Abbasi halifeleri toplam otuz yedi kişidirler. Saltanat süreleri beş yüz yirmi üç yıldır.
[1. Ebü'l-Abbas es-Seffâh]
Tam ismi Abdullah b. Muhammed b. Ali b. Abdullah b. Abbas b. Abdülmuttalib'dir.
Kendisine vezir tayin ettiği Ebû Müslim, vezir ifadesiyle anılan ilk kişidir.
Vefat tarihi yüz otuz altı idi. Emirlik müddeti dört yıl dokuz aydı.
[2. Abdullah b. Muhammed]
Seffah'tan sonra kardeşi Abdullah b. Muhammed b. Ali b. Abdullah b. Abbas gelir. Künyesi Ebû Cafer, lakabı el-Mansûr ed-Devânîkîdir.
Hikâye edildiğine göre o, Mekke-yi Müşerrefe'nin etrafını genişletmiş hatta Dârünnedve'nin tamamı avluya dâhil olmuştur.
Mansûr, yüz elli sekiz yılında Mekke yakınlarındaki Bi'r Meymûne'de ihramlı iken vefat etti ve Harem'e defnedildi. Vefat ettiğinde altmış üç yaşındaydı. Emîrlik müddeti yirmi iki yıldır.
Abdullah'tan sonra oğlu Muhammed el-Mehdî b. el-Mansûr'un emirliği gelir.
Akıllı ve âdil birisiydi.
Minberleri alçalttı ve Resûlullah'ın (s.a.) zamanındaki ölçülerine getirdi.
Anlatıldığına göre Mekke'ye [Kâbe] ilk defa ipekten örtü (dibac) giydiren Mehdî'dir.
Mısır'dan dört yüz seksen mermer direk getirtmiş ve Mescid-i Haram'a yirmi üç kapı yaptırmıştır.
Mührüne "Rab olarak [yalnızca] Allah'ı belirledim" ibaresini nakşettirmiştir. O, [ahlâki özellikleri bakımından] Ömer b. Abdülaziz'e benzemektedir.
Yüz altmış sekiz yılında öldü. Emîrliği yirmi yıl sürdü.
Ondan sonra oğlu Mûsa el-Hadî b. Muhammed el-Mehdî'nin emîrliği gelir.
Babasının ölüm haberini aldığında Cürcân'da Taberistân ahalisi ile savaş halinde idi.
[Yüz] altmış dokuz yılında öldü. Emîrliği bir sene sürdü.
Musa'dan sonra kardeşi Hârünürreşid b. Muhammed el-Mehdî'nin emirliği gelir. Aklı başında, müslüman, âdil, mütevazı birisiydi.
Bir yıl hacceder, bir yıl gazâya çıkardı. Dokuz kere hacca gitti, sekiz defa da Rum topraklarına karşı gazâya çıktı. Safsaf'ı yaktı ve şehrini fethetti.
Tus şehrinde yüz doksan üç yılında vefat etti. Emirliği yirmi üç yıl sürmüştür.
Harunnurreşid'den sonra oğlu Muhammed el-Emîn'in emirliği başlar.
Kardeşi emirliğini kabul etmedi. Böylece aralarında bir ihtilaf baş gösterdi. Bir müddet sonra kardeşi Me'mün onunla savaşmak üzere Tahir b. Hüseyin'i büyük bir ordu ile gönderdi. Tahir'in adamları peşine düşüp onu yakaladılar ve [kesik] başını Tahir'e getirdiler. Tahir de Emîn'in başını Me'mûn'a gönderdi.
Emin yüz doksan sekiz yılında katledildi. Emîrliği dört yıl sekiz ay sürdü.
Daha sonra er-Reşîd'in oğlu ve Emîn'in kardeşi Abdullah el-Me'mûn'un emîrliği başladı.
Onun döneminde Kur'ân'ın mahlûk olduğu görüşü en sahih kavil olarak benimsendi.
Rumlarla gaza etti ve pek çok fetihler yaptı. el-Cezira şehirlerine girdi. Fethetmek üzere gittiği Tarsus'ta iki yüz on sekiz yılında vefat etti. Emîrlik müddeti yirmi senedir.
Kendisinden sonra kardeşi İbrahim el-Mu'tasım b. Hârünürreşid'in emirliği gelir.
Okuma yazma bilmez bir ümmi idi.
