Anna Podara

Τα ξερά σύκα που βρίσκουμε, συνήθως, στη Βόρεια Ελλάδα προέρχονται από την Καλαμάτα, τη Χαλκιδική, τον Ταξιάρχη και τη Βέροια. Εμείς όμως θα ακολουθήσουμε το ταξίδι του ξερούσύκου Κύμης. Πρόκειται για ένα από τα πιο ακριβοθώρητα προϊόντα Π.Ο.Π. της χώρας. Μόλις κυκλοφορήσει στην αγορά στις αρχές του φθινοπώρου γίνεται ανάρπαστο. Η παραγωγή του είναι πολύ μικρή, γι΄ αυτό είμαστε τυχεροί όταν το πετύχουμε στη βόρεια Ελλάδα. Αξίζει, όμως, να μάθουμε την ιστορία του για να το εκτιμήσουμε δεόντως, αν βρεθεί μπροστά μας στα ράφια ενός ντελικατέσεν.

Το σύκο Κύμης δεν κυκλοφορεί στην αγορά το καλοκαίρι, όπως τα υπόλοιπα σύκα. Κλείνει μέσα στο φρουτένιο του πουγκάκι λίγη γλύκα και καλοκαιρινή ραστώνη, αποξηραίνεται στον ήλιο και κυκλοφορεί στην αγορά μόνο το φθινόπωρο.

Στα τέλη Αυγούστου, ξεκινά το ταξίδι του από το δέντρο. Όταν ο μίσχος γυρίσει προς τα κάτω, το σύκο είναι έτοιμο για «φτάσιμο». Πρωί-πρωί οι παραγωγοί τα μαζεύουν από τα δέντρα και ξεκινούν τη διαδικασία αποξήρανσης. Η διαδικασία γίνεται εξ ολοκλήρου με το χέρι και κάθε ένα φρούτο περνάει δεκάδες φορές από το χέρι του παραγωγού πριν συσκευαστεί και φύγει για πώληση.

Η τεχνικής αποξήρανσης στη Κύμη είναι μια γνώση που περνάει από γενιά σε γενιά. Επειδή όλη η διαδικασία γίνεται με το χέρι θέλει τέχνη και εμπειρία για να γίνει σωστά. Μόνο αν ανοίξει το σύκο μπορεί να είναι σίγουρος κανείς αν έχει ξινίσει, αν έχει χαλάσει, αν έχει κάτι μέσα κ.ο.κ. Έτσι, οι Κουμιώτες δεν αποξηραίνουν τα σύκα ολόκληρα, όπως γίνεται σε όλες τις άλλες περιοχές της Ελλάδας. Τα σχίζουν στα δυο για να μπορούν να τσεκάρουν το εσωτερικό τους και μετά τα ξανακολλάνε σε ζευγάρια, δημιουργώντας την «ασκάδα», το χαρακτηριστικό σχήμα του ξερού σύκου Κύμης.

Όταν κοπούν από το δέντρο τα φρούτα ατμίζονται με θειάφι για να αποστειρωθούν και τοποθετούνται ξύλινα πλαίσια στον ήλιο. Την άλλη μέρα οι παραγωγοί τα σχίζουν ένα-ένα με το ψαλίδι. Στη συνέχεια, τα ανοιγμένα σύκα λιάζονται για 2-3 μέρες κάτω από τον ήλιο.

Από τις αρχές Αυγούστου ακόμα, όλα τα σπίτια στα χωριά της Κύμης μεταμορφώνονται σε μεγάλες λιακωτές… Ταράτσες, βεράντες, μπαλκόνια και κάθε ηλιόλουστος, ανοιχτός χώρος μετατρέπεται σε χώρο για αποξήρανση.

Η κουμιώτικη συκιά μάς κάνει τη χάρη να μας δώσει τους καρπούς της μόνο μια φορά το χρόνο, και όχι δυο όπως στις άλλες περιοχές της Ελλάδας. Δεν χρειάζεται πότισμα και δεν έχει ανάγκη από λίπασμα, αφού είναι πολύ ανθεκτική στις ασθένειες. Έτσι, το σύκο που παράγεται σε αυτή την περιοχή της Εύβοιας είναι 100% βιολογικό.

Το σύκο Κύμης έχει λεπτή φλούδα που σχίζεται εύκολα και παχιά γλυκιά σάρκα. Έτσι δεν χρειάζεται τίποτε παραπάνω. Τα αιγαιοπελαγίτικα μελτέμια και ο αυγουστιάτικος ήλιος είναι τα μόνα πρόσθετα που θα ολοκληρώσουν τη γεύση του.

Αφού αποξηρανθούν, τα κολλάνε με ένα δεύτερο σύκο, φτιάχνουν ασκάδες και τις τοποθετούν στη σειρά στα ξύλινα πλαίσια.

Το πιο δύσκολο κομμάτι έρχεται μετά. Στις αυλές ανάβουν φωτιά με ξύλα και βάζουν πάνω μεγάλα καζάνια με νερό. Εκεί, ζεματάνε τα σύκα λίγα-λίγα, βουτώντας τα σε νερό με μικρά κοφινάκια.

Η διαδικασία όμως δεν τελειώνει εδώ! Οι Κουμιώτισες ανοίγουν το «καλό» δωμάτιο για να αποθηκεύσουν τα σύκα μέχρι να ετοιμάσουν όλη την παραγωγή. Συνήθως δημιουργούν στο σαλόνι την λεγόμενη κρεβάτα, όπου στοιβάζουν τα σύκα και τα αφήνουν 1-2 εβδομάδες να ξεκουραστούν και να αποξηρανθούν καλά. Από πάνω στολίζουν φύλλα δάφνης, που δίνουν το άρωμα τους στα σύκα και κρατούν τα ζουζούνια μακριά.

Η βάση που βλέπεις στη παραπάνω φωτογραφία βρίσκεται στη μέση της Ανταρκτικής, 1.100 χλμ μακριά από τα παράλια. Είναι γαλλο-ιταλική εγκατάσταση και χρησιμοποιείται από επιστήμονες  διαφόρων φορέων.  Το καλοκαίρι δουλεύουν εδώ 50 άτομα. Το χειμώνα η βάση δεν είναι προσβάσιμη από τον έξω κόσμο. Φεύγουν όλοι και μένουν μόνο 15 άτομα (τεχνικό και επιστημονικό προσωπικό). Οι καιρικές συνθήκες είναι ακραίες και για 4 μήνες η Ανταρκτική βυθίζεται στο απόλυτο σκοτάδι. Η θερμοκρασία φτάνει μέχρι και τους -80 βαθμούς Κελσίου, παγώνοντας τα καύσιμα των οχημάτων σε δευτερόλεπτα και τα αεροπλάνα δεν μπορούν μας προσεγγίσουν στο απόλυτο σκοτάδι.  Επίσης, επειδή ο αέρας στους πόλους είναι αραιότερος, όλοι υποφέρουμε από έλλειψη οξυγόνου.

Γιατί διέσχισες όλο τον κόσμο για να πας εκεί;! Επειδή οι συνθήκες αυτές, όπως καταλαβαίνεις, μοιάζουν σαν να ζεις σε άλλο πλανήτη, η Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία στέλνει κάθε χρόνο ένα γιατρό –ερευνητή, ο οποίος μένει ένα χρόνο στη βάση και διεξάγει διάφορες έρευνες  σχετικά με την έλλειψη οξυγόνου και τις επιπτώσεις της μακροχρόνιας απομόνωσης στον άνθρωπο. Είχα τελειώσει το διδακτορικό στο ΑΠΘ και την ειδικότητά μου στη πνευμονολογία και ψαχνόμουν να δω τι μπορώ να κάνω.  Σκεφτόμουν όλα τα ενδεχόμενα ακόμα και να φύγω εκτός Ελλάδος. Έμαθα για την προκήρυξη της ESA για απεσταλμένο γιατρό και έκανα τα χαρτιά μου. Πέρασα από ψυχολογικά τεστ, επαγγελματική συνέντευξη, ιατρικές εξετάσεις και επιλέχθηκα. Ήμουν ο πρώτος Έλληνας που έφτασε στην Ανταρκτική για να μείνει τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα. Έφτασα τον Ιανουάριο του 2013. Αυτή εδώ είναι η πρώτη εικόνα της ηπείρου που αντίκρυσα από το αεροπλάνο:

Η Ανταρκτική είναι σε μέγεθος μιαμιση φορά όπως η Ευρώπη. Η βάση βρίσκεται σε 3.233 μ. υψόμετρο και για να φτάσω ως εκεί από τα παράλια έκανα ένα ταξίδι 3.5 ωρών με ένα αεροπλάνο. Το αεροπλάνο φορούσε χιονοπέδιλα και προσγειώθηκε σε ένα χιονοδιάδρομο, ένα σημείο του παγωμένο πλατό, που το ισιώνουν οι συνάδελφοι επιστήμονες με τον εκσκαφέα για να θυμίζει διάδρομο προσγείωσης. Νάτο:

Επειδή φτάνεις απότομα από τη θάλασσα σε μεγάλο υψόμετρο σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα (μόλις 3,5 ώρες) υπάρχει κίνδυνος να πάθεις την νόσο των Όρεων, να πάθεις ακόμα και πνευμονικό οίδημα και να πεθάνεις. Εγώ τις πρώτες μέρες είχα έντονο πονοκέφαλο που δεν μπορούσε να το καταπολεμήσει κανένα παυσίπονο. Γι΄ αυτό όσοι φτάνουν εκεί την πρώτη εβδομάδα πρέπει μόνο να τρώνε, να πηγαίνουν τουαλέτα και να κοιμούνται μέχρι να ξεπεράσει ο οργανισμός το σοκ και να συνηθίσει σιγά σιγά στα νέα δεδομένα.

Λόγω της έλλειψης οξυγόνου είναι σαν να έχουμε όλοι μας μια μορφή αναπνευστικής ανεπάρκειας. Πολύ έντονη δύσπνοια, κουράζεσαι πολύ εύκολα, λαχανιάζεις με το παραμικρό. Το σώμα όμως πάντα αντέχει. Τις πρώτες μέρες ανέβαινα 2-3 σκαλιά και σταματούσα,  εξουθενωμένος σαν να είχα τρέξει μαραθώνιο. Λίγο πριν φύγω από τη βάση ανέβαινα τις σκάλες τρέχοντας. 

Για να βγεις έξω στην ενδοχώρα της Ανταρκτικής πρέπει να ντυθείς σαν αστροναύτης. Ειδική στολή, διπλά γάντια, διπλό κασκόλ κ.ο.κ. Κανένα σημείο του σώματος σου δεν πρέπει να μείνει εκτεθειμένο στο κρύο της Ανταρκτικής, γιατί μετά από 3-5 λεπτά παθαίνεις αμέσως κρυοπαγήματα. Φοράς και μάσκα αντηλιακή, γιατί ο ήλιος αντανακλά στο λευκό χιόνι και δεν μπορείς να δεις χωρίς μάσκα, τυφλώνεσαι.

Δεν υπάρχουν όμως καιρικά φαινόμενα. Στην Ανταρκτική είναι εξαιρετικά σπάνιο να δεις σύννεφα και δεν θα δεις ποτέ νιφάδες χιονιού.  Η χιονόπτωση στην ενδοχώρα της ηπείρου είναι περίπου 5 εκ. το χρόνο.

Πώς χιονίζει στην Ανταρκτική; Το χιόνι δεν πέφτει σε νιφάδες αλλά σε μικρούς κρυστάλλους που δεν φαίνονται στο ανθρώπινο μάτι. Είναι όπως όταν βλέπεις τη σκόνη στο φως. Μπορεί καμιά φορά να δεις κάτι να πέφτει στραφταλίζοντας γύρω σου. Αυτό είναι το χιόνι της Ανταρκτικής και λέγεται διαμαντόσκονη.

Σε αυτήν εδώ τη λευκή τέντα κάνουν επιστημονικές έρευνες στο έδαφος.  Πρέπει να ξέρεις ότι η βάση βρίσκεται σε υψόμετρο 3.330 μ. όχι γιατί είμαστε σε βουνό αλλά γιατί από κάτω μας βρίσκεται πάγος εκατοντάδων χιλιάδων χλμ. Δεν πατάμε στη γη δηλαδή! Και τι έρευνες γίνονται εκεί; Οι επιστήμονες έχουν ανοίξει μια τρύπα χιλιομέτρων μέσα στο χιόνι και συλλέγουν κομμάτια πάγο. Μέχρι στιγμής έχουν φτάσει στα 3.070 μ. , έχουν φτάσει δηλαδή στο στρώμα πάγου που υπήρχε στη Γη 900.000 χρόνια πριν! Θέλεις να δεις μέσα στη τρύπα;

Τον Ιανουάριο που έφτασα βρήκα την ήπειρο σε καλοκαιρινή περίοδο με τον ήλιο να μην δύει ποτέ. Λίγο πριν αρχίσει ο χειμώνας, γίνονται οι προετοιμασίες για τους 9 μήνες που θα είμαστε σε πλήρη απομόνωση. Ένα κομβόι με ερπυστριοφόρα οχήματα  ξεκινάει από τα παράλια, διασχίζει το παγωμένο πλατό της Ανταρκτικής και φτάνει φορτωμένο με 150 τόνους στη βάση μας. Κουβαλάει κοντέινερς με πετρέλαιο, τρόφιμα και άλλες προμήθειες.

Και νερό; Όχι, νερό έχουμε παντού γύρω μας. Τους μήνες της απομόνωσης το μόνο όχημα που λειτουργεί  είναι ένας εκσκαφέα μέσα σε θερμαινόμενη τέντα. Με τον εκσκαφέα αυτόν μαζεύουμε χιόνι, το οποίο το λιώνουμε και το πίνουμε. Δεν έχει μικρόβια, το χιόνι της Ανταρκτικής είναι το πιο αγνό στον κόσμο, αφού δεν υπάρχει ίχνος ρύπανσης. Επειδή σκάβαμε στο ίδιο σημείο κάθε φορά, ανοίξαμε μια τρύπα 25 μ. βάθος. Πίναμε δηλαδή νερό από πάγο 500 ετών. Τι γεύση είχε; Υπόξινη! Βλέπεις δεν υπάρχουν φυτά στην Ανταρκτική να απορροφήσουν το διοξείδιο του άνθρακα και αυτό πέφτει στη γη και μετατρέπεται σε νερό και ανθρακικό οξύ, γι’ αυτό το νερό είχε μια γεύση λίγο ξινούτσικη.

Στη βάση έχουμε δυο βρύσες. Από τη μια τρέχει το πόσιμο νερό από το λιωμένο χιόνι της Ανταρκτικής και από την άλλη το ανακυκλωμένο νερό που το χρησιμοποιούμε για διάφορες δουλειές, πλύσιμο πιάτων, μπάνιο κ.ο.κ. Το σύστημα ανακύκλωσης νερού χρησιμοποιεί μεγάλους απορροφητήρες και απορροφά κάθε υγρασία που υπάρχει μέσα στο σταθμό, ακόμα και τον ιδρώτα μας.

Αφού ξεφορτώσει, το κομβόι φεύγει πάλι προς τα πίσω παίρνοντας μαζί τα σκουπίδια της προηγούμενης χρονιάς! Βάσει  της Συνθήκης της Ανταρκτικής τίποτα ξένο δεν πρέπει να μένει πάνω στην ήπειρο. Γι’ αυτό όλα τα απόβλητα μας κομποστοποιούνται και μεταφέρονται για να πεταχθούν σε Αυστραλία ή στην Ευρώπη. Δεν τα καίγατε; Απαγορεύεται να μολύνουμε το περιβάλλον. Ακόμα και τα απόβλητα της τουαλέτας τα βάζουμε σε ειδικό χώρο, όπου τρώγονται από ειδικούς μικροβιακούς πληθυσμούς. Το ελάχιστο στερεό κατάλοιπο που μένει κομποστοποιείται και αποθηκεύεται κι αυτό.

Στα μέσα Φεβρουαρίου ο ήλιος αρχίσε να δύει, ειδοποιώντας μας ότι έρχεται ο χειμώνας. Τότε είναι που  έφυγε το αεροπλάνο με το  προσωπικό του και μείναμε μόνοι μας τα 15 άτομα της βάσης και έτσι θα ήμασταν για τους υπόλοιπους 9 μήνες.  Ακόμα και οι αστροναύτες αν συμβεί κάτι μπορούν να επιστρέψουν άμεσα στη ΓΗ. Εμείς για τους υπόλοιπους μήνες δεν μπορούσαμε να φύγουμε από κει. Σταδιακά η θερμοκρασία άρχισε να μειώνεται και ο ήλιος να δυει όλο και πιο χαμηλά μέχρι που εξαφανίστηκε τελείως, στις 6 Μαΐου. Τους επόμενους 4 μήνες η ήπειρος θα βυθίζονταν στο απόλυτο σκοτάδι.

Αποχαιρετίσατε τον ήλιο… Υπήρχε όμως και κάτι που αποζημίωνε αυτή την έλλειψη. Ο φημισμένος έναστρος ουρανός της Ανταρκτικής έκανε την εμφάνιση του.

Ελάχιστοι άνθρωποι θα δουν ποτέ στη ζωή τους ένα τέτοιο θέαμα. Η έλλειψη ατμοσφαιρικής ρύπανσης και υγρασίας έκανε τον γαλαξία μας να εκτείνεται από τη μια άκρη του ορίζοντα μέχρι την άλλη μπροστά στα περίεργα μάτια μας. Μπορούσαμε να ξεχωρίσουμε ακόμα και το χρώμα των αστεριών στον ουρανό.

Ο Σταυρός του Νοτου ( το αστέρι που υποδυκνύει τον Νότο) στεκόταν ακριβώς από πάνω μας. Μπροστά μας απλώνοταν ο Γαλαξίας μας, το ασημένιο ποτάμι φωτός που βλέπεις στις πολύ σκοτεινές περιοχές με γυμνό μάτι.. Αυτά που βλέπεις παρακάτω είναι τα Νεφελώματα του Μαγγελάνου, δυο γειτονικοί στον δικό μας Γαλαξίες, που φαίνονταν από τη βάση μας με γυμνό μάτι. 

Kάποια βράδια μας επισκέπτοταν και το Νότιο Σέλας και αυτό ήταν κάτι μαγικό.  Διαπερνούσε το απόλυτο σκοτάδι, καμιά φορά απλωνόταν από τη μια άκρη του ουράνιου θόλου ως την άλλη και έπαιζε αλλάζοντας σχήμα και χρώμα.  Οι ακραίες καιρικές συνθήκες δεν μας επέτρεπαν να μείνουμε εκτός βάσης, πάνω από λίγα λεπτά και έτσι ποτέ δεν χορταίναμε τον ουρανό της Ανταρκτικής, που έδινε αυτή την εξαιρετική παράσταση πάνω από τα κεφάλια μας.

