Albert Anker – Malarz codziennego życia Szwajcarii

1 kwietnia przypada rocznica urodzin jednego z najważniejszych szwajcarskich artystów XIX wieku – Alberta Samuela Ankera. Urodzony 1 kwietnia 1831 roku w miejscowości Ins w kantonie Berno, Anker zyskał przydomek „narodowego malarza Szwajcarii” dzięki swoim obrazom przedstawiającym sceny z życia zwykłych ludzi. W związku z tą rocznicą, przypomnijmy sobie sylwetkę tego niezwykle ważnego artysty oraz jego wkład w rozwój szwajcarskiego malarstwa rodzajowego.

Wczesne lata i droga do malarstwa

Albert Samuel Anker urodził się jako drugie z trojga dzieci Samuela Ankera – lekarza weterynarii i działacza politycznego, członka zgromadzenia konstytucyjnego kantonu Berno. Już w młodości zaczęto dostrzegać jego zdolności plastyczne – w latach 1845–1848 pobierał prywatne lekcje rysunku w Neuchâtel u Louisa Wallingera. Po ukończeniu gimnazjum w Bernie w 1851 roku rozpoczął studia teologiczne na Uniwersytecie w Bernie i Halle, jednak zainspirowany niemieckimi zbiorami sztuki, w 1853 roku podjął decydującą decyzję o poświęceniu się karierze artysty.

Studia i początki kariery artystycznej

W 1855 roku Anker przeniósł się do Paryża, gdzie rozpoczął studia w École nationale supérieure des beaux-arts pod kierunkiem Charlesa Gleyre’a. W tym czasie zyskał swoje pierwsze doświadczenia wystawiennicze – od 1859 roku regularnie prezentował prace na Salonie Paryskim. W 1866 roku zdobył złoty medal na tym prestiżowym przeglądzie za prace Schlafendes Mädchen im Walde (Śpiąca dziewczynka w lesie) i Schreibunterricht (Lekcja pisania). Te sukcesy ugruntowały jego pozycję w świecie europejskiej sztuki.

Twórczość przepełniona codziennością

Głównym tematem twórczości Alberta Ankera były sceny z życia zwykłych mieszkańców wsi – dzieci bawiące się na podwórzu, kobiety przy pracy, rodzinne obiady czy momenty skupienia podczas nauki. W jego dziełach nie znajdziemy patosu, krytyki społecznej ani dramatycznych napięć – zamiast tego artysta ukazywał życie takim, jakie było: spokojne, rytmiczne, nasycone codziennym trudem i prostą radością. W jego obrazach dzieci zajmują szczególne miejsce – były one nie tylko częstym motywem, lecz także wyrazem jego zainteresowań pedagogiką Rousseau i Pestalozziego, promujących wychowanie przez doświadczenie i bliskość z naturą.

Artysta i patriota

Choć Anker część roku spędzał w Paryżu, jego sercem i duszą była Szwajcaria. Po śmierci ojca w 1860 roku odziedziczył rodzinny dom w Ins, gdzie mieszkał i tworzył aż do śmierci. Angażował się także w życie społeczne i kulturalne kantonu Berno – był członkiem Wielkiej Rady Kantonalnej w latach 1870–1874, a także współorganizował szwajcarską wystawę na paryskiej Wystawie Światowej w 1878 roku, za co otrzymał Order Legii Honorowej.

Był członkiem Federalnej Komisji Sztuki i aktywnie wspierał ideę narodowych instytucji kulturalnych – to m.in. dzięki jego wsparciu powstało Muzeum Sztuki w Bernie. W 1900 roku Uniwersytet w Bernie uhonorował go doktoratem honoris causa, doceniając zarówno dorobek artystyczny, jak i zaangażowanie społeczne.

Sztuka dla ludzi

Anker wierzył, że sztuka powinna być zrozumiała i dostępna dla każdego. „Trzeba zrodzić ideę w wyobraźni, a potem uczynić ją dostępną dla ludzi” – mawiał. W jego podejściu do malarstwa ważna była nie tylko treść, ale i forma – subtelna kolorystyka, doskonała technika i dbałość o detale miały sprawić, by widz czuł się częścią świata przedstawionego. Dzięki temu jego obrazy, mimo upływu lat, wciąż poruszają swym ciepłem i autentycznością.

Obok scen rodzajowych Anker tworzył także martwe natury w duchu Jeana-Baptisty Chardina – przedstawiające wiejskie i miejskie stoły z naczyniami, jedzeniem, codziennymi przedmiotami. Malował także portrety i ilustracje do literatury, m.in. do zbiorowego wydania dzieł Jeremiasa Gotthelfa. W latach 1866–1892 ozdobił również ponad 500 fajansowych talerzy dla słynnej manufaktury Théodore’a Decka w Alzacji.

Życie prywatne i spuścizna

W 1864 roku Anker poślubił Annę Rüfli, z którą doczekał się sześciorga dzieci. Kilkoro z nich pojawia się na jego obrazach, dając jeszcze bardziej osobisty i autentyczny charakter jego twórczości. W 1901 roku artysta doznał wylewu, co skutkowało paraliżem prawej ręki. Choć nie był już w stanie tworzyć olejnych obrazów, do końca życia malował akwarele. Zmarł 16 lipca 1910 roku w swoim rodzinnym domu w Ins.

Po jego śmierci zorganizowano pierwszą retrospektywną wystawę jego dzieł w Musée d'art et d'histoire w Neuchâtel. Dziś jego twórczość jest nadal wysoko ceniona – wiele dzieł reprodukowanych jest na znaczkach pocztowych, a jego atelier w Ins zostało przekształcone w muzeum prowadzone przez Fundację Alberta Ankera. Jednym z jego największych współczesnych kolekcjonerów i propagatorów jest szwajcarski polityk Christoph Blocher.

Ponadczasowy urok codzienności