Ahmet b. Hanbeli hapsetmişti.
Mu'tasım'ın döneminde Babil ve Büyük Ammûriyye, Muzdar diyarı, Rebia diyarı, Azerbaycan ve Ermeniyye fethedildi.
İki yüz yirmi dokuz yılında öldü. Emîrliği sekiz yıl, sekiz ay, sekiz gündür.
[9. Harûn el-Vasik-Billah]
Ondan sonra oğlu Harûn el-Vasik-Billah b. el-Mu'tasım'ın emirliği gelir.
Zalim bir Mu'tezili idi. Kur'ân'ın mahlük olduğu yönündeki söylem onun zamanında zirveye çıktı. Ahmed b. Hanbel'i şehrinden sürdü.
Ölüm tarihi iki yüz otuz iki yılıdır. Emîrlik müddeti beş yıl dokuz aydır.
[10. Cafer el-Mütevekkil-Alellah]
Ondan sonra kardeşi Cafer el-Mütevekkil-Alellah b. el-Mu'tasım-Billah'ın emirliği gelir.
Anlatıldığına göre Sünneti ihya edip bid'atlerin kökünü kurutmuş. mihnenin kaldırılması, [Ehl-i] Sünnet'in hâkim kılınıp Sünnilerin yücel. tilmesi, Mu'tezililerin tahkir edilmesi emrini memleketin dört bir köşesine göndermiştir
Oğlu Muntasır onu iki yüz kırk yedi yılında öldürdü. Emîrliği on dört sene on gündür.
[11. Muhammed el-Muntasır-Billâh]
Ondan sonra oğlu Muhammed el-Muntasır-Billah'ın emirliği gelir.
Emirliği altı ay sürmüştür.
[12. Ahmed el-Müstaîn-Billâh]
Onun ardından amcasının oğlu Ahmed el-Müstaîn-Billah b. Muhammed b. el-Mu'tasım'ın emîrliği gelir.
Amcasının (bir diğerl oğlu el-Mu'tez ona galebe çaldı. O da emirlikten çekildi. [Buna rağmen] el-Mu'tez onu iki yüz elli bir yılında katletti. Emîrlik müddeti iki yıl dokuz aydır.
[13. Muhammed el-Mu'tez-Bidînillâh]
Ondan sonra Muhammed el-Mu'tez-Bidînillâh b. el-Mütevekkil'in emîrliği gelir.
Onun yönetimdeki uygulamalarından ve zulmünden insanların dermanları kesildi. Onu, kölesi Sâlih b. Vasif öldürdü.
İki yüz elli beş yılında ölen Muhammed'in emîrliği dört yıl altı ay sürmüştür.
[14. Cafer el-Mühtedî-Billâh]
Daha sonra Cafer el-Mühtedî-Billâh b. el-Vasik'in emîrliği gelir.
Şarkı ve içki [meclislerini] de yasakladı. Kendisini mezâlimin giderilmesi, yapılan yanlışlıkların kaldırılması işine vakfetti.
Türkler ona karşı isyana girişmiş ve iki taraf arasında savaş çıkmıştı. Nihayetinde Türkler galip gelip Mühtedî'yi yendiler ve onu yakalayıp öldürdüler. Bu olay iki yüz elli altı yılında oldu. Mühtedî'nin emirlik süresi on bir aydır.
[15. Ahmed el-Mu'temid-Alellâh]
Ondan sonra Ahmed el-Mu'temid-Alellah b. el-Mütevekkil'in emîrliği başlar.
zayıf ve aciz biriydi. İki yüz yetmiş dokuz yılında öldü. Emîrlik müddeti yirmi üç yıldır.
[16. Ahmed el-Mu'tazıd-Billâh]
Ardından Ahmed el-Mu'tazıd-Billâh b. el-Muvaffak'ın emîrliği gelir.
Cesur, âdil, büyük bir heybet sahibi, üstün zekâlı biriydi.
Ardında güzel eserler bırakarak iki yüz doksan senesinde vefat etti. Emîrliği on yıl dokuz ay sürdü.
[17. Ali el-Müktefi-Billâh]
Ondan sonra oğlu Ali el-Müktefi-Billâh b. el-Mu'tazıd b. el-Muvaffak'ın emîrliği gelir.
Adil, istikamet sahibi, Hz. Ali'yi seven biriydi.