Πώς περνούσε η μέρα σας; Ευτυχώς τα ερευνητικά μας καθήκοντα μας κρατούσαν πολυάσχολους το περισσότερο χρόνο της μέρας. Εγω διεξήγαγα 12 διαφορετικές έρευνες. Μια από αυτές, για παράδειγμα αφορούσε στα αντιμικροβιακά υλικά. Είχα στήσει σε διάφορα σημεία στη βάση διάφορα υλικά (πλαστικό, ύφασμα, σκρατς κ.τ.λ.) και μελετούσα την αντιμικροβιακή τους αντοχή σε ακραίες συνθήκες. Τα αποτελέσματα αυτά θα είναι χρήσιμα για τις στολές των αστροναυτών, γιατί όταν σε λίγα χρόνια θα στείλουμε αστροναύτες σε άλλους γαλαξίες θα πρέπει να είναι προστατευμένοι με το κατάλληλο υλικό ώστε και να μην μολυνθούν από τους άλλους πλανήτες αλλά ούτε και να τους μολύνουν. Έκανα και άλλες διάφορες βιολογικές μελέτες, για τις οποίες χρησιμοποιούσα τους συναδέλφους στη βάση ως πειραματοπρόσωπα.

Επικοινωνία με τους δικούς μας είχαμε μέσω Skype από μια πολύ αργή σύνδεση ίντερνετ. Από εκεί ενημερωνόμουν και για τα νέα και τις εξελίξεις στην Ελλάδα αλλά και έγραφα στο blog μου, το οποίο μπορείτε να το διαβάσετε εδώ: http://kaimakamis.wordpress.com/antarctica/. Τις υπόλοιπες μέρες κάναμε δουλειές στη βάση, παίζαμε μπιλιάρδο, πηγαίναμε στο γυμναστήριο, βλέπαμε ταινίες… όταν είχε ακόμα φως μέχρι και ένα μικρό ιγκλού κάναμε για πλάκα.

Η πρώτη φορά που ο ήλιος κατόρθωσε να ανέβει πάνω από τον ορίζοντα μετά από 4 μήνες σκότους ήταν για μας μέρα γιορτής. Σας είχε λείψει το φως; Κάποια πράγματα τα εκτιμάς όταν τα χάνεις. Το φως του ήλιου επιδρά στη ψυχολογία μας περισσότερο από ότι φαντάζεσαι. Είχαμε όλοι πλατιά χαμόγελα στα πρόσωπα μας, αρχίσαμε να σκεφτόμαστε θετικά και τα μικρά προβλήματα των τελευταίων μηνών μας φαίνονταν ασήμαντα και επίσης αρχίσαμε να συνειδητοποιούμε ότι η περιπέτεια μας φτάνει στο τέλος της.

Μέχρι το Νοέμβριο, λόγω των ακραίων καιρικών συνθηκών, δεν μπορεί να προσεγγίσει κανένα μηχανοκίνητο όχημα την περιοχή. Το Νοέμβριο, ήρθε το πρώτο αεροπλάνο με νέο προσωπικό αλλά και προμήθειες σε φρέσκα φρούτα και λαχανικά. Την πρώτη φορά που έφαγα ντοματοσαλάτα, δάκρυσα! Πιο πολύ συγκινήθηκα που είδα ντομάτα, παρά ανθρώπους!

Πριν φύγω σκάλισα όπως είναι η παράδοση μια πινακίδα δρόμου που δείχνει προς Θεσσαλονίκη και την τοποθέτησα δίπλα στις άλλες. (Αρχική φώτο)

Κι αυτή η φωτογραφία εδώ με τους πινγκουίνους; Στην ενδοχώρα της Ανταρκτικής δεν υπάρχει κανένα είδος ζώου ή φυτού. Κατεβαίνοντας από την Κονκόρντια, έμεινα λίγες μέρες στη βάση Terra Nova Βase στα παράλια της Ανταρκτικής. Εκεί είχα την ευκαιρία να βρεθώ σε μια αποικία με 3.500 αυτοκρατορικούς πιγκουίνους! Οι πινγκουίνοι, τα πουλιά «σκουά» και τα άλμπατρος είναι μερικά από τα ελάχιστα είδη πανίδας πάνω σε αυτή την ήπειρο.

Περπατούσατε άνετα ανάμεσα τους; Ναι, έχουν συνηθίσει την παρουσία των επιστημόνων και επίσης, επειδή δεν έχουν φυσικούς εχθρούς, παρά μόνο στο νερό, δεν έχουν μάθει να φοβούνται στη ξηρά. Το μόνο αρνητικό ήταν ότι από τις κουτσουλιές τους, όλη η περιοχή μύριζε σαν ένα γιγάντιο κοτέτσι!

Έπαθες σοκ όταν γύρισες ξανά στο πολιτισμό; Όταν κατέβηκα στο αεροδρόμιο της Ν. Ζηλανδίας και είδα για πρώτη φορά παιδάκια ξαφνιάστηκα! Έβλεπα τα παιδιά μου μέσω Skype αλλά είχα 12 μήνες να δω παιδί από κοντά. Μου φάνηκαν πάρα πολύ περίεργα αυτά τα ανθρωπάκια-μινιατούρες που περνούσαν από μπροστά μου. Ο εγκέφαλος! Παίζει μαζί μας παιχνίδια… 

Επίσης πρώτη φορά που είδα καπνό από καμινάδα να ανεβαίνει προς τον ουρανό μου φάνηκε εξωγήινο! Στην Ανταρκτική ο καπνός πηγαίνει παράλληλα με το έδαφος, ποτέ προς τα πάνω, γιατί δεν υπάρχει διαφορά θερμοκρασίας ώστε να ανεβαίνει από τα ζεστά στρώματα στα ψυχρότερα. Δεν υπάρχει γη από κάτω μας που να είναι πιο ζεστή, μόνο πάγος άρα η θερμοκρασία του χώρου είναι ενιαία. Είναι πραγματικά σαν να γύρισες από άλλο πλανήτη! Προσαρμόστηκε εύκολα το σώμα σου στο μεσογειακό κλίμα; Τώρα που γύρισα, καταρχάς δεν κρυώνω. Δεν νιώθω κρύο και επίσης είμαι σε πολύ καλή φυσική κατάσταση, γιατί ο αιματοκρίτης μου είναι γύρω στο 60! Είσαι ένας Σούπερμαν δηλαδή που κυκλοφορεί ανάμεσά μας;

Κάπως έτσι. Είναι σαν να είμαι συνεχώς ντοπαρισμένος. Αφού σκέφτομαι τον Απρίλιο να τρέξω στο Μαραθώνιο, έτσι πειραματικά για να δω πώς θα τα πάω. Σου λείπει η Ανταρκτική; Ναι, πολύ. Μου λείπει το κρύο και η ησυχία. Αυτό το αναζωογονητικό κρύο, που σε έκανε να νιώθεις ότι ξαναγεννιόσουν. Και η ησυχία. Όταν απομακρυνόσουν 500 μ. από τη βάση και δεν ακουγόταν πια ούτε η ηλεκτρογεννήτρια, έπεφτε η απόλυτη σιωπή. Αν σταματούσες και χαλάρωνες λίγο δεν άκουγες πια ούτε τα βήματα, ούτε τον χτύπο της καρδιάς σου. Είναι μαγικό το πόσο ήσυχα ήταν, αφού γύρω σου δεν υπήρχε καθόλου ζωή. Είναι απίστευτη αίσθηση το να μην ακούς απολύτως τίποτα. Νομίζεις ότι θα ακούσεις το αίμα σου να κυλάει… Επίσης, μου λείπει το ότι δεν χρησιμοποιούσα κινητό. Δεν μπορείς να φανταστείς τι απελευθέρωση αισθάνεσαι να μην έχεις για ένα χρόνο κινητό τηλέφωνο!

Πώς άλλαξε αυτή σου η εμπειρία την ζωή σου; Άλλαξε την βιοθεωρία μου. Έμαθα να εκτιμάω την φύση και την βιοποικιλότητα της, κατάλαβα το μεγαλείο της, κατάλαβα ότι είμαι μέρος της φύσης και πλέον αισθάνομαι την υποχρέωση να την προστατέψω. Και από δω και πέρα τι γίνεται; Έχω δύο μήνες που γύρισα και ακόμα επεξεργάζομαι τι μπορώ να κάνω. Σκέφτομαι να γράψω ένα βιβλίο, το οποίο θέλω να κυκλοφορήσει το καλοκαίρι. Ξεκίνησα επίσης δεύτερη ειδικότητα στην Εντατικολογία και σκοπεύω να ασχοληθώ περισσότερο με τον ερευνητικό τομέα.

Έχω γράψει ένα δικό μου ερευνητικό πρωτόκολλο για την Ανταρκτική, κατέθεσα πρόσφατα την πρόταση και περιμένω να εγκριθεί. Πρόκειται για την δημιουργία ενός γιλέκου με σένσορες, που θα φορά ο καρδιοπαθής ή ο άνθρωπος που ζει σε ακραίες συνθήκες (π.χ. αστροναύτης) για να καταγράφονται οι βιολογικές λειτουργίες του. Τα δεδομένα θα στέλνονται σε πραγματικό χρόνο με πομπό και έτσι ο γιατρός θα έχει την δυνατότητα με την μέθοδο της τηλειατρικής να παρακολουθεί τον ασθενή του. Στόχος είναι να μπορεί να ειδοποιείται εγκαίρως όταν το σώμα είναι στα πρόθυρα να πάθει πνευμονικό οίδημα ή κάτι αντίστοιχο. Δυστυχώς την πρόταση δεν μπορώ να την καταθέσω ο ίδιος, γιατί η Ελλάδα δεν μπορούσε να πληρώνει συνδρομή και δεν συμμετέχει πλέον στο αντίστοιχο επιστημονικό πρόγραμμα (ELIPSE). Έτσι έβαλα πρώτο όνομα έναν Ελβετό συνάδελφο μου και εγώ θα διεξάγω ουσιαστικά την έρευνα αλλά ως δεύτερο όνομα πλέον. Έχω μάθει ότι κάνεις και διάφορες ομιλίες, όπου μοιράζεσαι την εμπειρία σου. Έχω μιλήσει σε διάφορους συλλόγους. Πολλές φορές με καλούν να μιλήσω σε τάξεις του Δημοτικού και θεωρώ ότι αυτό είναι το πιο σημαντικό πράγμα από αυτά που κάνω από τότε που γύρισα. Δεν θέλω να δείξω στα παιδιά ότι είμαι πρότυπο εγώ, αλλά η προσπάθεια που έκανα. Θέλω τους μάθω να έχουν θετική σκέψη. Εγώ πάντα είχα στη ζωή μου και αυτό με βοήθησε. Φυσικά δούλεψα κιόλας για να αποκτήσω τα προσόντα που χρειάζονταν, δεν επιλέχθηκα λόγω της θετικής μου σκέψης! Πολλές φορές υπάρχουν πολλά πράγματα που δεν τα έχουμε σκεφτεί. Πρέπει να προσπαθούμε να βλέπουμε πέρα από αυτά που μας προσφέρονται (ή δεν μας προσφέρονται) στο πιάτο. Στην Ελλάδα όμως δυστυχώς δεν έχουμε μάθει, ούτε να έχουμε θετική σκέψη, ούτε να προσπαθούμε.

*  Oι ιθύνοντες της Ευρωπαικής Διαστημικής Βάσης έμειναν πολύ ικανοποιημένοι από την δουλειά του Έλληνα γιατρού και επέλεξαν για δεύτερη φορά  στην ιστορία τους, Έλληνα απεσταλμένο για την Concordia. Ο γιατρός που διαδέχτηκε τον Ευάγγελο Καημακάμη λέγεται Ανδριανός Γκολέμης, σπούδασε κι αυτός Ιατρική στο ΑΠΘ και είναι κάτοικος Θεσσαλονίκης. Μπορείτε να διαβάζετε καθημερινά τα νέα του στο Twitter. Θα βρείτε το βιογραφικό του Ευάγγελου Καϊμακάμη εδώ

Δεν είναι γραφικό, ούτε φολκλόρ-είναι ακόμα ζωντανό. Μια πραγματική μυσταγωγία που βιώνει εκείνη τη μέρα με όλη της την ψυχή μια ολόκληρη πόλη. Και  ο επισκέπτης του τριημέρου, δεν συμμετέχει, παρά κοιτά με σεβασμό και βγάζει φωτογραφίες. Άλλωστε Γενίτσαρος δεν ντύνεσαι, γίνεσαι, θα σου πουν οι Ναουσαίοι.

Αν θες να μάθεις περισσότερα μπορείς να βρεις πολλά αξιόλογα άρθρα στο Διαδίκτυο (για παράδειγμα αυτό). Εγώ δεν θα σου μιλήσω για το έθιμο αλλά για την ψυχή του εθίμου, τον αυτοδίδακτο ζουρνατζή Βαγγέλη Ψαθά, που συνόδευε επί 57 χρόνια με τις αισθαντικές μελωδίες του τις Μπούλες. Γενάρχης μιας μεγάλης οικογένειας αυτοδίδακτων μουσικών, των Ψαθάδων, έβγαλε τον ζουρνά από την αφάνεια και αναγορεύτηκε λίγα χρόνια πριν πεθάνει, επίτιμος Διδάκτορας Τμήματος Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης, του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Αυτή είναι η ιστορία του, όπως μου την διηγήθηκε ο εγγονός του Βαγγέλης Ψαθάς.

Τρεις γενιές Ψαθάδες: Από αριστερά Αντώνης Ψαθάς, Βαγγέλης Ψαθάς, εγγονός, Βαγγέλης Ψαθάς, παππούς

«Το 2012 ήταν η τελευταία χρονιά που οι Ναουσαίοι είδαν τον Βαγγέλη Ψαθά να παίζει με τον ζουρνά του, για το έθιμο Γενίτσαροι και Μπούλες. Καταπονημένος (είχε βγει από το νοσοκομείο λίγο καιρό πριν) στάθηκε μπροστά στο δημαρχείο να παίξει μόνο στη κορύφωση του Εθίμου, για τις ανάγκες γυρισμάτων μιας ταινίας του Παντελή Βούλγαρη. Έφυγε από τη ζωή, λίγους μήνες αργότερα. Ο παππούς μου έμαθε μόνος του να παίζει μουσική, φτιάχνοντας φλογέρες με τα αδέλφια του, από τα καλάμια που έβρισκε στα χωράφια. Ήταν άρρωστος με τη μουσική! Έμαθε να παίζει κλαρίνο πρώτα, στη κομπανία του Τσιαύκα και μετά τον μακρύ ζουρνά της Γουμένισσας. Γύρναγε τα σπίτια των παλιών Ναουσαίων και ζητούσε να του μάθουν τα παλιά τραγούδια. Δεν πήγαινε όπου κι όπου! Έψαχνε τους πιο καλλίφωνους να του σφυρίζουν τις μελωδίες, γιατί ήθελε να μάθει τα τραγούδια σωστά. «Το τραγούδι δεν είναι μόνο να το παίζεις αλλά και να το ομορφαίνεις», έλεγε. Μόνος του διατήρησε στη μνήμη του και έτσι διέσωσε όλα τα παλιά παραδοσιακά τραγούδια της Νάουσας.

Έτσι, όταν το 1955 μια παρέα παλιών Ναουσαίων αποφάσισε να αναβιώσει το έθιμο, που είχε απαγορευτεί από τους Γερμανούς, ο Βαγγέλης Ψαθάς ήταν ο πρώτος που φώναξαν. Κανείς άλλος μετά τον πόλεμο, δεν ήξερε να παίζει ζουρνά στη Νάουσα. Του έδωσαν ένα κοντό ζουρνά που έφεραν από την Κομοτηνή και έτσι ξεκίνησε. Πρώτα τον συνόδευαν τα αδέλφια του, ύστερα έμαθε τους γιους του, ο ίδιος όμως ποτέ δεν έπαψε να δίνει το παρόν για 57 ολόκληρα χρόνια. Η τελετουργία του δρώμενου είναι αυστηρή. Σε κάθε σταυροδρόμι της διαδρομής των Γενίτσαρων πρέπει να ακούγεται συγκεκριμένη μελωδία. Κάθε τραγούδι έχει και άλλο συμβολισμό. Ο Βαγγέλης Ψαθάς αγάπησε τον ζουρνά, τον έβγαλε από την αφάνεια, αφού μέχρι τότε θεωρούνταν υποδεέστερο όργανο και με το ταλέντο του κέρδισε τον σεβασμό όλων. Μπήκε  στα καλά σπίτια των αστών της Νάουσας και τον έκανε το χαρακτηριστικό όργανο της πόλης.

Τις καλές εποχές, τις Απόκριες μπορεί να έπαιζε και δυο μέρες συνεχόμενες. Ήταν εξαρτημένος από τη μουσική, δεν μπορούσε να μην παίζει. Όταν αρρώστησε από την καρδιά του, τον είχαμε από κοντά όλη η οικογένεια για να πάρει τον ζουρνά και παίξει! Όλη μέρα με αυτό ασχολούνταν. Έφτιαχνε δικούς του ζουρνάδες, μαλάκωνε τα καλάμια του για να παίζει πιο εύκολα, ήταν η ζωή του όλη. "Ο παππούς μου είχε έναν ιδιαίτερο τρόπο να παίζει. Λιτό και γλυκό συνάμα. Απεχθανόταν τα πολλά τσαλίμια, δεν ήθελε να επιδεικνύεται. Ήταν αυστηρός, οξύθυμος αλλά ήξερε την αξία του και είχε ένα τρόπο να τον σέβονται όλοι με τη μουσική του. Είχε και ένα ελάττωμα, πλεονέκτημα, όπως θέλεις πες το. Δεν ήθελε να τον καταπιέζεις. Αν τον άφηνες ελεύθερο, μπορεί να σου έκανε παπάδες. Το καλύτερο παίξιμο του παππού μου δεν το άκουσα σε καμιά από τις παραστάσεις που δώσαμε στο εξωτερικό, ούτε στα ταξίδια που κάναμε σε όλη τη χώρα. Ήταν σε ένα σπίτι εδώ στη γειτονιά, σε ένα γλέντι βάφτισης, όταν μαζί με έναν από τους πρώτους γενίτσαρους του ’55, θυμήθηκε όλα όσα είχαν περάσει και έβγαλε από μέσα του όλη τη ψυχή του. Αφέθηκε ελεύθερος και έπαιξε τόσο ωραία που όλοι κλαίγαμε. Αφού εγώ που έπαιζα δεύτερος δίπλα του ήθελα να σταματήσω, να αφήσω κάτω τον ζουρνά και να του δώσω όσα λεφτά είχα πάνω μου!

Μου λένε ότι παίζω καλά και ότι μπορεί κάποια μέρα να φτάσω τον παππού μου. Αυτό όμως δεν γίνεται. Η μουσική που παίζεις εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό και από τα βιώματα που έχεις. Και κανείς δεν βίωσε καλύτερα τις Μπούλες από τον παππού μου. Εδώ και δύο χρόνια, ακόμα κι αν παίζουμε τις ίδιες μελωδίες και τα ίδια τραγούδια, το καταλαβαίνεις ότι κάτι λείπει. Στο άκουσμα φαίνεται ότι λείπει ο παππούς. Λείπει η ψυχή. »

Το 2012 ήταν η πρώτη χρονιά που ο εγγονός του, ο μικρός Βαγγελάκης Ψαθάς «πήρε πάνω του» το δρώμενο. Όχι πασαδόρος πια αλλά πρώτος ζουρνάς  συνόδευσε με τις μελωδίες του τους Γενίτσαρους και τις Μπούλες, από την αρχή μέχρι το τέλος του εθίμου. Θα τον δείτε και αύριο, μαζί με τους υπόλοιπους Ψαθάδες τον θείο του Δημήτρη και τα ξαδέλφια του Βαγγέλη και Νίκο να συνοδεύουν τα μπουλούκια, παίζοντας ευλαβικά τις ίδιες μελωδίες. Και αν σας πω ότι οι Ναουσαίες δακρύζουν αποχαιρετώντας τους Γενίτσαρους από το σπίτι, με το άκουσμα του ζουρνά του Βαγγέλη, μην το θεωρήσετε υπερβολικό. Στη Νάουσα, μου είχαν πει παλιότερα σε μια συνέντευξη, οι άντρες δεν ενηλικιώνονται στα 18 αλλά στα 16. Όταν ντύνονται για πρώτη φορά Γενίτσαροι.

