#komiek

2010: Mannen die rare vrouwen zijn

Op de televisie zag ik het zoveelste typetje voorbijkomen waarbij een man zich als vrouw had uitgedost. Het is vrijwel altijd een rare vrouw, want het moet komisch zijn. Ik vroeg mij af: wat is dat toch met al die professionele lolbroeken op de televisie dat ze zich voortdurend willen verkleden als vrouw? Heb ik zélf wel eens die behoefte gehad? Nee, de laatste keer dat ik het deed was tijdens het…

Het is vandaag precies 50 jaar geleden dat een van de pioniers van de stomme film overleed in een ziekenhuis in Los Angeles. Buster Keaton had pas enkele weken daarvoor te horen gekregen dat hij longkanker had, terwijl hij dacht dat het slechts om een bronchitis ging. Hij was de laatste dagen ontroostbaar geweest.

Zo eindigde een succesvol maar roerig leven van een geniale komiek, die op het scherm grote avonturen beleefde en ook privé veel meemaakte. Als hij aan het werk was hield hij daarbij altijd een uitgestreken uitdrukking op zijn gezicht, wat sterk bijdroeg aan de hilariteit van zijn films, en hem de bijnaam ‘The Great Stone Face’ opleverde. Tijdens zijn leven en na zijn dood op 70-jarige leeftijd kreeg Keaton vele eervolle vermeldingen, waaronder recent nog de officieuze prijs voor ‘greatest comedy of all time’.

Comedy werd Buster Keaton met de paplepel ingegoten. Zijn vader en moeder waren rondreizende vaudeville-artiesten, die samen met de beroemde Harry Houdini optraden. Tijdens een van die tournees werd Joseph Frank Keaton geboren, in een plaatsje in Kansas waar zijn moeder nu eenmaal toevallig van hem beviel. Naar eigen zeggen kreeg hij de bijnaam Buster van Houdini zelf: hij viel als peuter van een trap af, maar mankeerde niets en bleef stoïcijns onder de val. Houdini zou hebben gezegd “That was a great buster!” (een smak). De bijnaam was geboren.

Of dit waar is of niet maakt op zich niet veel uit, want Buster maakte er in zekere zin zijn beroep van om zo spectaculair mogelijk onderuit te gaan en in zo ingewikkeld mogelijke omstandigheden terecht te komen in het slapstickgenre. De bijnaam was daarmee meer dan toepasselijk. Als driejarige werd hij op het podium in een komische act door zijn ouders heen en weer geslingerd en zelfs in het publiek gegooid, maar "The Little Boy Who Can't Be Damaged" hield er niets aan over, en zijn ouders kregen evenmin een celstraf.

Keaton merkte dat het publiek het meest moest lachen als hij dat zelf niet deed, hoewel hij met moeite zijn lachen kon inhouden met zijn ouders op het podium. Hij leerde zichzelf aan een uitgestreken gezicht te houden, waarmee zijn handelsmerk een feit was.

Met zo’n opvoeding en zijn enorme aangeboren talent moest Keaton wel een succesvol komiek worden, zeker toen de stomme film in het begin van de 20e eeuw doorbrak. Deze films hadden het belangrijke voordeel dat Keatons expressieve gezicht (of juist expressieloze) in een film zonder geluid en spraak het werk moest doen, net als zijn lenige en handige lijf. En dat deden ze ook.

Ondanks twijfels over het nieuwe medium film ging Buster Keaton in februari 1917 toch in op een voorstel van zijn latere co-ster Roscoe Arbuckle, die hem zijn eerste filmrolletjes gaf. Hij speelde in een aantal korte films van Arbuckle tot 1920, waarin hij overigens wél lachte. In 1920 kreeg hij zijn eerste hoofdrollen, en zijn eigen productiemaatschappij. Andere acteurs lieten hun grappen of tuimelingen door zogenaamde ‘gag men’ uitdokteren, maar Keaton was bedenker van zijn eigen grappen en komische stunts. Zijn grappenmakers konden dus niet weggekocht worden: hij deed alles zelf.

