te schamen." Deze uitspraak is te lezen op het bij de tentoonstelling horende tekstblad. Het is de verantwoording van het waarom, wat en hoe. De biografie van het paardenmeisje. Zo verbonden met haar eigen paard dat ze als het ware een kunstenaarsduo vormen. Ze reageren op elkaar en maken samen het beeld. Voor Vellema is het een spiegel. Het contact zorgt voor introspectie en troost. Edda is haar allesie, haar muze. Ze gaat letterlijk op in het dier. 'Tegearre as ien', samen één, is dan ook een veelzeggende titel voor een van de werken.

In ruimtelijke objecten gebruikt Vellema onderdelen van het paard. Het kunstwerk bestaat dan uit een opgezette paardenstaart, in zwart of wit. In polyester gegoten hoefijzers. Of een object dat op een stuk huid lijkt met rondom paardenhaar. Het meest tot de verbeelding sprekend in Galerie Noord is de synergie van beeldende kunst en poëzie. Collega beeldend kunstenaar Frieda de Witte schreef een gedicht over het zijn van het wezen paard. Deze woorden droeg zij op aan Suzanne Vellema. Op haar beurt borduurde Suzanne de letters op gene zijde van een paardendeken. Het begint met de titel van de expositie 'als ik een paard was' en eindigt met 'eeuwig in galop'. Dromen zijn geen bedrog.

Maar werkelijk kunstzinnig is Vellema bezig wanneer zij het thema een paard te zijn loslaat. Als ze het paard gebruikt als materiaal voor een schildering. Paardenharen mengt met acrylverf. Zwart van het Friese stamboek verwerkt in het donkerste pigment. 'Swarte skim' misstaat niet in een zero tentoonstelling. Bij deze uiting is ze op het positieve nulpunt van haar kunnen geraakt. Dicht op de huid van het paard en het persoonlijke wezen, zichzelf. Een monochrome compositie waarin kunst en paard perfect samengaan. Het is geen herkenning wanneer de kennis van het materiaal ontbreekt. Het is een gevoel dat spreekt door de huid van het schilderij. In dit werk doorleeft Vellema het sjamanistische gedachtengoed waarmee ze tijdens aan de academie in aanraking kwam. Ze had het altijd al zo gevoeld, maar daarin vindt ze het bewijs dat het paard een middel is om in contact te komen met hogere krachten. De kunst is daar een manier voor, want als kunstenaar raak je van de wereld. Om te kunnen creëren zweef je geïnspireerd boven jezelf. Met dit onderwerp stijgt Vellema tweemaal zo hoog. En komt tot spirituele verwerkingen.

Als ik een paard was. Expositie werken van Suzanne Vellema bij Galerie Noord, Nieuwstad 6 in Groningen. Te zien tot en met 27 juli 2023.

De circulaire samenleving. Het is aan de orde van de dag. Kranten schrijven het ons voor. Praatprogramma’s zeggen het ons na. De politiek legt het ons uit. Dat is waar wij naar toe moeten. Een economie die recycling hoog in het vaandel heeft. Wil de aarde in de toekomst leefbaar zijn. Want de grondstoffen raken op, de aarde is welhaast uitgeput. Wij moeten datgene wat gebruikt is hergebruiken. Niet afdanken en weggooien, maar repareren of omvormen. Her- moet ons gelauwerde voorvoegsel worden.

Het is dat geen enkele molecuul ooit verdwijnt. Wat er is was er altijd en zal eeuwig blijven. Althans zolang de aarde rond is. Stortplaatsen van afval zijn de nieuwe mijnen. Daar ligt onnoembaar veel materiaal opgeslagen om te hergebruiken. Daar kan oneindig veel energie worden aangeboord. Er zijn al veel initiatieven om de aarde in vorm te houden. Dat deze niet beurs getrapt raakt en misvormd als afdankertje door het heelal zal gaan zweven. Uitgemolken en leeggezogen.

