#gotlieb

—της Stucano Closer—

«Προσοχή! Κάποια από τα εκθέματα ενδέχεται να προσβάλουν τα αισθήματα ορισμένων επισκεπτών», προειδοποιούσε πριν από δέκα χρόνια (2004) μια επιγραφή στην είσοδο του Κέντρου Ζορζ Πομπιντού σε έκθεση έργων του Jean-Marc Reiser.

Δικαίως, βέβαια. Ο ταλαντούχος σκιτσογράφος που είχε γεννηθεί τον Απρίλη του 1941 στη Réhon της Γαλλίας είχε ήδη καταφέρει με το δηλητηριώδες και καυστικό σκίτσο του να θίγει τα αισθήματα των αναγνωστών του, ιδίως των πιο politically correct, για κάμποσα χρόνια. Όχι όσα θα θέλαμε βέβαια όλοι εμείς που τον γνωρίσαμε και τον λατρέψαμε μέσα από τις σελίδες της Βαβέλ και του Παρά Πέντε τη δεκαετία του ’80· πέθανε νέος, σε ηλικία μόλις 42 ετών, στις 5 Νοεμβρίου 1983, από καρκίνο των οστών, στο Παρίσι. Ο θάνατός του προκάλεσε τέτοιο κύμα πένθους στη Γαλλία, που λέγεται ότι συγκρινόταν μόνο με τη θλίψη για το θάνατο του Σαρτρ.

Μόλις 19 ετών, ιδρύει μαζί με τους Fred και François Cavanna το περιοδικό Hara-Kiri, τη «βίβλο» του γαλλικού underground. Τόσο underground, που το 1970 το Υπουργείο εσωτερικών της Γαλλίας απαγόρευσε οριστικά την κυκλοφορία του (είχαν προηγηθεί και άλλες, προσωρινές, απαγορεύσεις το 1961 και το 1966), επειδή ο Reiser χλεύαζε τον άρτι εκδημήσαντα πρόεδρο Ντε Γκωλ.

Ο Reiser όμως ήταν ασταμάτητος. Τη δεκαετία του ’70 συνεργάστηκε με το εβδομαδιαίο περιοδικό Pilote, όπου εμφανίζονταν και άλλες πασίγνωστες (και επίσης δηλητηριώδεις) πένες, όπως ο Gotlieb, ο Alexis κι ο Mandryka, αλλά και με το Charlie Mensuel, το Metal Hurlant και το L’Echo des Savanes. Το 1978 κέρδισε το Grand Prix de la ville d’Angoulême, το μεγάλο βραβείο που δίνεται στο φεστιβάλ κόμιξ της d’Angoulême σε έναν καλλιτέχνη για το σύνολο του έργου του. Στις αρχές της δεκαετίας του ’80, ξεκινά συνεργασία με το Le Nouvel Observateur, που όμως δεν ήταν γραφτό να διαρκέσει πολύ: ένας ξαφνικός πόνος στο πόδι τον έστειλε στο γιατρό. Η διάγνωση ήταν καρκίνος.

Τέκνο του Μάη του ’68, πιστός σε ριζοσπαστικές ιδέες, ο Reiser είχε κατηγορηθεί ουκ ολίγες φορές για μισανθρωπισμό. Ήταν επίσης το κόκκινο πανί για το φεμινιστικό κίνημα, που τον θεωρούσε έναν άξεστο μισογύνη και πορνογράφο. Η αλήθεια είναι ότι ο Reiser δεν χαρίστηκε καθόλου, ποτέ, σε κανέναν. Με το απόλυτα ελλειπτικό του σκίτσο, κατάφερνε να υποσκάπτει όλα τα κλισέ σχετικά με την ανθρώπινη φύση, αποκαλύπτοντας επίμονα την ποταπή όψη της, μουτζουρώνοντας κάθε επίφαση καθωσπρεπισμού. Η χαρακτηριστικότερη ίσως φιγούρα του, το «Μεγάλο Ρεμάλι», προκαλεί τους «κανονικούς ανθρώπους» γύρω του και ταυτόχρονα αυτοσαρκάζεται ανελέητα. Είναι αδύνατο να μην τον συμπαθήσεις. Και συμπαθώντας αυτόν, εξαναγκάζεσαι, χωρίς να το συνειδητοποιείς, να συμπαθήσεις (να λυπηθείς, να συμπονέσεις) τελικά και την άθλια ανθρωπίλα του. Για όσους τον διαβάζαμε (και σε κάθε καινούργιο τεύχος αναζητούσαμε πρώτα τις δικές του σελίδες), θα πρέπει να είναι αξέχαστη η στιγμή που αντικρίσαμε την αυτοκτονία του Μεγάλου Ρεμαλιού. Ήταν σχεδόν σαν να μαθαίναμε πως αυτοκτόνησε ένας δικός μας άνθρωπος.

Όσο για τον υποτιθέμενο μισογυνισμό του, μια από τις γνωστότερες δηλώσεις του ήταν η εξής: «Η επιμονή των γυναικών να είναι ίσες με τους άνδρες φανερώνει τρομερό έλειμμα φιλοδοξίας εκ μέρους τους». Τέλος, κατόπιν όλων αυτών, ίσως δεν αποτελεί και μεγάλη έκπληξη ότι ήταν ιδιαίτερα φιλόζωος: «Υποφέρω όταν τα ζώα σφάζονται από τους χασάπηδες», είχε πει χαρακτηριστικά.

Εκτός από το Μεγάλο Ρεμάλι, το πενάκι αυτού του επαναστάτη-δημιουργού μάς χάρισε και άλλους ανεπανάληπτους χαρακτήρες: τη Ζανίν, το παιδί με τα πεταχτά κόκκινα αφτιά, το παιδί του αλκοολικού. Μελαγχολικό, πικρό, δηλητηριώδες χιούμορ που δεν αφήνει τίποτα όρθιο στο πέρασμά του.

Ο τάφος του έχει σχήμα μελανοδοχείου. Τι ωραία ιδέα.

* * *

Εδώ άλλες επετειακές αναρτήσεις από το dim/art

Το dim/art στο Facebook