#expoplu

If you’re in Nijmegen this week (8-11 sept 2016), you’re welcome to visit my show at Expoplu, van Oldenbarneveltstraat 63-A 6512 AT Nijmegen, Netherlands.

The expo is featuring the work of Mark Retera, maker of the comic “Dirkjan” and my illustration work, including sketches, marker doodles and roughs that never left my studio before!

This photo is made during my presentation Sunday 29 June 2014 at Expoplu in Nijmegen where I shared my experiences of the realization process of 24/7_Trojan. 

Read the text of my presentation here:

Foto gemaakt 7 juni 2014 door Hristina Tasheva, Curator Stijn Van Dorpe in discussie met Edwin Stolk in het parkje op het Keizer Karelplein.

'Het Keizer Karelplein omarmen'

Dag Edwin,

Ik neem eindelijk even de tijd om in een korte reflectie iets over je werk te schrijven. Vooreerst wil ik je bedanken voor je mooie en intensieve bijdrage aan het project 'de kracht van een manier van denken heeft bovenal te maken met haar vermogen zich te verplaatsen', onderdeel 'subject'.

Ik herinner me dat we tijdens onze eerste ontmoeting in Nijmegen de dwarsstraten van het Keizer Karel plein dienden over te steken. Je attendeerde me toen op de vreemde fascinatie die het plein bij je los maakte en op de potentiële betekenislagen die ermee verbonden konden worden. Later nadat je me reeds in grote lijnen over je plannen ingelicht had, bezorgde je me een project voorstel waarin je op heel duidelijke en toch verassende wijze verschillende elementen die het werk vormgeven liet samenkomen. De kern van het gebeuren leek voor mij steeds het tot stilstand brengen van de oneindige stroom van wagens, die onophoudelijk tegen wijzerzin in rond het Keizer Karelplein cirkelen. Relevante en speelse verwijzingen naar andere werelden, bijvoorbeeld deze van hackers en de klassieke mythologie werden o.a. via de titel (24/7_Trojan) gekoppeld aan deze niet aflatende verkeersstroom en verbeeldden de mogelijkheid tot verzet van binnenuit tegen de economische logica die uitgaat van deze onophoudelijke voortgang. De verplaatsingen die plaatsvinden en in goede banen dienen geleid te worden, hebben alles te maken met de voortdurende eis van 'de economie' of misschien eerder met de keuze van zowat elk politiek beleid om deze economie als onaantastbare richtinggever te laten bepalen. Het lijkt ondenkbaar deze mobiliteit stil te leggen. Het was dan ook geen verrassing dat de toestemming die je vroeg aan de gemeente leidde tot een volmondige weigering.

Deze weigering verlegde meteen ook de focus naar wat gevangen zat binnen deze verkeersstroom, het parkje. Van in het begin was dit een belangrijk element, maar nu werd de centrale vraagstelling de functionaliteit voor de burger van deze groene oase'. Via je blog werden oude documenten over het parkje opgediept, en mensen werden aangemoedigd hun ervaringen, ideeën en meningen te delen. Kinderen werden via samenwerkingen met enkele scholen door middel van workshops betrokken bij je project en creëerden materiaal dat zowel vragen opriep als materiaal waarin voorstellen tot al dan niet realistische veranderingen werden aanbracht. De lezingen op het pleintje tijdens de eerste inleidende fase waren dan weer breder, en reflecteerden op ruime contexten die verband hielden met zowel kunst, ruimtelijke ordening en verzet. Maar ergens bleef alles nu veilig overschouwend en volledig in de lijn van het toelaatbare, van wat door overheden zelfs aangemoedigd wordt. Omdat de gemeente als het ware de angel uit het project gehaald had, kleurde het project binnen haar krijtlijnen, een beetje ongevaarlijk dus. Het aanbrengen van je beginselverklaring op een wand van de tentoonstelling en het aankondigen van een nieuwe datum voor de actie in de toekomst, was dan ook een heel intelligente ingreep. Het bracht op zijn minst op symbolische wijze de spanning terug in het project, door de speelse maar ongehoorzame actie van binnenuit terug in het spel te brengen.