Kunstenaars groeien met de tijd mee. Groeien eigenlijk voor de tijd uit. Zijn in voor verandering. Lopen vooraan met nieuwe ideeën en gewijzigde beschouwingen. Hun werk evolueert, zoals alles op aarde dat zou horen te doen. Kunstenaars lopen voor de massa uit, zijn de voorhoede, de kopgroep. Het peloton, de grote massa loopt daar achter aan, eerst schoorvoetend en aarzelend. Ook wel protesterend en er schande van sprekend. Maar naarmate de tijd vordert is de idee voor zoete koek aangenomen. Is er enthousiasme over nieuwe inzichten en wordt de nieuwe kunst op handen gedragen. De kunstenaar kan worden ingezet als profeet. Vanaf zijn of haar positie, of dit de pilaar of het sinaasappelkistje is dat doet er weinig toe, kan hij of zij de nieuwe weg verkondigen. Met de kunst en de werken die deze voortbrengt kan een spiegel voorgehouden worden. We kijken naar onszelf en zien wat er mis zal gaan. Die spiegel is wel beslagen of er zitten barsten in, daardoor is de boodschap niet altijd goed duidelijk. Maar wie serieus kijkt en beter ziet, het glas schoonveegt en de scherven bij elkaar raapt, zal de bedoeling begrijpen.

Eén van de kunstenaars die als een puzzelstuk past in de cirkel van het herwinnen van gebruikte materialen is zeker Astrid Meijer. In een kunststroming die zich bedient van het hergebruik van bestaande middelen sluit zij perfect. In haar werk vormt zij bestaande constructies om tot nieuwe figuren. Het hergebruik is daarbij geen terugwinning van het doel waarvoor het ooit gemaakt is. Door haar handen ontstaat een andere toepassing, een tegendraadse benutting. Het resultaat is een kunstzinnig object waarin het eerdere karakter nog valt te ontdekken. In de kunst heeft het de eigenheid als voorwerp verloren, er is een nieuw wezen ontstaan dat ons aan het denken kan zetten.

De rondingen, die Astrid Meijer vakkundig uitvouwt en tot objecten beeldt, waren in een eerder leven leren ballen. Totaal uitgediende voetballen met de textuur van een versleten planeet, gebutst en pokdalig. In een gedaantewisseling laten deze gesloten cirkels zich openen tot wat ze nu zijn. De gebruiksvoorwerpen zijn opgewaardeerd tot wezens, nadat Meijer deze ontrafelde tot op de draad. Delen van lichamen. Model staand voor wat Meijer met het oude en gebruikte materiaal doet: er een nieuw leven in blazen. Mooier nog in deze reïncarnatie dan dat ze als creatie eerder waren. Het volgende leven is een stapje hoger in de esthetiek. Het vraagt aandacht, zoals een rups die zich ontpopt tot vlinder.

Ooit was de bal rond. In het spel is dat bolronde lichaam afgetrapt, weggeschopt. Stuk gescheurd, lek geworden. Rijp voor de stort, de vernietiging. Maar dan springt Astrid Meijer in de bres voor het onmachtige ding. Dat alleen heilig is wanneer deze het doel raakt. Aanbeden wordt en toegezongen. Heeft het echter zoveel doelen gezien dan dat het lief is, koppen geraakt en voeten gevoelt, dan is het af en lijkt het leven klaar. Het wordt uitgefloten en afgesnauwd. De kunst echter maakt dan van niets weer iets. Dat wat de functie heeft verloren of dreigt te verliezen geeft het een nieuwe zin, een hoger wezen. Het legt een onderhuidse ziel bloot. Het is de kunst de bestaande vorm te ontleden om het gebruik ervan te herzien  Eigenlijk is alles voor kunst nog bruikbaar. Bedient de kunstenaar zich niet enkel van verf en palet, hamer en beitel, maar weet deze ook weg met wat door gebruik wezensvreemd werd. Het vergt een creatieve gedachte om in de platgetrapte cirkelvorm een ander object te zien. Om het gekneusde voorwerp recht te buigen en een nieuw doel te geven. Verfijnd en inventief, want de lat ligt hoog.

