[Yazı] Mevlüt mü okutacaksın, eğlence mi yapacaksın LOL
Bu sitenin faliyetini durdurmuştuk ama çok özel, pek tatlı, ziyadesiyle neşeli bir mevzu vesilesiyle -konsept monsept de sallamadan- sizinle iki satır sohbet edeyim dedim: Şubat'ın ilk haftası askere gidiyorum.
Modern zorunlu askerlik(her -erkek- vatandaşın ülke ordusuna belli bir zaman aralığında hizmet etmesi) -öncesinde bir iki görece ufak örnek olsa da- Fransız İhtilali'nden sonra ortaya çıktı. Fransızlar devrimden sonra gaza gelip cumhuriyeti ilan edince Avrupa'nın diğer monarşileri Fransa'ya savaş açtı. E tabii devlet de halka "o kadar cumhuriyeti kurduk, sizi monarşiden kurtardık, gelin şu savaşa bir el atın" dedi ve böylece zorunlu askerliğin temelini atmış oldu. Daha sonra Napolyon bu orduyla Avrupa'nın yarısını ele geçirdi, Prusya ise Fransız örneğini biraz düzenlemeyle benimseyerek sonunda Almanya'nın kurulmasını ve Avrupa'nın en önemli siyasi güçlerinden biri olmasını sağladı. Bu orduların avantajları ayyuka çıkınca artık geriye dönüş zordu. Dünyanın her yerinde atılım yapma derdinde olan memleketler zorunlu vatandaş askerliğini benimsemeye başladılar.
Bizde ise zorunlu askerliğe geçiş II. Mahmud(yukarıdaki atağızlı) döneminde oldu. Mahmud'un niye böyle bir iş yaptığını, nasıl yaptığını ve bunun ne işe yaradığını anlatmadan önce bir paragrafla işin arka-planını özetlemek lazım.
16. yy'da başlayan sosyo-ekonomik dönüşüm sonucu Osmanlı Devleti'nin siyasi yapısında bir devrim yaşandı. Dönüşümün karakterini anlatmak uzun iş, ama sonucunda şu oldu (1) Padişahların ve sarayın gücü azaldı, (2) ulema hukuku siyasetin sınırlarını çizen güçlü bir aktöre dönüştü (3) sosyal mobilizasyon imkanları arttı ve reaya(halk, alt kesim) kökenli insanlar hızla askeri(yöneticiler, üst kesim) sınıfına yükseldiler (normalde üst kesim devşirmeyle yeniden üretilirdi. son devşirme uygulamasının 1703'te yapıldığını ve devşirmelerinin güç kaybetmesinin bundan yüzyıl önce başladığını söylemek açıklayıcı olacaktır) ve (4) Yeniçeriler bir askeri kurumdan orta ve alt orta sınıflara dayanan bir tür siyasi partiye dönüştüler. Bu arada merkezde bu değişimler yaşanırken eyaletlerde de ayan adı verilen, bölgesel güçler ortaya çıktılar ve kendi alt-iktidar alanlarını oluşturdular(aşağıdaki tablo).
Bu aktörlerin aralarında kurdukları ittifaklardan güçlü olanlar idareyi ele geçirdiler, zaman zaman bu ittifaklar dağıldı, yenileri kuruldu vs. Bir tür koalisyon hükümetleri dönemi yani ( bu arada koalisyonla "kargaşayı" eş anlamlı kullanan ve "istikrar" goygoyuyla her türlü haltın yenmesine meşruiyet zemini yaratmaya çalışan atkafası sürtünmelerini sıfır kabul edin.) Her koşulda garanti olan şey şuydu: Ülke idaresi tek bir adamın(padişahın) insiyatifine bırakılmıyordu. Haliyle bu yeni siyasi yapıdan en çok rahatsız olan bizzat Padişah'ın kendisiydi. Bu yüzden de çeşitli padişahlar siyaseti yeniden kontrolleri altına alabilmek için zaman zaman girişimlerde bulundular (misal: II. Osman (a.k.a. Ağlama Melis) veya II. Mustafa (Edirneli_cilgin_cocuk_tahttan_indiriliyor.avi) vs.)
Ama(diğerlerine göre) kalıcı başarı gösterebilen bizim Mahmud oldu. Önce sürekli değişen ittifaklarla siyaset arenasındaki rakiplerini tek tek elemine etti. (1) Tahtı ele geçirebilmek için Ayanlarla (2). Ayanları kaldırmak için Yeniçerilerle (3) Yeniçerileri kaldırmak için diğer ordu birlikleri + ulema + vezirlerle ittifaklar kurdu ve ipleri eline aldı. Zorunlu askerlik hizmetine dayalı yeni ordusu da tam olarak bu noktada devreye girdi.