Een opvallend gegeven voor mij is echter dat je in de muurtekst nog steeds het Keizer Karelplein zelf centraal stelt. Het gaat nog steeds over een keuze voor of tegen deze ongewone plek. Zelf lees ik het potentieel van '24/7_Trojan'  toch vooral in de directe relatie en wisselwerking tussen de verkeersstroom rond het plein en de eigenheid van het parkje zelf en dus niet in een keuze voor of tegen. Omdat te verduidelijken, ik ben namelijk tegen een wijziging van het park maar absoluut voor het tijdelijk lamleggen van de rotonde. Net in deze combinatie ligt in mijn interpretatie de kern van je werk. Het kan namelijk op een significante wijze 'verzet' als een beeld zichtbaar maken. Geen verzet tegen het pleintje natuurlijk, maar tegen wat veel belangrijker is, en ik smijt het hier allemaal even op een hoop, tegen onze allesoverheersende kapitalistische neoliberale consumptiemaatschappij. Een poëtische maar tegelijk reële verzetsdaad, omdat hij enkel kan slagen indien gedragen door vele participanten. De rol van het binnengesloten plein ontplooit in relatie hiermee net haar spanning. Want wanneer dus deze onophoudelijke stroom van wagens, mensen op weg van huis naar werk of omgekeerd of mensen op weg om te gaan kopen in het commercieel centrum van Nijmegen, wanneer deze stroom voor even stilvalt en er daardoor even een aarzeling komt in het radarwerk van de allesoverheersende logica van de economie, kunnen we tijdelijk probleemloos de oversteek maken naar het pleintje. Wat dan bereikt kan worden namelijk het park zie ik als de ware bondgenoot van de kunst. Het is een plek, die door haar absurde onbruikbaarheid, net buiten de logica van de economie valt. Ze is onpraktisch en heeft een zekere overbodigheid. Ze stelt haar als een restruimte wat nutteloos buiten de gestructureerde gang van zaken. Het is natuurlijk niet toevallig dat uitgeslotenen van de maatschappij hier een onderkomen zoeken, of dat dronken mensen hier hun roes komen uitslapen. De plek ademt gewoonweg marginaliteit. Het is de plek van degenen die zich niet willen of kunnen conformeren aan de structurele logica van onze maatschappij. Het is een plaats waar het anders zijn een onderkomen lijkt te vinden. En raakt deze gedachte niet aan één van de belangrijke speerpunten van de kunst, het affirmeren van verschil. Dat het plein meermaals het toneel was voor protestacties van bepaalde groepen lijkt me significant. Dus met een naïef beeld gesteld, het blokkeren van de stroom auto's en dus het tijdelijk stilzetten van de economische logica, leidt ons naar een andere plek, deze van de kunst.

Vandaar ligt voor mij dan ook het grootste potentieel van je project nog steeds in deze symbiose en afhankelijkheid van wereld en kunst. Van de onophoudelijke verkeersstroom als teken van onze hedendaagse samenleving en symbool van macht en het symptoom ervan, het afgesneden pleintje en de mogelijkheden die deze vreemde, afwijkende, excentrieke plek ons biedt. Want zou het toegankelijk maken van het plein, en het dus controleerbaar maken, het niet net veroordelen tot een status quo. Het pleintje symboliseert voor mij de blijvende mogelijkheid in het maken van verschil. Ik zie het als een noodzakelijke plaats in het stedelijk weefsel voor verzet en anarchie. Maar het kan maar bestaan in relatie tot het conformistische wat het omsluit. In een ideale wereld is kunst totaal overbodig omdat het leven zelf kunst geworden is. Zolang we deze utopie niet bereikt hebben heeft de kunst in haar vreemdheid een politieke rol te vervullen. 

Photo, work by Etienne Boulanger, Single Room Hotel 2007 - 2008

[NL] 29 juni om 15.00 uur Finissage van de tentoonstelling Subject & gesprek over de rol van kunst in de publieke ruimte. (voertaal Engels) Presentaties over het werk van kunstenaar Etienne Boulanger door Mathilde Sauzet van het Franse curatoren collectief Les commissaires anonymes ( http://www.lescommissairesanonymes.fr/ ) , door Gerard Koek (http://www.gerardkoek.com/ )  over de totstandkoming van het permanente lichtwerk op de Castella toren te Nijmegen 'to B' en door Edwin Stolk over zijn project 24/7_Trojan ( http://www.edwinstolk.nl/247365_dutch.html ).  Na deze presentaties volgt een gesprek over de rol van hedendaagse kunst in de publieke ruimte en haar relatie met de politiek. Hieraan zullen Cilia Daemen van Groen Links, Kristie Lamers van D66 en Patrick Huliselan van de VVD deelnemen. Het gesprek wordt gemodereerd door Kunstcriticus van het NRC Lucette ter Borg.

