kem

Bước sang độ tuổi ba mươi, tôi thấy mình như chính thức đặt chân lên một chiếc thuyền do bản thân cầm lái. Dù muốn hay không, bạn vẫn phải cầm lái. Vì đó là cuộc đời bạn, đâu thể nào cứ để người khác lái giùm. Phải học cách lái, dù kỹ năng thì không có mà sóng gió cứ lao về phía thuyền của ta.

Tôi chẳng biết mình đã đi qua bao nhiêu cơn sóng, chỉ biết vượt qua xong thì thân xác cũng rã rời, tinh thần cũng mệt mỏi. Vậy đó mà khi thấy sóng thì vẫn đi qua, chứ không chùn chân né tránh giống lúc trước nữa. Bởi đó là những bài học cuộc đời mà con sóng mang đến cho tôi, nhắm mắt làm ngơ được vài lần chứ đâu thể “nợ môn” đến khi tốt nghiệp trường đời. Hiểu được điều đó nên tôi học cách lướt sóng, dù đa phần là té sõng soài một cách đau đớn.

Nhờ vậy, tôi bắt đầu có sự “kháng thương”. Ngày xưa té xong khóc hết hai ngày, buồn thêm một ngày. Bây giờ té xong khóc hết một ngày và buồn thêm một buổi thôi. Tôi cũng quyết đoán hơn trong những hành động của bản thân; không dây dưa vào những chuyện khiến mình nhụt chí, thẳng thắn đối diện giải quyết vấn đề nếu đó là mối quan hệ mà tôi trân trọng.

Viết ra có mấy câu đúc kết thôi, nhưng quá trình “lái thuyền vượt sóng” quả thật rất gian nan. Có lúc mất mấy ngày mới qua được một con sóng, có lúc mất vài tuần, cũng có lúc thậm chí mất mấy tháng. Bài học cuộc sống dày cộm, học xong rồi phải quay lại chiêm nghiệm chứ không lại quên. Ngày xưa thích đưa lời khuyên vì nghĩ mình biết giải pháp cho vấn đề. Học nhiều mới hiểu là cũng một vấn đề đó, đặt trong những bối cảnh khác nhau thì không thể nào áp dụng đúng một giải pháp được. Phải xét đến những khía cạnh lớn nhỏ, phân tích mọi ngóc ngách, phức tạp và nhức cái đầu lắm.

Ba mươi mốt rồi, tôi hiểu rằng vượt qua con sóng nào cũng cực, tìm ra được giải pháp cũng khó. Nên là, ráng làm sao đó, cho bản thân nhẹ nhàng vượt qua con sóng của mình, và cho người khác cũng nhẹ nhàng đi qua con sóng của họ. Cái gì qua rồi, không còn duyên nữa thì chấp nhận gác lại thôi.

Giờ có duyên với bánh mì, thì lại chơi với bột và nước vậy.

Tôi có thể thong thả làm một ổ bánh mì ngày hôm nay, đảm bảo thời gian kéo bột và gập bột là chuẩn chỉnh. Nhưng tôi có thể mắc lỗi ở đâu đó vào ngày hôm sau, khi có những việc lặt vặt không tên tự nhiên xuất hiện chứ không nằm trong kế hoạch đã định. Giống như cuộc đời hôm nay có nhiều chuyện vui, thời tiết đủ đẹp để tôi giặt đồ rồi phơi phóng dưới ánh nắng mùa hè. Nhưng ngày hôm sau học viên nhắn tin xin nghỉ luôn vì công việc bận quá, dẫu có biết trước và chuẩn bị tinh thần kỹ như thế nào, tôi vẫn không sao ngăn được một nỗi buồn nhè nhẹ lan ra phía ngực trái. 

Ta sống qua hai mươi bốn giờ, ta trải nghiệm vài thứ vượt ra khỏi thời gian. Những cái chạm của nắng, gió trên da, chúng nhắc ta về những ngày bầu trời xanh trong nhiều hy vọng. Những tin nhắn hay cuộc gọi gửi đến một thông tin, chúng nhắc ta về những buồn vui chợt đến rồi chợt đi rất đỗi con người. Những khoảng lặng không có gì làm khiến ta thấy mình sao rảnh rang thế, chúng nhắc ta về sự nghỉ ngơi giữa những nghĩ suy chạy mải miết trong đầu không chịu dừng lại. Hay những khoảng trống không gì có thể lấp đầy trong trái tim, chúng nhắc ta về những tổn thương muốn quên đi nhưng không làm sao quên được.

Hai mươi bốn giờ ta sống là hai mươi bốn tiếng đồng hồ cuộc đời chạm khắc lên ta những vui buồn, nghĩ ngợi. Ta như những bức tượng sống động được chọn để đẽo gọt sao cho vừa vặn với cái thời mình được sinh ra và hít thở trong đó. Vậy nên không có gì chỉ toàn niềm vui hay tiếng cười, mà xen lẫn vào đó là những nỗi đau buồn mang đến sự sâu sắc cho trái tim. 

Làm bánh mì cũng lắm nỗi buồn, thời gian làm thì dài và lâu, nhưng thành quả hiển hiện rõ rệt sau ba giây cắt bánh. Ăn thử thấy ngon thì mới vui, chứ còn thấy chưa vừa miệng vì vẫn có một cái gì đó buồn buồn ở trong lòng. Mà dù sao cũng chỉ mới là ổ bánh thứ bảy, và tôi nghĩ mình cũng nên cảm thấy vui một chút vì đã bước qua được cái suy nghĩ sợ sai, sợ không làm được. Cứ làm đã, được thì tốt, không được thì có cơ hội nhìn lại xem mình sai ở đâu. Có làm thì mới xem lại được chứ, đúng không?

Ngày xưa thấy ước mơ với cuộc sống cứ tách rời. Ba mươi mốt rồi, thấy hai cái đó là một thôi. Dù là sống hay mơ thì tôi vẫn mang theo nguyên xi con người mình thôi: một chút thư giãn, một chút khó chịu, một chút hy vọng, và một chút sự chấp nhận rằng mình có thể thất bại. 

Tính tôi là thế. Thích chiêm nghiệm, từ từ ngắm nhìn cuộc sống trong mọi điều diễn ra bên trong tôi và bên ngoài tôi.

Sau mẻ bánh đó, tôi bắt đầu ủ lạnh bánh trong thời gian lâu hơn. Đồng thời lên in-tơ-nét coi cách gập bột và tạo hình. Chỉ có vậy mà kết quả khác hẳn. Nhưng tôi cũng chưa dám chắc là như thế, vì cũng chỉ mới ăn may làm được cái ruột đều đặn được đúng một lần. Phải thêm vài ba lần ủ bánh lâu hơn, vài ba lần gập bột và tạo hình theo kiểu mới học mà kết quả cho ra y vậy thì mới có thể chắc chắn được. 

Không phải hỏi để kiểm tra bài, mà thực sự hỏi về cuộc sống thường ngày của các bạn. 

Có một bạn học trò hay trả lời là “I’m good.” Nên mình thường hỏi thêm “Có điều gì làm bạn thấy vui trong những ngày qua không?” Bạn không suy nghĩ gì, trả lời luôn là không có. Cho đến khi gần cuối buổi học, nội dung hôm đó học về ngày cuối tuần, bạn mới nhớ ra câu chuyện nhỏ xíu khiến bạn thấy vui.

