Familie Borski en Elswout
Familie Borski en Elswout
In 1805 kwam Elswout in handen van de makelaar en bankier Willem Borski (1765-1814). Hij liet het huis en bijgebouwen verbouwen naar ontwerp van Bartolomeus Ziesenis. Daarbij werd het huis met een verdieping verhoogd. De wijzigingen aan het park werden vereeuwigd op een grote landgoedkaart door Hendrik van Zutphen, die nu bewaard wordt in het Noord-Hollands Archief.
Tot het bezit van de familie Borski hebben in de loop van de jaren behoord:
Oosterduin, gelegen aan de Oosterduinweg, nu een woonwijk in Aerdenhout,
Het landgoed Duinvliet, tegenover de poort van Elswout en doorlopend tot aan de grens van Haarlem, Gekocht in 1811, hierbij hoorde ook het verdwenen Sandenhoef. In 1878 is het gesloopt.
De Koningshof is in 1897 gebouwd op een terrein in de duinen die grenzen aan Elswout
Kraantje Lek, in 1805 gekocht, gelijktijdig met Elswout en het woeste duingebied het Zwarte Veld,
Duinlust, gelegen schuin achter Elswout wordt in 1827 gekocht,
Middenduin, aangekocht in 1809 van Philip Willem Barnaart een oppervlakte van 525 ha woeste duingrond met een boerderij ten westen van Elswout
Jagtduin doorlopend tot aan zee, een duingebied van 800 ha wordt
De Krocht, halverwege de Elswoutlaan; een complex van ommuurde moestuinen en kassen en ook tuinderswoningen
Elswouthoek, met koetshuis,
Vaart- en Duin met stallingen, koetshuis, tuinmanswoning, bos, tuinen en weilanden, langs de Korte Zijlweg, wordt voor 56000 gulden gekocht in 1838. Tevens wordt op dat moment Duinzigt met warmoesiererij, moesland en boomgaard met de omliggende gronden verworven,
Tussen 1846 en 1870 worden diverse stukjes grond gekocht langs de Brouwerskolk,
BelvedĂšre aan de Bloemendaalseweg, in 1863 aangekocht, voor 36850 gulden, het omvat een blokvormig huis, een koetshuis met stallen en bijgebouwen, een orangerie en is omgeven door duinen en weilanden, met uitzicht op Haarlem,
De Nagtegaal een voormalige villa rechts aan de Bloemendaalseweg, voorbij de Julianalaan,
Overbeek, Bloemendaalseweg, wordt in 1840 aangekocht,
Lindenheuvel gebouwd in 1898, links van de Nagtegaal, dit wordt samen gevoegd met Overbeek. Er wordt een ijskelder gebouwd
Bloemenheuvel, op de plaats waar nu het gemeentehuis staat,
Buytentwist, tegenover Bloemenheuvel, wordt in 1851 voor 20000,-- gulden verworden, het betreft 7 ha grond met een boerderij. Het wordt gekocht van bloemist Jan Reinierse,
De overplaats landgoed de Beek ook aan de Bloemendaalseweg, doorlopend langs de Kleverlaan met weilanden tot aan de grens van Haarlem, wordt in 1840 verworven. Het bestaat uin 17 ha. en er wordt 20000 gulden voor betaald. Dit is inclusief een mooie koepel op het hoge duin,
Hartenlust, links en rechts aan de Bloemendaalseweg, nu een woonwijk met o.a. de Borskilaan. Tevens wordt het aangrenzende Voorduin voor 30000 gulden verkregen en de overplaats van de verkavelde hofstede Sparrenheuvel
Westwaarts lagen uitgestrekte woeste duingebieden, de jachtgronden, die grenzen aan Zandvoort, de Noordzeekust en het Santpoortse Duin- en Kruidberg.
In 1873 kocht Willem Borski Jr. het duingebied de Punt, ten westen van Kraantje Lek.
In de loop van de tijd konden er drijfjachten worden gehouden ove het uitgestrekte gebied dat liep van de Zandvoortse Laan tot het gebied grenzend aan Duin- en Kruidberg.
Bij de ontwikkeling van Zandvoort als mondaine badplaats mocht een spoorlijn tussen Haarlem en Zandvoort niet ontbreken. De lijn zou moeten lopen over het landgoed van de familie Borski. Het bochtige traject werd afgedwongen door Willem Borski. De lijn werd op 2 juni 1881 in gebruik genomen. De familie kreeg hierbij een eigen toegang tot het spoor, nog terug te vinden bij het station Overveen.
In 1914 ontstond in Bloemendaal het plan om weg aan te leggen van Bloemdaal naar Zee. En strand in Zandvoort. Na intensieve onderhandelingen met de familie Borski werd afgesproken dat de grond voor 100 jaar in erfpacht werd gegeven door de familie Borski/erven Van der Vliet. Uiteindelijk is de grond onteigend in 1921. Er mochten na een besluit van de gemeente langs de weg geen woningen worden gebouwd.