Tentoonstelling is open t/m 29 juni 2014 op donderdag en vrijdag van 16:00 – 20:00 uur en op zaterdag en zondag van 13:00 – 17:00 uur.

Locatie:

Van Oldenbarneveltstraat 63 a 6512 AT Nijmegen

http://expoplu.nl/

[ENG] 29 June 3 pm Finissage from the exhibition Subject: Presentations & Discussion about the role of art in public space. (language English) Presentations about the works by Etienne Boulanger by Mathilde Sauzet from the French curator collective Les commissaires anonymes (http://www.lescommissairesanonymes.fr/ ), by the artist Gerard Koek (http://www.gerardkoek.com/  )  about the realization of the permanent light sculpture on the Castella tower in Nijmegen ‘to B’ and Edwin Stolk about the project 24/7_Trojan (http://www.edwinstolk.nl/247365.html ).  After these presentations follows a discussion on art in public space. Local politicians Cilia Daemen for the Green Left party, Kristie Lamers from D66 and Patrick Huliselan form VVD will join the discussion. Moderator for this discussion is Lucette ter Borg, art critic for NRC Handelsblad.

Opening hours Exhibition till 29 June 2014, Thursday and Friday from 4pm – 8pm and Saturday and Sunday from 1pm – 5pm

Location:

Van Oldenbarneveltstraat 63 a 6512 AT Nijmegen, The Netherlands

Over het ruiterstandbeeld van Karel de Grote in Nijmegen

Lezing door Feico Hoekstra, gehouden op zaterdag 14 juni 2014 op het Keizer Karelplein in Nijmegen

Precies twintig jaar geleden studeerde ik in Nijmegen af als kunsthistoricus. Ik moet eerlijk bekennen dat het beeld van Karel de Grote mij toen nooit is opgevallen. Ik moet het wel gezien hebben, dan kan haast niet anders, maar ik heb er geen enkele herinnering aan. Het beeld van Bisschop Hamer, aan de overkant, gemaakt door Bart van Hove, kan ik mij ook niet herinneren. Het ruiterbeeld van Jo Uiterwaal, dat niet zover hier vandaan hoog boven het station uittorent, kan ik me wél herinneren uit mijn studietijd, al had ik toen geen idee wie de maker was. Dat beelden in de openbare ruimte vaak ongezien worden voorbijgelopen, zelfs door (aspirant) kunsthistorici als ik, komt volgens mij omdat een beeld zich in dezelfde ruimte als de kijker bevindt. In tegenstelling tot een schilderij creëert een beeld geen eigen ruimte, die je afzondert van de werkelijkheid om je heen. Het geeft geen illusie van een andere wereld. Een beeld is gewoon een van de vele dingen in je omgeving en omdat het stilstaat en geen geluid maakt, en vaak ook nog een beetje onbestemd van kleur is, verliest een beeld al gauw de strijd om de aandacht. Dat beeld van Uiterwaal bij het station valt alleen maar op omdat het daarboven geen concurrentie heeft van andere dingen. De drie figuren op het straatniveau, die er bij horen, kent bijna niemand, want die zie je in alle drukte over het hoofd.

Bij het beeld van Karel de Grote heb je ook nog te maken met het feit dat je er als kijker nauwelijks dichtbij kunt komen. Om het goed te zien, moet je het plein oversteken en dat is zelfs met de auto al een hele opgave, weet ik uit eigen ervaring. Ik ken mensen die vanaf de Sint-Annastraat of de Oranjesingel een woonwijk induiken en dan binnendoor rijden, om in godsnaam maar niet dat plein op te hoeven. Vanuit de auto zou je in theorie trouwens het beste zicht op het beeld moeten hebben, omdat je er omheen rijdt en het dus van alle kanten kunt zien. Maar de bomen hier in het parkje, die sinds de onthulling van het beeld in 1962 al weer veel groter zijn geworden, helpen niet echt om het beeld optimaal te laten uitkomen. Toen het plein werd aangelegd, eind 19de eeuw, was het allemaal heel anders. Het verkeer stelde vergeleken met nu zo goed als niks voor en het plein was vooral bedoeld om te pronken. Lichtend voorbeeld was het Place de l’Étoile in Parijs, waar de Arc-de-Triomphe staat en dat tegenwoordig Place Charles de Gaulle heet. Net als dat plein is ook het Keizer Karelplein door de jaren heen veranderd van een pronkstuk tot een probleem.