Meijer gebruikt in haar kunst de gelooide leren voetbal als materiaal. Hooligans zullen het misbruik van hun heiligheid noemen. Het is een hergebruik van een ding dat zich ruimschoots als bal heeft bewezen. De kunstenaar snijdt het open, fileert als het ware het lichaam. Spreidt de afgeknotte icosaëder uit en legt van de 20 zeshoekige en 12 vijfhoekige vlakken een nieuwe vorm. Al naar gelang de voorstelling dat toelaat gebruikt ze weinig of meerdere vlakken. Die vlakken lijken wel op honingraatcellen. Samen sterk in eenheid. Meijer laat deze vlakken hun karakter behouden, maar puzzelt zich ook wel een andere aard voor het object. Alleen die hoekige zijvlakken doen nog denken aan het vorige leven als bal. De nieuwe vorm heeft een eigen zeggingskracht. Een bijzondere uitstraling.

De honingraat en het vijfkant vormen echter wel een beperking voor het samenstellen van een object. Het is een hulpmiddel om te beelden, maar vormt ook een belemmering om uit te drukken. Het vergt een hoge mate van creativiteit om uit die gebondenheid los te komen. Om de grenzen van het materiaal te zoeken en deze barrières te slechten. Meijer weet het uiterste in de bal te vinden om daar krachtige expressies mee te maken. Die, althans in de expositie bij Kunstlokaal No.8, nergens rijmen en gaan vervelen. Wel komen vormen bekend voor omdat ik aan andere wanden soortgelijke figuren zag met net een andere twist. Maar het blijven originele modellen en de bal is nog bij lange na niet uitgemolken en leeg gezogen.

Magie, solotentoonstelling Astrid Meijer bij Kunstlokaal No.8, Schoterlandseweg 55 in Jubbega-Schurega. Tot en met 25 juni 2023.

Voor de minder geoefende kijker lijkt Kunstlokaal No.8 deze keer een solotentoonstelling te presenteren in tegenstelling tot de eerdere tweetallen. Echter de opgehangen werken komen wel degelijk uit de koker van twee verschillende personen. De composities grijpen in elkaar als twee druppels water tot een enkele plas worden, sluiten op elkaar aan. Hoewel de werkwijzen zakelijk verschillen komt de uitwerking in gevoel overeen. Nog nooit waren in deze ruimte twee zielen zo één.

De kunstenaars vinden de één min of meer in het landschap en zoeken de ander als het ware op het nulpunt van de kunst. Het gebied van stilte en van pure mogelijkheden voor een nieuw begin. Maar wel met kleur, emotie en individuele expressie. Want hoewel het werk op het eerste gezicht dus ineen vloeit, is toch de persoonlijke handtekening van de maker op zich te zien. Beziet Peggy Geway de bodem waarop ze staat als de grond van haar kunnen, die vierkante meter waarin het bestaan geworteld is, kijkt Nanky de Vreeze naar omhoog voor zich uit en peinst het vergezicht in, die denkbeeldige lijn aan wat de horizon is. De één beziet het landschap onder ogen en vindt daar voldoende inspiratie, de ander houdt de omgeving op afstand om tussen haar en de einder tal van mogelijkheden tot verbeelden op te merken.

De essentie van een landschap is de horizon. Zodra een lijn van links naar rechts over een drager is getrokken is het idee van een ruimte als landschap geschapen. Het is de lijn waar het aardoppervlak en de lucht elkaar lijken te raken. Over die imaginaire lijn heen schijnt de aarde op te houden ware het zo dat deze plat zou zijn. De horizon heeft daarom niet voor niets als bijnaam de einder. Het oog wordt bedrogen wanneer ik niet verder kijk dan mijn neus lang is en mijn verstand op nul zet, want natuurlijk weet ik beter en neem aan dat de aarde rond is. Achter die lijn kromt de aarde zich en buigt mijn blik van de grond af de lucht in.

