Magnetiet van de Zandmotor
remedie
Mocht u onverhoopt last hebben van een chronisch gebrek aan levenskracht, liefde en/of een dito overschot aan negatieve emoties zoals angst, verdriet en woede, dan is er geen enkele reden tot paniek. Zelfs niet wanneer u en passant ook nog geteisterd wordt door: astma, bronchitis, trombose, neusbloedingen, nekpijn of spit. Zelfs wanneer al deze kwalen u tezamen het leven zuur maken hoeft u niet bij de pakken neer te zitten: de oplossing ligt namelijk voor het oprapen. Uit het zand van de Zandmotor, een kunstmatig stukje Nederland tussen Kijkduin en Monster, spoelen namelijk geregeld zware grijze stenen vrij. Stenen die zich naast hun aanzienlijke gewicht onderscheiden van andere stenen doordat ze magnetische zijn. En deze stenen zullen u helpen, althans als we de vele kristaltherapeuten op het wereldwijde web mogen geloven.
U hoeft het woord magnetiet maar in te typen in onverschillig welke browser en u wordt overspoeld met websites waarop de helende werking van dit ijzerhoudende mineraal in geuren en kleuren wordt beschreven. Buitengewoon interessant voor de wanhopige patiënt, maar totaal ontoereikend voor een geïnteresseerde verzamelaar die wat meer over het mineraal te weten wil komen, in het bijzonder hoe die stenen hier op het strand zijn beland. Dus ik zocht het uit!
Behoorlijk groot stuk magnetiet van de Zandmotor met daarop apatiet
Magnetiet in Nederland
Magnetiet (Fe3+2Fe2+O4. ) is een mineraal dat zeer algemeen voorkomt. Als component in magmatische, metamorfe en afzettingsgesteenten, maar ook in relatief zuivere vorm. Op sommige plaatsen vormt magnetiet lagen van gigantische omvang. In ons land is dat echter niet het geval. In ons land komt het mineraal eigenlijk alleen voor als zwerfsteen. Deze erratica zijn zeer waarschijnlijk tijdens het pleistoceen door gletsjers vanuit zweden, waar het mineraal veelvuldig voorkomt, naar Nederland getransporteerd. Ook kan het in ditzelfde tijdvak door de Eridanos, een voormalige rivier die vanuit het Baltische gebied naar Nederland stroomde, in ons land zijn afgezet. Sporadisch betreft het grotere stukken, maar in de regel kleine tot zeer kleine fragmenten. De meeste kans maak je wanneer je met een sterke magneet door ons strandzand gaat. De moeite waard om te proberen.
Dat de brokken magnetiet, die ik op de Zandmotor heb gevonden, hier op een natuurlijk wijze terecht zijn gekomen, lijkt mij gezien het bovenstaande zeer onwaarschijnlijk. Daar zijn ze te groot en te talrijk voor. Er moet een andere verklaring zijn. Een verklaring die naar het zich laat aanzien in de artificiële hoek gezocht moet worden.
Divers kleinere stukken magnetiet van de zandmotor.
IJzererts
Al vanaf de late prehistorie maakt men in Nederland ijzer. Aanvankelijk gebeurde dit met behulp van zogenaamde laagovens en gebruikte men het hier prima te winnen ijzeroer (limoniet) als erts. Doordat de vraag naar ijzer in de loop der eeuwen bleef stijgen, de laatste paar honderd jaar zelfs exponentieel, veranderde de manier van produceren en het gebruikte erts. De laagovens werden vervangen door hoogovens en het ijzeroer door hoogwaardige ijzerertsen als: hematiet, goethiet, magnetiet. Sinds 1918 wordt er in onze hoogovens gebruikt gemaakt van Zweeds ijzererts uit Kiruna. Dit erts bestaat uit een heel zuivere mix van magnetiet en apatiet. En laat een deel van het magnetiet dat ik heb opgeraapt nu ogenschijnlijk een dergelijke samenstelling hebben…
De kans is dus vrij groot dat de brokken magnetiet die op de Zandmotor gevonden kunnen worden afkomstig zijn uit zweden en ons land zijn ingekomen als ijzererts. Rest de vraag waarom ze op het strand liggen en niet op hun bestemming, de hoogovens, zijn terechtgekomen.