Op internet kun je een filmfragment bekijken van de onthulling van het beeld in de zomer van 1962. Op de achtergrond zie je het verkeer langsrijden. Oversteken moet toen ook al geen sinecure zijn geweest. Het oorspronkelijke plan van de VVV Nijmegen voor een beeld van Karel de Grote op deze locatie dateert van 1930 en je kunt wel stellen dat in de ruim dertig jaar tussen plan en realisatie, en daarna in de ruim vijftig jaar sinds de onthulling, zowel de representatieve als de recreatieve functie van het park vrijwel teniet is gedaan. Er op een mooie dag even naar toe wandelen en rustig op een bankje gaan zitten, is er niet meer bij. Toch is het park, toen in 1962, volledig gehandhaafd en met de plaatsing van het beeld van Karel de Grote zelfs nog benadrukt als een betekenisvolle plek. Het heeft haast iets provocerends om de mensen hier aan de ene kant als het ware naar toe te lokken en aan de andere kant een drempel voor ze op te werpen waar je alleen met gevaar voor eigen leven overheen kunt. In Parijs hebben ze een voetgangerstunnel aangelegd om heelhuids bij de Arc-de-Triomphe te kunnen komen, maar zoiets zie ik in Nijmegen niet gauw gebeuren. Het toenemende verkeer heeft het plezier van zo’n parkje eigenlijk ook wel ontnomen. Ik denk dat er maar weinig mensen zijn die gezellig vanaf het plein naar de auto’s gaan zitten kijken.

(Foto van Hristina Tasheva, ruiterbeeld Keizer Karel gemaakt door kunstenaar Albert Termote 1887 – 1978)

Het standbeeld van Karel de Grote is gemaakt door Albert Termote. Hij kreeg de opdracht ergens eind jaren vijftig en in 1960 was het zover dat hij het beeld kon laten gieten bij de firma Binder in Haarlem, toen een van de belangrijkste bronsgieters van Nederland. Termote was afkomstig uit België. Hij werd geboren in 1887 en opgeleid tot beeldhouwer aan de kunstacademie van Gent, waar onder anderen George Minne zijn leraar was. Toen in 1914 de Eerste Wereldoorlog uitbrak, vluchtte Termote naar Engeland en niet veel later naar Nederland. In Amsterdam studeerde hij verder bij professor Jan Bronner aan de Rijksakademie. De Nederlandse beeldhouwkunst in die tijd was een heel andere beeldhouwkunst dan die in België. In Nederland ging het vooral om bouwbeeldhouwkunst, oftewel beelden aan gebouwen. Het was de tijd van de Beurs van Berlage en het Scheepvaarthuis, twee prestigeprojecten in Amsterdam waarbij de beeldhouwkunst helemaal geïntegreerd is in de architectuur, zoals vroeger bij gotische kathedralen. Ook Termote zou zich na zijn opleiding bezighouden met bouwbeeldhouwkunst, maar daarnaast maakte hij vrijstaande werken. Gaandeweg groeide hij uit tot een echte ruiterspecialist. In de openbare ruimte van Nederland zijn in totaal vier ruiterstandbeelden van zijn hand geplaatst. Behalve het beeld van Karel de Grote zijn dat de beelden van de heiligen Willibrordus (1942) en Martinus (1948) in Utrecht, en van de Romeinse veldheer Gnaius Domitius Corbulo (1962) in Termote’s woonplaats Voorburg.

Alle ruiterstandbeelden die er bestaan, kun je grofweg indelen tussen ruiters op een paard dat stilstaat of rustig stapt en ruiters op een paard dat steigert. Het beeld van Karel de Grote is het enige ruiterstandbeeld van Termote met een steigerend paard. De overige drie beelden hebben een heel andere uitstraling. Prototype is het Romeinse ruiterstandbeeld van Marcus Aurelius op het Capitool in Rome, dat sinds de renaissance in heel Europa navolging vond. De beelden benadrukken de onaantastbaarheid van de macht, of die nou van God zelf kwam, zoals bij de heiligen, of van de Keizer in Rome, die ook een goddelijke status werd toegedicht. Deze ruiters zitten erbij alsof hen helemaal niks kan overkomen, alsof ze alles onder controle hebben. Ze wekken vertrouwen. Dat laatste kun je van onze Keizer Karel niet zeggen. Hij is volop in actie en straalt agressie uit. Het is kennelijk de bedoeling dat je een beetje bang van hem wordt. De woeste blik boven dito baard, het opvallend grote zwaard en natuurlijk dat steigerende paard en niet te vergeten de kolossale afmetingen van het beeld – alles is erop gericht om indruk te maken en te intimideren.

