Sơ chế, tẩm ướp và cách kho cá ngon.
1. Vì sao cá lại có mùi tanh?
Nhiều người không thích mùi tanh đặc trưng của cá. Tác giả - đầu bếp Tateno đã lý giải về điều này như sau: Trước hết, “mùi tanh” ở cá không có nghĩa là tất cả các mùi đều là “mùi cần phải loại bỏ”. Có một số món ăn từ cá sẽ ngon hơn bởi mùi đặc trưng của cá và rõ ràng không thể loại bỏ hoàn toàn mùi đặc trưng này.
Trong quá trình phân hủy cá sau khi đánh bắt lên bờ, một thành phần gọi là “trimethylamine oxit” có trong cá bị vi sinh vật phân hủy sẽ tạo ra một chất gọi là “trimethylamine”. Khi chất này tăng lên sẽ xuất hiện mùi giống amoniac, tạo thành mùi tanh hôi của cá. Trimethylamine có mùi khó chịu, có thể cảm nhận được ngay cả với lượng nhỏ, vì vậy nhiều kĩ thuật khác nhau đã được sử dụng trong chế biến cá. Lá nguyệt quế được cho vào cá ngừ đóng hộp ngâm dầu để khử mùi hôi, nghệ được thêm vào các chế phẩm từ cá. Do đó, chìa khóa để giảm mùi tanh của cá là chế biến cá càng sớm càng tốt. Hơn nữa, mùi tanh của cá có thể được hạn chế bằng cách loại bỏ triệt để chất nhờn trên da, nội tạng và máu xung quanh cá.
2. Cách sơ chế loại bỏ mùi tanh:
Để loại bỏ mùi tanh của cá, điều quan trọng là phải rửa thật kĩ để loại bỏ chất nhờn, máu trong nội tạng và xung quanh mang. Để rửa cá, chúng ta cần tiến hành theo ba bước:
- Đầu tiên, rửa sạch bề mặt bằng nước: Hãy rửa thật kĩ dưới vòi nước chảy để loại bỏ triệt để phần nhớt trên da, máu, màng đen và các cơ quan nội tạng. Nếu máu hoặc nội tạng còn sót lại sẽ gây ra mùi tanh khó chịu. Nên sử dụng bàn chải đánh răng có lông mềm để loại bỏ máu và các cơ quan nội tạng. Sau khi rửa sạch hãy nhẹ nhàng thấm khô cá bằng giấy bếp.
- Bước thứ hai, rắc muối: Sau khi rửa cá thật sạch, rắc muối lên bề mặt cá và để yên một lúc. Cá có hơn 70% là nước. Rắc muối lên cá khiến cá bị mất nước, giúp các axit amin tạo nên hương vị ngưng tụ trong cơ thể cá.
- Bước thứ ba, rửa sạch lại bằng nước muối loãng: Rửa sạch lại phần muối rắc trên bề mặt cá. Nên rửa sạch bằng nước muối có nồng độ khoảng 3%, tương tự như nước biển. Cá rắc muối bị mất nước nhưng nếu rửa bằng nước ngọt thì nước sẽ quay trở lại cá do áp suất thẩm thấu. Điều này không chỉ lãng phí quá trình ướp muối mà còn khiến cá hấp thụ lượng nước dư thừa, dẫn đến cá bị nhão. Vì vậy, mấu chốt để làm món cá ngon là phải rửa nhanh bằng nước muối loãng sau khi đã ướp muối.
Về cơ bản, có thể loại bỏ những mùi tanh không cần thiết bằng cách rửa kĩ bề mặt cá trong giai đoạn sơ chế. Tuy nhiên, đối với các loài cá biển da xanh (Blue-backed fish/ 青魚) như cá nục, cá thu, cá ngừ, cá mòi… được cho là có mùi tanh đặc biệt, các bạn nên rửa bằng giấm. Rửa giấm là phương pháp nấu ăn trong đó các nguyên liệu được ngâm trong nước giấm. Rửa bằng giấm không chỉ khử mùi tanh mà còn tiêu diệt vi sinh vật trên bề mặt cá.