Σε μια εποχή που οι περισσότεροι ηθοποιοί βρίσκονται αφοπλισμένοι σπίτια τους, εσύ ιδρύεις Εταιρία Θεάτρου και ανεβάζεις θεατρικές παραγωγές. Θα μας πεις τη μυστική συνταγή;

Η εταιρία αρτivities που έχω κάνει με την Αθηνά Μαξίμου έγινε το 2006 αλλά περίμενα τις κατάλληλες ευκαιρίες για να την ενεργοποιήσω και αυτές ήρθαν το 2010. Και τις βρήκες μέσα στη κρίση;

Η κρίση μου έδωσε ένα κέλυφος για να πράξω. Μέχρι τώρα δεν χρειαζόταν γιατί άλλοι το έκαναν για μένα. Αφού όμως πλέον δεν υπάρχουν παραγωγές, πρέπει να τις κάνω μόνος μου. Να σου πω πως προέκυψε αυτή η παραγωγή. Στις αρχές της χρονιάς, ακυρώθηκε ένα project που είχα, λόγω αθέτησης συμφωνίας και βρέθηκα ξεκρέμαστος. Οι λόγοι ήταν κυρίως πρακτικοί.  Έπρεπε να κάνω κάτι για να ζήσω… Η μόνη λύση για να ξεφύγω από την κατάθλιψη ήταν να ξεφύγω από την απραξία μου! Και αποφάσισα να κάνω το «Μόνος με τον Άμλετ», διασκευάζοντας το σαιξπηρικό έργο για έναν ρόλο. Ένας πολύ διάσημος ηθοποιός στην Αμερική κάνει το ίδιο με τον Μακμπέθ και από εκεί πήρα την ιδέα. Ήθελα να επιστρέψω στην αρχή της θεατρικής τέχνης, όπου απαλλαγμένη από περιττά στολίδια μιλάει μόνο με τα βασικά της εργαλεία. Την ιστορία. Πρότεινα το έργο στο ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας και Πειραιά και προς τιμήν τους, το αγκάλιασαν ακόμα κι αν δεν είχαν λεφτά να δώσουν. Έτσι ξεκίνησα να το κάνω, με δικιά μου παραγωγή, υπό την αιγίδα τους. Διαβάζω στο Δελτίο Τύπου: Η παράσταση Μόνος με τον Άμλετ παρακολουθεί την προσπάθεια του νεαρού πρίγκιπα να διανύσει την απόσταση από την σκέψη στην πράξη. Ο Άμλετ άραγε θα μπορούσε να δώσει απάντηση στο ερώτηση που κάνουμε όλοι στους εαυτούς μας: Γιατί δεν αντιδρούμε;

Ο Άμλετ δεν μπορεί να δώσει απαντήσεις, γιατί είναι σαν κι εμάς, με τις αμφιβολίες μας, τη δειλία μας κ.ο.κ. Κατά τύχη εκπλήρωσε το καθήκον του, από ατύχημα. Αν δεν συνέβαινε αυτό, θα τυρρανιόταν μια ζωή. «Ο Άμλετ», όπως έγραφε ο Χειμωνάς, είναι μια σκοτεινή ψυχή. Στροβιλίζεται στο χάος και την τραβάει το σκοτάδι.

Φωτεινές ψυχές για να μας βγάλουν από την αδράνεια μας πότε θα βρούμε; Πολλοί λένε ότι οι άνθρωποι της τέχνης θα έπρεπε να παίζουν αυτό το ρόλο…

Κοίτα να δεις, Άννα, υπάρχει μια τεράστια παρανόηση σχετικά με το τι σημαίνει τέχνη… Η τέχνη σου προτείνει, είναι ένα παράθυρο. Είναι εκεί, αλλά κανένας δεν σε υποχρεώνει να κάτσεις δίπλα του και να δεις πίσω από τον τοίχο. Αν η τέχνη άλλαζε τον κόσμο θα ήταν απαγορευμένη. Αν η τέχνη μπορούσε να αλλάξει την ιστορία θα ήταν απαγορευμένη. Δυστυχώς οι άνθρωποι έχουν μνήμη χρυσόψαρου. Δεν μαθαίνουμε από την ιστορία, δεν είμαστε συνεπής στο στόχο μας, δεν είμαστε νουνεχείς. Το ξέρεις ότι εγώ έχασα τον κολλητό μου από αυτόν το λόγο; Αυτοκτόνησε. Ήταν χρόνια άνεργος, δεν έβρισκε νόημα στη ζωή του και αυτοκτόνησε. Εγώ δεν μπορούσα να κάνω τίποτα, ότι κι αν έλεγα γιατί ο καθένας είναι μόνος του. Τον έσωσα μια φορά αλλά το ξαναέκανε. Πού βρίσκεται λοιπόν ο δικός σου ρόλος, όταν μας λες την ιστορία του Άμλετ; Ποια είναι η δικιά σου ευθύνη;

Εγώ είμαι ο θυρωρός του παραθύρου. Ο Σαίξπηρ είναι ένα σκεύος μέσα από το οποίο θέλω να σας πω την προσωπική μου άποψη. Θέλω να σας πω αυτό που σκέφτομαι, έχω κερδίσει την δυνατότητα να πω τη γνώμη μου, έχω ένα βήμα στη διάθεση μου, γιατί να μην το εκμεταλλευτώ; Η δικιά μου ανάγνωση πάνω στον Άμλετ καταλήγει σε ένα συμπέρασμα: Πράξτε!

Αυτό κάνουμε κι εμείς με τον σκηνοθέτη Μανώλη Δούνια. Έχουμε φτιάξει μια ιστορία και την ταξιδεύουμε σε όλη την Ελλάδα. Γυρίζουμε την αναρώτηση «Να ζει κανείς ή να μη ζει;» σε ερώτηση. Γιατί να ζει; Γιατί να μην αυτοκτονήσει; Και ποια είναι η απάντηση;

Την απάντηση την δίνει ο καθένας μόνος του. Η τέχνη δεν απαντάει αλλά θέτει ερωτήματα. Κάτι διαφορετικό θα ήταν πολύ φασιστικό. Εμένα ο Άμλετ με ανακούφιζε από μικρό. Η ιστορία αυτού του χαζού παιδιού, που δεν πράττει με κάνει… να θέλω να πράξω τα πάντα! Προσπαθώ να πω ιστορίες που μπορεί να χρησιμεύσουν κι όποιος με ακούσει. Το θέμα είναι να ζήσω ενώ ζω, γιατί κάποια στιγμή δεν θα υπάρχω. Πώς θα ήθελες να σε θυμούνται όταν δεν θα υπάρχεις;

Πως θα ήθελα να με θυμούνται; Με συνέπεια! Αυτοί που με αγαπάνε, να συνεχίσουν να με αγαπούν και αυτοί που με μισούσαν να συνεχίσουν να με μισούν. Δεν μου αρέσουν οι κωλοτούμπες, βρε αδελφέ! Με συνέπεια.

Τι σημαίνει λοιπόν για τον δημιουργό και τη σχέση του με το θεατή ένα webdoc;

Το web-documentary είναι μια μορφή διαδραστικού σινεμά που ξεκίνησε πριν λίγα χρόνια, και κάνει ήδη θραύση σε Ευρώπη και Αμερική.  Πραγματοποιείται με ιδιαίτερα χαμηλό budget, είναι συνεχώς εν εξελίξει - αφού το ψηφιακό περιεχόμενο μπορεί εύκολα να ανανεώνεται, και το σημαντικότερο: ο θεατής αλλάζει ιδιότητα κι από απλός θεατής γίνεται χρήστης. Δεν υπάρχει σενάριο, κι ο κάθε χρήστης-θεατής επιλέγει το δικό του μοναδικό μονοπάτι αφήγησης. Τα webdocs είναι ένα νέο ανερχόμενο είδος στην αγορά του multimedia storytelling ενώ είναι η πρώτη φορά στην Ελλάδα που ένα ντοκιμαντέρ δημιουργήθηκε αποκλειστικά για το Διαδίκτυο, προσφέροντας στον θεατή-χρήστη πολλά αφηγηματικά μονοπάτια, δυνατότητα αλληλεπίδρασης και μια ολοκληρωμένη οπτικοακουστική καταγραφή που συνδυάζει εικόνα, φωτογραφία και κείμενο.

Ποιά ήταν η διαδικασία του να ξεκινήσεις τη δημιουργία αυτού του ντοκιμαντέρ και να το ολοκληρώσεις;

Η ΝΕΑ ΖΩΗ δεν είναι ένα άρτιο τεχνικά, επαγγελματικό ντοκιμαντέρ αλλά ένα δημιουργικό πείραμα πάνω στον τρόπο με τον οποίο μπορεί να γίνει η αφήγηση μιας ιστορίας σε διαφορετικές πλατφόρμες, με σχεδόν μηδαμινό bugdet. H χρηματοδότηση του έγινε αποκλειστικά από καμπάνια crowdfunding, στην οποία συμμετείχαν δεκάδες άνθρωποι, οι περισσότεροι άγνωστοι σε μάς, από τον Καναδά μέχρι την Άγκυρα. Νέοι από διάφορες επαγγελματικές κατηγορίες, από τον γραφίστα μέχρι την συνθέτρια πρωτότυπης μουσικής, συνέβαλαν εθελοντικά στην δημιουργική διαδικασία. Τεχνική υποστήριξη για το post-production παρείχε η εταιρία 24plus1 Productions και το project ολοκληρώθηκε με την δημιουργία ενός συμβατικού 70' ντοκιμαντέρ.

Πώς γεννήθηκε η ιδέα γι΄αυτο το ντοκιμαντέρ;

Για τις ανάγκες της διπλωματικής μου εργασίας δημιούργησα το πρώτο διαδικτυακό ντοκιμαντέρ στην Ελλάδα (web documentary) που αποτελείται από 50 βιντεάκια μικρού μήκους και αφηγείται μια ιστορία για ανθρώπους παλαιάς κοπής. και στη συνέχεια δημιουργήσαμε ένα συμβατικό 70λεπτο ντοκιμαντέρ, με τη συνεργασία μιας εθελοντικής δημιουργικής ομάδας. Πολλοί ασχολήθηκαν με την Μικρασιατική Καταστροφή, κανείς όμως δεν ρώτησε τους πρόσφυγες πως έχτισαν μια ΝΕΑ ΖΩΗ από την αρχή. Αυτό είναι και το θέμα του ντοκιμαντέρ ΝΕΑ ΖΩΗ. Άνθρωποι παλαιάς κοπής ξαναζωντανεύουν μέσα από τα μάτια των -85χρονων σήμερα- παιδιών τους. Τούρκοι που βρέθηκαν πρόσφυγες στην αρχαία Λάμψακο, στα παράλια της Προποντίδας και Έλληνες που έστησαν μια Λάμψακο από την αρχή, στα παράλια της Εύβοιας. Όταν όλη σου η ζωή είναι μια Κρίση, πως επιβιώνεις χωρίς χάπια για την κατάθλιψη;

Έγιναν γυρίσματα σε 4 πόλεις, σε Ελλάδα και Τουρκία, 30 συνεντεύξεις προσφύγων και από τις δυο πλευρές του Αιγαίου. Οι ιστορίες που ακούσαμε ήταν συγκλονιστικές. Οι Έλληνες πρόσφυγες έζησαν δύο παγκόσμιους πολέμους, μια κατοχή, έναν εμφύλιο και όμως είχαν μια φιλοσοφία ζωής που την ζηλεύουμε ακόμα και σήμερα. Νομίζω ότι εκεί οφείλεται και η επιτυχία του ντοκιμαντέρ, η ανταπόκριση που είχε από τον κόσμο.

Οι συνεργάτες σου;

Εκτός από εμένα που ανέλαβα το web documentary, συνδημιουργός είναι ο Νίκος Μαρτζίκος, εκπαιδευτικός, ο οποίος ανέλαβε την επιμέλεια του συμβατικού ντοκιμαντέρ. Η Μάρω Μπαβελή, συνθέτης και υποψήφια Δρ. Ε.Κ.Π.Α., ανέλαβε τη μουσική επιμέλεια με τους μουσικούς Ελένη Βασιλειάδη και Στάθη Κουτούζο, ενώ ο Χρήστος Τζαφέρος ανέλαβε τη γραφιστική επιμέλεια. Ιστορικοί σύμβουλοι ήταν το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών και συνεργάτες του  Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού.

Είσαι ευχαριστημένη από την μέχρι τώρα πορεία της Νέας Ζωής;

Εκτός από την φεστιβαλική πορεία που ακολουθεί το ντοκιμαντέρ σε Ελλάδα και εξωτερικό, διαθέτουμε επίσης το DVD για δωρεάν προβολές σε σχολεία. Γι’ αυτό και καλούμε τους εκπαιδευτικούς από τα σχολεία Ελλάδας και Κύπρου, να επικοινωνήσουν μαζί μας αν ενδιαφέρονται να γίνει προβολή στο σχολείο τους.Το διαδικτυακό πείραμα πηγαίνει πολύ καλά μέχρι στιγμής. Χαρακτηριστικά να αναφέρουμε ότι από τον Απρίλιο που δημοσιεύτηκε  περίπου 800 νέοι θεατές επισκέπτονται κάθε μήνα την ιστοσελίδα και η πλειοψηφία τους παρακολουθεί 3-4 βιντεάκια της ιστορίας. Ανεξάρτητα δηλαδή από τις συμβατικές προβολές που διοργανώνουμε, έχουμε καθημερινά καινούργιους θεατές!

Ποιες είναι οι μεγαλύτερες δυσκολίες για κάποιον νέο στον χώρο του ντοκιμαντέρ στην Ελλάδα;

Αν είσαι νέος δεν λείπουν οι ιδέες, δεν λείπει η όρεξη για δουλειά, δεν λείπει το μεράκι αλλά λείπουν τα χρήματα! Αυτή νομίζω είναι η μεγαλύτερη δυσκολία.  Τα χρήματα μπορεί να έχουν μειωθεί αλλά δεν έχουν σταματήσει να δίνονται. Απλά ανακυκλώνονται σε αυτούς που είναι παλαιότεροι, έχουν διασυνδέσεις κ.ο.κ. Με τον Νίκο φάγαμε ώρες να περιμένουμε έξω από φορείς. Άλλοι μας είπανα απλα συγχαρητήρια, άλλοι δεν μας δέχτηκαν καν, γιατί όπως μάθαμε τα κονδύλια είναι λίγα και πάνε σε κάτι που θα έχει μεγαλύτερο αντίκρισμα σε ψήφους… Το να είσαι νέος στο χώρο όμως είναι ταυτόχρονα δυσκολία και πλεονέκτημα, γιατί είσαι πιο ελεύθερος να εκφράσεις την δημιουργικότητά σου με 1002 τρόπους. Εμεις για παράδειγμα επιλέξαμε το Διαδίκτυο και συλλέξαμε λεφτά με την πρωτοποριακή μέθοδο του crowdfunding.

Όσοι έζησαν την Θεσσαλονίκη την χρυσή εποχή του 80-90, σίγουρα θυμούνται τις χρυσές εποχές του Μύλου, όταν ο Γιώργος Γάκης, με την Julie Massino και τους Troublemakers έκαναν πάταγο στη πόλη. Στη συνέχεια με τις εμφανίσεις τους στο Κομφούζιο της ΕΤ3 και το θρυλικό Jammin αργότερα, με τον Στάθη Παναγιωτόπουλο και τον Σωτήρη Βακάρο,  μπήκαν στα σπίτια των ροκάδων σε όλη την Ελλάδα.

«Έφυγα από τα Γιάννενα το ’84 για να σπουδάσω στη Θεσσαλονίκη, στην Ανωτάτη Βιομηχανική. Βέβαια αυτό ήταν η πρόφαση!  Δεν λες στον πατέρα σου ότι θέλω να φύγω για να παίξω μουσική!  Η Θεσσαλονίκη της εποχής εκείνης με βοήθησε πολύ καλλιτεχνικά. Μου έδωσε κίνητρα, υπήρχε ένα πνεύμα δημιουργίας, είχαμε όλοι μας έναν ευγενή ανταγωνισμό…. Η πιάτσα ήταν γύρω από την Προξένου Κορομηλά. Στο ΝΤΟΡΕ, το Αχίλλειον, το Μικρό Καφέ στη Βογατσικού, στη Σελήνη που παίζανε οι Τρύπες και οι Blues Wire….εκεί χτυπούσε η καρδιά της πόλης. Ο πρώτος μου δίσκος κυκλοφόρησε σε βινύλιο, το 1989 και σήμερα είναι συλλεκτικός.

Την Τζούλι Μασίνο την γνώρισα σε ένα σκυλάδικο. Τραγούδαγε τότε στο Διογένης, κοντά στο σιδηροδρομικό σταθμό. Μου είπαν ότι τραγουδάει μια τύπισσα με απίστευτη φωνή και πήγα να την ακούσω. Γνωριστήκαμε και στη συνέχεια φτιάξαμε τη μπάντα το 1993. Ήταν άλλες εποχές τότε. Στα μαγαζιά που εμφανιζόμασταν δεν είχαμε ρεπό. Την Δευτέρα, που θεωρούνταν αδύναμη μέρα, το μαγαζί ήταν απλά γεμάτο. Τις υπόλοιπες μέρες ο κόσμος περίμενε ουρά απέξω.

Όταν γύρισα στα Γιάννενα, το 2001, ήθελα να πέσω να πεθάνω! Φαντάσου να φεύγεις από τη Θεσσαλονίκη, όπου έχεις κάνει επιτυχία με μια από τις πιο γνωστές μπάντες rock στην Ελλάδα, να γυρνάς στα Γιάννενα και να σε ρωτάνε: «Γιατί έχεις μακριά μαλλιά;» Αισθανόμουν σαν εξωγήινος. Όμως όσο κι αν σου φαίνεται περίεργο τα πιο μεγάλα πράγματα στη καριέρα μου τα έκανα εδώ. Στα Γιάννενα. Και έτσι κατάλαβα ότι το θέμα δεν είναι ότι «δεν γίνεται τίποτα εδώ πέρα». Το θέμα είναι ότι εσύ δεν κάνεις τίποτα εδώ πέρα! Όλα ξεκινάνε από σένα.» 