Op zich is de keuze voor zo’n vechtlustige Karel de Grote niet logisch, zeker niet gezien zijn huidige reputatie als oervader van een Verenigd Europa en als degene die het onderwijssysteem heeft hervormd. Daarbij past eerder het beeld van een strenge maar wijze en vredelievende man en zo wordt hij eigenlijk ook altijd afgebeeld. Het ruiterbeeld van Termote is de uitzondering. Voorlopers in Nederland van dergelijke iconen van vechtlust zijn er niet. Daarvoor moet je naar het buitenland: ruiterbeelden van Peter de Grote, Lodewijk XIV en andere grootvorsten. Dat brengt ons bij een ander aspect van het beeld in Nijmegen, of zelfs een aspect van de Nederlandse beeldhouwkunst in zijn algemeenheid, namelijk het feit dat Nederland tot halverwege de 19de eeuw überhaupt geen traditie van standbeelden had. Het standbeeld van Erasmus in Rotterdam uit 1622, gemaakt door Hendrik de Keyser, was meer dan drie eeuwen lang het enige openbare standbeeld van betekenis in Nederland en dan dus niet van een politiek leider of militair, maar nota bene van een denker. Nederlanders hebben het kennelijk niet zo op standbeelden en al helemaal niet van mensen die willen laten zien dat ze de baas zijn. Veelzeggend is het feit dat het eerste grote standbeeld sinds Erasmus niet gemaakt werd door een Nederlander maar door een landgenoot en voorganger van Albert Termote, namelijk Louis Royer. Het betreft het beeld van Michiel de Ruyter in Vlissingen uit 1841. Al even opvallend is dat dit beeld De Ruyter niet als een onoverwinnelijke zeeheld laat zien, maar als een kalm en wijs bestuurder.

Het eerste officiële ruiterbeeld in Nederland is het beeld van Willem van Oranje bij Paleis Noordeinde in Den Haag, in 1845 gemaakt door Emilien de Nieuwerkerke, weliswaar van Nederlandse afkomst maar wonend en werkend in Frankrijk. Daar vlakbij, voor de entree van het Binnenhof, staat het ruiterbeeld van Willem II uit 1924 door Antonin Mercié, een geboren Fransman. Dan heb je ook nog het ruiterbeeld in Breda van koning-stadhouder Willem III, in 1921 gemaakt door Toon Dupuis, een geboren Belg. Deze ruiterbeelden laten net als drie van de vier ruiterbeelden van Termote zelf allemaal het Marcus Aurelius-type zien, met een paard dat rustig stapt en een ruiter die rustig om zich heen kijkt. Het beeld van Termote in Nijmegen is dus een breuk met de traditie, die hem overigens door een Nederlandse collega werd ingegeven. Zoals gezegd stamt het oorspronkelijke plan voor een beeld van Karel de Grote uit 1930. De plaatselijke VVV wilde Nijmegen en haar inwoners vanwege de viering van 700 jaar stadsrechten een beeld van de keizer cadeau doen en had beeldhouwer Jac Maris uit Heumen gevraagd een schetsmodel te maken. Maris kwam toen met een ruiterbeeld waarbij Karel de Grote op een steigerend paard zit. Maar dit model stuitte op groot verzet van de Nijmegenaren, die het in ingezonden stukken in de krant onder meer hadden over “een steigerend trekpaard met daarop een arrogant mannetje”, waarna de plannen van de VVV in de koelkast werden gezet.

Voorgaande onderstreept nog eens dat Nederlanders niet houden van beelden van machthebbers en trouwens ook dat Karel de Grote niet altijd zo populair is geweest in Nijmegen als nu het geval is. Des te opmerkelijker dat het beeld van Albert Termote van dertig jaar later helemaal voldoet aan die beschrijving van “een steigerend trekpaard met een arrogant mannetje”. Je zou haast denken dat het beeld zo is weggestopt achter bomen en een cordon van voortrazend verkeer om het te beschermen tegen hordes iconoclastische Nijmegenaren. Daarmee worden ook dat steigerende paard en die vechtlustige houding van Karel de Grote ineens een stuk begrijpelijker.