Trimethylamine gây mùi cá có tính kiềm nên trung hòa bằng giấm có tính axit sẽ làm giảm mùi hôi. Người ta đã xác nhận rằng axit axetic 0,1% có tác dụng kìm khuẩn. Vì vậy, để phát huy tác dụng kép vừa khử mùi vừa kháng khuẩn, nên pha 1 thìa cà phê giấm với 180 ml nước để rửa cá. Tuy nhiên, lưu ý không nên rửa cá bằng giấm ngay từ đầu vì sẽ làm hỏng thớ cá và khiến cá bị nát. Nếu nấu cá ở trạng thái đó sẽ bị khô và độ ngon của cá sẽ giảm đi một nửa. Trước khi rửa cá da xanh bằng giấm, hãy tiến hành rắc muối lên toàn bộ bề mặt cá và để yên 10 phút. Ướp chặt thịt cá bằng muối giúp bảo vệ thớ thịt cá, cá sẽ không bị nát khi rửa lại bằng giấm.
- Ngoài ra, có một phương pháp loại bỏ mùi tanh khác ở cá là nhúng cá vào sữa chua. Phương pháp này rất hiệu quả để trung hoà trimethylamine nhưng sẽ làm mất đi hương vị tự nhiên của cá.
- Đối với các món kho, nấu, luộc… bạn hãy đổ nước sôi lên trên hoặc ngâm cá trong nước sôi trong khoảng 2 phút. Nó không chỉ làm giảm độ nhớt và mùi tanh trên bề mặt cá mà còn bó chặt các sợi trên bề mặt, giúp cá giữ lại vị ngọt tự nhiên khi nấu.
3. Phương pháp ướp gia vị:
Trong kĩ thuật nấu ăn của Nhật, có một phương pháp gọi là “Usujio” (薄塩/うすじお), nghĩa là phủ một lớp gia vị mỏng lên bề mặt sau khi sơ chế. Đối với cá nướng hay kho, trước khi nướng cá, quét nước xốt gồm 3 phần mirin và 2 phần nước tương lên bề mặt cá và để yên trong khoảng 30 phút. Sau đó, chỉ cần nướng cá như bình thường và thêm nước xốt vào cuối cùng. Bằng cách rắc gia vị lên bề mặt cá trước, gia vị sẽ dễ hấp thụ hơn khi nêm gia vị sau đó.
Phương pháp "usujio" này cũng có hiệu quả đối với các phương pháp nấu ăn khác. Ví dụ, nếu bạn rắc muối lên cá hấp, luộc, nấu canh, kho trước khi đun nóng, thịt sẽ đóng chặt và ít bị nát hơn.
4. Nguyên tắc kho cá:
- Sau khi sơ chế loại bỏ mùi tanh ở cá, hãy tiến hành “usujio” nghĩa là rắc một lớp gia vị mỏng trước khi ướp cá với các loại gia vị khác. Tức là bạn hãy ướp cá với muối và để yên 10 phút. Sau đó lần lượt ướp các loại gia vị khác.
- Ướp gia vị xong phải để cá nghỉ, khoảng 1 tiếng. Sau đó đun cho phần nước ướp cá này cạn đi mới thêm nước nóng ngập mặt cá và kho lửa nhỏ.
- Cần có thịt mỡ và tốt nhất cho bì vào kho cùng cá sẽ giúp cá kết dính, không bị khô vỡ mặt.
- Phải kho qua 3 lửa, kho - ủ - kho - ủ - kho thì miếng cá mới rắn ngoài mềm trong.
5. Cá trắm kho riềng:
Nguyên liệu:
- 1kg cá trắm (chọn cá trắm đen).
- 400g thịt ba chỉ.
- 100g bì lợn.
- 2 củ riềng (bằng khoảng 2 ngón tay).