Bạn thi thoảng bắt Uber đi ra đường, nhưng lần này bạn và người tài xế đã có thể nói chuyện với nhau. Bạn nói rằng mình phản hồi được người ta và người ta hiểu mình đang nói gì, bạn thấy vui lắm. Nụ cười nở ra trên môi bạn. Và mình, ở vị trí của một người dạy tiếng Anh, tất nhiên cảm thấy vui lây. Tiếng Anh học là để ứng dụng mà, nói chuyện được, rồi hiểu được nhau, vậy là vui lắm.

Thế là mình mới nói với bạn, đây cũng là một câu chuyện vui mà bạn cần học cách ghi nhận dần. Chúng ta có thói quen đợi cho đến lúc mình thành công, làm được cái gì đó to lớn mới chịu ghi nhận chính mình. Vậy là những niềm vui nho nhỏ giúp ta đi về phía trước thêm một chút lại dễ dàng bị lãng quên. Và việc bạn trò chuyện được với tài xế là một trong những sự kiện chứng minh rằng sự nỗ lực học tập của bạn có hiệu quả. Nghe đến đó bạn cười, gật đầu tán đồng góc nhìn của mình. 

Thực sự, trong một thế giới mà ai ai cũng thích nhìn vào những điều lớn lao và nói về chúng, những ai có khả năng tập trung vào những bước đi từ từ của chính mình và duy trì mỗi ngày mới là người có khả năng lèo lái cuộc đời mình theo hướng bản thân chọn.

Mong bạn cũng ghi nhớ những bước tiến nhỏ của chính mình. 

14.07.2026

Cũng giống như bánh mì Việt Nam mình, có lò bạn ăn thấy ngon và có lò bạn ăn cho biết, bánh mì sourdough cũng vậy, có người làm ăn thấy ngon và cũng có người làm ăn thấy không đã. Ấy là do khẩu vị cá nhân một phần, phần còn lại cũng phụ thuộc vào công thức làm bánh của người thợ nữa. 

Nhưng tôi chỉ làm bánh mì cho vui, vì ở xa trung tâm thành phố nên khi nào thấy đói có thể cắt một lát bánh mì, bỏ vô lò rồi luộc thêm quả trứng là không cần suy nghĩ bây giờ ăn gì. Mà nướng bánh mì nhiều thì cái đầu bắt đầu muốn nghĩ ra mấy món ăn kèm khác cho đa dạng. Món gì đó có thể chấm chấm mà đủ chất, rồi nguyên liệu gì có thể để lên lát bánh mì mà vẫn đủ đầy hương vị và màu sắc. Tự dưng làm bánh mì làm chi, rồi bây giờ lại tự đẻ thêm mấy món ăn kèm cho đủ dinh dưỡng nữa. Haha.

Nhưng nói giỡn vậy thôi, chứ tôi thích cái kiểu vậy. Tự nghĩ ra món để làm rồi có thể tự thưởng thức nó. Khi nào có bạn bè ghé qua thì mời họ ăn thử, hương vị ấy chắc chắn không thể kiếm tìm ở nơi khác. Dầu không phải là dạng ngon như nhà hàng, nhưng nó đáng nhớ và có một chỗ vừa vặn trong lòng những người bạn ghé chơi. 

Thực ra bạn trai tôi vẫn đang loay hoay sửa lại cái phòng ở ngoài, nơi mọi người bước vào cất giày dép trước khi vào nhà. Trong lúc đó thì tôi tranh thủ học làm bánh mì cũng như vài món ngon khác. Trước là để cả hai đứa tự thưởng thức sau khi sửa nhà quá cực. Sau là để chiêu đãi nếu có khách ghé nhà chơi. Chúng tôi cũng mong sau này có thể đón thêm những người khách lạ, phục vụ một bữa ăn có bánh mì với món ăn kèm dễ chịu, một ly nước uống như là cà phê, kombucha hay gì đó, và một cuộc chuyện trò thân mật mà sâu sắc, đủ để những người có mặt cảm nhận được chút gì đó chân thật giữa người với nhau. Hy vọng ngày đó không còn xa. Hy vọng tới lúc đó bánh mì đã ngon rồi.

Sandwich của tiệm bánh ấy không thuộc dạng quá xuất sắc, tôi phải thừa nhận rằng mình hay ghé tiệm là vì chị nhiều hơn. Nhìn rộng ra mới thấy, những góc tiệm tôi thường ghé đều có chung lý do là con người. Từ lâu rồi, tôi không còn ghé những tiệm bán đồ ăn ngon mà nhân viên chỉ đi ra đi vào với vẻ mặt lạnh lùng. 

Tôi không ngại chờ đợi, thậm chí sẵn sàng xếp hàng nếu những người làm việc ở đó cho tôi cảm giác mình là một con người thực thụ. Một nụ cười chân thành, một lời hỏi thăm, một sự niềm nở chào đón,… tôi nghĩ đây mới là lý do mà người bán và người mua gặp gỡ nhau. Tất nhiên tôi cũng phải là một khách hàng chủ động nở nụ cười với nhân viên, chủ động nói lời cảm ơn nếu cần thiết, chủ động niềm nở nếu có điều cần hỏi,… Có qua có lại thì đôi bên mới vui. 

Mối quan hệ giữa tôi với chị gái làm việc ở tiệm bánh đó chính là như vậy. Dù không biết tên nhau nhưng chúng tôi biết rằng đối phương là người tử tế, có thiện chí. Vậy mà trong đời đại bây giờ, sự niềm nở thiện chí này sao mà khó tìm ghê. Vì nếu nó dễ tìm, tôi có lẽ đã chẳng nhớ đến chị gái ở tiệm bánh nhiều đến vậy. 

Có đôi khi, bạn chẳng cần phải làm chuyện gì thật to tát thì mới là người có ích. Có khi chỉ cần hiện diện toàn vẹn với công việc mình làm, mỉm cười, vậy là đủ để một ai đó biết rằng “À, hoá ra cuộc đời vẫn còn nhiều người đáng yêu như thế!”

Đọc sách hay xem phim thì cũng giống như vậy, nhưng tôi chỉ được nhìn ngắm thế giới đó một cách gián tiếp thôi. Khoảnh khắc khi ai đó trò chuyện với mình thì sống động hơn, tôi luôn thấy thật kỳ diệu khi có thể quan sát thế giới nội tâm của họ một cách trực tiếp. Có những chuyện họ sẽ chủ động kể cho tôi nghe, chỉ vì họ cảm nhận được một sự đồng điệu nào đó. Đó chính là đặc quyền của những cuộc trò chuyện giữa người với người: người ta chia sẻ cho nhau những chuyện sâu kín chỉ vì quý mến và tin tưởng nhau.

Ngày nay, những cuộc trò chuyện như thế đang thưa dần, vì người ta không còn nhiều niềm tin ở nhau nữa. Những câu chuyện cá nhân có thể trở thành thông tin để mua bán, và ai cũng có nhu cầu bảo vệ chính mình. Loài người vốn cô đơn càng trở nên cô đơn hơn, trong những hoài nghi và những gì bản thân họ đã đánh mất. Vươn ra trở lại để kết nối với nhau trở thành một thử thách, nó đòi hỏi người ta phải có sự dũng cảm vượt qua những nghi ngờ.