Een ruimtelijk gebied heeft dus in principe voldoende aan een lijn op ooghoogte met erboven iets en eronder wat. Dat iets en wat wordt door De Vreeze naar eigen inzicht ingevuld. Met minimale middelen verbeeldt zij haar gevoel bij de werkelijkheid. Zij pakt het wezen van het gezichtsveld op, de begrenzing van dat wat het menselijk oog kan zien. Slechts een enkele ruimtelijke streep op de muur krijgt de suggestie van het landschap aangemeten door wiskundige figuren erop te plaatsen. Die indruk krijgt wel uitdrukking door daadwerkelijk te melden waar het op staat, in spiegelschrift en vaag te lezen. Want in die werken is de horizontale lijn de beeldmaker.

Maar niet alleen blijft De Vreeze naar die einder turen, ook ziet ze voor het verschiet een perspectief in lijn en vlak. Want ook deze invalshoek impliceert een ruimtelijk beeld. Tegendraads wordt bijvoorbeeld in hout als drager van de omgeving gekrast. Hoogtelijnen lopen dwars tegen nerven. Het is de gestileerde verbeelding van het landschap dat eigenzinnig tegen de cultiverende mens aan een eigen evolutie inzet. In diverse op het oog aan elkaar verschillende uitingen laat de kunstenaar dat landschap leven. De weidse horizon, de verre einder, de hoge wolkenluchten worden op de laagste waarde van uitbeelding gezet. Aan het begin van hun wording. Een abstract gegeven in den beginne werkelijkheid. Als op de eerste drie scheppingsdagen. Want meer dan licht, een hemel met wolken en een land met zeeën, heeft de aarde niet nodig. Althans voor Nanky de Vreeze gezien vanuit welhaast het slot van de evolutie, het eind van haar leven. Het is vijf voor twaalf. Zo kan een kunstig kleinood een omvangrijke boodschap in zich dragen.

Peggy Geway richt zoals geschreven niet haar blik op die einder, heeft geen ver gezicht, maar beschouwt de grond onder haar voeten of althans de bodem als fundering van haar kunnen. Met die kennis, deze wetenschap, maakt zij op collages lijkende composities. Met zachte hand temt ze de harde aarde. Kleurt het papier laag voor laag in warme aardetinten, zachte zandkleuren. De drager krijgt door de bewerking de structuur van fijn schuurpapier als is het licht gezandstraald. Rul om te ruwen, maar aangenaam in het oog springend. Het vierkant heeft bodem door haar schaduw, een ondergrond die onder de tegel uitsteekt. In de diepte van het zwart wordt de oneindigheid weerkaatst, want onder de basis speelt zich nog een onzichtbare levendigheid af. De plaat dekt als het ware dat onderhuidse gebeuren af, het staat op punt van barsten, losbarsten, uitbreken. Zo is de kunst van Geway de rust zelve maar is dat schone schijn.

Op een vierkant statief tref ik enkele vellen aan die los op elkaar liggen. Een interactief werkstuk denk ik onvermoed, maar meteen zegt een stem: niet  met je handen kijken! De derde dimensie in dit werk moet onbewogen blijven, niet aanraken, met rust laten. Maar de nieuwsgierigheid wint het van de rede, maar ik heb de blaadjes weer terug op de oorspronkelijke plaats geschoven. Toch een stoer en adembenemende kijk op kunst, om zo met een compositie om te gaan - letterlijk los te laten. Het beproeft de terughoudendheid van de bezoeker. Op twee schragen gebruikt als tafel ligt een tableau van twaalf losse baklijsten. In iedere lijst een plankje in een eendere kleur subtiel krijt. Het minimale is in deze meer belangrijk dan de getinte structuur. Een proeftafel om de diverse aardkleuren te tonen, een waaier van toon en verzadiging.

Het is de eenvoud, het minimale wat er in deze tentoonstelling hier in Kunstlokaal No.8 toe doet. Kunst heeft geen groot omhaal nodig wil het groots onthaald worden. Doordat er weinig te zien is voor wat betreft de enkele compositie valt er veel zelf in te vullen, aan te vullen. Over de wanden is echter een legio aan indrukken gestrooid, daarmee ben ik niet zomaar uitgekeken. Vooral de combinatie wekt de belangstelling. Het werk houdt de concentratie, wie wil zien kan genoeg ontdekken. Het is het mysterie van kijken om te kunnen zien. Het is het raadsel van weinig beelden om veel te zeggen, aan te spreken. Minder is meer. De chemie van aandacht en opmerkzaam, van Peggy en Nanky.