Een lange reis naar Nederland
Er vanuit gaande dat het inderdaad Kiruma-erts betreft, kunnen we het grootste deel van de reis die het op de zandmotor gevonden magnetiet heeft afgelegd reconstrueren. Te beginnen in de omgeving van Kiruma waar het gewonnen is in óf de hoofdmijn van Kiruna, Kirunavaara, óf een van de twee andere mijnen in de buurt daarvan: Luossavaara of Tuolluvaara. Van daaruit is het via de Ertsspoorlijn (een spoorlijn die van Luleå, een Zweeds plaatsje aan de Botnische Golf, via Kiruna naar Narvik, een stad met een ijsvrije haven in Noorwegen, loopt) zo goed als zeker naar Narvik vervoerd om vanaf daar verscheept te worden naar Nederland. Wat er voor de kust van Nederland gebeurt is, is echter raadselachtig. Is het mineraal overboord geslagen? Is het met schip en al naar de bodem gezonken? Of is het wel degelijk bij de hoogovens aangekomen maar van daaruit alsnog terecht gekomen in zee?
Een aannemelijkheid verklaring
Dat het betreffende magnetiet overboord is geslagen, lijkt erg onwaarschijnlijk. In tegenstelling tot de binnenvaart, waar veelal met open laadruimten gevaren wordt, moet de laadruimte, zo heb ik me laten informeren, bij zeevaart gesloten zijn. De bulkvaartschepen waarmee het erts vervoert word, zijn daarvoor uitgerust met grote stalen luiken. Kleine kans dat daar iets uitvalt.
Wat wel zou kunnen is dat er ergens in het verleden een schip met lading en al is vergaan, waardoor het erts op de bodem is gekomen. Dat klinkt misschien wat ver gezocht, maar dat is het mijns inziens niet. Er is namelijk een periode geweest waarbij de kans relatief goot was dat een bulkschip met ijzererts de haven niet haalde. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was ijzererts, het Zweedse in het bijzonder, een grondstof van cruciaal belang. Het was de oorlogvoerende partijen er alles aan gelegen het uit de handen van de vijand te houden. Het zou dus zomaar kunnen zijn dat ten tijden van de Tweede Wereldoorlog een Nederlands of Duits koopvaardijschip vol Zweeds erts voor de Zuid-Hollandse kust tot zinken is gebracht. Het probleem is echter dat ik daar geen bewijs voor heb kunnen vinden. Het enige dat ik weet, is dat er in de buurt van de zandwinplek van de motorzand ten tijden van de Tweede Wereldoorlog minsten vier koopvaardijschepen tot zinken zijn gebracht. Helaas is onbekend welke, waardoor het lastig te achterhalen is welke lading aan boord was.
Wat ook kan, is dat het erts wel degelijk de hoogovens heeft gehaald, maar daarna in zee is beland. Restproducten die bij de productie van ijzer en staal ontstaan, in de volksmond hoogovenslakken genoemd, worden namelijk voor diverse doeleinden gebruikt. Vooral in de wegenbouw, maar ook bij de aanleg van waterwerken. Het kan zijn dat de brokken magnetiet per abuis zijn terecht gekomen in een lading hoogovenslakken. En vervolgens bij de bouw van een waterwerk in zee. Nu kunt u denken, maar Brilmans voor de Zuid-Hollandse kust zijn toch geen waterwerken aangelegd. En dat klopt. Zeker niet op de plek waar het zand gewonnen is. Maar het feit is wel dat de Delftlandse kust van ’s-Gravenzande tot Kijkduin ligt bezaaid met hoogovenslakken.
Kortom
Hoe het magnetiet precies op de Zandmotor is terecht gekomen laat ik maar in het midden. Maar het grootste deel van het raadsel denk ik te hebben opgelost. Dat het magnetiet uit Zweden afkomstig is, dat durf ik gezien de samenstelling en het verhaal van de hoogovens wel aan. En mocht ik er toch helemaal naast zitten, dan was dit onderzoek weliswaar verspeelde energie, maar dat is geen punt: mijn levenskracht is namelijk tomeloos! De laatste tijd.
Magnetiet van dichtbij.
Bronnen
nemokennislink.nl - ijzer ijzererts en ijzer maken
nemokennislink.nl - de ijzerertsen van kiruna zweden
kijkeensomlaag.nl
Hoogovenslakken in de natuur wat nu
stichtingdeoosterschelde.nl
stichtingdeoosterschelde.nl
kiruna waar de grond iedere avond beeft
maritime heritage.com