Nhưng tôi vẫn tin vào điều tốt đẹp của cuộc sống, vì xung quanh tôi mọi người vẫn sẵn sàng cho đi. Vẫn mỉm cười chào nhau mỗi khi gặp mặt, vẫn tha thiết ôm chầm lấy nhau mỗi khi tạm biệt. Sự dũng cảm vươn ra trở lại không tự nhiên mà có. Nó chính là kết quả của những tốt đẹp được lây lan quanh tôi. Tôi thấy mình may mắn khi không còn ngại ngần chia sẻ những tâm tư trong lòng, cũng như không ngần ngại hiện diện nếu ai đó cần mình có mặt.

Tôi vừa đi qua một đoạn chùng xuống của cuộc đời, tôi bắt đầu chạm vào những tia sáng đầu tiên. Tôi thấy mình mỏng manh nhưng cũng thật bền bỉ. Và tôi lại vươn ra kết nối với người khác sau khi đã xong phần của mình.

Tôi mong bạn cũng sẽ tự thúc bản thân đi ra ngoài tắm nắng, ngắm nhìn bầu trời và trò chuyện với một người bạn đã lâu không gặp, hoặc một người lạ ở góc quán cũ đã lâu bạn chưa ghé thăm.

Dù bạn có muốn cố gắng trở nên tích cực hay tự lấy tay bịt mắt chính mình lại, nỗi đau vẫn hiện diện vẹn nguyên ở đâu đó trong lồng ngực bên trái. Không có ai muốn mình lớn lên sẽ mang theo những nỗi đau để sống. Cũng không có ai muốn bản thân mình sẽ làm đau những người mình yêu thương. Chúng ta chỉ đang hết lòng với những gì mình có, để rồi một ngày nhìn lại, thấy mình và cả những người xung quanh đều mang theo một sức nặng gì đó trong người. 

Có những nỗi đau rõ mồn một. Có những nỗi đau âm thầm chiếm lấy cơ thể ta. Ta vẫn sống vẫn cười như những ngày còn nhỏ, cho đến cái ngày thấy chính mình ngồi gục xuống khóc nức nở ở trong cầu tiêu. Thật không phải là một địa điểm phù hợp để khóc, nhưng đủ kín đáo để không ai nhìn.

Chúng ta muốn nghĩ rằng người khác hạnh phúc hơn mình, nhưng chúng ta chỉ thực sự biết sự thật khi ngồi xuống nghe họ trải lòng thôi. Những mất mát về vật chất đau một, thì những đánh đổi về mối quan hệ đau đến mười. Không ai muốn mình phải đánh đổi những điều quý giá, nhưng có những ngã ba bạn phải chọn học cách đứng một mình. Những dằn vặt bạn phải tự đấu tranh, những cân nhắc bạn phải tự quyết định, những hành động bạn phải tự cứng rắn, những tâm tự bạn phải tự mình hiểu cho mình. Làm người lớn có nghĩa là học cách sống với mọi mâu thuẫn bên trong mình, cũng như tự vấn về kỳ vọng mà những người xung quanh đặt lên vai mình. 

Làm người lớn giống như đi trên đại lộ có nhiều ngã ba, mỗi ngã ba đều hướng đến một nơi nào đó mà bạn chẳng rõ. Có những đoạn chưa có ai đi qua trong cuộc đời, mà một khi đã đi thì không còn có thể quay đầu nữa. Bằng cách bước qua những ngã ba, chúng ta dần phát hiện ra những nỗi đau của chính mình. Nhưng không thể chỉ vì vậy mà không đi nữa. Chúng ta phải đi vì rất có thể phía trước là cái gì đó có thể xoa dịu nỗi đau, dù đôi khi chúng được gói trong một hình dạng xù xì không đẹp mắt.

Những nỗi đau sẽ không bao giờ mất đi, bởi có nhiều thứ trong chúng ta được hình thành từ nỗi đau như là sự thấu hiểu, sự kiên nhẫn lắng nghe,… Bạn sẽ không làm được điều đó nếu bạn không đau đủ, bạn sẽ luôn trách móc cuộc đời mà quên mất mình cũng cần học cách đối đãi với cuộc đời. Sáng nay trong lúc giội những ca nước ấm lên người, tôi bỗng nhớ đến câu nói của cố Trịnh Công Sơn: "Có những ngày tuyệt vọng cùng cực, tôi và cuộc đời đã tha thứ cho nhau".

Trong một buổi sáng không nắng không mưa, câu nói ấy thấm vào tôi như đất cần thêm chút nước. Rõ là nếu không có những ngày tuyệt vọng, tuyệt nhiên sẽ không có sự tha thứ nào. Bởi chẳng có thể làm gì khác đi ngoài chấp nhận và buông đi những thứ luôn khiến ta thấy nặng nề. Nhưng sau cùng vẫn chẳng dễ dàng gì.

Nhưng thôi, chỉ mong chúng ta vẫn tiếp tục đi qua những ngã ba một cách nhẹ nhàng và vững vàng. Và hy vọng ai cũng nhặt nhạnh được những thứ giúp bản thân xoa dịu trái tim..

Cảm giác này, tôi thấy quen quen. Đó là cảm giác khi cùng lũ bạn lê la uống trà sữa và tám chuyện vào những năm cấp hai cấp ba. Ngày xưa tôi cứ nghĩ đó những khoảnh khắc hiển nhiên trong cuộc sống. Bây giờ lớn rồi, nhìn lại mới biết đó là nhũng phút giây hiếm hoi trong cuộc đời.

Thế mà tôi lại tìm thấy và được trải qua một lần nữa ở độ tuổi ba mươi. Thật là may mắn! Tôi biết.

Chúng tôi là đám bạn cách nhau vài tuổi, từ 1994 trải dài đến 1999. Dù khoảng cách không xa nhưng chúng tôi vừa biết nhau trong vài năm ngắn ngủi. Hiểu rằng thật khó để tìm thấy những mối quan hệ sâu sắc giữa dương gian, chúng tôi cố gắng duy trì lịch trình ăn tối cùng nhau mỗi tuần một lần. 

Ban đầu tôi cũng có chút áp lực, vì thú thật là khi chưa thân thiết, tôi thấy mình không có đủ động lực để hiện diện trong trạng thái luôn vui vẻ. Nhưng rồi sự thật dần cũng lộ diện, không ai trong chúng tôi có khả năng vui vẻ thật sự 24/7 cả. Hôm nay có thể rất vui nhưng ngày mai có thể rất buồn, chúng tôi cố gắng có mặt đúng lịch trình, dù cho tâm trạng hôm đó có thế nào đi chăng nữa. 

Hay một điều là cứ hễ gặp gỡ, có đứa buồn thì sẽ có đứa vui. Đứa nào đang buồn thì chỉ cần nằm im nghỉ ngơi, đợi có đồ ăn, ăn vào rồi sẽ vui trở lại. Tất nhiên cũng có hôm cả đám đều chùng, thì lúc này cố gắng vừa nấu ăn vừa động viên nhau. Cho đến bây giờ thì tôi cũng chẳng nhớ chúng tôi đã ăn tối với nhau bao nhiêu lần, chỉ biết là đã được ăn nhiều bữa ngon và đã chia sẻ rất nhiều những tâm tư thầm kín với nhau.