In 1926 maakte Keaton zijn meesterwerk, de lange film The General. Deze film speelde zich af in de Amerikaanse Burgeroorlog. Keaton raakt betrokken in de strijd tussen het Noorden en het Zuiden, nadat hij als kluns in eerste instantie is afgewezen door een dame die hem niet heldhaftig genoeg vindt. Bovendien mag hij zich niet aanmelden omdat zijn baan als machinist te belangrijk is. Hij moet op een gegeven moment vluchten voor een groep soldaten, en dat doet hij per stoomtrein.

Wat volgt is een van de beste en grappigste achtervolgingsscènes in de filmgeschiedenis, spannend en hilarisch, met Keaton in een absolute hoofdrol. Het is echter niet alleen Keaton die een onnavolgbare choreografie laat zien zoals alleen de beste slapstick-acteurs of komieken dat kunnen, maar de locomotief en de wagons zélf worden in die scene onderdeel van de slapstick: een fantastische prestatie in de vroege dagen van de film. Hoe Keaton zich over de rijdende trein beweegt en de achtervolgers afschudt is weergaloos. en hij laat daarnaast ook zien echt te kunnen acteren.

Aan het einde van de film is er zelfs ook nog een gevechtscene: per ongeluk weet hij de troepen van het Noorden te verslaan als artillerist van het Zuiden. Hoewel de ‘Confederates’ in het echt door de ‘Union’ werden verslagen, kregen ze wraak in The General, de naam van de locomotief van Keaton, die op onnavolgbare wijze het Zuiden aan een komische overwinning helpt.

Gedurende de hele jaren ’20 maakte Keaton als acteur en later ook regisseur en producent de grootste films uit zijn carrière, die hem tot een icoon van Hollywood maakten, met The General als hoogtepunt. Maar na dit decennium trad bij Keaton het verval in, in de vorm van televisie en de gesproken film. Hij tekende bij MGM, maar kon zijn artistieke ei niet meer kwijt in de nieuwe omstandigheden en raakte aan de drank.

Na de jaren ’30 wist hij zich echter opnieuw uit te vinden, en speelde hij nog rollen in grote Hollywoodfilms-nieuwe stijl, zoals Sunset Boulevard uit 1950. In 1952 speelde hij in een productie van die andere grote held uit de stomme film, Charlie Chaplin. Ook speelde hij in meerdere televisieseries en musicals op Broadway.

Zijn grootste invloed op de cinema maakte hij echter in de jaren ’20. De Franse filmmaker Jacques Tati, die in de jaren ’60 grote successen beleefde, is sterk door Keaton beïnvloed. Hij heeft twee sterren op de Hollywood Walk of Fame en won een eretitel van de Academy in 1959. The General is volgens regisseur Orson Welles "the greatest comedy ever made, the greatest Civil War film ever made, and perhaps the greatest film ever made". Het rijdende circus: het is precies waar hij is grootgebracht.

Ik ben niet opgegroeid met cabaret en heb er als kind dan ook zeer weinig van meegekregen. Ik had van cabaret een beeld dat het vooral zo grof en asociaal mogelijk moest zijn. En eerlijk is eerlijk, het lijkt daar sommige cabaretiers, die te pas en te onpas vloeken over het podium smijten, ook echt om te gaan. Ik houd daar niet van, dus ik hield me er ver van. Maar dat het ook anders kan ontdekte ik later. Inmiddels heb ik een paar favorieten van wie ik weleens een stukje opzoek op YouTube als ik eens zin heb om lekker te lachen. Hieronder staat mijn lijstje van 5. Enjoy!

