#nguyenphiylan

Nguyên phi Ỷ Lan (Linh Nhân Hoàng thái hậu) là một trong những phụ nữ tài giỏi nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam, nổi tiếng với hai lần nhiếp chính thay vua trị nước thời nhà Lý. Công lao giúp vua trị nước của bà thể hiện qua các khía cạnh chính:

・Hai lần nhiếp chính ổn định quốc gia:

Lần 1 (1069): Khi vua Lý Thánh Tông đi đánh giặc ở phương Nam, bà được giao quyền điều hành triều chính. Lúc bấy giờ đất nước gặp hạn hán, mất mùa nhưng nhờ tài trị quốc của bà, nhân dân vẫn yên ổn, tạo niềm tin lớn cho vua ngoài chiến trận.

Lần 2 (1073): Khi vua Lý Nhân Tông lên ngôi khi mới 7 tuổi, bà với vai trò Hoàng thái hậu đã cùng Thái sư Lý Đạo Thành điều hành đất nước, đưa triều đại nhà Lý bước vào thời kỳ thịnh trị nhất.

・Cải cách tư pháp và xã hội: Bà nổi tiếng với lòng nhân ái, từng dùng tiền của kho triều đình để chuộc những cô gái nhà nghèo bị bán đi làm nô tỳ, sau đó gả họ cho những người đàn ông góa vợ. Bà cũng ban hành các bộ luật bảo vệ sức kéo nông nghiệp như cấm giết mổ trâu bò bừa bãi.

・Phát triển nông nghiệp và kinh tế: Xuất thân từ một cô gái hái dâu nuôi tằm, bà luôn coi trọng nông tang và thấu hiểu đời sống của nhân dân. Các chính sách của bà tập trung vào việc ổn định cuộc sống, giúp triều đình thoát khỏi các cuộc khủng hoảng lương thực.

・Đóng góp văn hóa, tôn giáo: Là người sùng đạo Phật, bà đã cho xây dựng hàng trăm ngôi chùa (như chùa Dạm, chùa Một Cột) và có nhiều đóng góp quan trọng trong việc truyền bá tư tưởng Phật giáo hòa hợp với tinh thần dân tộc.

Để trở thành người phụ nữ quyền lực nhất triều Lý, Nguyên phi Ỷ Lan đã phải vượt qua những "sóng gió" khốc liệt từ thân phận thường dân cho đến những cuộc đối đầu quyền lực chốn hậu cung:

・Rào cản thân phận "thôn nữ": Xuất thân từ một cô gái hái dâu, bà phải học cách thích nghi với lễ nghi cung đình nghiêm ngặt và vượt qua sự xem thường của giới quý tộc đương thời để khẳng định trí tuệ và bản lĩnh của mình.

・Áp lực sinh con nối dõi: Vua Lý Thánh Tông lúc bấy giờ đã gần 40 tuổi nhưng vẫn chưa có con trai nối dõi. Ông đã đi khắp các đền chùa để cầu tự. Khi vào cung, bà chịu áp lực lớn trong việc sinh hoàng tử cho vua Lý Thánh Tông. Nhờ sinh được Thái tử Càn Đức( tức vua Lý Nhân Tông sau này) , địa vị của bà mới được củng cố vững chắc, từ phu nhân trở thành Nguyên phi.

・Cuộc đối đầu với Thượng Dương Hoàng hậu: Đây là "sóng gió" lớn nhất sau khi vua Lý Thánh Tông băng hà. Ban đầu, bà chỉ được phong làm Thái phi, trong khi quyền nhiếp chính thuộc về Thượng Dương Hoàng hậu cùng Thái sư Lý Đạo Thành.

・Thảm án cung Thượng Dương: Để giành lại quyền nhiếp chính và bảo vệ ngôi báu cho con trai, Ỷ Lan đã can thiệp khiến vua Lý Nhân Tông ra lệnh giam lỏng và bức chết Thượng Dương Hoàng hậu cùng 72 cung nữ. Vụ án này là một "vết đen" gây tranh cãi nhưng cũng chính là bước ngoặt giúp bà thâu tóm toàn bộ quyền lực triều đình.

・Quản lý triều chính khi còn non trẻ: Bà phải vượt qua sự nghi ngại của triều thần để chứng minh năng lực điều hành đất nước, phối hợp với các đại thần như Lý Thường Kiệt để giữ vững bờ cõi trong những giai đoạn khó khăn nhất.

Sự hối hận về những việc đã làm trong cuộc chiến quyền lực được cho là lý do khiến bà dành nửa cuối cuộc đời để xây dựng hàng trăm ngôi chùa, làm việc thiện tích đức và được dân gian tôn vinh là "Quan Âm nữ".

Quần thể di tích Ỷ Lan nay thuộc xã Dương Xá, huyện Gia Lâm, Hà Nội chính là nơi tôn thờ và tưởng nhớ đến Nguyên phi Ỷ Lan (Linh Nhân Hoàng thái hậu).