(for English translation scroll down)

Foto: 24/7_Trojan, Expoplu, Nijmegen, 13 -29 Juni 2014. ( foto groot )

24/7_Trojan, een visueel referendum over de houdbaarheid van het keizer karelplein in Nijmegen werd door de gemeente Nijmegen verboden.  De nieuwe gemeenteraad in Nijmegen schrijft in het coalitieakkoord 2014 – 2018 onder punt 4: We streven naar een waardering van de openbare ruimte door onze bewoners met minimaal een rapportcijfer 7. Nergens staat hoe ze dit cijfer aan de bewoners gaan vragen en voor welke ruimte.  Op 29 juni om 15.00 uur is er bij Expoplu een discussie over de rol van kunst in de publieke ruimte. Terwijl de oude wethouder cultuur (D66 ) op vakantie is, heeft de nieuwe wethouder cultuur van de SP andere plannen voor die dag. Mijn vraag om vervanging is tot op heden niet beantwoord.  De lokale pers wil de tentoonstelling wel aankondigen maar lijkt tot nu toe niet geïnteresseerd in een inhoudelijke discussie over hedendaagse beeldvorming. Voor de nationale pers lijkt Nijmegen tot dusver een te grote afstand om te overbruggen.  24/7_Trojan is onderdeel van de tentoonstelling Subject ("De kracht van een manier van denken heeft bovenal te maken met haar vermogen zich te verplaatsen." Jaques Rancière) te zien t/m 29 juni 2014 en samengesteld door curator Stijn Van Dorpe. De tentoonstelling is open op donderdag en vrijdag van 16:00 – 20:00 uur en op zaterdag en zondag van 13:00 – 17:00 uur.  Relevante links: http://expoplu.nl/ http://www.edwinstolk.nl/247365_dutch.html http://247driveby.tumblr.com/post/85712391658/wat-voor-cijfer-geeft-u-het-keizer-karelplein  Facebook: https://www.facebook.com/events/527489257363067/  (English) 24/7_Trojan, a visual referendum after the sustainability of a large roundabout in the city centre of Nijmegen, het keizer karelplein, was forbidden by the municipality of Nijmegen.  The new council in Nijmegen writes in the Coalition Agreement 2014 - 2018 under item 4: We strive for an appreciation of the public space by our residents with at least the grade of 7. Nowhere in this agreement is mentioned how this figure will be asked the citizens and for what specific space.  The 29th of June at 3pm there will be a discussion organized at Expoplu about the role of art in public space. While the former alderman of culture (D66) is on holiday, the new alderman of culture (SP) writes to have other plans for that day. My question for a replacement stays unanswered.  Local press wants to announce the exhibition but lacks interest to contribute to a substantive discussion on contemporary imaging. For the national press it seems that Nijmegen is a too far distance. 24/7_Trojan is part of the exhibition Subject (“The power of a way of thinking has above all to do with its ability to move.” Jacques Rancière) on show till 29 June 2014, organized by curator Stijn Van Dorpe. The exhibition is open on Thursday and Friday from 4pm – 8pm and Saturday and Sunday from 1pm – 5pm. 

Zaterdag bij De oversteek  ontmoette ik Knut Wentink, hij had via Trendbeheer van het project 24/7_Trojan vernomen en heeft in 2009 een adviserend rapport geschreven over het Keizer Karelplein  met de titel Keizer Karel in Beeld. Een probleem analyse voor zijn studie Tuin- en Landschapsarchitectuur aan de Hogeschool Van Hall – Larenstein te Velp.

Bij dit rapport wordt gekeken in hoeverre het groene midden van het Keizer Karelplein functioneert en in hoeverre dit verbeterd kan worden. Ik zal hieronder enkele interessante punten uit dit onderzoek aanhalen.

Uit de inleiding citeer ik: ‘Nijmegenaren waarderen dit stukje ‘typisch Nijmegen’, maar hebben amper oog voor het groene midden. Het verkeer raast er omheen, zonder dat hun blik getrokken wordt door de monumentale bomen of het beeld van Keizer Karel.’

Historie: ‘Het plein is ontworpen door stadsingenieur WJ Brender à Brandis tijdens grootschalige 19e eeuwse stadsuitbreiding (stadsuitleg) en geïnspireerd op het Place de l’Etoile (nu Place Charles de Gaulle) in Parijs. J. Copijn ontwierp een naar het midden toe oplopende tuin, wat niet in de smaak viel en in 1883 vervangen werd door een meer landschappelijke komvormige inrichting naar het ontwerp van Liévin Rosseels, de jongere broer van de inmiddels overleden Leopold Rosseels. Het plein was een wandelpromenade, de auto was nog geen algemeen vervoersmiddel.’