Έτσι, ο Γιώργος Γάκης ξεκίνησε διστακτικά τα live στα Γιάννενα. Όταν στο πρώτο μαζεύτηκαν χωρίς προώθηση, 1.500 άτομα κατάλαβε ότι στη πόλη του κάτι γίνεται. Έκτοτε δημιούργησε σχεδόν από το μηδέν την ροκ μουσική σκηνή της πόλης. Διοργάνωσε  πετυχημένα φεστιβάλ όπως το Castle Rock στο κάστρο των Ιωαννίνων. Έφερε στα Γιάννενα τους Scorpions, τους Whitesnakes, τους  James. Έφερε τον κιθαρίστα των Whitesnake, Doug Aldridge για να κάνει σεμινάρια σε κιθαρίστες. Έδωσε στους Γιαννιώτες την ευκαιρία να δουν από κοντά τον Glenn Hughes των Deep Purple και Black Sabbath και να τον ακούσουν στο πρώτο του ακουστικό live. Εκτός από τις συναυλίες  με τους Troublemakers, μια από τις αγαπημένες του ενασχολήσεις τελευταία είναι να διδάσκει στα παιδιά των σχολείων της πόλης την ιστορία του ροκ.

«Θεωρώ ότι το ροκ είναι η κλασική μουσική του 21ου αι. και γι΄ αυτό προσπαθώ να το μάθω στα παιδιά. Βλέπω ότι υπάρχει πολύ μεγάλο ρεύμα και έχουμε στη πόλη παιδιά πολύ ταλαντούχα, που ελπίζω στα επόμενα χρόνια να τα βρω μπροστά μου. Τους λέω να γράφουν μουσική όταν είναι θυμωμένοι, χωρισμένοι, ερωτευμένοι όταν έχουν κάτι να πουν. Και κυρίως, τους λέω να βρουν και μια άλλη δουλειά! Εγώ ξέρεις γιατί δεν σκέφτηκα ποτέ να τα παρατήσω; Γιατί αυτό που κάνω είναι συνειδητή επιλογή. Δεν άλλαξα γραμμή πλεύσης, όπως πολλοί της γενιάς μου, ούτε βρήκα μια άλλη δουλειά γιατί το ροκ είναι η ζωή μου. Πώς να κάνεις οικογένεια για παράδειγμα, όταν ξέρεις ότι η προτεραιότητα σου θα είναι πάντα μόνο η μουσική; Ήξερα τι θέλω και δεν μετανιώνω για τις επιλογές μου.  Είναι όμως δύσκολη η ροκ σκηνή στην Ελλάδα, γι΄ αυτό λέω πάντα στα παιδιά είναι ότι πρέπει να  ασχολούνται με τη μουσική όχι βιοποριστικά αλλά γιατί το γουστάρουν. Και έτσι θα ήθελα να με θυμούνται και μένα. Ως έναν άνθρωπο που έκανε αυτό που γούσταρε.»

-Στην οικογένεια του μπαμπά μου ήταν όλοι φεουδάρχες. Παιδί μου, είχαν ολόκληρο φέουδο! Δεν σου κάνω πλάκα! Οι γονείς μου χώρισαν νωρίς και μεγάλωσα με την οικογένεια της μητέρας μου, σε ένα νεοκλασικό της οδού Δροσοπούλου, στην Κυψέλη. Άλλη πάστα ανθρώπων αυτοί. Ο παππούς φαρμακοποιός και όλα τα αδέλφια της μαμάς μου εξορία. Μεγάλωσα μεγαλοαστικά, στα πούπουλα θα έλεγα. Όσο γι’ αυτό… Ήμουν τυχερή γιατί γνώρισα και τα δύο περιβάλλοντα, του μπαμπάς και της μαμάς, και είχα την δυνατότητα να επιλέξω. Απέκτησα έτσι μια ισορροπία. Και έγινα αυτό που είμαι! Ναι, το έχω ξαναπεί δεν έστρωσα ποτέ κρεβάτι, δεν έπλυνα πιάτα. Παντρεύτηκα νέα, στα 24 αλλά και τότε είχα άνθρωπο να με βοηθάει. Πώς θα γινόταν διαφορετικά αφού ήμουν στο θέατρο 24ώρες το 24ωρο. Το ήξερα από μικρή ότι το είχα να γίνω θεατρίνα.

-Από την αρχή σχεδόν της καριέρας μου γράφω επιθεώρηση. Δεν χρειάζεται να μεγαλώσεις με εργάτες για να μιλάς την γλώσσα του εργάτη, δεν ζούσα σε μια γυάλα. Μιλάω την γλώσσα της πραγματικότητας. Είχα πάντα τα μάτια και τα αυτιά μου ανοιχτά και αντιλαμβανόμουν τι συμβαίνει γύρω μου. - Όταν γέννησα το γιο μου έπαιζα στην πρώτη μου επιθεώρηση, με την παρέα από το θρυλικό «Ελεύθερο Θέατρο». Το είχαμε ιδρύσει όλοι μαζί, οι συμμαθητές από το Εθνικό. Ένα μάτσο ταλαντούχοι άνθρωποι, που άλλαξαν το ελληνικό θέατρο: Αρζόγλου, Χρυσομάλλης, Φασουλής, Σκυλοδήμος, Μαλτέζος, Λύρας, Σαμπάνης. Μετά πέρασε η Μίρκα Παπακωνσταντίνου και πολλοί άλλοι… Θα μπορούσα να σου μιλάω ώρες γι’ αυτό. Τέλος πάντων… Που λες, στις επιθεωρήσεις που ανεβάζαμε στο Άλσος Παγκαρτίου, σχεδόν κάθε βράδυ στεκόταν από κάτω ο λογοκριτής. Τις μέρες που ήταν εκεί λέγαμε άλλα, όταν έλειπε λέγαμε άλλα… καμιά φορά ξεχνούσαμε ότι ήταν από κάτω και μετά προσπαθούσαμε να μαζέψουμε αυτά που είπαμε… Νέα παιδιά ήμασταν όλοι τότε, δεν είχαμε καμία αίσθηση του κινδύνου, δεν καταλαβαίναμε τίποτα…

-Και η Λιλιπούπολη ένα είδος επιθεώρησης ήταν! Και γω η Χιονάτη! Ξεκίνησε το ’73, ως ένα καθαρά παιδικό πρόγραμμα και τον πρώτο καιρό δεν είχε ανταπόκριση από τον κοινό. Μέχρι που μπήκα εγώ στην συγγραφική ομάδα και της δώσαμε άλλη κατεύθυνση. Τα κείμενα έγινα λίγο πιο πολιτικά, οι πρωταγωνιστές απέκτησαν χαρακτήρα. Δεν έγινε επίτηδες. Έτσι έγραφα εγώ, είχα συνηθίσει από την επιθεώρηση. Ήμουν νέα μαμά τότε και το είδα ως ένα καλό πείραμα για παιδικό πρόγραμμα, γιατί θεωρώ ότι τα παιδιά πρέπει να καταλαβαίνουν τι γίνεται γύρω τους από πολύ νωρίς. Πιστεύαμε ότι δεν μας άκουγε κανείς, οπότε κάναμε την πλάκα μας, γράφαμε ό, τι θέλαμε, όπως το θέλαμε. Μέχρι που μια μέρα μπαίνω σε ένα ταξί στο Κολωνάκι και ο ταξιτζής άκουγε Λιλιπούπολη! Του λέω: «Τι ακούτε;» «Καλά δεν ξέρετε την Λιλιπούπολη», μου λέει! «Είναι έτσι, κι έτσι κι έτσι… Την ακούει όλη η Αθήνα.» Αμάν! Αγχώθηκα! Γύρισα στο Δεύτερο Πρόγραμμα και λέω στην Μαριανίνα (Κριεζή): Παιδιά, μας ακούνε! Σιγά, σιγά συνειδητοποιήσαμε την απήχηση που είχε. Κάποια πράγματα συμβαίνουν, αν πας να τα επαναλάβεις δεν θα είναι το ίδιο. Τότε είχαμε απόλυτη ελεύθερια. Σατιρίζαμε το Δεύτερο και ο Χατζηδάκις γελούσε! Τον έπαιρναν τηλέφωνο να του κάνουν παράπονα και εμείς δεν το είχαμε μάθει ποτέ. Πριν 3 χρόνια έμαθα για τον πόλεμο που μας κάνανε. Τότε υπήρχε πραγματική ελευθερία στα Μ.Μ.Ε. Δεν μας ένοιαζε ούτε ακροαματικότητα, ούτε τίποτα. Είχα γράψει τις εκπομπές σε κασέτες για το γιο μου και τώρα τις βάζω και στην εγγόνα μου να τις ακούει. Είναι μόνο 5 χρονών αλλά της αρέσουν πολύ!

-Είχα 20 χρόνια να γράψω επιθεώρηση. Ε, τι να πεις για αυτήν την χλαπάτσα που ζούσαμε; Η καλοπέραση είχε κάνει τον κόσμο αδρανή. Πέρσι αποφάσισα να επανέλθω. Η εποχή ενδείκνυται για επιθεώρηση, ας μην ξεχνάμε ότι αυτό το θεατρικό είδος επιβίωσε ακόμα και στον πόλεμο. Του αρέσουν τα δύσκολα. Σε αυτό το εγχείρημα με ακολούθησε μια dream team ηθοποιών. Η Μίρκα Παπακωνσταντίνου, η Χρύσα Ρώπα, ο Αντώνης Καφετζόπουλος, ο Σκιαδαρέσης, ο Καναράκης και άλλοι… Όλοι μαζί. Περιοδεία από πόλη σε πόλη.

-Ο κόσμος έχει τώρα όρεξη να γελάσει πιο πολύ από ποτέ! Το καταλαβαίνεις από πάνω από το σανίδι, ο κόσμος ξεσπάει γελώντας, εκτονώνεται, το γέλιο του κόσμου είναι λυτρωτικό. Η επιθεώρηση εκτός από σατιρικό έχει και βαθιά πολιτικό χαρακτήρα. Φυσικά περνάμε την άποψη μας, δεν καταγγέλλουμε όμως. Δεν πιστεύω ότι η καταγγελία έχει αποτελέσματα.

-Μετακινούμαστε από πόλη σε πόλη με πούλμαν, όλος ο θίασος μαζί. Σε ένα από τα ταξίδια μας συζητούσαμε για το τι συμβαίνει στην Ελλάδα, και μου λέγανε κάποιοι: Φταίει ο κόσμος! Γιατί φταίει; Έχει μάθει ποτέ και κάτι διαφορετικό; Τι φταίει ο καημένος ο μπάρμπας που το έπαιζε παράγοντας στο χωριό για να κερδίζει ψήφους; Αφού έτσι του μάθανε ότι λειτουργούν τα πράγματα, και πράγματι έτσι λειτουργούσαν!

-Αν πάρεις στα χέρια σου παλιά νούμερα της Αθηναϊκής επιθεώρησης και τα διαβάσεις, θα εκπλαγείς από το πόσο επίκαιρα είναι αυτά που λέγονται! Άνετα, θα μπορούσαν να είναι νούμερα επιθεώρησης του 2012. Γιατί συμβαίνει αυτό; Όχι, όχι δεν φταίει το ότι ξεχνάμε την ιστορία μας. Μα, αυτή ακριβώς είναι η ιστορία μας! Η Ελλάδα, από την ίδρυση της ακόμα, στηριζόταν σε ξένα κεφάλαια για να κάνει οτιδήποτε. Θες ότι είμαστε σε νευραλγικό γεωγραφικό σημείο, θες ότι ο τόπος είναι πανέμορφος και με πολλά πλούτη, θες ότι υπήρχαν συμφέροντα; Ποτέ δεν σταθήκαμε μόνοι μας στα πόδια μας! Γιατί εκπλήσσονται που συμβαίνει το ίδιο και τώρα;

Η νέα σας δουλειά περιέχει 18 νέα τραγούδια. Έχουμε συνηθίσει να μας μιλάτε μέσα από τους στίχους σας; Τι θέλετε να μας πείτε αυτήν την φορά;

Κάθε φορά έχω τη βεβαιότητα ότι τα μηνύματα που στέλνω με τα τραγούδια μου φτάνουν στον προορισμό τους. ΄Ετσι και με τις Χειρολαβές. Ήδη, το « Η αγάπη πέντε γράμματα μα τα μαθαίνεις χρόνια…» είναι μια κουβέντα που μου την επιστρέφουν με χαμόγελο, όσοι την έχουν ακούσει. Πολύ περιεκτικά, θέλω να πω πως τα τραγούδια συνεχίζουν να ’ναι για μένα χειρολαβές για να κρατιέται η καρδιά μου, το θάρρος μου κι η ανθρωπιά μου σε κάθε δύσκολη φάση.

Λένε πως ό, τι δεν κινείται βαλτώνει… Χρειαζόμαστε όμως «Χειρολαβές» στην εποχή μας. Από πού να κρατηθούμε για να μην πέσουμε στην διαδρομή;

Από τον εαυτό μας κατ’ αρχήν.  Απ’ τα γερά μας εφόδια. Από τον κόπο και              τους αγώνες που έχουν δοθεί σ’ αυτόν τον τόπο για να ’χουμε ελευθερία και αξιοπρέπεια. Πιστεύω ότι επικράτησε η αδιαφορία για πάρα πολλά χρόνια και τον νου απασχολούσε μόνο το βόλεμα και η απόκτηση εύκολων χρημάτων χωρίς τον αντίστοιχο κόπο. Είναι μια στιγμή απολύτως οδυνηρή η συνειδητοποίηση της αλήθειας. Επίσης η πληροφόρηση των «σχεδίων» που υπάρχουν πίσω από την οικονομική κρίση. Για να αντισταθείς όμως σ’ αυτήν την καταιγίδα πρέπει να είσαι πολύ σοβαρός σε κάθε σου πράξη – δημόσια ή ιδιωτική και ν’ αποφασίσεις να σηκώσεις το ανάστημά σου ενάντια στον όποιο ευτελισμό.

Το τραγούδι σε παλαιότερες δύσκολες καταστάσεις ήταν πηγή έμπνευσης, δύναμης, ξεσηκωμού. Πιστεύετε ότι μπορεί ακόμα να αποκτήσει τέτοιο ρόλο;

Εάν γραφτεί ένα τραγούδι που να περιγράφει με ακρίβεια και δύναμη αυτό που νοιώθουμε τούτη την ώρα, πιστεύω ότι μπορεί. Πρέπει όμως κι αυτός που θα το γράψει, κι αυτός που θα το πει, να γίνουν πιστευτοί για να μπορούν να εμπνεύσουν. Μόνο το έμπρακτο παράδειγμα έχει αυτή τη δύναμη για να ταυτιστεί κάποιος μαζί του. Πιστεύω ότι πρώτιστα υπάρχει έλλειμμα πολιτικής λύσης στο πολιτικό σκηνικό της Χώρας αυτή τη στιγμή. Παλιότερα υπήρχε μια σαφής ιδεολογία πίσω από τα χρώματα των κομμάτων κι αυτό ήταν εύκολο να το εκφράσει το τραγούδι. Τώρα, το τραγούδι πρέπει να συμπεριλάβει τις αξίες της ζωής και τις ανάγκες των ανθρώπων που έχουνε πάει όλες σε δεύτερη μοίρα μπροστά στις παντοδύναμες «αγορές» δηλαδή στο διεθνές τραπεζικό σύστημα.

Yπάρχει ένα γενικό παράπονο, ότι ο πνευματικός κόσμος στην δύσκολη περίοδο που βρισκόμαστε, σιωπά. Πιστεύετε και σεις το ίδιο και τους δώσατε βήμα να μιλήσουν, κάθε Κυριακή απόγευμα στο Gazarte;

Η αλήθεια είναι ότι είναι λιγοστές οι φωνές που πήραν την ευθύνη να κατονομάσουν την τραγικότητα της κατάστασής μας. ΄Ισως κάποιοι απ’ αυτούς πίστευαν ότι οι πολιτικοί εννοούσαν αυτά που έλεγαν για μια εξυγίανση θεσμών, απονομή δικαίου στους παρανόμως κερδοσκοπούντες και πάταξη της διαπλοκής και της διαφθοράς. Θέλω να ελπίζω ότι απλώς εξαπατήθηκαν. Εγώ πάντως χρωστώ ευγνωμοσύνη σε όσους μιλούν στο Gazarte και βοηθάνε τον κόσμο να πιστέψει και να έχει επίγνωση της αναλγησίας και των κάτω των περιστάσεων χειρισμών της ηγεσίας των τελευταίων χρόνων. Αλλά, όπως και ο Εθνικός μας Ποιητής λέει θέλει αρετήν και τόλμην η ελευθερία.

Από όλες τις συναντήσεις-συζητήσεις που έχετε κάνει μέχρι τώρα, ποια λόγια σας έκαναν μεγαλύτερη εντύπωση; Ποια άποψη που δεν την είχατε σκεφτεί;

Επειδή 33 χρόνια τώρα δεν έχω σταματήσει να εργάζομαι και να έχω όνειρα και όρεξη για ωραίες δημιουργίες, ένοιωθα τα τελευταία 15 χρόνια πως κάτι είχε χαλάσει. Προσωπικά, και κατά την περίοδο της αφθονίας, είχα επιθυμία για το ωραίο και τώρα, έχω το ίδιο πείσμα – παρ’ όλες τις δυσκολίες. Με λίγα λόγια, δεν επαναπαύθηκα. Αυτή τη στιγμή, μέσα απ’ αυτή την κρίση, θέλω να προσπαθήσω ακόμα πιο πολύ με καλές συνεργασίες κι ωραίες ιδέες να συμπράξω ώστε να έρθει στο φως το πρόσωπό μας και το κέφι για ζωή.

Ο κόσμος τα τελευταία χρόνια διασκεδάζει με τύψεις. Βγαίνει με τύψεις. Ξοδεύει με τύψεις. Μήπως έχουμε περάσει στο άλλο άκρο;

Δεν νομίζω ότι έχουμε φτάσει στο άλλο άκρο. Είναι αληθινή η έλλειψη ρευστότητας για πάρα πολλούς ανθρώπους. Είναι η πρώτη φορά που συνειδητοποιούμε πόσο ακριβά είναι όλα. Επίσης, αυτοί που έχουν, συνεχίζουν να φέρονται σαν να μην άλλαξε τίποτε. Νομίζω ότι  η πιο ευθεία οδός είναι να τιμούμε τις ανάγκες μας με αγάπη. Έχει ας πούμε ένα ταβερνάκι ωραίο φαγητό; Να πάμε μια στα τόσα με τους φίλους μας να ξεσκάσουμε και να το στηρίξουμε. Βγήκε κάποιο βιβλίο της προκοπής; Να το πάρουμε. Γιορτάζει κάποιος φίλος μας; Να του πάρουμε ένα λουλούδι, ένα ωραίο κρασί. Με λίγα λόγια να τιμούμε την ανάγκη μας για χαρά και γιορτή και το πιο ακριβό πράγμα που θα μοιραζόμαστε να είναι η αγάπη...

Μετά από χρόνια και πιο αποστασιοποιημένη σκέψη έχετε καταλήξει τι ήταν αυτό που έλειπε από το Φεστιβάλ Τραγουδιού Θεσσαλονίκης και το έκανε να μαραθεί για δεύτερη φορά;

Η απόφαση να σταματήσει το Φεστιβάλ ήταν πολιτική απόφαση. Δεν μπήκε όμως κανείς στον κόπο να μας εξηγήσει το γιατί.