İki yüz doksan üç yılında öldü. Emîrliği iki yıl beş ay sürdü.
[18. Cafer el-Muktedir-Billâh]
Onun ardından kardeşi Cafer el-Muktedir-Billâh b. el-Mu'tazıd'ın emirliği gelir. Kardeşinin öldüğü gün kendisine bey'at edildiğinde henüz on üç yaşındaydı.
Cafer lehviyata daldığından insanlar onun aleyhinde ittifak kurmuşlar ve onu emirlikten azlederek yerine Abdullah b. el-Mu'tez'i getirmişler, ona bev'at etmişlerdir. Sonrasında el-Muktedir ile Abdullah arasında savaş çıkmış, el-Muktedir galip gelerek Abdullah'ı öldürmüştür. el-Muktedir vazifesine devam etmiş ancak kendisi de üç yüz on altı yılında öldürülmüştür. Emirlik müddeti tam olarak yirmi dört yıl on bir aydır
[19. Muhammed el-Kahir-Billah]
Ondan sonra Muhammed el-Kahir-Billah b. el-Mu'tazıd'ın emirliği başlamıştır.
İslâm [tarihinde] bir benzeri duyulmamış kötülükler işlediğinden en sonunda onu emirlikten azletmişler ve gözlerine mil çekmişlerdir.
Üç yüz yirmi iki yılında azledilen el-Kâhir-Billah'ın emîrlik süresi altı yıl altı aydır.
[20. Ahmed er-Razi-Billâh]
Daha sonra kardeşi Ahmed er-Razî-Billâh b. el-Muktedir'in emirliği başlar.
Emirlerden hiçbiri onun hükmünü kabul etmedi. Hep birden ona muhalefet ettiler. Her bir sultan da kendi bölgesinde müstakil yönetici oldu. er-Razi-Billah'ın elinde Bağdat ve civarından başka bir yer kalmadı.
Onun döneminde Frenkler Şam bölgesinin bazı sahillerini ele geçirdiler.
er-Razi üç yüz yirmi dokuz yılında öldü. Emirliği altı yıl on ay sürdü.
[21. İbrahim el-Mütteki-Lillâh]
Onun ardından kardeşi İbrahim el-Mütteki-Lillâh b. el-Muktedir'in emirliği gelir. (Onun döneminde) memleketin yöneticisi Hakem et-Türkmâni idi. el-Müttekî'nin hükmü kâğıt üzerinde kalmaktaydı. Tüzün, Bağdat'ı istia etti. el-Mütteki kaçtı fakat Tüzün ona yetişip yakaladı ve gözlerine mil çektirdi ve emirliği el-Müttekî'nin amcasının oğlu el-Müstekfi'ye üç yüz otuz üç yılında teslim etti.
el-Müttekî'nin emirliği dört yıl sürmüştür
[22. Abdullah el-Müstekfi-Billâh]
Daha sonra amcasının oğlu Abdullah el-Müstekfi-Billah b. el-Müktefi b. el-Mu'tazıd'ın emirliği gelir. Emir olur olmaz Tüzün'e hil'at giydirip memleketin idaresini ona bıraktı
Muizzüddevle el-Müstekfi'nin gözlerine mil çektirdi. Bu hadise üç yüz otuz dört yılında gerçekleşti. el-Müstekfi'nin emirlik müddeti bir yıl dört aydır.
[23. Ebü'l-Fazl el-Muti-Lillâh]
Ardından onun amcasının oğlu Ebü'l-Fazl el-Mutî'-Lillâh b. el-Muk- tedir'in emirliği gelir.
[Onun döneminde] memleketin yönetimi Muizzüddevle'nin elindeydi. O yirmi bir yıl boyunca hükmettikten sonra öldü. Ardından devletin yönetimi oğlu İzzüddevle Bahtiyâr'ın eline geçti
el-Muti-Lillâh kendi kararıyla görevden el çekip emîrliği oğlu Abdülkerim'e gönül rızasıyla üç yüz altmış dört yılında teslim etti. Toplamda yirmi dokuz yıl görev yapmıştır.
[24. Abdülkerim et-Tai-Lillâh]
Böylece Abdülkerim et-Tâi-Lillâh b. el-Mutî'-Lillah'ın emîrliği başladı.