5. André van Duin (Adrianus Marinus Kyvon, 1947, Rotterdam)     André van Duin begon in 1964 met optreden en is daarmee de oudste      cabaretier uit mijn rijtje. Zijn sketches zijn misschien wat uit de tijd en soms     bijna te flauw om leuk te zijn, maar toch maakte hij ook veel wat ik echt     grappig vind en waar ik smakelijk om kan lachen. Wat ik ook erg leuk vind is     zijn optreden als Jan Wijdbeens bij André Rieu tijdens een van zijn     concerten: 

4. Alex Klaasen (Alexander Wilhelmus Johannes Klaasen, 1976 Oirschot)Alex      Klaasen is misschien wat minder bekend, maar een veelzijdig man. Hij kan     goed zingen en acteren en is in 1997 begonnen met optreden. Hoewel ik     Alex echt heel goed vind, is hij wel een beetje van het vloeken en zoals ik al     zei, daar hou ik niet van. Maar hij heeft hele grappige sketches en één van     mijn favorieten is het item 'lachtherapie'. Omdat ik zijn zangtalent fantastisch     vind en hier ook wil laten zien kies ik voor zijn optreden bij Paul de Leeuw,     waarin hij zowel een stukje zingt als een stukje uit het item 'Lachtherapie' laat     zien:

  3. Brigitte Kaandorp (Allegonda Maria Kaandorp, 1962, Haarlem)     Brigitte begon in 1983 met optreden en is dus ook allang niet meer nieuw     in cabaretland, maar ze is nog steeds actief (dat geldt overigens voor alle     cabaretiers uit dit lijstje) en ik vind dat ze hele leuke programma's heeft. Ik     vind haar liedje 'Ik heb een heel zwaar leven     (https://www.youtube.com/watch?v=JLNvBvJ-F00') ontzettend grappig en     waar ik ook erg om lachen kan is haar item 'ANWB-echtpaar': 

2 Jochem Myer (1977, Leiden)    Jochem Myer is een zeer veelzijdig man en is begonnen op te treden in 1998.    Behalve professioneel grappenmaker is hij ook musicus, presentator,    acteur en een briljant imitator. Hij zet zijn talenten in voor méér dan alleen voor    zijn eigen theatershows (waarmee ik niet af wil doen aan dat andere    cabaretiers zo ook hun medewerking verlenen aan goede doelen en    dergelijke). Zo heeft Jochem de rol van Pietje Paniek op zich genomen en zet    hij zich met ongeremde energie in voor Stichting Energy4all, die zich inzet    voor kinderen met stofwisselingsziekten en die dus, zoals Jochem dat zegt,    moeten leven met een halve batterij. Jochems batterij lijkt, buiten een periode    van ernstige ziekte om, wel altijd voor 200% vol te zijn. En die hoeveelheid    energie typeert hem ook. Ik vind het prachtig om te zien wat hij daarmee doet,    maar zijn puurheid in wat hij doet is misschien nog wel het mooiste. Dat valt te    zien in dit filmpje, waarin hij een liefje ten gehore wil brengen, maar het lukt    niet gelijk helemaal zoals de bedoeling was:

1. Herman Finkers (Hermenegildus Felix Victor Maria Finkers, 1954, Almelo     Herman is een one and only, en onderscheidt zich alleen al door zijn accent     van de anderen. Herman begon in 1979 met optreden en heeft wegens     ernstige ziekte van 2000 - 2004 niet opgetreden, maar is daarna opnieuw de     planken opgegaan. Eigenlijk heb ik Hermans werk leren kennen en     waarderen via mijn man. Wij hebben enkele CD's van hem die we graag     draaien als we een poos in de auto onderweg zijn van A naar B. Buiten zijn      grappenmakers talent om is Herman Finkers een ontzettend wijs man     van wie je veel kunt leren (en dat geldt overigens ook voor veel andere     cabaretiers). Herman Finkers heeft veel leuke items. Een voorbeeld     daarvan is deze:     

Recensie: Ouders… zo voed je ze op, Pete Johnson

Ouders… zo voed je ze op. Dat klinkt als een droom voor de meeste kinderen. Gelukkig zal het bij de meeste kinderen niet zo erg zijn als bij Louis. Zijn ouders laten zich namelijk nogal intimideren door de grootspraak van andere ouders. ‘ Mijn kind is de beste in rekenen’, ‘ mijn kind spreekt drie talen’ en ga zo maar door. Maar ja, de ouders van Luis hebben een standaard kind, dat soms wel eens…