#milingona

Princ Wied-i e dinte se, politika gjermane nuk kishte interesa direkte në Shqipëri, madje ajo ishte skeptike ndaj misionit të tij në Shqipëri. Jo vetëm Wilhelm-i II, por edhe politika gjermanee konsideronte situatën në të cilën do të gjendej Wied-i në Shqipëri aq të komplikuar dhe të vështirë, saqë në Reichstag (Parlament), pas zgjedhjes së Wied-it, si Princ i Shqipërisë, do të thuhej se “është më e rehatshme dhe e pranueshme të ulesh mbi një fole milingonash, sesa në fronin mbretëror shqiptar”.

Teknologjia padyshim pasqyron kulturën e përgjithshme të shoqërisë, ku është prodhuar. Teknologjia e inteligjencës artificiale që projekton krijimin përsëri të njeriut a mund të mendohet në mënyrë të pavarur nga kultura në të cilën ajo bën pjesë? Tashmë këto teknologji prodhohen edhe në shoqëri joperëndimore, siç është shembulli i Kinës. Bomba atomike, e cila nuk asgjëson vetëm ushtritë armike, por zhduk edhe njerëzit, bimët e gjallesat dhe shterpëron vendin ku është hedhur, për shkak të shkatërrimit që ajo shkakton a mund të mendohet në mënyrë të pavarur nga mentaliteti që e hodhi atë (bombën atomike) në Japoni? Kundrejt këtij konceptimi, perspektiva e Sulltan Sylejman Ligjvënësit (Kanuniu) mund të jepet si shembull tjetër i marrëdhënies teknologji-kulturë. Kanuniu ishte i shqetësuar se milingonat në oborret e pallatit të tij do të thanin pemët. Duke menduar se edhe milingonat kishin shpirt ai pyet kreun e çështjeve fetare (sheikh’ul islam) Ebussuud Efendiun me anë të një poezie: “A bëhet dëm nëse dëmton milingonën Kur milingona dëmton pemët?” Përgjigjja përsëri me poezi e Ebussuud Eefendiut është si një përgjigje e qartë e një marrëdhënieje tjetër teknologji-kulturë: “Kur nesër të shkojë në gjyq, Milingona e merr të drejtën që i takon nga Sylejmani”.

(S)hkrimtarët, me sa duket, në çdo shekull kanë pasur një zë të brendshëm, mbrojtës. Zëri i brendshëm u sugjeronte që edhe personazhi negativ nuk duhet të jetë kurrë, të paktën zakonisht, një lloj njeriu i rëndomtë në gradën më të padurueshme, njëfarë legeni, siç i thonë në shqip. Kështu që letërsia vetvetiu i jep njëfarë peshe ose kërkon t’i japë njëfarë peshe, ose atij i duket se duhet të ketë njëfarë peshe për të qenë i denjë për të hyrë në botën letrare, qoftë si personazh negativ. Kjo është shumë e vështirë për t’u studiuar dhe për t’u gjetur dhe shpeshherë studiuesit kanë kundërthënie me njëri-tjetrin. Në një bisedë të habitshme që ka mbetur e regjistruar midis Mandelshtamit dhe Pasternakut, në kohën kur të dy shiheshin me sy të keq nga regjimi sovjetik, kishin këtë merak: Mos ne merremi shumë me këtë Stalinin, që Mandelshtami e quante “maloku i Kremlinit” në një nga poezitë e tij me këtë njeri koti? Ata donin t’i sugjeronin njëri-tjetrit që ndoshta ai nuk ishte fare kot sepse ato nuk merreshin me kotnira. Është shumë delikat si shqetësim. Ata duan të sjellin disa çaste dinjitoze në jetën e Stalinit, që ta justifikojnë veten që janë marrë me një njeri me njëfarë peshe, për të thënë që nuk ishte fare një rronxho-bonxho, siç i themi ne. Donin t’i jepnin pak zemër vetes, që ne nuk merremi me milingona, me merimangë (...).

Mbase të përcjellësh gjithë mendimet që të vijnë në kokë, krijon rastin më të mirë, mundësinë për keqkuptime, apo ushqim për milingonat punëtore të internetit

…se qeveria është si ai hajvani i madh që shkon rrugës dhe i shkel marauzhgat me këmbë pa i vënë re.