Grond en Vergezicht. Tentoonstelling werken van Peggy Geway en Nanky de Vreeze bij Kunstlokaal No.8, Schpterlandseweg 55 in Jubbega-Schurega. Tot en met 23 april 2023.

Na 30 werkzame jaren in de kunst heeft Simon Oud zijn werken op een rij gezet. En hij ziet dat het goed is. Dat hij beeld heeft gegeven aan zijn beleving, zijn gevoel. Hij maakt van die drie decennia een boek. Om als portfolio te kunnen laten zien wat hij kan, wie hij is. Want Simon is zijn kunst. Blader ik door het boek dan maak ik kennis met hem, kruip ik onder zijn huid. Het is mooi vormgegeven, dat boek. Op het omslag een kleine vrijstaande woning aan de vaart, omringd door kale bomen en een horizon in nevel. Een kleurloze opname als een kleurrijke herinnering, een aandenken aan zijn jonge jaren in het West-Friese Bovenkarspel. Op de achterkant van het in hard kaft gebonden boek een vertaling van die plek in een ruimtelijk object. Met veel aandacht is de uitgave samengesteld, op eendere manier zoals Simon Oud zijn werk benadert en construeert.

Kunstduizendpoot Alex de Vries schrijft er een heldere biografie in als voorwoord. Een inleiding op het werk dat zich veelkleurig in vorm en afbeelding de toon zet op de pagina’s daarna. Dat zijn jeugd vroeger zijn kunst later vormt. Dat de manier van vormgeven besloten ligt in de streek waar hij opgroeit. In zijn kunst, die eerst na tegengestelde omzwervingen in werk en leven tot stand komt, is het polderlandschap en zijn vaders tuinbouwbedrijf te herkennen. Oud omsluit erin de weidsheid van de omgeving. De ruimte in een notendop.

Zijn werk kwam ik eerder tegen in Jubbega bij Kunstlokaal No.8 in een duo-tentoonstelling. De Vries geeft in zijn voorwoord van het oeuvreboek al een duidelijk zicht op kunst en kunstenaar. Maar ik vul dit hier aan met mijn ervaring met het beeldend werk van Simon Oud.

"Tijdens een eerste tentoonstelling in het kunstlokaal in Jubbega liet Simon Oud zijn “kavels” schakelen aan de contouren van tere huizen uit betonijzer van mede exposant Wieke Terpstra. De platte vlakken worden ruimtelijk, in beweging en tegenbeweging, en ogen als de grondvesten, het fundament, voor de blootgelegde kwetsbare binnenruimten. Dat was toen, in 2011. Nu, in 2015, laat het werk van Simon Oud zich uitstekend en misschien nog wel beter relateren aan dat van Ton van Kints.

Ogen Ouds driedimensionale composities nog steeds als de eerste frivole variaties op de kubus, ze ontstijgen ditmaal wel de gebogen vormen van dikke lappen grond. Die buigingen naar en in de ruimte bezitten nog wel de getoonde drones, maar het andere werk is een spel van vlak en lijn – allesbehalve recht toe recht aan. Uit zink en messing laat Oud zijn plastieken optrekken en neerzetten. De vormen bestaan onzichtbaar al in de ruimte, ongezien om door deze kunstenaar zichtbaar gemaakt te worden. De abstracte volumes zet hij neer om de gedachte ruimten. De regelmatige driehoeken, vierkanten en veelhoeken omsluiten onregelmatig inhouden. De vlakken samen gesmeed tot hoekige en scherp gerande maar aangenaam ogende objecten. Stalen diamanten hebben vele facetten en schitteren metaal dof. Geen edelmetaal derhalve, maar poogt dat wel te zijn.