Tôi chỉ mong rằng ai ai cũng sẽ tìm thấy được một nhóm bạn mà mỗi người đều được bung xoã hết những tính cách chìm nổi bên trong mình. Và tôi xin chúc cho mọi người có đủ kiên nhẫn để cùng nhau đi qua mọi thăng trầm trong cuộc sống.

Bây giờ thì tôi là đứa không có đồng nào trong túi nhưng vẫn được bạn bè nấu đồ ngon cho ăn. Cứ thế mà khóc trong hạnh phúc.

Những ngày gần đây tôi lại hay nhớ đến một đoạn đường ở Sài Gòn, đoạn đường từng có nhiều cây cổ thụ to lớn đến đáng kính. Tôi nhớ một đoạn tuổi trẻ của mình, sau khi đã xong các công việc trên máy, tôi gập máy tính lại rồi đu đưa một vòng quanh quận một rồi mới về nhà hẳn. 

Đó là thời điểm công việc thuận lợi, bạn bè để tâm sự luôn có, gia đình thì ấm êm không vấn đề gì, vậy nhưng trong tôi vẫn có một khoảng trống miên man khó giải thích. Dù tôi có chạy cung đường nào thì trước khi về nhà, tôi đều đi từ Lê Duẩn quẹo qua Tôn Đức Thắng, giảm tốc độ lại, mở lòng mình ra và để những cây cổ thụ thì thầm với tôi, ôm ấp tâm hồn tôi. Không biết tôi đã làm điều đó bao nhiêu năm, chỉ biết rằng cung đường đó đóng vai trò quan trọng trong việc nâng đỡ tôi đi qua những cô đơn của tuổi trẻ một cách lành mạnh và từ từ. Có khi tôi cũng đi bộ nữa. Và tôi cực thích cảm giác một làn gió thổi qua bất chợt, tôi dừng chân đứng lại, ngẩng đầu lên trời và nhắm mắt lại. Sau đó tôi cảm thấy nhẹ lòng lắm, và biết rằng những áp lực cuộc sống là thứ có thể vượt qua dễ dàng.

Cái ngày người ta đăng tin hai hàng cây cổ thụ đó sẽ không còn nằm ở đó, trong tôi đã chấp nhận một sự chết của thành phố. Một cái chết âm thầm nhưng buồn bã và dai dẳng. Không biết liệu có ai đó khác cũng như tôi, cũng được hai hàng cây an ủi, nâng đỡ vào những lúc chênh vênh?

Nỗi buồn đó không mất đi, nó vẫn nằm nguyên vẹn trên mặt giấy nhật ký cuộc đời của tôi, được cất trong một ngăn kéo cẩn thận, và chỉ thi thoảng mở ra khi được nhắc đến để rồi cựa quậy.  

Thành phố trở nên khắc nghiệt hơn, đông đúc hơn và nhanh hơn nữa. Như thể những điều giữ cho người ta cân bằng dần vắng bóng trong một sự phát triển khô khốc đến kiệt sức. Không còn cây, không ai nhắc người ta phải dừng lại để thở, để buồn. Không còn cây, khoảng trống trong lồng ngực càng lan rộng và quá sức chịu đựng. Không còn cây, khi gió lùa không ai vẫy những cành lá mà an ủi loài người. Không còn cây, tâm hồn trở nên khô cằn vì mất đi màu xanh của lá.

Không có sự phát triển bền vững nào mà lại thiếu đi sự sống của tự nhiên. Chân ta đứng trên mặt đất, và ta cũng được nuôi dưỡng bởi những gì nảy mầm từ đất. Ngay cả từ “mặt đất” cũng đã mang ý nghĩa lớn lao, đó là nơi ta đã đứng, nằm, ngồi và tồn tại biết bao thế kỷ. Không có “mặt bê tông” hay “mặt đường” có lẽ sau này mới có. Và trong ca dao tục ngữ của người xưa dạy, hầu như từ “mặt đất” luôn đóng vai trò như một cái nền vững chắc không thể tách rời đời sống.

Tự dưng hôm nay đọc một tin về hàng cây cổ thụ ở Hà Nội, lại cảm thấy nhớ nhung tha thiết những hàng cây cổ thụ đã từng có ở Sài Gòn. Mất đi những hàng cây ấy, tôi thấy Sài Gòn xa lạ lắm.

Đà Lạt đã vào mùa mưa với bầu trời âm u từ sáng đến chiều.

Ngồi trong nhà nhìn ra khung cảnh ngoài ô cửa, anh thấy những hạt mưa nhảy nhót trên đám lá cà phê. Anh đưa mắt nhìn mọi thứ trong nhà, ánh đèn vàng toả hơi ấm phía trên chậu hoa hồng còn e ấp những nụ. Anh nhấp một ngụm cà phê đã nguội từ bao giờ, nhớ lại những giấc mơ bản thân mình từng ước ao. Vậy mà khi mọi thứ giờ đây bày ra trước mắt thật rõ rệt, anh cứ thấy mình đang ngắm nhìn một ảo ảnh dễ vỡ vụn.

Anh biết ngày nào em cũng sẽ đọc vài tin tức, rồi cảm thấy phẫn nộ dù em không muốn thế. Em cũng muốn tách mình ra sự khó chịu mà chưa bao giờ em muốn bước vào, nhưng thật khó để làm vậy khi em vẫn sống giữa lòng Sài Gòn, có phải không? 

Từ lâu rồi anh không còn đọc tin tức nữa, càng muốn hạn chế đọc vì chúng chỉ làm lòng anh thêm dậy sóng. Bên trong bất an, bên ngoài không cách nào làm gì để thay đổi, việc đọc tin tức chỉ khiến anh thấy mình mất thời gian. Và có khi, mất luôn cả những năng lực mà mình đã cố gắng để thay đổi đời mình.

Làm người lớn thật không dễ chút nào, em nhỉ?

Và anh thấy buồn khi những điều đã từng nuôi dưỡng mình dần mất đi. Một góc cà phê nhỏ, một căn nhà cũ, một người anh biết nhưng không quen sống cùng xóm. Một nếp sống bị cướp mất vì những căn nhà cao tầng, sự tiện nghi chiếm lấy những tình cảm thường nhật của tuổi thơ anh. 

Anh hèn, nên anh đi xa. Chỉ có em vẫn chọn ở lại vì tin rằng mình có thể làm gì đó khác. Để níu giữ lấy những gì em vẫn rất yêu thương, “để thế hệ sau này được thừa hưởng”, em nói vậy.