Κάποτε, πριν χρόνια, κάνατε την άρρωστη στους γονείς σας, για να αποφύγετε τον διαγωνισμό για εισαγωγή στην Τράπεζα και ακολουθήσατε το όνειρο σας. Τι θα συμβουλεύατε έναν νέο σήμερα, αν ήθελε να κάνει το ίδιο; Έχει τις επιλογές;

Θα τους έλεγα να έχουν πίστη στον εαυτό τους και ισχυρή φιλοδοξία. Η τύχη βοηθάει τους τολμηρούς και τους αποφασισμένους. Μια γερή ιδέα ανοίγει δρόμο και τα νέα παιδιά είναι πλούσια σε ιδέες, γιατί βλέπουν τον κόσμο με καινούργια μάτια.

*Λίγα λόγια για τις "Χειρολαβές":

Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στο ποίημα του Κωστή Παλαμά με τίτλο "Τα Φτερά" που περιέχεται σ’ αυτό το cd και το οποίο είναι σαν να αναφέρεται απολύτως στο τώρα μας, ενώ είναι γραμμένο το 1899!

"Θέλουμε Πολλά", απαντά η Λίνα Νικολακοπούλου περιγράφοντας αιχμηρά το έλλειμμα του παρόντος μας. Κι απ’ την άλλη "Αν δεν σε βρουν χαράματα πώς θες ν’ ακούς τ’ αηδόνια", τραγούδι που έχει ήδη αγαπηθεί για την απλότητά του.

Ο τίτλος Χειρολαβές είναι ενδεικτικός της πρόθεσης των δημιουργών, μια και τα τραγούδια πάντοτε κρατάν ζωντανή την καρδιά, όσες δυσκολίες κι αν περνάμε.

Το άκουσμα των τραγουδιών οικείο - μπαλάντες, χασάπικο, ροκ μπαλάντες, ζειμπέκικο, και μια… "Σάμπα από σπίτι", που επιθυμεί να κάνει καλή παρέα σε όλα τα σπίτια και σ’ όλες τις συντροφιές που θα τα’ ακούσουν. Η φωνή της Αργυρώς Καπαρού, ζεστή, απλή και ικανή να μεταδώσει πολλά και διαφορετικά συναισθήματα.

Θα ξεκινήσουμε με την ερώτηση που, φαντάζομαι, σας κάνουν οι περισσότεροι; Ποιος γράφει τα λήμματα της Wikipedia;

Τα λήμματα στη Wikipedia τα γράφουν εθελοντές, χωρίς να υπάρχει κάποια κεντρική οργάνωση ή εποπτεία για το τι θα γράφει ο καθένας και πως. Δεν υπάρχουν αρχισυντάκτες. Ο κάθε αναγνώστης είναι ένας εν δυνάμει συντάκτης της Wikipedia από την στιγμή που θα πατήσει το κουμπί “επεξεργασία” που βρίσκεται στην κορυφή κάθε λήμματος. Αυτό, γίνεται χωρίς καμία διαδικασία, ακόμη και η δημιουργία λογαριασμού δεν είναι απαραίτητη. Οι συντάκτες της Wikipedia είναι ένα ετερόκλητο πλήθος ανθρώπων κάθε ηλικίας και επιπέδου εκπαίδευσης και οι περισσότεροι εργάζονται με ψευδώνυμο, αφού άλλωστε η ιδιότητα του κάθε ενός δεν έχει καμία σημασία ως προς την συνεισφορά του σε περιεχόμενο.

Πώς λειτουργεί ο οργανισμός της Wikipedia και πώς καλύπτονται τα έξοδα;

H Wikipedia είναι ένας από τους ιστότοπους που λειτουργεί υπό την σκέπη του Ιδρύματος Wikimedia. Το Ίδρυμα Wikimedia ιδρύθηκε το 2003 για να αναλάβει αρχικά την λειτουργία της Wikipedia, και διαχειρίζεται τις τεχνικές και οργανωτικές πλευρές του εγχειρήματος. Διακομιστές, λογισμικό, υποστήριξη της κοινότητας κλπ. είναι πράγματα με τα οποία ασχολείται το Ίδρυμα. Οι πόροι του είναι αποκλειστικά δωρεές, στο μεγαλύτερο ποσοστό από απλούς αναγνώστες και συντάκτες. Γενικά οι δωρεές γίνονται αποδεκτές όταν γίνονται χωρίς όρους. Στα εγχειρήματα του Wikimedia δεν υπάρχουν διαφημίσεις. Το ίδιο το Ίδρυμα όμως δεν επεμβαίνει εντός της Wikipedia ως προς την οργάνωση της κοινότητας και την σύνταξη του περιεχόμενου. Αυτό είναι αποκλειστικά δουλειά της κοινότητας, δηλαδή των ίδιων των εθελοντών.

Αφού γράφει ο καθένας, πώς εξασφαλίζεται η αξιοπιστία του κειμένου; Τι με εμποδίζει να μπω και να γράψω την γνώμη μου;

Εφόσον το wiki είναι ανοιχτό, οποιοσδήποτε μπορεί να μπει και να γράψει ότι βλακεία του καπνίσει, είτε επειδή πιστεύει σε αυτή είτε κακόβουλα. Η κοινότητα των εθελοντών μέσω της αυτοοργάνωσης έχει θεσπίσει η ίδια κάποιους κανόνες για το τι είναι αποδεκτό και τι όχι. Για παράδειγμα απαιτείται κάθε πληροφορία να μπορεί να τεκμηριωθεί με αξιόπιστες πηγές και τα λήμματα να μην μεροληπτούν δίνοντας δυσανάλογο βάρος σε μια άποψη. Η εφαρμογή αυτών των κανόνων αυτοπροστασίας γίνεται από την ίδια την κοινότητα.

Πότε ξεκίνησε η ελληνική κοινότητα και πόσα μέλη υπάρχουν σήμερα;

Η Wikipedia στην ελληνική γλώσσα - η Βικιπαίδεια όπως λέμε, άνοιξε ως ιστότοπος τον Δεκέμβριο του 2002 και άρχισε να σχηματίζεται μια πραγματική κοινότητα με ένα ικανό αριθμό συντακτών από το 2005 και μετά. Σήμερα, τα στατιστικά δείχνουν ότι ανά πάσα στιγμή υπάρχουν 250-300 “ενεργοί” χρήστες - δηλαδή χρήστες που έχουν κάνει τουλάχιστον 5 επεξεργασίες τις τελευταίες 30 ημέρες. Αυτό περιλαμβάνει και περιστασιακούς χρήστες, γενικά μια δεξαμενή ανθρώπων που συνεισφέρουν και ανανεώνεται συνεχώς. Υπάρχει πάντα κι ένας περισσότερο κεντρικός πυρήνας 40-50 χρηστών που είναι πολύ ενεργοί και επίσης ανανεώνονται συνεχώς. Αυτά αφορούν αποκλειστικά το κομμάτι της ελληνόγλωσσης Wikipedia.

Ποια είναι τα πιο δημοφιλή λήμματα που έχετε γράψει;

Η πρώτη μου συνεισφορά ήταν στο λήμμα Ελευθέριος Βενιζέλος, στο οποίο φυσικά από τότε έχουν συνεισφέρει δεκάδες χρήστες και δεν έχει καμία σχέση με το τότε αρχικό λήμμα. Άλλα ενδεικτικά λήμματα: Μεγάλη πυρκαγιά της Θεσσαλονίκης 1917 Επιστημονική επανάσταση Θεαίτητος (διάλογος) Ανταρτοπόλεμος Ξενοφών Γιοσμάς Κωνσταντίνος Γ. Παπαδόπουλος Μάικλ Βέντρις Εννοείται ότι πολλά είναι ημιτελή, που περιμένουν τον επόμενο να τα συμπληρώσει!

Υπάρχουν διάφορα επίπεδα διαχείρισης στα οποία μπορεί να φτάσει κάποιο μέλος;

Υπάρχουν διάφορα επίπεδα δικαιωμάτων, τα οποία αποκτά κανείς με το να έχει την εμπιστοσύνη της υπόλοιπης κοινότητας. Για παράδειγμα τα δικαιώματα φραγής ενός χρήστη, της προστασίας ενός λήμματος ή της επεξεργασίας του περιβάλλοντος του ιστότοπου περιλαμβάνονται σε αυτά που δίνονται στους λεγόμενους “διαχειριστές”. Πολλοί συμφωνούμε ότι αυτός ο όρος δεν είναι ο περισσότερο κατάλληλος για να περιγράψει την ιδιότητα. Περισσότερο κατανοητό θα ήταν να λέγονταν “επιστάτες” (κτιρίου), γι’ αυτό και σύμβολό τους είναι η σφουγγαρίστρα :-). Ακολούθως υπάρχουν και άλλα επίπεδα δικαιωμάτων και ιδιοτήτων με διάφορες ονομασίες, και κάποια από αυτά αποτελούν δικαιώματα που εφαρμόζει ο κάτοχός τους σε οποιαδήποτε wikipedia και όχι μόνο συγκεκριμένα στην ελληνική ή την αγγλική. Σημαντικό είναι ότι οι διαχειριστές ή οποιοιδήποτε άλλοι με περισσότερα δικαιώματα από τους απλούς χρήστες, δεν έχουν την θέση αρχισυντάκτη: ο λόγος τους δεν μετράει περισσότερο για ότι αφορά το περιεχόμενο ενός λήμματος. Η θέση είναι περισσότερο τεχνική, και οι διαχειριστές δεσμεύονται να εφαρμόζουν τις αποφάσεις της κοινότητας.

Ποια είναι η δικιά σας «θέση» και πόσοι Έλληνες υπάρχουν στο ίδιο επίπεδο;

Για ότι αφορά την ελληνική Wikipedia είμαι ένας “διαχειριστής” και “γραφειοκράτης”. Ο “διαχειριστής” είναι ένας χρήστης με δικαιώματα φραγής ενός χρήστη, της προστασίας ενός λήμματος, της ολοκληρωτικής διαγραφής μιας σελίδας κλπ. Ο “γραφειοκράτης” είναι ένας χρήστης που έχει δικαίωμα να κάνει μετονομασίες χρηστών ή να τους δώσει περισσότερα δικαιώματα (όπως π.χ. τα δικαιώματα του διαχειριστή, εφόσον με αυτό συμφωνεί η κοινότητα). Στην ελληνική Wikipedia υπάρχουν μόνο δυο ενεργοί γραφειοκράτες, αφού ο αριθμός των περιπτώσεων όπου χρειάζονται είναι εξαιρετικά μικρός.

Εκτός από το να γράφετε κατατοπιστικά κείμενα για μας με το ψευδώνυμο geraki, με τι ασχολείστε στην καθημερινότητά σας; Είμαι ένας επαγγελματίας πυροσβέστης, σπουδάζω Ευρωπαϊκό Πολιτισμό στο Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο και είμαι πατέρας τριών παιδιών. Κάτι που σημαίνει ότι ο χρόνος μου όλο και περισσότερο γίνεται μειωμένος σε σχέση με την περίοδο που ξεκίνησα τη συνεισφορά μου.

Πόσα μέλη υπάρχουν στην Θεσσαλονίκη; Έρχεστε σε επικοινωνία, διοργανώνετε συναντήσεις;

Αυτό είναι άγνωστο, αφού οι περισσότεροι συμμετέχουν με ψευδώνυμο χωρίς να κοινοποιούν άλλα στοιχεία, τουλάχιστον δημόσια. Παρόλα αυτά έχω συναντηθεί και συναντώ χρήστες από την Θεσσαλονίκη και άλλες πόλεις. Κατά καιρούς οργανώνουμε και εκδηλώσεις για την προσέλκυση νέων χρηστών.

Ποιος αποφασίζει τι θα γραφεί για μεγάλα αμφιλεγόμενα θέματα; Πχ ο Ελληνικός Εμφύλιος.

Αυτό το αποφασίζουν οι ίδιοι οι χρήστες που ασχολούνται με το ίδιο θέμα, άσχετα από την πλευρά στην οποία ανήκουν. Η ύπαρξη πολιτικής και η κατανόηση από τους καλοπροαίρετους χρήστες - που είναι οι περισσότεροι - ότι θα πρέπει να συνεργαστούν για να μπορέσει να γραφτεί ένα αξιόλογο λήμμα, τους οδηγεί να εφαρμόζουν τελικά την πολιτική, να τεκμηριώνουν τα γραπτά τους και να αποφεύγουν την μεροληψία, αφού αυτό που θα αφήσουν θα είναι ελέγξιμο και τροποποιήσιμο με τον ίδιο τρόπο και τα ίδια δικαιώματα από οποιοδήποτε άλλο. Όσοι δεν το καταλαβαίνουν απλώς μπαίνουν σε ένα φαύλο κύκλο εναλλαγών που δεν τους οδηγεί πουθενά, εκτός αν οδηγήσει τους ίδιους εκτός της κοινότητας.

Πόσες ώρες κάνετε έρευνα πριν ανεβάσετε online ένα λήμμα;

Αυτό εξαρτάται από το θέμα και την ευκολία ανεύρεσης πηγών. Άλλωστε, τα λήμματα χτίζονται σταδιακά και δεν ανεβάζονται μονομιάς, οπότε μπορεί να προσθέτεις κάτι σε ένα λήμμα κάθε φορά που βρίσκεις μια νέα πληροφορία σε μια νέα πηγή ή απλά προσπαθείς να το βελτιώσεις. Ένα λήμμα μπορεί ήδη να βρίσκεται online αλλά να εξακολουθεί να επεκτείνεται, να διορθώνεται και να βελτιώνεται για εβδομάδες, μήνες ή χρόνια.

Τι θεωρείτε ότι έχετε κερδίσει από την ενασχόλησή σας με αυτό το δίκτυο, εκτός από γνώση; Τι είναι για σας η Wikipedia;

Είναι πολύ ενθουσιώδες να μοιράζεσαι με τον κόσμο αυτά που γνωρίζεις και μαθαίνεις, τα κείμενα που γράφεις. Η Wikipedia είναι ένας χώρος όπου μπορείς να κάνεις ακριβώς αυτό. Πέρα από αυτό, η Wikipedia είναι κάτι στο οποίο αυτός που συνεισφέρει μαθαίνει να αμφιβάλλει, να εξετάζει τις πηγές του, να μην επαναπαύεται με το “κοινά γνωστό”. Μαθαίνει να ερευνά και να γράφει με τρόπο τεκμηριωμένο και κατανοητό (πρακτικά, αυτό με έχει βοηθήσει και στις σπουδές μου). Επίσης μαθαίνει βασικές μεθόδους επικοινωνίας, διαλεκτικής συζήτησης και συνεννόησης. Ότι είναι πολλοί αυτοί που θέλουν να προσφέρουν, και ότι ο ίδιος είναι ένας από αυτούς.

Τον Μάρτιο του 1943, η μητέρα της Ροζίνας ξεκόλλησε το κίτρινο αστέρι από το παλτό το δικό της και της αδελφής της και τις φυγάδευσε από το γκέτο. Πιασμένες χεράκι-χεράκι, οι δυο μικρές Εβραιοπούλες, έφτασαν, όπως τους είχε πει η μάνα τους σε ένα συγκεκριμένο σημείο της πόλης. Εκεί είχαν ραντεβού με την κυρία Φαίδρα, μια Ελληνίδα, φίλη της οικογένειας. Τις πήγε σπίτι της. Το βράδυ έφτασε και η μεγαλύτερη αδελφή της Ροζίνας και την επόμενη μέρα οι γονείς της. Κρύφτηκαν μέσα. Δεν ξαναπέρασαν την πόρτα αυτού του σπιτιού, παρά μόνο 548 μέρες αργότερα.

Οι γονείς της Ροζίνας δεν πίστεψαν, τα λόγια των Γερμανών, ότι θα τους στείλουν δηλαδή στην Πολωνία για δουλειά. Πήραν την απόφαση να δραπετεύσουν από το γκέτο. Και σώθηκαν. Οι περισσότεροι όμως «φορτώθηκαν» στα τρένα και παραδόθηκαν στο Άουσβιτς και Μπίρκεναου. Τα 300 βαγόνια που είχαν φέρει στον σιδηροδρομικό σταθμό της Θεσσαλονίκης γέμιζαν και έφευγαν. Γέμιζαν και έφευγαν. Μέχρι τον Αύγουστο η πόλη είχε αδειάσει από κάθε εβραϊκό στοιχείο. Ή τουλάχιστον έτσι φαινόταν.

Η μικρή Ροζίνα με τους δικούς της, ήταν κρυμμένη στο στόμα του λύκου, στο κέντρο της πόλης. Η οικογένεια της κυρίας Φαίδρας Καρακώτσου έμενε σε ένα καινούργιο διαμέρισμα, στη νεοκλασσική πολυκατοικία της Τσιμισκή 113. Ο σύζυγος ήταν γιατρός και είχαν και ένα παιδάκι, τον Φίλωνα. Με κίνδυνο της ζωής τους και μεγαλείο ψυχής, έκρυψαν αυτά τα πέντε άτομα για δυο σχεδόν χρόνια στο σπίτι τους και αναγκάστηκαν να πουν ψέματα σε όλους, συγγενείς και γείτονες. Ακόμα και ο μικρός Φίλωνας κράτησε το μυστικό, χωρίς να του ξεφύγει το παραμικρό. Ξέρεις, όταν εμπιστεύεσαι τα παιδιά, αυτά στο ανταποδίδουν.

Η Ροζίνα με τις αδελφές της, έβλεπαν πίσω από τις κουρτίνες τους Γερμανούς και τα τανκς να βολτάρουν στην πόλη. Αυτές δεν έβγαιναν ποτέ από κει μέσα. Καμιά φορά μόνο, ανέβαιναν στην ταράτσα, χωρίς να μιλάνε φυσικά, για να πάρουν λίγο αέρα. Στο σπίτι αναγκάζονταν να εφεύρουν νέα παιχνίδια για να περάσει ο χρόνος. Έπαιζαν κυρίως τα σκεύη του σπιτιού. Κουτάλια και πιρούνια μετατρέπονταν με την παιδική φαντασία στα πιο απίστευτα παιχνίδια. Έβρισκαν και άλλα παιχνίδια να παίζουν, σαν να λέμε σήμερα, επιτραπέζια. Αλλά πάντα αθόρυβα και ψιθυριστά, για να μην τους ακούσουν οι γείτονες. Δεν φοβόντουσαν μόνο τους Γερμανούς. Υπήρχε και ο κίνδυνος να τους καταδώσουν.

Στις 26 Οκτωβρίου του 1994, τα ελληνικά στρατεύματα απελευθέρωσαν την πόλη. Χαρούμενη η Ρόζα, βγήκε στον έξω κόσμο και το πρώτο πράγμα που έκανε ήταν να πάει στην παλιά της γειτονιά, για να βρει την αδελφική της φίλη Μαρία. Η Μαρία ήταν χριστιανή. Και την βρήκε. Εκτός από αυτήν όμως, δεν βρήκε κανέναν άλλο. Περπατούσε στην πόλη και αισθάνονταν μια απέραντη μοναξιά. Φίλοι, συγγενείς, γνωστοί …δεν υπήρχε κανείς. Ήταν οι μοναδικοί επιζώντες; Λίγες μέρες αργότερα, έγινε ένα κάλεσμα για να δουν πόσοι Εβραίοι είχαν απομείνει από την πόλη και τα γύρω χωριά. Μαζεύτηκαν 70 άτομα! 70 από τις 55.000!