Huidige situatie: ‘Het plein heeft een diameter van ongeveer 150 meter, waarin het parkje ligt met een diameter van ongeveer 100 meter.  …

De bankjes worden sporadisch gebruikt door stelletjes, aan de inkervingen te zien, en door zwevers, te zien aan de alcoholflessen die we tegen kwamen en wat later ook bevestigd werd in een vraaggesprek met de beheerder van dit park. Het is duidelijk dat dit niet de meest gebruikelijke plek is voor bezoekers. Om er te komen hadden we ons namelijk eerst door een stroom auto’s moeten wagen. Om het plein is een hectische drukte van verkeer. Om je heen hoor je auto’s optrekken, rijden en toeteren en dus is er nergens echt een rustig plekje te vinden. Maar juist dat maakte het voor ons aantrekkelijk. Je kunt je tussen al het hectische van de stad terugtrekken op een eilandje van groen.’

Beheer: ‘Het keizer karelplein wordt beheerd als kijkgroen en heeft geen speciaal beheersplan. …

Het beheer beperkt zich voornamelijk tot het schoonhouden van de heestervakken en het aanplanten van eenjarige in de buitenringen. Deze buitenringen worden ieder half jaar vervangen voor zomer- en of wintergoed.’

(kunstwerk van Jan Kruger, bron foto: http://www.nijmegencentraal.nl/de-geest-van-karel/6667/ ) 

Beleid:

“…Inmiddels is het keizer karelplein van een ‘wandelpromenade’ verworden tot een druk verkeersplein. De meidoornbomen rondom zijn eind vorige eeuw vervangen door veel grotere moeraseiken. Het parkje in het centrum van het plein is tot wasdom gekomen en de bomen kunnen het verkeer weerstaan omdat ze zijn uitgegroeid tot monumentaal formaat. Aan het begin van de 21ste eeuw is het beeld van Keizer Karel zelf nauwelijks meer zichtbaar en ligt de vijver inclusief stroomversnelling en fontein er verlaten bij. Door een recent kunstwerk van Jan Kruger worden het water en Keizer Karel tijdens de avonduren weer zichtbaar  aan de randen van het park. De kunstenaar heeft op strategische plaatsen aan de rand van het park een drietal ‘waterschermen’; geplaatst die ’s avonds opdoemen en via de nevel die hierbij ontstaat wordt het silhouet van Keizer Karel geprojecteerd. Het kunstwerk laat zien dat het parkje van een verblijfsgebied in de loop der tijd is verworden tot kijkgroen. Met andere woorden: het in standhouden van de vijver is vanuit het perspectief van gebruik en beleving anno 2007 overbodig geworden…”

(uit Groenvisie 2007)  

(Foto: vijver op het Keizer Karelplein)

(Foto: Stroomversnelling Keizer Karelplein) 

Beleving inwoners: voor het onderzoek is met 20 bewoners/bezoekers van Nijmegen gesproken.

‘Wanneer we doorvroegen naar het Keizer Karelplein bleek dit ook wel een bekende plek te zijn. Waarom het bekend staat, was voor de meeste als een druk verkeersplein. Een groot deel van de Nijmegenaren komt er regelmatig langs. Het is berucht om zijn verkeerschaos en dit wordt door velen gewaardeerd en als typisch iets van de stad Nijmegen gezien. Het groen op het plein zelf trekt minder de aandacht en het beeld van Keizer Karel evenmin. Men is onverschillig over het groene midden en vindt het na verder doorvragen weinigzeggend. Op de vraag of men op het plein zelf komt of wil komen wordt met weinig enthousiasme gereageerd. Ze zouden het wel een leuk plekje vinden om eens in te gaan. …’

Conclusie: ‘Het Keizer Karelplein is in tegenstelling tot eerder beleid kijkgroen geworden. Aan de inrichting is te zien dat het vroeger wandelpromenade is geweest, maar door de huidige verkeersstroom is dat nu niet meer mogelijk. Daarom wordt er in het beheer rekening mee gehouden en wordt er met name toegespitst op de randen van het groene midden. Als kijkgroen functioneert het goed. …

De bereikbaarheid van het park werd eerst als een mogelijke kans voor het parkje gezien. Uit het vraaggesprek kwam echter naar voren dat men weinig enthousiast was, om het groene midden te betreden. Daarmee is de onbereikbaarheid geen probleem en kan het gebied kijkgroen blijven. …’