Nhiều năm trôi qua rồi, chẳng biết em còn giữ được gì cho chính mình không. Anh chẳng dám hỏi em lưu lại gì được cho con cháu, vì anh biết giữ riêng cho mình đã là một thử thách giữa thời đại nhiều đổi thay của ngày nay. Em biết không, dù anh thăm Sài Gòn không thường xuyên, nhưng cũng không quá lâu để mình xa lạ với phố. Vậy mà phố vẫn xoành xoạch thử áo mới, nhiều đến mức anh không nhận ra vùng đất đã nuôi dưỡng mình lớn lên. Anh buồn, nhưng không làm gì được. Làm người lớn, hình như có nghĩa là nhận ra mình bất lực, em ạ. Đôi tay chúng ta thật nhỏ, không làm sao nắm giữ được những điều mình đã rất yêu. Nhưng anh cũng vui vì ít ra đã từng được biết đến, từng được chạm vào và ôm lấy những hồn nhiên của phố lúc xưa. Chỉ mong rằng chúng ta dù ở đâu cũng sẽ có được một sự nuôi dưỡng từ vùng đất mình chọn hít thở, yêu thương, giận hờn.

Thư đã dài, lần sau anh sẽ lại viết cho em. Dẫu em có hồi đáp hay không, anh vẫn sẽ viết vì đó là điều anh muốn nhìn thấy trong cuộc đời mình. Ít nhất là cho đến khi anh không còn trên đời này nữa. Anh cứ tưởng chỉ còn mỗi anh làm điều này, vậy mà anh lại gặp được một cô bạn cũng hay viết thư cho bạn bè. Thật thú vị.

Một người chị từng nói với anh: “Cái gì càng hiếm thì mình càng cần duy trì em ạ.” Anh thấy đúng lắm, nên anh sẽ vẫn viết thư cho em, cho những người thân của mình. Vì em đã từng là nguồn cảm hứng sống mà cuộc đời dành tặng anh, anh sẽ luôn viết cho em để nhắc em nhớ về giá trị của riêng em. Anh sẽ không dừng lại chỉ vì em không phản hồi. Anh viết để tiếp sức cho em giữ gìn những gì mà em yêu thương.

Sài Gòn yêu dấu,

Anh thương chúc em có những niềm vui dịu dàng.

Đà Lạt, ngày 1 tháng 6 năm 2026

Một thước phim ký ức tua nhanh trong đầu tôi: những buổi cà phê tâm sự, những lần ngồi trong sảnh trường đại học vừa đàn ghita vừa hát, những tin nhắn vụn vặt trong hộp thư mét-xen-gơ, những lần cà khịa ai đó trong câu lạc bộ,… Tất cả ùa về trong một sự xúc động không thể diễn tả nỗi, chỉ biết đó là một quyển lưu bút sống động không có chữ nào được viết ra. Nó nằm yên nhưng hiển trị rõ rệt trong tâm trí tôi, không sờ được nhưng luôn luôn nằm đó chờ tôi lật giở trở lại. 

Khi nhìn thấy những tấm hình chị đứng bên cạnh chồng, tôi mới hiểu ra chị là một phần thanh xuân đẹp đẽ của tôi. Từ khi chị sang xứ người học và sống, chúng tôi dường như mất luôn liên lạc. Cuộc đời đẩy chúng tôi về hai phía xa nhau, mỗi người lặng lẽ sống tốt cuộc đời mình. Vậy mà khi nhìn thấy những bức ảnh cưới của chị, tôi vừa thấy vui, vừa thấy bối rối trong những cảm xúc khó gọi tên. Tôi vui vì cuối cùng chị cũng có bạn đồng hành trong cuộc đời. Còn những cảm xúc còn lại, tôi đoán nó là một sự chờ đợi ngày gặp mặt của những người bạn thời thanh xuân. Tôi luôn tự hỏi chị có ổn không, sống xa gia đình như thế có buồn không. Những câu hỏi của tôi, tôi thừa biết câu trả lời của chị, nhưng tôi nào có mong một câu trả lời mà đợi chờ một sự kết nối sâu như những ngày còn ngồi trên giảng đường đại học ấy.

Nhưng không có điều gì sẽ trở lại như ngày xưa, thời gian đi qua và chúng ta buộc phải lớn, dù muốn hay không. Chúng ta gặp nhau và xa nhau, chỉ biết người ta quan trọng với mình khi đã vơi đi những nối kết của ngày trẻ. 

Nhưng cũng chính trong lúc thấy được những bức ảnh cưới hạnh phúc của chị, mọi câu hỏi tôi không trực tiếp hỏi chị đã có câu trả lời. Tôi tự vỡ oà trong những thắc mắc của riêng mình, vừa khóc vừa cười khi nhìn thấy người bạn thanh xuân của mình được vui. Và tôi lại có thêm một niềm vui khác: hoá ra mình vẫn có thể yêu thương những người khác. Một ai đó mình vô tình gặp trên đường đời và trở thành bạn, rồi trở thành một phần yêu dấu trong trái tim mình một cách rất tự nhiên.

Tôi chưa bao giờ lý giải được cách bản thân xem ai đó là một phần cuộc sống của mình, mọi thứ diễn ra tự nhiên như hơi thở vậy. Ngay từ đầu, tôi không kết bạn với chị vì muốn gắn kết lâu, sự kết nối tự nảy mầm từ lúc nào tôi cũng chẳng biết. Cuộc đời là vậy, có những người xuất hiện trong đời bạn một ngày nào đó, họ cứ là họ âm thầm vui buồn và hiện diện với bạn, rồi đùng một cái họ với bạn không liên lạc nhiều, nhưng sau đó họ lại xuất hiện trên mạng với một tin vui và bùm, bạn nhận ra mình thương người đó sâu sắc đến khó diễn tả.

Nửa đời người rồi và tôi vẫn chưa thôi bất ngờ với cuộc đời, đặc biệt là những kết nối rất đơn giản mà sắc sâu như thế này.

Tôi cũng đã kịp để lại một bình luận chúc mừng chị. Thâm tâm vẫn mong sau này có dịp ngồi lại kể nhau nghe về chuyện cuộc đời.

Có lúc tôi đã muốn dừng đọc vì thấy sao cái thằng nhân vật chính nó cứ dị dị kiểu gì, nhưng tôi không dừng vì thấy bản thân thấp thoáng trong cách nghĩ của nhân vật. Chỉ là tôi không cảm thấy mình sẽ muốn hành động điên khùng như nhân vật chính, mà ở trong góc nhìn của chính hắn, hắn sẽ thấy những điều đó rất thật.

Tôi biết “bắt trẻ đồng xanh” là một tác phẩm được nhiều người xướng tên, nhưng tôi đã chọn mua vì tò mò chứ chưa bao giờ tìm đọc review. Quyển sách nằm trong tủ cũng vài năm rồi, mãi đến hôm trước mới có dịp chọn đại một cuốn để đọc. Tôi có thói quen mua nhiều sách rồi cất trong tủ, xong rồi lúc nào thấy muốn đọc cái gì đó thì sẽ chọn đại một cuốn để nhâm nhi. 

Mạch truyện và cách hành văn của “bắt trẻ đồng xanh” khiến tôi thấy bất an đến khó chịu, nhưng không sao dừng được vì không đoán được nhân vật chính sẽ làm gì. Rồi cuối cùng tôi mới nhận ra sở dĩ câu chuyện có cái mạch như thế là vì nhân vật đang trượt xuống một con dốc của cuộc đời mình. Trời, những con dốc cứ xuất hiện và ta sẽ không bao giờ biết mình có đang trượt phải nó hay không. Chúng ta không thấy được con dốc nhưng chúng ta thấy mình đang cố gắng nhiều, cứ nghĩ tất cả đang đi lên nhưng hoá ra lại là đi xuống. Trong cú trượt dài ở độ tuổi vẫn còn sinh viên, nam chính vẫn còn có một ông thầy chịu khó hiện diện với anh. Nhưng chính cô em gái học lớp 4 với tình yêu thương chân thành dành cho anh mình mới là “điểm bám” giúp anh không trượt nữa.