Όταν γύρισαν όσοι είχαν κρυφτεί την νότια Ελλάδα και οι επιζώντες των στρατοπέδων συγκέντρωσης ο αριθμός ευτυχώς αυξήθηκε. Μαζεύτηκαν 1900 άτομα. Το 96% της Εβραϊκής Κοινότητας της Θεσσαλονίκης είχε ισοπεδωθεί από τους Ναζί. Στην αρχή άκουγαν τις διηγήσεις όσων είχαν γυρίσει από το Άουσβιτς και τους αντιμετώπιζαν με συγκατάβαση. «Πάνε αυτοί, τρελάθηκαν», έλεγαν κουνώντας το κεφάλι. «Τόση ταλαιπωρία, τι περιμένεις…». Δεν το χώραγε ο νους τους, ότι όλα αυτά θα μπορούσαν να έχουν συμβεί. Δεν το χώραγε ο νους τους ότι θα μπορούσε να κάνει κάτι τέτοιο άνθρωπος σε άνθρωπο.»

Αν επισκεφτεί κάποιος την Θεσσαλονίκη, τον Φεβρουάριο του 2013, δύσκολα θα καταλάβει ότι σε αυτήν την πόλη, ζούσαν, μόλις 60 χρόνια πριν, 55.000 Εβραίοι! Μόνο ένα, πρόσφατο, μικρό γλυπτό, στην γωνία του πάρκινγκ της πλατείας Ελευθερίας, μας θυμίζει ότι τον Φεβρουάριο του 1943, οι Ναζί ξεκίνησαν να ξηλώνουν μισή χιλιετία θεσσαλονικιώτικης, εβραϊκής ιστορίας και το κατάφεραν. Σε 6 μόνο μήνες.

«Με τα χρόνια που πέρασαν δεν μου έχει μείνει μίσος για τους Γερμανούς, για αυτούς που μας κατέστρεψαν», αφηγείται η ΡοζίναΆΑσσερ-Πάρδο, στο ντοκιμαντέρ του Βασίλη Λουλέ. «Όχι, δεν τους μισώ. Μισώ όμως όσους προσπαθούν, ακόμη και σήμερα. Να τους μοιάσουν.»

*Το κείμενο προέρχεται από την αφήγηση του σκηνοθέτη Βασίλη Λουλε εμπλουτισμένη με ιστορικά στοιχεία, του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης. Το πολυβραβευμένο ντοκιμαντέρ του Βασίλη Λουλέ, «Φιλιά Εις τα Παιδιά» κάνει επίσημη πρεμιέρα στις κινηματογραφικές αίθουσες την Κυριακή, 17 Φεβρουαρίου στο Ολύμπιον. Θα προβάλλεται κάθε Σάββατο και Κυριακή στις 17.00 το απόγευμα.

Ψώνιζα φέτα στους αδελφούς Κουκοβίτη όταν τον γνώρισα. Άκουγα ιστορίες πως ως παιδιά είχαν για παιδική χαρά τα στενά δρομάκια, που μύριζαν λάδι, όταν ένα γεροντάκι, σκυφτό, γύρω στα 80, που έκανε βόλτα απέξω, σταμάτησε για να συμπληρώσει: «Να της πεις και για το στενάκι στην Εδέσσης, εκεί που ήταν η Τράπεζα…» -«Όλα τα θυμάσαι, κυρ-Ανέστη»!

Γεννήθηκε το ’32 , στις προσφυγικές παράγκες της Μοναστηρίου. Οι γονείς του πρόσφυγες από την Ραιδεστό και την Χάλκη. Όταν ήρθαν στη Θεσσαλονίκη ο πατέρας του έπιασε δουλειά ως αχθοφόρος στα Λαδάδικα. Τα καΐκια φορτωμένα με λάδια, φρούτα και εδώδιμα-αποικιακά από όλη την Ελλάδα ξεφόρτωναν κάθε μέρα στην πρώτη προβλήτα και γέμιζαν με φαγώσιμα εμπορεύματα τα μικρά διώροφα κτίρια. Κάποτε, όλο το κέντρο της Θεσσαλονίκης έμοιαζε με αυτήν την γειτονιά, αλλά μετά την μεγάλη φωτιά του ’17 μόνο αυτή η περιοχή έμεινε ανέπαφη. Οι φλόγες, τότε, αφού έγλυψαν όλο το κέντρο σταμάτησαν στην άκρη της πόλης, εκεί που χτίστηκε αργότερα η Τράπεζα της Ελλάδας.

Ο πατέρας του έδενε πίσω στη μέση του το σαμάρι, ένα στρογγυλό πάνινο κύλινδρο γεμισμένο με ψαθί. Και κουβάλαγε διάφορα. Αυτή ήταν η δουλειά του αχθοφόρου. Κουβαλητής. Τους διηγιόταν διάφορα. Μια φορά λέει, που σκάβανε τα θεμέλια ενός κτιρίου στην πλατεία Εμπορίου είχαν βρει ογκόλιθους και κάτι μεγάλους χαλκάδες που είχαν για να δένουν τα πλοία. Από το βυζαντινό λιμάνι τους είπαν ότι ήταν. Τους είδε ο πατέρας του με τα ίδια του τα μάτια!

Όταν μεγάλωσε ο κυρ-Ανέστης πήγε στη δουλειά σαν έκτακτος χαμάλης, μαζί με τον αδελφό του. Τα Λαδάδικα έσφυζαν από ζωή τότε. Δουλειά είχε πολύ. Κάθε αγώγι το παζάρευαν. Αν το αφεντικό έδινε λίγα λεφτά δεν την έπαιρναν την δουλειά. Κάθε ομάδα χαμάληδων είχε το δικό της «σημείο δράσης». Απαγορευόταν να πάρεις αγώγι, από περιοχή άλλου. Ο κυρ-Ανέστης δούλευε στην πλατεία Εμπορίου. Και ο αδελφός του και πιο πριν ο πατέρας του. Οικογενειακή υπόθεση, που λέμε.

Τον παρακαλάω για ένα τελευταίο αγώγι, να με «κουβαλήσει» στο παρελθόν… Την εποχή εκείνη τα Λαδάδικα δεν χωρίζονταν από την επέκταση της Τσιμισκή. Η γειτονιά ήταν ενιαία. Το κτίριο, στην γωνία Κατούνη με Τσιμισκή, με το ντουβάρι να προεξέχει είναι η απόδειξη. Γκρέμισαν τα διπλανά κτίρια και αυτό το κόψανε στην μέση για να περάσει ο δρόμος, αρχές του ‘60. Σχεδίαζαν και την επέκταση της Μητροπόλεως, αλλά ευτυχώς ακυρώθηκε.

Στη μέση της πλατείας Moριχόβου, το σημερινό συντριβάνι ήταν τότε μια τουλούμπα (αντλία) με νερό. Εκεί πότιζαν τα άλογα οι αραμπατζήδες. Στο ροκαδικο Κισμέτ είχε τις εγκαταστάσεις του το εργοστάσιο ντοματοπελτέ Πελεκάνος. Στο εστιατόριο Παλάτι ήταν αποθήκες με πατάτες και κρεμμύδια. Στο ουζερί 1901, με σκούπες, χορτάρινες. Δίπλα στο σημερινό Βερύκοκο αποθήκες με λάδι.

Θυμάται τα πάντα σαν να ήταν χτες. Εκεί που σήμερα είναι η Παπαρούνα ήταν οι αποθήκες με τα μονοπώλια. Αλάτι και Σπίρτα. Μέχρι το …ανήκαν αποκλειστικά στην κυβέρνηση. Στη γωνία απέναντι μένανε… κοπέλες. Αναπόσπαστο στοιχείο σε κάθε λιμάνι, οι κοπέλες. Το Rover ήταν αποθήκη με σύκα και σταφίδες. Μπροστά από το ξενοδοχείο Mediterannean απλώνονταν αρχικά η λαχαναγορά της Θεσσαλονίκης, πριν μεταφερθεί πάνω από την Αγ. Δημητρίου.

Δεν κουράζεται να περπατάει. Το αγώγι τελειώνει, όταν φτάνουμε Ίωνος Δραγούμη. Από δω και πέρα δεν έχει τι να μου πει, καλύτερα να επιστρέψουμε στην περιοχή του. Στην πλατεία Εμπορίου. Μετά τον σεισμό του ‘78 οι αποθήκες άρχισαν να εγκαταλείπονται. Άλλωστε είχε αλλάξει και η εποχή. Τα αμάξια αντικατέστησαν τους χαμάληδες, τα πολυκαταστήματα και τα σούπερ-μάρκετ αντικατέστησαν τα μαγαζάκια και τα Λαδάδικα άρχισαν να παρακμάζουν. Η περιοχή κάτω από την Τσιμισκή, σώθηκε, μετά την ανάπλαση του ΄89, λουστραρίστηκε και άλλαξε χρήση.

Τα Άνω Λαδάδικα όμως, κρατούν λίγη ακόμα , ελάχιστη, μυρωδιά μιας άλλης εποχής. Σε κάποιες γωνιές, το πλακόστρωτο σκάει κάτω από την άσφαλτο. Αν κοιτάξεις ψηλά θα δεις περίτεχνα εβραϊκά κτίρια. Κάποιες θεσσαλονικιές «Καρυάτιδες» να κοιτάνε αφ΄ υψηλού. Ξεφτισμένες ταμπέλες από μπαχαρικά και ξηρούς καρπούς να κρέμονται ακόμα πάνω από κλειδαμπαρωμένα καταστήματα. Όσοι έφυγαν δεν τις κατέβασαν. Κι αυτοί που έχουν απομείνει δεν είναι πολλοί. Αλλά κουβαλούν στην πλάτη τους, πολλά κιλά ιστορίας. Σαν τον τελευταίο αχθοφόρο.

*Οι αρχικές φωτογραφίες είναι από την έκθεση Η Δύση της Ανατολής που παρουσιάζεται στο Μ.Ι.Ε.Τ. και το ομώνυμο βιβλίο από τις εκδόσεις Μ.Ι.Ε.Τ.

Ζήσατε στην Θεσσαλονίκη 4,5 χρόνια ως φοιτητής. Τι θυμάστε από εκείνα τα χρόνια; Την θάλασσα και την ομίχλη. Δεν έζησα την πόλη μόνο ως φοιτητής. Στην Θεσσαλονίκη ερχόμουν από παιδί, κάθε καλοκαίρι, στην αδελφή της μητέρας του και καθόμουν ένα ολόκληρο μήνα. Θυμάμαι εκδρομές στον Μπαξέ, μπάνια στην Επανομή. Και μετά ήρθα να σπουδάσω, στο Οικονομικό της Νομικής.

Ήταν η πόλη διαφορετική τότε; Ποτέ δεν είναι η πόλη διαφορετική, οι άνθρωποι αλλάζουν. Η Θεσσαλονίκη είναι η ωραιότερη πόλη του κόσμου, μαζί με την Κωνσταντινούπολη. Μια πόλη η οποία στην εποχή της ακινησίας, έχει ένα χώρο στον οποίο η κίνηση είναι αέναη, είναι μια πόλη-έμπνευση.  Και οι άνθρωποι είναι διαφορετικοί εδώ. Είναι πιο υγροί οι άνθρωποι στην Θεσσαλονίκη. Στα συναισθήματα. Τα συναισθήματά τους έχουν σάρκα, πιάνονται, οι αισθήσεις τους είναι σε ένταση.

Ενώ στην Αθήνα; Είναι ξεραμένοι  οι άνθρωποι. Στην Αθήνα συνέβη μεταπολεμικά η συσσώρευση τελείως αντιφατικών στοιχείων, με μόνη επιδίωξη την επιβίωση. Η επιβίωση από μόνη της είναι ένα εφαλτήριο για να πας κάπου, αλλά από ένα σημείο και μετά εάν το ζητούμενο είναι μόνο υλικά αγαθά, δημιουργεί ένα είδος ξηρασίας. Εσείς δεν το΄ χετε αυτό εδώ, γιατί είναι η πόλη έτσι. Είναι σαν να μου λέτε γιατί είναι τόσο όμορφα στο Παρίσι; Γιατί είναι η πόλη του φτωχού. Και τίποτα να μην μπορείς να κάνεις, βγαίνεις μια βόλτα. Συναντάς ένα ποτάμι σε κίνηση. Είναι ωραία.

Και η Αθήνα είναι ωραία… Όσο ωραία  και  να είναι οι άνθρωποι στην Αθήνα  είναι  αδηφάγοι. Έχουν ανταλλάξει ηχηρή χειραψία με την απληστία. Μάθανε να καλύπτουν το κενό τους πετώντας μέσα διάφορα σκουπίδια.

Υπήρξατε ποτέ άπληστος; Βέβαια, υπήρξα. Εγώ τουλάχιστον έχω κάνει  πάρα πολλά λάθη, γι΄ αυτό είμαι εξαιρετικά ήρεμος τώρα, γιατί τα βλέπω. Υπήρξα άπληστος στην άσκοπη χρήση  του  χρόνου. Διέθετα  τον χρόνο λάθος. Για να μπορείς  να προχωράς στην ζωή πρέπει να διαθέτεις  κάποια ποσοστά σκέψης, ανάσας, διαβάσματος, επικοινωνίας με άλλους ανθρώπους. […] Σιγά σιγά, παίρνοντας μια βαθιά υποχρεωτική ανάσα από τα πράγματα γύρω μου κατάλαβα ότι αυτό το πράγμα δεν θα μπορούσε να προκύψει αλλιώς, παρά μόνο αν αποφασίσω. Όταν αποφασίζεις, πονάς. Η απόφαση είναι πάντα ένα πράγμα που κάτι αφήνει απέξω, κάτι πρέπει να εγκαταλείψεις. Γι΄ αυτό και σε όλες τις συνεντεύξεις ρωτούσα ποιο είναι το κόστος της επιτυχίας. Η επιτυχία είναι ένα λεωφορείο που μέσα της σε παίρνει ο ύπνος. Και φτάνεις στο τέρμα χωρίς να έχεις πάρει είδηση τίποτα ούτε την στάση που πρέπει να κατέβεις. Η αποτυχία λοιπόν έχει κέρδος και η αποτυχία κόστος μεγάλο.

Για σας ποιο ήταν; Εγκατέλειψα τα πιο σημαντικά πράγματα της ζωής μου για τα ασήμαντα.

Ποια είναι τα σημαντικά; Τα παιδιά σας; Καθόλου! Είναι  σχεδόν αποτυχημένοι αυτοί που λένε ότι τα παιδιά τους είναι το πιο σημαντικό πράγμα της ζωής τους. Επιτυχημένοι γονείς μεν αλλά αποτυχημένοι άνθρωποι. Δεν είναι έργο τέχνης το παιδί σου. Ο καθένας πάει εκεί που αυτός ορίζει, όχι εκεί που του έχεις ορίσει εσύ. Ένα κομματάκι επιρροής μπορεί να έχεις αλλά δεν είσαι μόνο εσύ. Είναι σαν τους γονιούς, ενώ τα παιδιά τους είναι εννιά ώρες στη σχολή και με τους φίλους τους, νομίζουν ότι τα καθοδηγούν αυτοί, που τα βλέπουν μισή ώρα το βράδυ πριν τον ύπνο. Και όχι όλοι οι άλλοι.. (γελάει)

Γιατί μετανιώνετε λοιπόν; Που δεν  ζω σαν συγγραφέας, που  δεν  διαθέτω  τον χρόνο μου στους ανθρώπους  που έχω ανάγκη. Μετανιώνω που δεν διέθεσα τον χρόνο μου σε αυτό το ουσιαστικό εμείς και όχι σε αυτό το χαζοχαρούμενο ναρκισσισμό του εγώ.

Περάσατε και από αυτό το στάδιο; Ναι, κι ας ήμουν  χοντρός!

Σας επηρέασε αυτό ποτέ; Ένας υπέρβαρος  άνθρωπος χάνει ένα μεγάλο μέρος  μιας ελαφρότητας… ενδιαφέρουσας. Και μετά χρειάζεται μια ισορροπία. Βέβαια γίνεσαι ένας καλλιτέχνης της δικαιολογίας και του άλλοθι. Στην πραγματικότητα δεν είσαι τίποτε άλλο παρά ένας αδύναμος που δεν θες να αποφασίσεις.

Σας βλέπω πολύ κατασταλαγμένο! Έτσι ήσασταν πάντα; Ο Λάλας του Βήματος με τον ζωγράφο είναι το ίδιο πράγμα; (γελάει) Τότε έψαχνα να βρω ήρωες. Είχα αποφασίσει ότι είμαι ένας άνθρωπος με ειδική ανάγκη, που πρέπει κάποιος να έρθει με το καροτσάκι και να με βγάλει στον δρόμο της διανόησης. Δεν πίστευα ότι είμαι ένας άνθρωπος που μπορώ να κάνω μοναχικούς περιπάτους προς την διανόηση. Με ενδιέφερε πάρα πολύ να συναντάω τον Φιλιπ Ροθ, τον Τζον Νας κλπ για να νιώσω αυτήν την εσωτερική πυροδότηση. Τώρα αυτοπυροδοτούμαι. Χωρίς να παύουν να με ενδιαφέρουν οι άλλοι.

Θέλω να μου πείτε όμως, πως σας επηρέασε η αναμέτρηση με το σύστημα, μέσα στο οποίο ήσασταν ψηλά (γνέφει συγκαταβατικά). Βγήκατε αλώβητος από αυτό; Ο φοιτητής Θανάσης που έβγαζε το Περιοδικό είναι ο ίδιος με τώρα; Αυτό είναι  πολύ μεγάλη κουβέντα. Κοιτάξτε, δεν νιώθω ένας άτυχος άνθρωπος. Για μένα ήταν πολύ μεγάλο για την ηλικία που μου συνέβη να βγάζω περιοδικό στα 19 μου χρόνια και μια ομάδα ανθρώπων να πηγαίνουν στα βιβλιοπωλεία και να το παίρνουν. Και μετά ήταν πολύ μεγάλο πράγμα, ενώ δεν ήξερα να μιλάω σε ένα ραδιόφωνο, μέσα σε 8 -10 μήνες να κάνω μια εκπομπή μεγάλης ακροαματικότητας (Κακά Παιδιά) και να με σταματάνε οι άνθρωποι στον δρόμο. Μου συνέβησαν απίστευτα πράγματα στην ζωή μου. Επομένως από την μια μεριά είμαι φοβερά τυχερός άνθρωπος. Η τύχη όμως μπορεί να γίνει πιο βαρύ πράγμα στην ζωή. Σε μπολιάζει με μια αίσθηση επιτυχίας, διαφοροποίησης από τους άλλους. Νομίζεις ότι κάτι είσαι. Όσο συγκροτημένος και να είσαι αυτό το κάτι είσαι σε οδηγεί σε οδυνηρούς δρόμους. Από την μια είσαι τυχερός, από την άλλη φτιάχνεις ένα κάστρο που μέσα στο οποίο… ...Γίνεσαι αλαζόνας… Ναι… αλλά ξέρετε με βλέπετε επιφυλακτικό στις έννοιες γιατί ποτέ δεν μπορώ να πω ότι ήμουν μόνο αλαζόνας. Δηλαδή γύρναγα στο σπίτι μου το βράδυ και είχα μια συναίσθηση του τι γίνεται. Ήξερα ότι δεν είμαι ο David Frost της δημοσιογραφίας, ότι δεν μπορώ να θεωρούμαι εγώ συνάδελφος αυτού του τύπου. Δεν είχα αρχίσει να χάνω το μέτρο. Αλλά… περνούσα ώρες της ημέρας που ήταν θεϊκές! Όχι μόνο ακουμπούσα τις φτέρνες του Θεού… είχα κρεμαστεί και πήγαινα να αναμετρηθώ μαζί του. Και κάνεις λάθος τεράστιο, βέβαια.