Adududdevle'den sonra devletin yönetimini oğlu Bahâüddevle üstlendi. et-Tai-Lillah ona da hil'at giydirdi ve babasının yetki alanına giren tüm işlere onu aradı. et-Tai'-Lillâh daha sonra Acemden Ebü'l-Hasen el-İsfahani er-Rafizi ile Îsâ b. Mervan en-Nasranî'yi vezir edindi. Bu ikisi şeriatı tahfif edip canlarının istediğini yapmaya meylettiler. Bunun üzerine Bahaüddevle insanlardan aldığı destekle [onların üzerine] yürüdü. et-Tai'-Lillah'ı yakalayıp kulağını kesti ve onun kendi kendisini azlettiğini şahitlerle tespit ettirdi. Bu hadise üç yüz seksen bir yılında oldu.
et-Tai'-Lillah'ın emirliği on sekiz sene sürdü.
[25. Ahmed el-Kadir-Billâh]
Ardından amcasının oğlu Ahmed el-Kadir-Billah b. İshak b. el-Muktedir'in emirliği başlar.
Devleti Bahâuddevle'nin oğlu Celâlüddevle ele geçirdi. Onun döneminde Rafizilerin sayısı iyice arttı.
Anlatıldığına göre Sultan Mahmud Sebüktegin Hind diyarında müstakil bir sultan idi. Bağdat'a gelip el-Kadir-Billah'a yardım etti ve muhâlifleri kılıç zoruyla berteraf edip Rafizileri, zındıkları ve Mu'tezile mensuplarından birçok kişiyi astı.
el-Kadir-Billâh dört yüz yirmi iki yılında vefat etti. Emîrliği kırk bir yıl sürdü.
[26. Abdullah el-Kaim-Biemrillâh]
Onun ardından oğlu Abdullah el-Kâim-Biemrillâh b. el-Kâdir-Billah'ın emîrliği gelir.
Onun döneminde Büveyhîlerin (hilafet merkezi üzerindeki) etkisi ortadan kalktı. Memleket Arslan el-Besâsîrî'nin nüfuzu altına girdi.
el-Kaim-Biemrillâh'ın otoritesi iyice zayıflayınca Sultan Tuğrul b. Mikail b. Selçuk et-Türkmânîye [onu Bağdat'a davet eden] bir mektup gönderdi. Tuğrul o vakit Horasan ve civarının hâkimi idi. Tuğrul ordusuyla beraber gelerek el-Kâim-Biemrillâh'a yardım etti ve el-Besâsîrî'yi öldürdü. Hutbe yeniden el-Kâim-Biemrillâh adına okunmaya başlandı
Dört yüz altmış yedi yılında vefat etti. Emîrliği kırk dört yıl sekiz ay sürmüştür.
[27. Abdullah el-Muktedî-Billâh]
Onun ardından amcasının oğlu Abdullah el-Muktedi-Billah b. Ahmed el-Kaim-Biemrillah'ın emirliği gelir. Salih, takva sahibi ve temiz ahlaklı idi.
Onun döneminde Bağdat mamur oldu. Devleti Harzemşah Muhammed b. Melikşah b. Alparslan b. Tuğrul yönetmekteydi.
el-Muktedî-Billâh dört yüz kırk sekiz yılında vefat etti. Emîrlik süresi on dokuz yıl bir aydır.
[28. el-Müstazhir-Billâh]
Ardından oğlu el-Müstazhir-Billâh b. el-Müktedî[-Billâh]'ın emîrliği gelir. Kur'ân hafızıydı. Zulmü hoş görmezdi.
Onun döneminde devletin yönetimi Sultan Sencer b. Melikşâh'ın elinde idi. el-Müstazhir-Billâh beş yüz on iki yılında öldü. Emîrliği yirmi dört yıldır.
[29. el-Müsterşid-Billâh b. el-Müstazhir-Billâh]
Onun ardından oğlu el-Müsterşid-Billâh b. el-Müstazhir-Billah'ın emirliği gelir. Onun döneminde de devletin yönetimi Sultan Sencer'in elindeydi. Anlatıldığına göre bir gün kendisine bir elçi geldi. Birlikte otururlarken [elçinin adamları] ona saldırıp öldürdüler. Sultan Sencer'in muvafakatiyle gerçekleşen bu hadise beş yüz yirmi dokuz yılındadır. Emîrliği on yedi yıl sürmüştür.
