2000 yılında katıldığım o ilk dersten beri günde iki saat meditasyon yapıyorum ve her yıl bir ila iki aylığına uzun meditasyon inzivalarına çekiliyorum. Gerçeklikten uzaklaşmak için değil. Gerçeklikle temas etmek için. Geri kalan yirmi iki saatte e-postaların, tweet'lerin ve sevimli köpek videolarının altında ezilirken, en azından günde iki saat gerçekliği gerçek haliyle gerçekten izliyorum. Bu egzersizin sağladığı odaklanma ve berraklık olmasa ne Sapiens' i yazabilirdim ne de Homo Deus'u. Meditasyon en azından benim için asla bilimsel araştırmayla ters düşmedi. Aksine bilimsel donanımıma eklenen kıymetli bir araç halini aldı, özellikle de insan zihnini anlamaya çalışırken.

Nefesimi izleyerek öğrendiğim ilk şey, okuduğum bütün kitaplara ve üniversitedeyken katıldığım bütün derslere rağmen, zihnim hakkında aslında neredeyse hiçbir şey bilmediğim ve zihnimi neredeyse hiç kontrol edemediğimdi. Var gücümle çabalamama rağmen burun deliklerimden giren ve çıkan nefesin gerçekliğini izlemeye başladıktan on saniye sonra, zihnim nefesimden uzaklaşıp gezinmeye başlıyordu. Onca yıl hayatımın efendisi ve kendi kişisel markamın patronu olduğum yanılsamasıyla yaşamıştım. Oysa birkaç saat meditasyon yapmak, kendi üzerimde neredeyse hiç kontrolümün olmadığını göstermeye yetti de arttı. Bırakın patron olmayı, neredeyse kapıcı bile değildim. Bedenimin kapısında, burun deliklerimde durmam ve neyin girip çıktığını gözlemlemem söylenmişti. Ama birkaç saniye sonra dikkatim dağılıyordu ve görev yerimi terk ediyordum. Ufkumu açan bir deneyimdi.

Sonunda bir gün, yakın arkadaşım Ron bütün kitapları ve entelektüel tartışmaları bir kenara bırakıp Vipassana meditasyonu dersini denememi tavsiye etti. ("Vipassana" Eski Hindistan'ın Pali dilinde "içe bakış" anlamına gelir.) Bunun yeni akım saçmalıklardan biri olduğunu düşündüm ve bir mit daha duymaya hevesim olmadığından gitmeyi reddettim. Fakat Ron beni bir yıl boyunca sabırla yokladıktan sonra, Nisan 2000'de on günlük bir Vipassana meditasyonu kampına gitmeye ikna etti.

Üniversiteye başlayınca, üniversitenin cevapları bulmak için en uygun mekan olacağını zannettim. Ama hayal kırıklığına uğradım. Akademik dünya beni insanların şimdiye kadar yarattığı bütün mitleri yıkmak için güçlü aletlerle donattı ama hayatın büyük soruları için tatmin edici cevaplar sunmadı. Aksine beni gitgide sınırları daha da dar sorulara odaklanmaya teşvik etti. Nihayetinde kendimi Oxford Üniversitesi'nde ortaçağ askerlerine ait otobiyografik metinler üstüne bir doktora tezi yazarken buldum. Hobi olarak onlarca felsefe kitabını okumaya ve birçok felsefi tartışmaya girmeye devam ettim. Bunlar bitmez tükenmez bir entelektüel eğlence kaynağı sunsa da, bana gerçek anlamda neredeyse hiçbir içgörü kazandırmadı. Bu son derece sinir bozucu bir durumdu.

Gençken sorunlu ve huzursuz biriydim. Dünya bana hiçbir şey ifade etmiyordu ve hayata dair aklımdaki büyük sorulara ilişkin hiçbir cevabım yoktu. Özellikle, dünyada ve benim hayatımda neden bu kadar çok acı olduğunu anlamıyor, bu konuda ne yapılabileceğini bilmiyordum. Çevremdeki insanlardan ve okuduğum kitaplardan tek öğrendiğim, ayrıntıları incelikle işlenmiş kurmacalardı: tanrılar ve tanrı katı hakkında dini mitler, anavatan hakkında milliyetçi mitler, aşk ve macera hakkında romantik mitler ya da ekonomik büyüme, satın alma ve tüketmenin beni nasıl mutlu edeceğini anlatan kapitalist mitler. Bunların hepsinin muhtemelen sadece kurmacadan ibaret olduğunu fark edecek kadar kafam çalışıyordu ama hakikati nasıl bulacağıma dair fikrim yoktu.

O halde Buda'ya göre hayatta anlam yok ve insanların anlam yaratmaya ihtiyaçları yok. Bunu fark etmeli ve bu sayede bağlandığımız şeyler ve içi boş fenomenlerle özdeşleşmek yüzünden çektiğimiz acılardan kurtulmalıyız. "Ne yapmalıyım?" diye soruyor insanlar ve Buda şöyle bir tavsiye veriyor: "Hiçbir şey yapmayın." Sorun sürekli bir şey yapmamız. İlla fiziksel düzeyde değil (gözlerimizi kapatıp saatlerce kıpırdamadan durabiliriz), zihinsel düzeyde de harıl harıl hikayeler ve kimlikler yaratıyor, savaşlara giriyor, zaferler kazanıyoruz. Hiçbir şey yapmamak demek zihnin de hiçbir şey yapmaması ve hiçbir şey yaratmaması demek.

Acı, insanlar bunun kıymetini bilmediği için ortaya çıkıyor. Bir yerlerde sonsuz bir öz olduğunu ve onu bulup ona bağlanırlarsa bütünüyle tatmin olabileceklerine inanıyorlar. Bu sonsuz öz kimi zaman Tanrı, kimi zaman millet, kimi zaman sahici benlik, kimi zaman da gerçek aşk, ve insanlar kendilerini bunu bulmaya ne kadar adarlarsa, bulmayı başaramadıkları için o kadar hüsrana ve mutsuzluğa kapılıyorlar. Daha fenası, bu öz sevdası ne kadar büyükse, güttükleri gayeyle aralarına giriyormuş izlenimi uyandıran insanlara, gruplara ya da kurumlara o kadar büyük nefret besliyorlar.

Facebook ve Instagram çağında, bu mit yaratma sürecini hiç olmadığı kadar iyi gözlemleyebilirsiniz çünkü bu işlemin bir kısmı zihinden çıkarılıp bilgisayara devredildi. İnsanların çevrimiçi mecrada kusursuz bir benlik yaratmak için saatlerini harcamalarına, kendi yarattıkları bu şeye bağlanmalarına ve bunu kendileriyle ilgili gerçeklikle karıştırmalarına tanık olmak çok şaşırtıcı ve korkutucu. Bu şekilde trafikte kitlenip kalarak, gereksiz atışmalara girerek ve gergin sessizlikler yaşayarak geçirilen bir tatil güzel manzaralar, mükemmel yemekler ve gülen yüzlerden oluşan bir derlemeye dönüşüyor; deneyimlediğimiz şeylerin yüzde 99'u asla benlik anlatısının parçası haline gelmiyor.