Και πώς συνέρχεσαι από αυτό; Δεν ξέρω να σας απαντήσω.. είναι μια στιγμή, μια έκλαμψη.

Την δικιά σας την στιγμή την  θυμάστε; Βέβαια! Γυρίζω από Αμερική, κάνω στάση στο Παρίσι, όπου έχει πάει ο γιος μου με την  πρώην γυναίκα μου να μείνουν. Κοιμήθηκα το βράδυ μαζί τους, παρόλο που ήμουν χωρισμένος με την Χρυσούλα και τινάχτηκα στις 04.00 το πρωί όρθιος και είπα ότι δεν θα ξαναδώ το παιδί μου κάποια στιγμή. Αυτό είναι ο θάνατος.

Φοβηθήκατε ότι θα πεθάνετε… Δεν φοβήθηκα καθόλου! Ήμουν τόσο πολύ καθαρός. Συνειδητοποίησα ότι κάποια στιγμή δεν θα υπάρχω. Κάτι μπορεί να συμβεί οποτεδήποτε και δεν θα υπάρχω ξανά. Oι κοντινοί μου άνθρωποι θα μιλήσουν 3-4 φορές για μένα και μετά θα χαθώ. Ε, αυτό το πράγμα με απελευθέρωσε.

Πότε πιάσατε πρώτη φόρα πινέλο; Έπιασα πρώτη φορά πινέλο, όταν ήταν μικρός ο γιος μου ο  Κωνσταντίνος, για να παίξουμε. Και  σιγά-σιγά με πήγε… Τα πρώτα μου  έργα τέχνης, θα μπορούσα να πω ότι είναι αποτυπωμένα στις σελίδες των δημοσιογραφικών μου σημειωματαρίων.

Στην πρώτη σας έκθεση στην Θεσσαλονίκη έμαθα ότι δεν θα δούμε μόνο πίνακες και γλυπτά… Ναι, μπορεί να δει κανείς και τραπεζομάντηλα, χαρτοπετσέτες, γόβες, φωτιστικά. Αντικείμενα καθημερινής  χρήσης, που θα τα πετούσαμε. Έχω  μια ολιστική αντίληψη για την  τέχνη. Για μένα τέχνη είναι μια  προσθετική διαδικασία… πώς μεταμορφώνεις ένα απλό αντικείμενο, σε φορέα ευαισθησίας. Θέλω να επεμβαίνω στην ομογενοποίηση. Για μένα έργο τέχνης είναι αυτό που δημιουργεί ερωτήματα.

Εκφράζεστε καλύτερα με τις συνεντεύξεις ή με την ζωγραφική; Στις συνεντεύξεις είμαι γέφυρα, στη ζωγραφική  είμαι  το φαινόμενο της ανοιχτής θάλασσας. Και τα δυο εξαιρετικά ενδιαφέροντα, αν κάτι βγαίνει από αυτά. Αλλά ως φαινόμενο ανοιχτής θάλασσα μπορείς  να επιβιώσεις. Ως γέφυρα θα περάσει  ένας πόλεμος και θα σε ισοπεδώσει.

Νιώθετε επιτυχημένος στην ζωή σας; Όχι, στη ζωή μου νιώθω  ηττημένος αλλά ευτυχής! Δεν μου  βγήκε όπως θα ήθελα…

Ηττημένος γιατί ; Έχει ενδιαφέρον αυτή η  ερώτηση… Νιώθω ηττημένος γιατί  στα δικά μου μέτρα, στο δικό μου  οικόπεδο νιώθω ότι υπάρχουν καλύτεροι  από μένα. Ξέρω ότι δεν θα γίνω ποτέ ένας David Frost. Το προσπάθησα. Αλλά δεν μπορώ. Νιώθω ηττημένος γιατί έπεσα στην παγίδα της επιτυχίας και έχασα πολύτιμο χρόνο. Έχασα πολύτιμο χρόνο από την ευτυχία και θα το κουβαλάω σε όλη μου την ζωή αυτό, όπως κάποιοι κουβαλάνε πάνω τους την εξορία. Βγαίνουν τώρα οι νέοι πολιτικοί και λένε τέρμα οι διαχωριστικές γραμμές. Τα ακούνε όλοι όμως αυτά… Θα πεις τέρμα οι διαχωριστικές γραμμές σε αυτόν που ξόδεψε χρόνια από την ζωή του στην εξορία για αυτές; Τι λες; Ποιος θα τους τα δώσει πίσω; Ο χρόνος εκλάπη!! Πάει, τελείωσε.

Και τώρα; Τι χρειάζεται για να επιβιώσουμε  καλύτερα σε αυτήν την εποχή ; Γιατί τι έχει η εποχή;

Κρίση! Δεν υπάρχει  κρίση. Η κρίση στην Ελλάδα υπήρχε πριν 15-20 χρόνια. Σε αυτόν τον τόπο η κρίση είναι μια ιστορία που ξέσπασε και την ζήσαμε μετεμφυλιακά. Δεν αποφασίσαμε ότι μετά την μάχη όλοι είμαστε μαζί. Χάσαμε την περίοδο της αποστασίας την έννοια του παραδείγματος. Ότι κάθε άνθρωπος πρέπει να κάνει κάτι για τον οποίο ο άλλος να νιώθει περήφανος. Ακούστε τώρα κάτι περίεργο… Όλος ο κόσμος λέει αυτήν την περίοδο: « Πρέπει όλοι να κάνουμε κάτι για τους άλλους.»

Ναι, είναι της μόδας… Η δική μου  γνώμη δεν είναι αυτή. Η δική μου γνώμη είναι ότι αυτήν  την περίοδο πρέπει να καταλάβεις ότι χωρίς τους άλλους δεν είσαι  τίποτα! (Παίρνει το σημειωματάριό  μου και φτιάχνει ένα αμφίδρομο  σχήμα). Όχι-εγώ- κάνω- κάτι- για σένα= φιλάνθρωπος. Εγώ πρέπει να καταλάβω ότι δεν μπορώ να κάνω τίποτα χωρίς εσένα.

Η γενιά σας, της μεταπολίτευσης, δεν αξίζει όλα αυτά που της  καταλογίζουν; Δεν πιστεύω  στις γενιές. Εγώ  δεν δέχομαι ότι υπάρχει μια γενιά μεταπολιτευτική. Ποια είναι αυτή; Αυτή που έχει τα χαρακτηριστικά της Μαρίας Δαμανάκη και του Λαλιώτη ή αυτή της Ιωάννας Καρυστιάνη; Είναι πολύ εύκολο να ομαδοποιείς. […] Εδώ σε αυτόν τον τόπο τα ισοπεδώνουμε όλα. Μα δεν γίνεται να μην υπάρχει κανένας. Κάποιος έχει αφήσει μια ιστορία. Ο καθένας κάτι καλό έχει κάνει. Αναγνώρισέ το. Μπορείς να το πάρεις και συ και να το πας παραπέρα; Με γεια σου με χαρά σου. Αλλά δεν μπορεί να μην είναι τίποτα ο Λάλας. Δεν μπορεί να μην είναι τίποτα ο Κωστόπουλος. Ξαφνικά έπεσε ο Κωστόπουλος και δεν είναι τίποτα; Μπορείς να σταθείς κριτικά απέναντι του, το δέχομαι. Αλλά δεν μπορείς να αρνηθείς ότι υπήρξε. Δεν μπορείς να αρνηθείς ότι κάποια στιγμή υπήρξε η συνείδηση σου. Γιατί τον παρακολούθησες; Γιατί τον έπαιρνες; Γιατί τον αγόραζαν οι άνθρωποι; Γιατί ήταν ηλίθιος; Τους κορόιδεψε; Τους έκλεψε τα λεφτά; Εγώ εκείνη την περίοδο είχα αντίθετη άποψη, έβγαζα άλλου είδος περιοδικό, απευθυνόμουν σε άλλους ανθρώπους. Όποιος ήθελε πήγαινε εδώ, όποιος ήθελε εκεί, το καταλαβαίνω. Αλλά δεν μπορώ να πω τώρα, επειδή έχει πέσει κάτω ο Κωστόπουλος, ότι δεν ήταν τίποτα. Και ήταν όλοι οι άλλοι γύρω του, αυτοί που τώρα του ζητάνε αποζημιώσεις. Γιατί χωρίς αυτόν δεν θα ’χανε δουλειά χιλιάδες ανθρώπων. Δεν θα είχε φτιαχτεί μια κατηγορία ανθρώπων. Είναι που  αποφασίζεις να ρίξεις το φως. Λένε πολλοί πώς κατάντησε η κοινωνία…  Ξέρετε πόσα ενδιαφέροντα μυαλά  υπάρχουν σήμερα; Πόσα ενδιαφέροντα πράγματα γίνονται γύρω μας; Όλοι αποφασίζουμε ότι επειδή πέφτει εκεί το φως είναι  αυτή η ζωή, μα δεν είναι αυτή η  ζωή. Σε λίγο θα αποφασίσουμε ότι  ελληνική δημοσιογραφία είναι ο Τράγκας. Δεν έχω πρόβλημα με τον Γιώργο, ας κάνει ό,τι θέλει αλλά ελληνική δημοσιογραφία δεν είναι αυτό, όπως δεν ήταν και ο Κωστόπουλος. Υπήρχαν και κάποιοι άλλοι ταυτόχρονα. Είναι και ο Φώτης Γεωργελές, ήταν και ο Τσαγκαρουσιάνος κ.ο.κ. Απλά αποφασίζει πού θα ρίξεις το φως.

Ακόμα κι αν δεν υπάρχουν γενιές, σίγουρα υπήρξε όμως μια εποχή, όπου ζούσατε σε ένα μεγάλο πάρτι; Και σεις ζείτε σε ένα πάρτι! Τι είναι το βιοτικό επίπεδο; Ποιος αποφάσισε ότι το περισσότερο κρέας σε σχέση με τα φασόλια είναι καλύτερο βιοτικό επίπεδο; Δεν θέλω να φανώ αντιδραστικός αλλά ζούμε με αυτά τα στερεότυπα, το « δεν έχουμε επιλογές» και αυτό μας εμποδίζει να κάνουμε πράγματα. Το αν θα τρώμε ένα μπιφτέκι η τρία δεν είναι πτώση του βιοτικού μας επιπέδου. Πτώση του βιοτικού μας επιπέδου είναι να μην έχουμε ελευθερία.  Ας πούμε θέλω να κάνω μια  έκθεση στο Μεξικό; Ποιος μου απαγορεύει να πάω; Μα θα μου πεις δεν υπάρχουν λεφτά για μεταφορικά, για εκτελωνισμό κτλ κτλ . Ε και; Ο Τσαρούχης δηλαδή πώς μετέφερε τα έργα του στο Παρίσι; Τα τυλίγεις σε ένα ρολό, τα βάζεις κάτω από την μασχάλη και πας… Δεν ξέρω αν καταλαβαίνετε τι θέλω να πω. Πώς δεν έχεις επιλογή, για παράδειγμα, να γίνεις ζωγράφος; Το εισιτήριο για το Παρίσι έχει πλέον λιγότερο από 100 ευρώ; Πας στο Παρίσι. Τρως μια τυρόπιτα κάθε μέρα, βρίσκεις μετά μια δουλειά στο Μακ Ντόναλτς, μένεις σε ένα υπόγειο, ζωγραφίζεις και κάποια μέρα σε ανακαλύπτει ένας τύπος από το Γκουγκενχάιμ και έτσι γίνεσαι διάσημος ζωγράφος. Αυτά συνέβησαν. Έτσι γράφεται η ιστορία, παιδιά! Δεν γράφεται με άνεση.

Και κάτι τελευταίο. Αν και δεν είστε  αρκετά μεγάλος για αυτήν την  ερώτηση (γέλια), πώς θέλετε να σας  θυμούνται οι άνθρωποι; Δεν θα με θυμούνται οι άνθρωποι. Είμαι πολύ μέτριος άνθρωπος για  να με θυμούνται. Αν θέλω κάτι να μείνει από μένα σε όσους με γνώρισαν είναι  η ανησυχία μου.

Μια εικόνα από τα παλιά. Λίγα μόλις χρόνια πριν αλλά πόσο πιο νέος φαίνεσαι σε αυτήν την φωτογραφία! Στα δεξιά βρίσκονταν τα ελληνοτουρκικά σύνορα και ελάχιστα χλμ πιο πέρα η Βουλγαρία. Κάθε καλοκαίρι έδινες το παρών σε αυτήν την… πινέζα! Στο σημείο που ο παραπόταμος Άρδας συναντάει τον Έβρο και συνεχίζουν μαζί την πορεία προς το Θρακικό πέλαγος, διοργανώνεται εδώ και 18 χρόνια ένα από τα καλύτερα μουσικά φεστιβάλ της χώρας. Το φεστιβάλ του Άρδα. Για πέντε μέρες νέοι από όλη την Ελλάδα κατασκηνώνουν στην όχθη του ποταμού και ξενυχτάνε κάθε βράδυ με τα μεγαλύτερα ονόματα της ελληνικής σκηνής.

Είναι προνόμιο των ακριτικών χωριών να απολαμβάνουν ανενόχλητα τη φύση σε όλο της το μεγαλείο και να σου επιτρέπουν να τους ενοχλήσεις λίγες μέρες το χρόνο. Φτάνεις εύκολα ως εδώ- το τρένο σε αφήνει κοντά στις εγκαταστάσεις του φεστιβάλ ενώ οδικώς η απόσταση είναι μιάμιση ώρα από Αλεξανδρούπολη. Στη διαδρομή βλέπεις διάσπαρους μικρούς κίτρινους ήλιους και καλαμπόκια μέχρι εκεί που φτάνει το μάτι. Σε κάποια σημεία ο ποταμός Έβρος σε συντροφεύει στο ταξίδι σου, ενώ όσο πιο βόρεια ανεβαίνεις τόσο περισσότερες οικογένειες πελαργών προσπερνάς, που έχουν στήσει τα τσαρδάκια τους στις κολόνες της ΔΕΗ. Ο προορισμός σου είναι το παραποτάμιο χωριό Καστανιές. Για 5 μέρες, οι 1.000 περίπου κάτοικοι του χωριού βλέπουν το μέσο όρο ηλικίας να κατεβαίνει με ιλιγγιώδη ταχύτητα! Το μικρό χωριό δίπλα στο ποτάμι, με τα ασπρισμένα σπίτια και τις ανθισμένες αυλές των Καστανιώτισσων πλημμυρίζει, με όσους είναι αλλά και όσους νιώθουν νέοι. 18 χρόνια τώρα η ίδια ιστορία. Το πρώτο φεστιβάλ πραγματοποιήθηκε ως μια φυσιολατρική συγκέντρωση μοτοσυκλετιστών. Θες η διάθεση των Εβριτών για χαρές και πανηγύρια, θες το μαγευτικό τοπίο που σε κάνει να το επισκέπτεσαι κάθε χρόνο, το γεγονός είναι ότι το φεστιβάλ καθιερώθηκε και η επιτυχία του γιγαντώνεται χρόνο με το χρόνο.

Μέσα στο χωριό είναι και ένα μικρό ελληνοτουρκικό τελωνείο. Περνάς τα σύνορα (χρειάζεσαι μόνο ταυτότητα) και σε 10 λεπτά βρίσκεσαι στο κέντρο της Αδριανούπολης, μιας μεγάλης τουρκικής πόλης, πρώην πρωτεύουσας των Οθωμανών. Πίνεις τα κεφτεδάκια σου, κάνεις βόλτα στην εξευρωπαϊσμένη αγορά τους ή στα σκεπαστά παζάρια, επισκέπτεσαι το διάσημο τζαμί Σελιμιέ ( το βράδυ οι φωτισμένοι μιναρέδες φαίνονται μέχρι τις Καστανιές) και επιστρέφεις στο ποτάμι.

Κάποτε για σένα αυτό ήταν το πρόγραμμα των ιδανικών διακοπών. Ποτάμι, φύση, καλοί φίλοι και καλή μουσική! Τι άλλο να ζητήσει κανείς; Μεγαλώνοντας άρχισες να έχεις «απαιτήσεις». Διακοπές σε νησί, όπως ο καλός ο κόσμος… για πόσο πια θα κοιμάσαι στο χώμα, θες έναν καλό ύπνο σε ξενοδοχείο, βρε αδελφέ! Κάτι που μαζεύτηκες λίγο οικονομικά, κάτι που είπες να ξαναθυμηθείς τα παλιά, κάτι που αναθεώρησες τις «απαιτήσεις» σου… πάντως φέτος, σκέφτεσαι να ανηφορήσεις πάλι για το ποτάμι.

Δεν πέρασαν πολλά χρόνια από τότε που ενηλικιώθηκες αλλά οι καιροί άλλαξαν, οι έννοιες άλλαξαν, το άγχος μεγάλωσε…ευτυχώς το φεστιβάλ του Άρδα συνεχίζει να προσφέρει τις ίδιες εμπειρίες! Στη νησίδα η γκάιντα θα ξεκινήσει να παίζει στις 3 το πρωί, όταν φύγουν οι θεατές των συναυλιών τα παιδιά θα μεταφέρουν το γλέντι στις σκηνές, το πρωί οι πιο τολμηροί θα ξυπνήσουν κάνοντας μπάνιο στο ποτάμι…

Η ιστορία συνεχίζεται, μόνο που κάποιοι άλλοι γράφουν την συνέχεια. Για σένα, σκέφτεσαι, θα είναι διαφορετικά. Εσύ πλέον ενηλικιώθηκες. Ή μήπως όχι; Η μαγκιά είναι να ενηλικιωθείς αλλά να παραμείνεις νέος. Όπως και το φεστιβάλ σου.

«Χαχαχα! Παιδιά! Νομίζω ότι έχετε μείνει λίγο πίσω…» Ο διάσημος αστυνομικός συγγραφέας Αρνέ Νταλ μαθαίνει ότι πολλοί Έλληνες θεωρούν την Σουηδία μια τέλεια χώρα και μας μιλάει για τη φτώχια, το μεταναστευτικό πρόβλημα και το 3ο μεγαλύτερο κόμμα στην χώρα τους, που είναι ακροδεξιό!

1. Στην Ελλάδα όταν κάτι είναι πολύ μοντέρνο ή πολύ οργανωμένο για μας, λέμε την φράση «Σουηδία γίναμε!». Το ότι η Σουηδία αποτελεί ένα τέλειο παράδειγμα προς μίμηση, είναι ένα ακόμα από τα στερεότυπα που κυκλοφορούν για την χώρα σας;

Χαχαχα, έχετε μείνει λίγο πίσω. Η Σουηδία έχει αλλάξει πολύ, υπάρχει πραγματική φτώχια και εδώ. Όχι, όπως στην Ελλάδα αλλά με τέτοιο τρόπο που ούτε θα το φανταζόμασταν 20 χρόνια πριν. Η κρίση έχει χτυπήσει και εμάς-αλλά η συνολική εικόνα της οικονομίας μας είναι καλή. Το βασικό πρόβλημα είναι η διανομή του πλούτου. Οι πλούσιοι γίνονται πιο πλούσιοι και οι φτωχοί πιο φτωχοί. Το κοινωνικό μας κράτος έχει λοξοδρομήσει από τον στόχο του.