- 5 củ hành khô và 1 nắm vỏ hành khô, vỏ hành tây.
- 3-4 quả ớt khô/ ớt tươi.
- Gia vị: Nước mắm, tương bần (thay bằng miso ở Nhật), muối, nước hàng, đường phèn hoặc đường cát vàng, mì chính, hạt tiêu.
- 3-4 quả chuối xanh (nếu thích).
Cách làm:
- Cá trắm nên chọn cá trắm đen chắc thịt, ít xương dăm, thịt béo. Khi sơ chế cần bỏ ruột, cạo phần màng đen, màng trắng và máu phía trong, cắt khúc dày khoảng 5 - 7cm. Rắc chút muối lên cá, để yên 10 phút. Sau đó, ngâm cá trong nước chanh hoặc nước giấm loãng khoảng 5 phút rồi vớt ra. Rửa sạch, thấm thật khô.
- Thịt ba chỉ và bì lợn ngâm nước vo gạo khử mùi hôi trong khoảng 15 phút, rửa sạch lại, để ráo nước. Thịt ba chỉ thái miếng vuông khoảng 2-3cm. Bắc nồi nước, cho vào 1 nhánh gừng đập dập, cho bì lợn vào luộc qua rồi cạo sạch lông, rửa sạch với nước chanh loãng. Để ráo nước, thái dải dài khoảng 6-7cm.
- Riềng rửa sạch, thái miếng mỏng.
- Ớt rửa sạch, bóp bỏ hạt. Hạt tiêu sọ rang thơm, đập dập.
- Nước hàng nên tự thắng sẽ ngon hơn. Mình thường cho chút dầu ăn rồi bỏ đường vào đun chảy, ban đầu để nhiệt vừa cho đường tan chảy, lắc nhẹ để chảy dần tan ra thì hạ lửa liu riu. Khi đường sôi chuyển màu hổ phách nhẹ, nổi bong bóng nhỏ là được.
- Cá có thể rán vàng qua hai mặt để tạo độ rắn chắc khi kho. Mình không rán mà đun nước sôi, đổ lên mặt cá cho cá săn lại rồi thấm khô cá mới tiến hành tẩm ướp. Ướp cá với muối, để cá nghỉ 15 phút. Sau đó đến đường (mật mía) và nước hàng, để ngấm 15 phút mới đến nước mắm, tương bần. Đậy kín để ngăn mát tối thiểu 1 tiếng trước khi kho.
- Phần gia vị ướp: Ướp vào cá 1 thìa cà phê muối hạt, 3 thìa cơm nước hàng, 2 thìa cơm đường cát vàng hoặc mật mía, 3 thìa cơm nước mắm, 3 thìa cơm tương bần (thay bằng 2 thìa cơm miso nếu ở Nhật).
- Xếp riềng thái lát mỏng, hành khô, vỏ hành khô + hành tây xuống dưới đáy nồi, tiếp đó là thịt ba chỉ, bì lợn và cá xếp xen kẽ nhau, phía trên có thể thêm chuối xanh, cuối cùng thêm 1 lớp riềng phủ lên trên, cho ớt và hạt tiêu đập dập vào. Đổ phần nước vừa ướp cá lên trên cùng.
- Đặt cá lên bếp, vặn lửa to, đun đến khi cá chín săn thì cho nước nóng vào sao cho nước ngập mặt cá. Đun sôi lại và hạ nhỏ lửa, đun kĩ cho cá chín nhừ ít nhất khoảng 60 phút. Tắt bếp, để nguội, sau 1 tiếng kho lại lần 2, để lửa liu riu, kho khoảng 2 tiếng, tắt bếp, để cá trong nồi qua đêm. Hôm sau kho lại lần 3 đến khi cạn nước, cá chín nhừ, trong mềm ngoài rắn là đạt. Cá càng đun lâu, càng săn chắc, gia vị càng ngấm và đậm đà thơm ngon.