Mahmud'un yeni ordusundan(Asakir-i Mansure-i Muhammediye'den) temel beklentileri şunlardı: 1) Otoritesine karşı gelebilecek eski rakiplerinin kalıntılarının ve yeni doğabilecek muhaliflerin başını ezmek, 2) ülkenin her yerinde merkezi idarenin (yani kendi idaresinin) iktidarını oturtmak, 3) tebaasının (halkın) sadakatini garanti(!) altına almak ve 4) bu iç sıkıntıları hallettikten sonra da bir zahmet dış saldırılardan da memleketi korumak. Bu son maddeyi çeşitli sebeplerle pek beceremediler. Mahmud'un temellerini attığı modern ordu Yunanistan'la yapılan bir küçük savaş dışında girdiği hiçbir savaşı kazanamadı. Ama Mahmud'un halk üzerinde baskı kurmasını sağladı ve memleketi istediği gibi yönetmesine büyük katkı sundu. Ayrıca devlet eliyle yürütülen toplum mühendisliğinin kapısı da açılmış oldu.
İşin Mahmud kısmını bir alıntıyla tamamlayıp, yavaş yavaş sadede geleyim artık. Mahmud'un zorunlu askerliğe dayanan yeni ordusunu kurmasından 10-11 yıl sonra Halil Rıfat Paşa bir rapor hazırlar, bu raporu çalışmasında kullanan Gültekin Yıldız, şu özeti çıkarır: "...bir şekilde orduya sokulup üstüne dar Fransız tarzı üniforma giydirilip eline tüfek tutuşturulan, günde iki defa talim adı altında itaat etme ve emirlere uyma egzersizi yaan 10 Osmanlı delikanlısından, firar etmemeleri halinde 5'i ya hummadan ya da vebadan yattığı yerde hayatını kaybediyor, 4'ü muharebede kayboluyor, esir düşüyor ya da ölüyor, 1'i de o veya bu sebepten azlediliyordu. Önce Rusya ordusuna, sonra Mısır ordusuna ve aralarda da Anadolu ve Rumeli'nin yerli kabileleri ve aşiretlerine karşı Osmanlı saltanatı adına mücadele verdikten sonra emekliye ayrılanlar ise makro matematiğin dikkate alamayacağı kadar küçük bir "mutlu azınlığı" oluşturuyordu."(s.211)
Bugün zorunlu askerlik hayatımızın "doğal" bir parçası olarak görülüyor. Herkes bir şekilde bundan kaçmanın yollarını arasa da temel mantığına itiraz edenler makro matematiğin dikkate alamayacağı kadar küçük bir "mutsuz azınlığı" oluşturuyorlar. Vatandaşlara mecburi kılınan zorunlu askerlik uygulaması ne doğaldır, ne de mantıkla alakası vardır. Otoriter devletlerin vatandaşlarının gırtlağına çökme, onları fiziksel talim ve propagandaya dayalı manipülasyonla -vatan kıps :)- emir almaya ve itaat etmeye alıştırma mekanizmasından başka hiçbir şey değildir. Bu yüzden zorunlu askerlik ilk ortaya çıktığında insanlar askere alınmamak için tetik parmaklarını kesiyorlardı, gözlerine fare zehri döküyorlardı (fare zehri gözü bazen geçici, bazen kalıcı olarak kör eder) veya ön dişlerini söktürüyorlardı -don't try this shit at home!
Bugünkü fellik fellik yüksek lisans yapılacak okul arama, bedelli talepleri falan aynı bokun laciverdi oluyor. Çünkü her şey, insanlığın %85-90'lık bölümü sağlak iken askeri talimde adımların "sol-sağ-sol" şeklinde sol adım temelli yapılmasıyla/yaptırılmasıyla başlıyor. Sonra lamba anahtarının altına yazılan "lüzumsuzsa söndür"e geliyorsun. Ne olduğunu anlamadan bir bakıyorsun ki köylülerin üstüne bomba yağdırıyorsun, insanlara hatta cesetlere işkence ediyorsun falan. II. Mahmud'un can düşmanı ama aynı zamanda öncüsü ve kopyası olan Kavalalı Mehmed Ali'nin, aynı tornadan geçen bir askerini hatırlatayım:
"Bu, [modern Mısır ordusunun] yeni birlikeri[nin] sadakatinin en açık kanıtıdır; onların, bazıları komşuları bazıları da akrabaları olan isyancılarla savaşmada tereddüt etmediğini görmek [Kavalalı Mehmed Ali] Paşa'yı çok etkiler. Bir başka olayda, Osman Bey'in alayından bir onbaşının bir köye yapılan saldırıda babasını da asiler arasında gördüğü ve barışçıl bir şekilde teslim olmaya ikna edemeyince onu öldürdüğü rapor edilir. Mehmed Ali, Savaş Bakanı Lazoğlu Mehmed Bey'e askeri öven ve onu teğmenliğe terfi ettiren bir mektup yazar." (Fahmy, Paşanın Adamları, 94)
Gerçi herkes askerlik yapıyor, benim dedem dört yıl yapmış, abartmamak lazım. Lol.
gracieabrams
amandla
dailybridgerton
andulkaphoto
tangentwithtanner
vaporwave