Sự hiện diện của em, sự giận dỗi vì yêu thương anh mình quá đỗi của em, cả sự ngây ngô của một đứa trẻ nhìn cuộc đời như nó vốn là đã tạo ra một đỉểm bám vừa quyết liệt vừa rõ ràng, cho người anh thấy rằng cuộc đời này vẫn còn có lý do để anh tiếp tục cố gắng.

Tôi bắt đầu nhận ra cuộc sống không chỉ có niềm vui là khi tôi có một con đường để đi và bản thân phải học cách bước qua những thử thách. Không ai muốn chọn bước đi trên con đường nhiều chông gai, nhưng sự dễ dàng đôi khi khiến chúng ta dễ dãi với cuộc sống của chính bản thân mình. Những cú trượt dài vẫn sẽ nằm đâu đó đợi chờ, ngay cả trong những lúc ta ở một cái đỉnh cao. Không dám nói rằng chúng ta rồi sẽ lại ổn sau mọi cú trượt, nhưng lúc biết mình đang trượt, chí ít là hãy thừa nhận nó khó và tìm kiếm một sự giúp đỡ nếu cần.

Thông qua “bắt trẻ đồng xanh”, tôi chỉ ước chúng ta sẽ nhẹ nhàng hơn với nhau thêm một chút. Hiện diện nhiều hơn, lắng nghe nhiều hơn, trò chuyện nhiều hơn, mở lòng nhiều hơn, chân thành nhiều hơn. Phán xét ít hơn, kiên nhẫn nhiều hơn. Chúng ta đều trải qua những nỗi đau, nhưng không phải nỗi đau nào cũng giống nhau. Có người bước qua được, có người không bước qua được. Nếu may mắn như nam chính trong truyện, mỗi chúng ta đều đang có ít nhất một “điểm bám” để không trượt dài. Và tất nhiên, không phải ai cũng may mắn như thế. 

Cho nên, xin hãy nhẹ nhàng. 

Khi nhìn vào thành công của một người, tôi ít khi có động lực tiếp tục sống hoặc làm. Tôi thường thấy mình bé nhỏ và không bằng ai, cảm giác thường trực luôn là so sánh: “Mình cố gắng nhiều nhưng chẳng có gì tiến triển, hay là thôi, dừng lại thôi”. Tôi không đếm được số lần cái suy nghĩ ấy chạy đi chạy lại trong đầu mình, đến mức đã từng có lần tôi ngừng hết mọi công việc chỉ để cho bản thân được thở. Tôi chết ngộp trong những thành công của người khác, mà 99% trong số họ là những người tôi không quen; những người tôi chưa một lần gặp gỡ, chưa một lần trò chuyện để hiểu góc nhìn của họ về cuộc đời có hình dạng ra sao. Nhìn về những người thành công không cho tôi một lý do để cố gắng. Lúc nhận ra điều này, tôi cũng gặp vấn đề về sức khoẻ.

“Ý nghĩa của cuộc đời là gì? Người ta cố gắng sống vì điều gì?”

Tôi thường ngẫm nghĩ về câu hỏi này mỗi khi có sự kiện đáng chú ý diễn ra trong cuộc đời. Tôi dành rất nhiều thời gian để kiếm tìm một câu trả lời cho bản thân, không có câu trả lời nào thoả mãn được tôi cả. Nhưng kỳ lạ làm sao, câu hỏi đó trở thành cái neo để tôi cố gắng sống mà tìm cho ra đáp án của riêng mình. Tôi không kỳ vọng mình sẽ tìm thấy câu trả lời cuối cùng, chỉ cần sau mỗi đợt sóng đi qua tôi vẫn còn mong muốn được cố gắng sống. Bấy nhiêu là quá đủ cho một đời người: Một khát khao nhìn thấy sự thật cuộc sống được cất giấu trong những điều bình thường trên cõi này.

Rồi tôi bất chợt nhìn thấy một cái cây vươn mình ra từ bức tường bê tông, tôi nhớ mình đã ngắm nhìn cái cây nhỏ xíu đó rất lâu và tự hỏi: “Làm thế nào? Sức sống ở đâu ra? Rốt cuộc cái rễ bám vào đâu mà cái cây có thể vươn mình ra mạnh mẽ như thế?” Đó là một trong những hình ảnh nho nhỏ đã để lại trong tôi những nghĩ suy về “mầm sống”, phá vỡ một niềm tin sắt đá trong tôi rằng: “Hoa lá cỏ cây chỉ mọc nổi ở trong vườn, nơi có đất tốt mà thôi.” Sau này, khi gặp những chuyện khó khăn, tôi cứ nhớ hoài về cái cây chìa ra đơn độc ở bức tường bê tông đó rồi nhìn lại mình xem bản thân có thể tiếp tục cố gắng như thế nào.

Và như để hồi đáp lại sự tò mò tìm kiếm của tôi, cuộc đời lại đẩy đưa cho tôi gặp được những con người không ngừng cố gắng. Họ xem thành công chỉ là một điểm cộng của việc không bỏ cuộc, chứ không phải đích đến của hành trình họ đã vạch ra. Không có con đường nào bằng phẳng bởi vì ai cũng có những bài học cá nhân rất riêng. Chỉ là mình chọn học bằng cách bước qua hay là chọn phớt lờ xem như không có cái khó đó. Việc học và phát triển chính mình không chỉ gói gọn trong trường lớp, nó diễn ra ở mọi nơi từ phòng ngủ đến vỉa hè. Mấu chốt là mỗi người chúng ta có nhận ra để mà chiêm nghiệm hay không, và có biết phân định đâu là những điều thực sự quan trọng với cuộc đời của bản thân hay không.

Thứ giúp cho tôi không bỏ cuộc là biết được rằng ai cũng có bài học cuộc đời của riêng họ, và ai cũng có những thử thách cần phải vượt qua từ sâu trong nội tâm. Có những người mãi mắc kẹt trong vùng thoải mái (comfort zone), chấp nhận từ bỏ chuyện theo đuổi ước mơ. Có những người mãi khổ trong sự tự do, thứ lẽ ra nên giải phóng họ nhưng sau cùng lại giam cầm họ. Có những người mệt mỏi trong những cái đúng của riêng mình, không cho phép người làm sai được sửa chữa để làm đúng. Cũng có những người sai mà nghĩ là mình đúng, rồi mãi kiếm tìm đồng minh để thêm vững tin vào cái sai của mình. Bài học cuộc sống nào cũng lớn, bởi nó ảnh hưởng đến cuộc đời từ nay về sau của họ. Mà một bài học đâu chỉ có liên quan đến suy nghĩ hay góc nhìn của một người, nó còn bao gồm cả niềm tin, cảm xúc, lòng bao dung, dũng cảm nhìn vào tổn thương của mình… các thứ trong đó nữa. Một bài học có khi tốn đến mấy năm ròng mới nhận ra, mà thời gian thì cứ trôi đi chẳng đợi ai cả. Rồi có những thứ phải đợi đến “thiên thời, địa lợi, nhân hoà”, thiếu một yếu tố thôi cũng không thể “qua môn”. Ở trường lớp còn có tên môn học, có mức điểm để đối chiếu. Ở trường đời thì mỗi người vừa phải tự nhìn ra môn học, vừa phải tự biết mức điểm mình đã đạt được. Vậy mới khó.