- Nếu có thời gian nên đun tối thiểu 10 tiếng, khi đó cá nhừ tơi, xương mềm rục, ăn cùng cơm nóng, dưa chua rất ngon. Khi cá gần cạn, rưới lên cá 2 thìa canh mỡ nước. Mở vung cho cá thoát hơi và săn chắc, món cá sẽ bóng và thơm ngậy.
- Đối với các bạn sử dụng Instant Pot: Sau khi tẩm ướp, xếp như bước sử dụng nồi thường. Đầu tiên, dùng chế độ Áp chảo/ Sauté, nhiệt cao, để 10 phút, mở nắp, nước ướp cá cạn thêm nước nóng vào ngập mặt cá. Đóng nắp, gạt van sang vị trí đóng. Chọn chế độ nấu Áp Suất/ Pressure Cook, nhiệt cao (high) trong 15 phút. Chú ý: tăng thời gian nếu lượng thịt cá nhiều hơn hoặc muốn xả van hơi nhanh (bằng cách gạt van sang vị trí mở để hơi thoát hết rồi mở nắp). Giữ ấm thêm 10 phút rồi lại chuyển về chế độ Áp chảo, nhiệt cao, để tiếp 10 phút rồi đậy nắp, để qua đêm. Sáng hôm sau, chọn lại chế độ nấu Áp suất, nhiệt cao trong 20 phút và giữ ấm thêm 5 phút. Sau đó chuyển chế độ Áp chảo, nhiệt cao, mở nắp đun cạn nước. Cá mềm và rắn chắc như khi được kho và ủ trong rơm.
6. Cá nục/ cá basa/ cá thu/ kho sả ớt:
Nguyên liệu:
- 500g cá nục/ cá thu/ cá basa.
- 250g thịt ba chỉ.
- 100g bì.
- 3 cây sả to.
- 3 củ hành tím.
- 5 tép tỏi.
- 4- 5 quả ớt hiểm.
- 2 tbsp nước hàng hoặc sử dụng nước dừa.
- 1 tbsp hạt tiêu sọ giã dập.
- 1 tbsp muối.
- 2 tbsp đường.
- 3 tbsp nước mắm 40 độ.
- 1 tbsp dầu hào.
- 1 tsp mì chính/ hạt nêm.
- 2 tbsp mỡ nước/ dầu ăn.
Cách làm:
- Thịt ba chỉ rửa sạch, thấm khô, thái miếng bao diêm.
- Cá nục/ cá basa làm sạch đầu và ruột, rửa sạch rồi thấm khô. Rắc muối lên cá và để yên 10 phút, sau đó rửa sạch lại bằng nước muối loãng. Thấm khô cá bằng giấy ăn, cắt khúc vừa ăn.
- Đun sôi nước đổ lên cá, để yên 2 phút. Sau đó thấm khô.
- Bì lợn rửa nước chanh loãng, cạo sạch lông.
- Sả cắt khúc 7cm, đập dập.
- Hành tím, tỏi băm nhỏ.
- Xếp 1 lớp sả đập dập xuống đáy nồi đất, tiếp đó là 1 lớp thịt mỡ và đến cá, cuối cùng là sả và lớp thịt mỡ nữa để lên trên. Trên cùng xếp bì.
- Ướp cá với muối 10 phút. Cho lần lượt hành, tỏi băm, đường, nước hàng, nước mắm, dầu hào, hạt nêm, hạt tiêu, ớt hiểm, cuối cùng rưới đều mỡ nước lên mặt cá. Ướp 60 phút trong ngăn mát tủ lạnh.
- Bắc nồi lên bếp, để lửa trung bình đun cho nước bay hơi gần cạn thì thêm nước nóng vào ngập mặt cá. Đun lửa trung bình không đậy vung cho cạn 1/2 thì tắt bếp. Để ủ 60 phút sau kho tiếp lần 2 cho đến khi nước sánh lại, có màu nâu đỏ là được.