Advies: ‘Het Keizer Karelplein te Nijmegen, ooit ontworpen als een opvallend karakteristiek en statig plein, is tot een nietszeggende rotonde geworden. Het verkeer raast er langs zonder iets mee te krijgen van de historie en uniciteit van dit plein. …

Vanuit onze vraaggesprekken, enquête en beleidsinventarisatie adviseren wij wel degelijk rekening te houden met de uniciteit van deze locatie. …

Een stad als Nijmegen die zich op zijn website profileert als groene, bruisende, cultuurrijke en oudste stad, dient een locatie als deze niet, zoals wij concluderen, vrijwel te negeren. …

De ‘oudste stad van Nederland’ kan door bijvoorbeeld het beeld van Keizer Karel te vergroten of beter zichtbaar te maken, meer nadruk leggen op de historie van de stad.’ 

Bedankt Knut Wentink voor het delen van je onderzoek!

24/7_Trojan is onderdeel van de tentoonstelling Subject bij Expoplu in Nijmegen. Deze tentoonstelling is nog te bezoeken t/m 29 juni 2014. 

Hieronder een beeldverslag van 24/7_Trojan | De oversteek, op zondag 22 juni geef ik om 13.00 uur een rondleiding door de Expoplu tentoonstelling: Subject en zal stilstaan bij alle werken in de tentoonstelling die is samengesteld door curator Stijn Van Dorpe. Bij voldoende deelname verzamelen voor de Stadsschouwburg Nijmegen dus wel eerst even aanmelden per mail: info[at]edwinstolk.nl 

Op zaterdag 14 juni kwamen om 10.30 uur verschillende belangstellenden bij elkaar voor de Stadsschouwburg Nijmegen, ook was er een mogelijkheid om De oversteek te volgen vanuit de Stadsschouwburg. 

Om 11.00 uur maakten we ons op voor De oversteek. Hierbij wilden we niet alleen het beeld van Keizer Karel ontsluiten voor publiek, maar ook door samen te participeren onze fysieke relatie met het verkeersplein onderzoeken en de machtsverhouding tussen motorvoertuigen en voetgangers.

Juist omdat het verkeer goed doorstroomt is het oversteken lastig, het groen van het parkje in het midden belemmerd daarbij het zicht op aankomend verkeer.

Dit verkeer komt vaak met een behoorlijke snelheid aangereden, omdat verkeer van rechts voor gaat op de rotonde wordt met snelheid deze voorrang afgedwongen.

Vanaf het balkon in de Stadsschouwburg keken enkele mensen toe hoe De oversteek verliep.

Dit was hun uitzicht op 24/7_Trojan | De oversteek

Zodra we zijn overgestoken en het eiland in een zee van auto's betreden neemt het verkeer vrijwel gelijk weer haar dominerende positie in.

Hier lopen we via de rand van het parkje naar het beeld van Keizer Karel. Interessant is dat dit pad naar de weg, uit het parkje, geen aansluiting vindt bij de overkant. Ook is er tussen het fietspad en de rijweg geen stoep, maar een rand gras waardoor de oversteek voor voetgangers wordt ontmoedigd.

Vanaf de weg is het Keizer Karelbeeld slecht zichtbaar en omgeven door groen. Ook de aandacht die je bij het chaotische verkeer moet houden belet bestuurders te kijken naar dit beeld. Ik kreeg een onderzoek van Knut Wentink wat hij eerder heeft gedaan naar het plein waarover ik later meer zal publiceren.

Het beeld van Keizer Karel geplaatst in 1962 in opdracht van de VVV en gemaakt door de kunstenaar Albert Termote (1878 - 1978).

Kunsthistoricus Feico Hoekstra gaf een interessante lezing over het beeld, de context van het beeld in relatie tot andere Nijmeegse beelden en over de maker Albert Termote. Later zal ik proberen een kort verslagje van zijn presentatie te publiceren.

Daarna werd het weer tijd voor de terugreis van het eiland naar de bewoonde wereld. 

We wachten onze kans af om De oversteek te maken.

Hier een video van deze oversteek voor een impressie van de situatie. Ik wil iedereen bedanken die deze Oversteek heeft mogelijk gemaakt, bedankt ook voor het sturen van de foto's en Feico bedankt voor het delen van jouw kennis op deze bijzondere locatie!

Zo zag het eruit vanuit de Stadsschouwburg Nijmegen. Waarna we naar de tentoonstelling Subject bij Expoplu zijn gegaan. Dit kunt u ook nog doen t/m 29 juni 2014.