Na de dood van Willem Borski in 1814, werd zijn weduwe Johanna Borski hoofd van de familie. Door haar toedoen werden de Borski's de rijkste familie van Nederland en financier van De Nederlandsche Bank.
Na de dood van Johanna's zoon Willem Borski sr. (1799-1881) liet diens zoon Willem Borski jr. (1834-1884) Elswout verbouwen naar ontwerp van Constantijn Muysken. Tijdens de bouw stierf de kinderloze Borski jr. echter, waardoor de bouw stil kwam te liggen. Zodoende was enkel het gevelwerk gereed gekomen, inclusief omvangrijke terraspartijen, terwijl het interieur onvoltooid bleef.
Een parkontwerp door de Duitse tuinarchitect Eduard Petzold bleef onuitgevoerd, op het zogenaamde Klaverstuk na, dat in het zicht van Duinlust gelegen was. Van de beoogde nieuwe bijgebouwen, die de zeventiende-eeuwse bijgebouwen dienden te vervangen, werd slechts de oranjerie uitgevoerd. Hierdoor zijn het zeventiende-eeuwse poortgebouw en de stallen behouden gebleven. Een nieuwe boerderij in chaletstijl werd wel gebouwd.
Vanaf 1884 was Elswout feitelijk onderdeel van Duinlust geworden, eigendom van Borski's oudste zuster Johanna Jacoba (Anna) van der Vliet-Borski.
Buitenplaats Elswout bleef tot 1958 eigendom van de nazaten van Anna van der Vliet-Borski.
Elswout vanaf de Tweede Wereldoorlog
Het landhuis heeft in de Tweede Wereldoorlog onderdak verschaft aan een Duits commando en daarna dienstgedaan eerst als locatie voor het Jac. P. Thijsse (Montessori) Lyceum en later als tuinbouwschool. In 1958 werd Buitenplaats Elswout overgedragen aan de gemeente Bloemendaal. In 1970 werd de Staat der Nederlanden eigenaar, die het in beheer gaf van Staatsbosbeheer.
Wegens langdurige leegstand van Huis Elswout, werd in 2001 besloten dit voor een symbolisch bedrag te verkopen, met restauratieverplichting. Tussen 2004 en 2014 werd het landhuis door een nieuwe eigenaar ingrijpend gerestaureerd en gerenoveerd, deels op grond van de ontwerpen van Constantijn Muysken uit 1882-1884. In het pand werden luxe kantoren gevestigd. De 85 hectare grote buitenplaats bleef eigendom van Staatsbosbeheer.
 De Brouwersvaart, die voorheen bekend stond als de Rampenvaart, is een kanaal in de stad Haarlem, De vaart loopt van de Brouwerskolk, die aan de rand van de duinen ten westen van de stad ligt, naar de Zijlsingel aan de westzijde van het stadscentrum. Daarbij kruist de vaart van west naar oost de Korte Zijlweg, de Westelijke Randweg (N208) en de spoorweg van Haarlem naar Leiden. Tussen het spoor en de Zijlsingel heet de straat aan de zuidzijde ook Brouwersvaart. De noordzijde heet daar de Brouwerskade. Daar ligt ook het woningbouwproject Rosehaghe, ontworpen door J.B. van Loghem en gereedgekomen in 1922.
De Brouwersvaart ontleent zijn huidige naam (net als de Brouwerskolk) aan het gebruik van het water door de vele bierbrouwers die de stad Haarlem in vroeger eeuwen rijk was. Brouwers moesten hun water in principe met schuiten uit de Brouwersvaart of de Houtvaart, destijds Ruyckebiervaart halen. Het was goedkoper om het water uit het Spaarne te gebruiken, maar dit water was gevoeliger voor de instroom van brak water uit het IJ, wat tot een slechte kwaliteit bier kon leiden.
Ook de textielblekerijen, die in de tweede helft van de 16e eeuw waren gesticht door Vlaamse immigranten, gebruikten het water uit de Brouwersvaart. Om de kwaliteit van het bier niet in gevaar te brengen, was bepaald dat zij hun afvalwater niet in de vaart mochten laten uitstromen.
Nadat de brouwers enkele blekers hadden aangeklaagd omdat zij tóch hun afvalwater in de vaart zouden hebben laten stromen, werd in 1584 door de stad bepaald dat de blekerijen aan de Brouwersvaart moesten vertrekken, en dat ten zuiden van de Zijlweg geen blekerijen meer zouden worden toegestaan. Ook het roten van vlas werd ten zuiden van de Zijlweg verboden.
De wandeling langs de Brouwersvaart naar de Brouwerskolk was in vroeger tijden een geliefd uitstapje van de Haarlem.
25-11-22