Chỉ là sau nhiều năm sống xa gia đình và có khoảng thời gian chiêm nghiệm một mình đủ nhiều, tôi mới hiểu ra rằng không có một cái gì gọi là tốt nhất hay xấu nhất. Mỗi người sinh ra tự nhiên đều đã có một sự sống rồi, và để sống được thôi đã là khó lắm. Thời nào cũng có cái khó riêng của thời đó, và mỗi người lại còn có cái khó riêng của đời mình nữa.

Khi nghĩ được rằng: “ai cũng đang cố gắng sống”, tự nhiên tôi cũng có sự cố gắng dành riêng cho cuộc đời mình. Tôi nghĩ chính ở nơi đó khát khao được sống mới mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

Việc các nhà sách đóng cửa làm tôi thấy man mác một nỗi buồn, vì trong tuổi thơ tôi, nhà sách là nơi mà tôi đã ghé đến khá nhiều. Khi mùa hè gần đến ngày kết thúc, mẹ thường dẫn tôi ghé vào nhà sách mua sách giáo khoa, tập vở cho năm mới. Tôi nhớ mình đã chọn giấy bao tập, giấy nhãn rất lâu chỉ để bảo đảm bản thân mua được loại hoa văn ưng ý. Tôi nhớ hoài những ngày còn nhỏ được ba chở đi nhà sách. Ba để mặc tôi lượn lờ từ các kệ sách sang các kệ sổ tay, còn ba thì mất dấu ở nơi có các đầu sách mà ba quan tâm lúc đó. Tôi nhớ là mình rất thích đi nhà sách với ba, vì kiểu gì sau cùng tôi cũng được mua quyển sách mà mình để ý. Còn khi đi với mẹ, dù không được mua sách mình thích, tôi lại có một năm đèn sách đầy đủ không thiếu thứ gì.

Có lẽ việc đi nhà sách và cầm nắm những quyển tập, giấy bao, dán nhãn trên tay đã hình thành trong tôi một kỹ năng lựa chọn. Lựa chọn những điều phù hợp và tốt nhất đối với mình, chứ không chọn đại những điều mà phần đông trẻ con lúc đó yêu thích.

Tôi vẫn nhớ hình ảnh mẹ cầm một quyển tập lên, lật giở ra bên trong để xem kiểu kẻ ô bên trong và chọn mua cho tôi loại kẻ ngang chứ không kẻ vuông nhỏ. Mẹ nói kẻ ngang nhìn tập sạch, kẻ ô nhỏ chi chít nên chữ không rõ ràng. Lúc đó tôi chỉ thấy đường kẻ nào cũng được, điều làm nên sự khác biệt của một quyển tập tốt là chất giấy của nó: dày và sờ sướng tay, quau trọng là không lem mực qua mặt giấy sau.

Ngày xưa tôi đi học vẫn sử dụng bút máy, tối nào về mẹ cũng phải kiểm tra xem bút của tôi còn mực không. Nếu hết mực, mẹ sẽ bơm thêm mực vào để ngày mai đi học tôi có đủ mực mà viết. Chao ôi! Bây giờ nhắc lại ký ức ngày nhỏ sao mà bồi hồi quá đi.

Nhà sách dẫu chỉ là một nơi để ba mẹ dắt tôi đến mua sách và dụng cụ học tập, nhưng tôi phải thừa nhận nơi này đã giúp tôi định hình tính cách của bản thân khá sâu sắc. Tôi thích gì và không quan tâm gì, điều đó thể hiện khá rõ qua những lần ghé nhà sách thăm thú. Có lúc tôi mua thứ gì đó, có lúc chỉ ghé vô dạo chơi.

Dạo gần đây tôi hay ra nhà sách tìm sách để đọc, dù nhà sách cách khá xa nhà tôi và giá sách đắt hơn là mua trên mạng. Các đầu sách cũng không quá đa dạng như ở Sài Gòn, lại khó tìm, mắc công nhiều hơn mà đôi khi không kiếm được quyển sách mình ưng ý. Nhưng tôi nghĩ đơn giản thế này: cái gì mà mình muốn nó tồn tại thì hãy dành thời gian nuôi dưỡng.

Sách đã nuôi dưỡng tôi rất nhiều, vậy nên tôi vẫn muốn cuộc sống của mình từ nay về sau đều có sách. Đặc biệt, cái cảm giác lượn lờ quanh các kệ sách, cầm lên đọc thử rồi yêu thích là một cảm giác rất sung sướng. Có những quyển sách bìa đẹp, tựa hay nhưng không phù hợp với tôi. Có những quyển sách bìa siêu đơn giản, tựa hơi khó hiểu nhưng lật giở vài trang là biết ‘à, mình phải mua quyển sách này về’.

Ngày xưa tôi hay có thói kỳ cục, ghé vào nhà sách đọc thử đầu sách mình muốn mua rồi lên mạng đặt cho rẻ. Giờ thì tôi nhận thấy được hành vi của mình là không đúng, nó ảnh hưởng đến sự tồn tại của các nhà sách truyền thống nên tôi không làm nữa. Bất cứ quyển sách nào tôi muốn đọc mà đang được bày bán ở nhà sách địa phương, tôi sẽ chạy ra mua về bất chấp sự bất tiện. Số tiền bỏ ra mua sách có thể nhỉnh hơn trên mạng một chút, nhưng nó đổi lại được sự hiện diện của nhà sách. Đó là nơi mà không chỉ tôi mà các em nhỏ sau này sẽ ghé vào cùng với ba mẹ, chọn một quyển sách thú vị với bản thân rồi ngồi hàng giờ để đọc cho xong một quyển sách. Đó chính xác là cái cách để chính em nhỏ biết mình thích gì, cũng là cái cách để ba mẹ biết con mình hứng thú với điều chi.

Từ bây giờ, tôi sẽ năng ủng hộ những nhà sách mà tôi yêu thích. Bởi đó là thiên đường của những sự lựa chọn dành cho tâm hồn, và bạn có quyền xem qua tất cả mọi thứ trước khi thực sự mang về một ‘sự rung động’ dành riêng cho trái tim mình.

Tháng vừa rồi tôi vừa mua được hẳn năm quyển sách ở nhà sách Phương Nam Đà Lạt. Vui ghê á.

Ngày đầu tiên Hân nghỉ việc sau bảy năm làm ngân hàng, trời mưa rất lớn. Những hạt nước nặng nề gõ lên mái nhà hàng xóm một thứ âm thanh ồn ào, ông trời đôi lúc lại gầm rú lên những tiếng vang đầy đe doạ. Hân nằm trên sàn, mắt ngước nhìn trần nhà màu trắng trong bóng tối râm râm. Cô không bật đèn, nguồn sáng duy nhất đến từ ô cửa sổ nơi cô kê cái bàn làm việc.