[30. Ebû Cafer er-Râşid-Billâh]
Ardından oğlu Ebu Cafer er-Râşid-Billâh b. el-Müsterşid'in emirliği başlar. O fâsık biriydi.
Döneminde memleketin idaresi Sultan Mesud b. Harzemşah b. Melikşah'ın elindeydi. Halife ile sultan arasında ihtilaf vaki oldu. Bunun üzerine Sultan Mesud Bağdat'a yöneldi. Kâdıları ve ulemâyı toplayarak halifenin durumunu onlara sordu. Hep bir ağızdan onun zalim olduğunu söyleyip hal' edilmesinin gerekliliğine fetva verdiler. Ardından Sultan, er-Râşid-Billah'ı huzuruna çağırttı. Mamafih o Musul'a, Sultan Zengi b. Aksungur'un yanına kaçtı. Sonra Fars diyarına kaçtı ve İsfahan'a ulaştı orada onu öldürdüler. Bu hadise beş yüz otuz iki yılında oldu. Ebû Cafer'in emirliği üç yıl sürdü.
[31. Muhammed el-Muktefi-Billâh b. el-Müstazhir]
Ondan sonra amcası Muhammed el-Muktefi-Billah b. el-Müstazhir'in emirliği gelir. Cömert biriydi, vakarlı, salih , müslüman bir idareciydi.
el-Muktefi beş yüz elli beş yılında vefat etti. Emirliği yirmi üç yıl sürdü
[32. Yûsuf el-Müstencid-Billâh]
Ardından oğlu Yûsufel-Müstencid-Billâh b. Muhammed el-Muktefi'nin emîrliği gelir.
Onun döneminde Şam, Halep ve civarında Nureddin eş-Şehîd hükmediyordu.
el-Müstencid beş yüz altmış altı yılında vefat etti. Emirliği on bir yıl sürmüştür.
[33. Hasan el-Müstazî-Binûrillâh]
Onun ardından oğlu Hasan el-Müstazî-Binûrillâh b. el-Müstencid'in emîrliği başlar
Mehdiyye imamlarının hükmü onun döneminde sonra erdi ve nesillerinin ardı kesildi. Hutbe Mısır diyarı ve Yemen'de yine Abbâsîlerin ismiyle okunmaya başladı.
Mamafih Mısır beldelerinde siyasî idare [Abbâsîlerin değil] Eyyûbilerin eline geçti.
el-Müstazî-Binûrillâh beş yüz yetmiş beş yılında vefat etti. Emîrliği dokuz yıl üç ay sürdü.
[34. Ahmed en-Nâsır-Lidînillâh]
Ardından oğlu Ahmed en-Nâsır-Lidînillâh b. el-Müstazî-Binûrillâhın emîrliği başlar.
Sâlih ve akıllı biriydi. Memleketi imar etti.
en-Nâsır altı yüz yirmi iki yılında vefat etti. Emîrliği kırk altı yıl sürdü.
[35. Muhammed et-Tahir-Biemrillâh]
Ardından oğlu Muhammed et-Tahir-Biemrillâh b. en-Nâsır-Lidinil lah'ın emîrliği gelir
Salih, abid, zâhid, adil, akıllı biriydi. insanlar onu Emevi halifesi Ömer b. Abdülazîz'e benzetirlerdi.
Muhammed altı yüz yirmi üç yılında vefat etti. Emîrliği bir yıl sürdü
[36. Mansûr el-Müstansır-Billâh]
Onun ardından oğlu Mansûr el-Müstansır-Billah b. et-Tahir-Biemrillâh'ın emîrliği gelir. Çok değerli vakıfları vardır.
Mansûr altı yüz kırk yılında vefat etti. Emîrliği on yedi yıl sürdü.
[37. Abdullah el-Müsta'sım-Billâh]
Ardından oğlu Abdullah el-Müsta'sım-Billâh b. el-Müstansır-Bil- lah'ın emîrliği gelir. O Abbâsî halifelerinin sonuncusudur.
Anlatıldığına göre Moğol hükümdarı Hülågů iki yüz bin süvari ile birlikte Bağdat'a doğru yöneldi. Veziri ona ihanet etti. el-Müsta'sım, Dicle Nehri'nde boğularak öldü. öldürülmesinden sonra Bağdat'ın yönetimi Moğolların eline geçti
el-Müsta'sım altı yüz elli altı yılında öldürüldü. Emîrliği on altı yıl sürdü.