In de vingers van Oud kan een kubus gaan dansen omdat de vlakken tegen elkaar schuren in een spontane houding. Dat regelmatige veelvlak wordt een onregelmatig platonisch lichaam waarin figuren zich spiegelen. Een mathematische kunstbeschouwing. Het spel van reflecteren, draaien en verschuiven maakt de vorm tot lastig in een enkele blik te vatten volume. Er langs en omheen gaand valt het licht in gewijzigde samenstelling langs de beeldvlakken. Zo blijven de plompe voorstellingen speels in houding en uitstraling. Het vormonderzoek van Oud kent daarbij geen zichtbare grenzen."

De rechtlijnigheid van de poldersloten die door de akkers trekken, de scheefgezakte bebouwing door hergebruik van materialen; het maakt al vroeg indruk op de jonge Simon. Hij zal deze elementen later gebruiken in zijn meetkundige objecten, zijn kijk op ruimtelijk werk. Vrijwel geen enkele lijn staat haaks op de ander, ieder vlak is nergens kantig. De samenstellingen ademen de tijd. En begrenzen de ruimte. Zowel in zichzelf als de plek waar het is neergezet of waar het hangt. De inspiratie, de aanzet voor de opzet, ligt in de omgeving maar ook in het gereedschap, de werktuigen en de voertuigen op het land. Deze oprijzende elementen zijn disharmonie in de landelijke compositie.

Het bedrijf van vader Oud, het telen van gewassen in kassen en op de volle grond, waar Simon al vroeg in zijn vrije uren van school aan het werk wordt gezet. Het polijsten van ploegijzer en eg-metaal biologeert hem, in zijn kunst later maakt hij van die handvaardigheid gebruik door de soldeerlijnen af te vlakken. De scherpte uit zijn werk te halen, de objecten uit hun verband.

Onderweg door het leven, op weg in stad en over land, heeft Simon Oud een scherp oog voor onbedoeld merkwaardige opstellingen en inrichtingen. Lukraak door mensen neergezet afgedankt materiaal of getrokken wegmarkeringen. Zijn cameralens staat er open voor. Het is grondstof voor zijn objecten. Maar daarnaast zijn de foto’s ook autonome beelden. Ze gaan mee in het boek en leggen een relatie met de ernaast afgebeelde objecten. Zo is de beeldtaal van Oud eenduidig. In zijn eigen werk en met het oog voor wat anderen van het straatbeeld maken. Niets wordt daarbij door Simon zelf geënsceneerd. Hij komt het aldus tegen, ziet het zo en legt het vast. Waar anderen aan voorbij lopen.

Zo kun je ook makkelijk aan de kunst van Oud voorbij gaan, omdat het eenvoudig in het leven past, er simpelweg bij hoort, onlosmakelijk. Dat is meteen ook de kracht van het werk. Uit het leven voortgekomen past het zich eraan aan. Het hoort er bij, automatisch. Het is de as waarom het wiel kan draaien. Niet zichtbaar of ongezien, maar toch een sterkte waardoor er beweging blijft.

De objecten ontstaan intuïtief. Oud maakt geen schetsen of modellen om de te beschouwen ruimte op voorhand in de vingers te krijgen. Hij stapelt de vlakken alsof ze op die manier in natuurlijke harmonie al aanwezig zijn. "Het beeld komt tot stand door het zoekend te bouwen en objectmatig van buiten naar binnen te werken", schrijft Alex de Vries onder meer in zijn voorwoord. "Hij vormt direct uit plaatmateriaal dat per beeld een andere weerstand biedt en daardoor tot een specifieke vorm leidt."

In het boek kan ik het werk van Simon Oud door de jaren van ontstaan volgen. De groei van zijn objecten van geposeerde onderdelen van gereedschap en elementen uit de omgeving tot ongedwongen platte volumes. Ruimten die geen inhoud hebben, slechts de sfeer een omtrek geven. De monumentale gedachte is versimpeld tot een vlak met enkel lengte en breedte. Het bepaalt de bewegingsvrijheid van de plek die het inneemt als geheel en de ruimte er omheen. Hij stelt daarmee dus niet het object centraal, maar de ruimte waarin het zich bevindt op dat moment. De Vries schrijft enkele alinea's verder: "Waar de foto's van Simon Oud een beeldend dagboek vormen, schragen de sculpturen die hij maakt (...) zijn denken."