“Nếu bây giờ mình còn đi làm, chắc chắn mình sẽ lại mắc mưa. Mình sẽ bị mắng vốn vì đến gặp khách hàng trễ, và sẽ không có ai quan tâm đường sá ngày một đông xe hơn. Mình có giải thích cũng chẳng ai muốn nghe, họ sẽ đơn giản bảo mình rằng em hãy cố gắng đến sớm một chút, ăn cái gì đó đơn giản hơn, nhanh hơn, để khách hàng không phải chờ đợi. Còn những lúc mình đợi khách hàng thì không ai thấy, rồi có khi họ quên mất là có hẹn với mình, bắt mình chạy sang một điểm hẹn khác cách điểm hẹn cũ đến sáu cây số. Rồi buổi chiều lẽ ra mình có thể về ăn cơm với mẹ, cấp trên cũng sẽ nhờ vả mình một điều gì đó bất chợt. Họ nói họ cần gấp trong tối hôm nay và hy vọng mình có thể hoàn thành. Nhưng nếu mình đề cập đến chuyện tăng lương thì họ sẽ nói thật ra cái này anh chị nhờ AI cũng được, em không làm thì em không có kinh nghiệm thôi,…”

Hân nhắm mắt, để mặc suy nghĩ xoay vần trong những được mất của công việc mà cô vừa dừng lại. Cô cũng không biết mình nghỉ việc như vậy có đúng không, chỉ biết rằng ngay lúc này, cô cảm thấy nhẹ nhõm và thoải mái. Cô thấy mình có lại được thời gian, có lại được sự chủ động đối với những việc mình muốn làm. Hơn hết, cô được nằm yên nghe tiếng mưa rơi giữa trưa hè, không phải giọng nói của người mình không biết mặt mà đòi hỏi đủ thứ ở phía bên kia điện thoại. Sàn nhà lạnh hơn vì cơn mưa ghé qua ngày càng lớn, Hân vẫn chỉ nằm im quan sát cơn mưa bằng thứ âm thanh gõ lên mái nhà của hàng xóm. Bây giờ âm thanh ấy lớn hơn, có cả tiếng nước rỏ xuống sàn ban công vì mưa lớn nên nước không thoát kịp. Âm thanh dữ dội ấy của tự nhiên như một tiếng thét được thoát ra khỏi lồng ngực Hân, giải phóng hết mọi điều cô chưa nói, mà giờ đây cũng không cần phải nói ra nữa.

“Sao mà tắt đèn tối thui vậy Hân? Ăn chè đậu xanh không? Mẹ mới nấu nè.”

“Dạ con ra ăn liền. Mẹ ra đợi con chút nha.”

“Bật đèn không? Mẹ bật cho.”

“Dạ, mẹ bật giùm con.”

Ba ánh đèn vàng đồng loạt được bật lên, rọi vào những góc tối của căn phòng bằng thứ ánh sáng ấm áp mà rõ rệt. Ánh mắt Hân di chuyển từ trần nhà xuống bức tường trước mặt, dừng lại ở bức trang có tựa đề “một mầm non vươn lên”. Cô mỉm cười, như nhận ra điều gì đó trong tất thảy những thứ hỗn loạn. Hân bật dậy, với lấy cái cột tóc cột lại mái tóc đã dài qua vai một chút. Cô đứng dậy, mở cửa đi ra khỏi phòng. Ngoài ban công, cái cây cô trồng nhú lên một cái mầm non xanh mướt.

29.04.2026 🌱

Mất mát chỉ xảy đến khi người ta nhận ra mình đã từng được. Và cảm xúc đi liền với sự mất mát thường hoặc là sự tức giận, hoặc là những nỗi buồn âm ỉ kéo dài qua thời gian.

Một ngày cuối tháng tư, ngòi bút đưa tôi trở lại với những con người đã không còn hiện diện trong cuộc đời mình. Khi những mất mát tụ về một trang giấy, chúng tạo ra một sự hỗn loạn không dễ gì nắm bắt. Cũng bởi vì những điều đã mất đi là những gì tôi từng được có. Bây giờ muốn nắm bằng sự tưởng tượng thôi cũng đã khó, nói gì đến chuyện nắm lấy ai đó bằng đôi tay của mình.

Trưởng thành có lẽ là dù đã cố gắng hạn chế sự mất mát vì hiểu nó sẽ diễn ra, bạn vẫn sẽ đi qua sự mất mát một cách bất ngờ không dấu hiệu báo trước. Mất mát là một trong những thứ dù đã sẵn sàng để đối diện, tôi vẫn không thể nào đi qua nó một cách thật bình thường. Có lẽ là vì mỗi mất mát đều khác nhau: sự nuối tiếc vì đã không làm của năm hai mươi khác với việc chấp nhận mình đã mất đi một điều dịu dàng của năm ba mươi tuổi.

Dù vậy, không có cái nào là dễ chịu cả.

Lý trí có thể nói rằng: “mất mát là một phần của cuộc sống” để an ủi chính mình. Nhưng trái tim không thể không cảm thấy những nỗi đau buồn khi mất mát xảy ra. Tôi vẫn nhớ hoài một câu thoại trong phim The Adam Project: “Tức giận thì dễ hơn là buồn bã.” Ý của nhân vật là người ta thường khó ở lại với nỗi buồn của bản thân mình, nên người ta chọn cách tức giận để không phải ủ rũ hay cảm thấy mình yếu đuối.

Chúng ta không thích mất mát, phần lớn có lẽ vì cảm giác thấy mình vô dụng, khó tin. Đã có đó rồi lại mất đó, và chúng ta đong đếm hạnh phúc của mình bằng những cái được. Chúng ta quên rằng nếu một ngày những cái được đó mất đi, chúng ta sẽ chơi vơi vì tự nhiên thấy mình không còn mấy thứ để cầm nắm.

Vậy nên hãy cho phép bản thân mình được mất, được đi qua những cảm xúc buồn rầu khi mất mát. Nỗi buồn là một trong những cảm xúc cơ bản của con người, ngăn bản thân không được buồn nghĩa là cản lại dòng chảy cảm xúc tự nhhiên của trái tim, gây ra sự tắc nghẽn. Vui vẻ suốt ngày cũng chưa chắc là một điều tốt, buồn bã đôi khi mới giúp ta nhận ra nhiều điều. Giống như chỉ khi mất mát, chúng ta mới chịu ngồi lại xem mình đã sai ở đâu, đã chưa đúng ở chỗ nào, mới cân nhắc cái gì lợi hay hại, phải làm gì để hạn chế những tổn thương cho mình và cho người. Hoặc có khi mất mát chỉ là một dịp để chúng ta dừng lại một điều gì đó, hay bắt đầu một điều gì đó mà chúng ta chỉ dự định chứ chưa bao giờ thực sự bắt tay vào làm.

Nếu cái “được” có ý nghĩa là công nhận nỗ lự của bản thân, thì cái “mất” cũng có ý nghĩa riêng của nó. Mất mát đau, nhưng không phải là dấu chấm kết thúc của mọi sự. Đôi khi nó là một khởi đầu mới mà nếu không biết mình mất, ta sẽ chẳng bao giờ thấy mình được một điều gì nữa.