2. Γιατί πιστεύετε ότι υπάρχουν τόσοι πολλοί Σουηδοί συγγραφείς αστυνομικής λογοτεχνίας; Διάβασα κάπου ότι αρέσει στους Σουηδούς να διαβάζουν για το έγκλημα, γιατί δεν έχουν εγκληματικότητα…

Πως δεν έχουν! Το σκοτάδι και ο παγωμένος χειμώνας είναι εγκλήματα από μόνα τους. Σοβαρά τώρα… Είναι αλήθεια ότι αν έχεις απόσταση από το έγκλημα, έχεις περιέργεια γι΄ αυτό. Από την άλλη, αν το έγκλημα είναι ολόγυρα σου (όπως πιθανότατα είναι στην Ελλάδα αυτήν την περίοδο) μπορείς να γράψεις γι΄ αυτό με μεγαλύτερη οξυδέρκεια αλλά και με μεγαλύτερη δυσκολία- γιατί βρίσκεσαι μέσα στην δίνη του προβλήματος. Στην Σουηδία λοιπόν, ξεκινήσαμε να γράφουμε αστυνομικά μυθιστορήματα μετά από ένα εθνικό πλήγμα (που δεν συγκρίνεται με της Ελλάδας, φυσικά):τη δολοφονία του πρωθυπουργού Ούλωφ Πάλμε, το 1986. Αυτό μας έκανε να συνειδητοποιήσουμε ότι η Σουηδία δεν αποτελεί εξαίρεση, είναι, απλά, μια ακόμα μικρή χώρα του κόσμου, όπου η βία είναι πολύ πιο κοντά από ό, τι τολμούσαμε να φανταστούμε. Πέντε χρόνια μετά την δολοφονία ξεκίνησε η άνθιση της σουηδικής αστυνομικής λογοτεχνίας. Και εσείς, όταν, ας πούμε σε πέντε χρόνια, έχετε περάσει αυτήν την δοκιμασία που ζείτε τώρα -όταν ο ήλιος ανατείλει και πάλι σε αυτόν τον παράδεισο που λέγεται Ελλάδα χωρίς την ψεύτικη «Χρυσή Αυγή»- τότε πολύ πιθανόν να γράψετε εξαιρετικά αστυνομικά μυθιστορήματα γι΄ αυτήν την περίοδο.

3. Ξεκινήσατε να γράφετε αστυνομικά μυθιστορήματα γιατί θέλατε να ασχοληθείτε με τα κοινωνικά προβλήματα, έχετε πει. Πιστεύετε ότι ένα αστυνομικό μυθιστόρημα μπορεί να είναι πιο επίκαιρο από μια νουβέλα;

Όχι απαραίτητα. Και η νουβέλα έχει μεγάλες δυνατότητες να ασχοληθεί με τα σύγχρονα κοινωνικά θέματα. Αλλά σε εμένα προσωπικά, η αστυνομική λογοτεχνία χρησίμευσε ως εξής: Ικανοποίησε μεν την επιθυμία μου να δημιουργήσω και να εκφραστώ και με βοήθησε δε, να μιλήσω για τα σύγχρονα προβλήματα, προσεγγίζοντας πολλούς αναγνώστες. Αν θες πραγματικά να επικοινωνήσεις κάτι που θεωρείς σημαντικό, πρέπει να προσεγγίσεις μεγάλο κοινό. Η αστυνομική λογοτεχνία με βοήθησε να το καταφέρω αυτό.

4. Εσείς δεν σκέφτεστε να γράψετε ένα μυθιστόρημα γι΄ αυτά που ζούμε στην Ελλάδα σήμερα; Νομίζω ότι υπάρχουν όλα τα στοιχεία που χρειάζεστε! Μια (πιθανή) χρεοκοπία, διεφθαρμένους πολιτικούς, μια οξεία οικονομική κρίση, φασισμό κ.ο.κ.

Το σκέφτομαι αρκετά. Πάντα αγαπούσα την Ελλάδα. Όταν ήμουν νέος ήταν σαν δεύτερο σπίτι μου και αυτό που σας συνέβη με στεναχωρεί πραγματικά. Δυστυχώς είναι μέρος μιας γενικότερης Ευρωπαϊκής κρίσης- αλλά η φτώχεια και το αίσθημα ότι σας φέρονται άδικα, σας κάνει να ψάχνετε αποδιοπομπαίους τράγους. Αναφέρομαι στο μεταναστευτικό πρόβλημα που έχετε, με τους μετανάστες να διαχέονται από την χώρα σας σε όλη την Ευρώπη. Στην πραγματικότητα δεν φταίνε αυτοί για την κρίση, έτσι δεν είναι; Σταματήστε να κατηγορείτε τους μετανάστες, το πρόβλημα είναι πολύ μεγαλύτερο. Καλό θα ήταν να βλέπει κανείς το δάσος, όχι το δέντρο.

5. Και σεις στα βιβλία σας, θίγετε πολύ συχνά το μεταναστευτικό πρόβλημα (για παράδειγμα στο “Misterioso”). Πώς αντιμετωπίζει η Σουηδία αυτό το θέμα;

Πώς αντιμετωπίζουν οι Σουηδοί τους μετανάστες στην καθημερινότητα τους; Δεχόμαστε πολλούς πρόσφυγες, η Σουηδία είναι παραδοσιακά μια πολύ φιλόξενη χώρα. Αλλά η εικόνα αλλάζει ραγδαία. Είναι γενικός κανόνας: όταν αισθάνεσαι αδύναμος, κατηγορείς κάποιους άλλους. Όχι όμως τους δυνατούς της κοινωνίας, που δεν μπορείς να φτάσεις αλλά τους αδύναμους, γιατί μόνο αυτοί θα σε κάνουν να νιώσεις δυνατότερος. Έτσι συμβαίνει κι εδώ. Αυτό το φαινόμενο είναι τόσο εξωφρενικά πρωτόγονο που σε κάνει να τρέμεις από οργή!

6. Το 2010, ένα ακροδεξιό κόμμα μπήκε στη Σουηδική Βουλή, με ποσοστό 5.7% . Η «Χρυσή Αυγή» στην Ελλάδα εκμεταλλεύτηκε την οργή και την αγανάκτηση των πολιτών, για να κερδίσει υποστηρικτές σε μια κοινωνία ευάλωτη. Πώς κατάφεραν όμως να «ανέβουν» οι δικοί σας “Sweden democrats”, δεδομένου ότι η σουηδική κοινωνία είναι γενικά ικανοποιημένη;

Μέχρι ενός σημείου, με τον ίδιο περίπου τρόπο. Οι δικοί μας ονομάζονται «Σουηδοί Δημοκράτες» αλλά, φυσικά, δεν έχουν καμία σχέση με την δημοκρατία. Αυτή όμως είναι η κλασική μέθοδος των ακροδεξιών: να χρησιμοποιούν ως πρόσχημα την δημοκρατία, για να μπορέσουν να την ξεφορτωθούν. Με αυτήν την έννοια, οι ακροδεξιοί είναι ίδιοι, όπου κι αν βρίσκονται στην Ευρώπη, από την Γερμανία μέχρι την Ελλάδα. Από την άλλη όμως, οι δικοί μας φαίνονται ακόμα αρκετά φρόνιμοι σε σχέση με τους δικούς σας. Αλλά καιροφυλακτούν… Σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις, έχουν φτάσει να είναι το τρίτο μεγαλύτερο κόμμα και αυτό ανησυχεί πολύ τους Σουηδούς. Είναι τρομακτικό πώς το μίσος μπορεί να ορίζει την πολιτική στις πολιτισμένες χώρες.

7. Όταν γράψατε στο Facebook ότι πρόκειται να κάνετε περιοδεία στην Ελλάδα, υπήρξαν διάφορα αρνητικά σχόλια για τους Έλληνες. Έχει πληγεί τελικά τόσο πολύ η εικόνα της Ελλάδας, όσο φαίνεται;

Έχεις δίκιο και εμένα με εξέπληξε πολύ. Νόμιζα πως όχι… Είχα την εντύπωση ότι η Ελλάδα θεωρείται μια χώρα που υπέφερε πολύ από ψέματα και διαφθορά και βρίσκεται σε οικονομική ανάγκη, αλλά σύντομα θα πατήσει στα πόδια της. Η ερμηνεία μου γι’ αυτήν την επίθεση είναι ότι πολλοί Ευρωπαίοι πιστεύουν ότι εσείς οι ίδιοι φταίτε γι΄ αυτό που σας συμβαίνει, ότι δεν πληρώνετε φόρους και ότι υπάρχει μια τεράστια μαύρη αγορά που καταστρέφει την οικονομία στη χώρα σας. Πάντως δεν πιστεύω ότι ήταν Σουηδοί αυτοί που έκαναν τα υβριστικά σχόλια. Από ότι έμαθα η εντύπωση που έχει η Δυτική Ευρώπη για σας είναι ότι ζείτε με δανεικά λεφτά. Αλλά δεν νομίζω ότι η εικόνα σας έχει καταστραφεί μόνιμα. Θα γίνει αυτό, αν επιτρέψετε στους φασίστες να αποκτήσουν μεγαλύτερη δύναμη. Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο που θα διαμορφώσει καθοριστικά την εικόνα της Ελλάδας στην Ευρώπη.

8. Μετά την περιοδεία σας στην Ελλάδα ευχαριστήσατε τους αναγνώστες σας «για τις σπουδαίες εκδηλώσεις και τις όμορφες συζητήσεις». Τι θα θυμάστε από την συνάντηση σας με το ελληνικό αναγνωστικό κοινό;

Ότι οι Έλληνες είναι από τους διανοούμενους Ευρωπαίους, με μεγάλη καρδιά, έξυπνη σκέψη και εξαιρετική αίσθηση του χιούμορ, παρόλο που βρίσκονται στη μέση του χάους. Είναι το είδος των ανθρώπων που μου αρέσουν. Δεν υπάρχει καλύτερο πράγμα από το να περνάς ένα απόγευμα στην πόλη με Έλληνες φίλους.

9. Ενώ ήσασταν στην Θεσσαλονίκη για περιοδεία, παρακολουθήσατε μια μουσική παράσταση αφιερωμένη στην Ρόζα Εσκενάζυ, στο Μέγαρο Μουσικής. Γνωρίζατε τι ήταν το ρεμπέτικο;

Ήξερα λίγα πράγματα για ελληνική παραδοσιακή μουσική αλλά όχι πολλά. Εντυπωσιάστηκα από τον πλούτο της! Αυτό που είδα στην παράσταση-Έλληνες, Τούρκους και Ισραηλινούς μουσικούς να παίζουν μαζί, με άψογη συνεργασία- είναι η εικόνα της Ελλάδας που αγαπώ. Είστε μια γενναιόδωρη και ιδιαίτερη, ξεχωριστή χώρα . Δεν πρέπει να το χάσετε αυτό.

10. Αλήθεια, το αληθινό σας όνομα αποκαλύφθηκε μετά από την μεγάλη δημοσιότητα που πήραν τα μυθιστορήματα σας. Αλλά γιατί αποφασίσατε να γράφετε με ψευδώνυμο;

Ήταν περισσότερο προσωπική απόφαση. Το αληθινό μου όνομα είναι Jan Arnald και ήμουν ήδη συγγραφέας αλλά όχι ο συγγραφέας που θα ήθελα να είμαι. Ήμουν πολύ μπερδεμένος και ήθελα να ξεκινήσω από την αρχή. Το ψευδώνυμο μου έδωσε την ευκαιρία να αναγεννηθώ. Ο καθένας μπορεί να ξεκινήσει ξανά. Να ανακαλύψει από την αρχή τον εαυτό του. Να αναγεννηθεί από τις στάχτες του, όπως κάνει ο Φοίνικας στον υπέροχο ελληνικό μύθο.

*Ο Arne Dahl (Άρνε Νταλ) δεν υπάρχει. Το ψευδώνυμο αυτό ανήκει στον σουηδό Γιαν Άρναλντ, ο οποίος κατάφερε να διατηρήσει μυστική την ταυτότητά του για αρκετά χρόνια, αλλά στο έκτο βιβλίο της αστυνομικής σειράς του, στην οποία πρωταγωνιστεί η Ομάδα Άλφα -μια ομάδα ειδικά εκπαιδευμένων, ικανότατων αστυνομικών, που παίζουν και τον ρόλο του ήρωα-ντετέκτιβ των βιβλίων του-, το πρόσωπό του αποκαλύφθηκε. Με το Misterioso καθιερώθηκε διεθνώς ως ένας από τους σπουδαιότερους σύγχρονους συγγραφείς αστυνομικού στην Ευρώπη. Ο συγγραφέας Πέτρος Μάρκαρης χαρακτηριστικά αναφέρει: «Η οξυδέρκεια της ματιάς του είναι εντυπωσιακή. Εξίσου εντυπωσιακή είναι η χωρίς φτιασίδια πολιτικής ορθότητας εικόνα της σουηδικής κοινωνίας στα μυθιστορήματά του». Η σειρά βιβλίων του αριθμεί σήμερα 11 τίτλους, οι αστυνομικές του ιστορίες μεταφράζονται σε πάρα πολλές χώρες, ενώ διακρίνεται για το έργο του διεθνώς. Τα βιβλία της σειράς με την Ομάδα Άλφα έχουν μεταφερθεί στην τηλεόραση και σημειώνουν τεράστια επιτυχία (1.500.000 τηλεθεατές παρακολούθησαν το πρώτο μέρος, το Misterioso). Ο Dahl, ήδη διάσημος ως ένας από τους ανανεωτές του ευρωπαϊκού νουάρ, διαθέτει μια γραφή με νεύρο και ανατροπές που δίνει μια άλλη γοητεία στις αστυνομικές ιστορίες του. Αλλά ίσως η πιο σημαντική συμβολή του είναι η αποκάλυψη μιας άλλης Σουηδίας, μια χώρας που κάποτε ήταν πρότυπο για τις περισσότερες ευρωπαϊκές και τώρα μοιάζει να έχει προσβληθεί από μια εκτός ελέγχου εγκληματικότητα.

Oι Luca Ragazzi και Gustav Hofer είναι οι νεαροί σκηνοθέτες της ταινίας “Italy, love it or leave it” που σκλάβωσε τους θεατές στο πρόσφατο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης και κέρδισε βραβείο κοινού ξενόγλωσσης παραγωγής. Στο ντοκιμαντέρ τους πρωταγωνιστούν οι ίδιοι: Στριμωγμένοι σε ένα μικρό Φιατάκι, γυρνούν την Ιταλία, προσπαθώντας να απαντήσουν στο δίλλημα όλων των νέων στην χώρα τους. « Αξίζει τον κόπο να μείνεις και να το παλέψεις στην Ιταλία ή πρέπει να φύγεις για ένα καλύτερο μέλλον;»

Την ημέρα που κάναμε τη συνέντευξη είχε μόλις μπει η Άνοιξη και οι Ιταλοί είχαν πλημμυρίσει τα καφέ. Στις εφημερίδες που κρατούσαν στα χέρια τους, έρευνες φανέρωναν ότι οι επιχειρηματίες παρουσιάζουν στις φορολογικές δηλώσεις τους πολύ λιγότερα έσοδα από τους απλούς φορολογούμενους… Στις μέσα σελίδες, σχολίαζαν τα 400.000 φωτοβολταϊκά πάνελ, που έβαλε η Ιταλία το 2011, κάνοντας στροφή στην πράσινη ενέργεια. Οι δρόμοι της Ρώμης είχαν κλείσει, πάλι, αυτή τη φορά από τους μεταλλωρύχους της ALCOA, που διαμαρτύρονται για περικοπές και το κλείσιμο εργοστασίων. Στο Βατικανό, η Ελβετική Φρουρά χαλάρωνε, αφού ο Πάπας έλειπε σε ταξιδάκι στην Κούβα, για να συναντηθεί με τον Κάστρο. Στα περίχωρα της πόλης, οι εργαζόμενοι επέστρεφαν σπίτια τους, γεμίζοντας βενζίνη με 1.90 (!).Ο πρωθυπουργός Μάριο Μόντι, βρισκόταν στην άλλη άκρη της γης, προσπαθώντας να προσελκύσει επενδύσεις από τους Κινέζους. Και στο Παλέρμο, ένας φίλος της Μαφίας αποφυλακιζόταν, για ιατρικούς λόγους: ήταν αλλεργικός στα φασόλια, που είχε πολύ συχνά το μενού της φυλακής…

Στο παραπάνω κείμενο αφήστε τα ρήματα και αλλάξτε τα ουσιαστικά. Σας θυμίζει κάτι; Κάντε το ίδιο και στη συνέχεια… «Οι περισσότεροι Ιταλοί κάνουν ένα πράγμα: Κάθονται στις καφετέριες και στις πλατείες, πίνουν τον καφέ τους και γκρινιάζουν για την κρίση… Μόνο γκρινιάζουν. Κανείς δεν κάνει τίποτα γι΄ αυτό…», λένε οι Ιταλοί σκηνοθέτες. Όσο για τη νέα γενιά; Η ανεργία στις ηλικίες 15-24 φτάνει το 33%. Ενώ οι γονείς τους είναι βολεμένοι σε μόνιμες θέσεις, οι νεαροί Ιταλοί δουλεύουν, αν είναι τυχεροί, περιστασιακά, με εξάμηνες συμβάσεις, γιατί καμία μεγάλη εταιρία δεν προσλαμβάνει πλέον μόνιμους υπαλλήλους. Γι’ αυτό τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ένα τεράστιο κύμα μετανάστευσης στο εξωτερικό. Κωδικό όνομα; Brain drain. Τα καλύτερα μυαλά φεύγουν από την χώρα.

Όταν ήρθε η ώρα να αποφασίσουν αν θα εγκαταλείψουν την Ιταλία, όπως τόσοι φίλοι τους ή όχι, ο Lucas και ο Gustav αποφάσισαν να κάνουν ένα εξάμηνο ταξίδι σε όλη την Ιταλία, προσπαθώντας να ανακαλύψουν που βρίσκεται αυτή η μυστηριώδης γοητεία που κάνει τους ξένους να λατρεύουν την Ιταλία, ενώ οι Ιταλοί δεν έχουν ούτε έναν καλό λόγο να πουν γι΄ αυτήν. Ταξίδεψαν σε όλη την χώρα, ανακαλύπτοντας ανθρώπους που παλεύουν ενάντια στην κρίση, μέσω της καθημερινότητας τους.

Και να, ο κυβερνήτης του Bari της Ν. Ιταλίας, Nichi Vendola, ο ιταλός Obama, όπως τον ονομάζουν, που ζωντάνεψε την φτωχή αγροτική περιοχή, με δραστικές στρατηγικές για πράσινη ενέργεια, για τους νέους και τις άνεργες γυναίκες, θέσπισε νόμους για να προστατέψει τις μικρές επιχειρήσεις και έφερε τουρισμό, διοργανώνοντας καλλιτεχνικά φεστιβάλ. (Το μόνο που δεν κατάφερε ακόμα να αντιμετωπίσει είναι το τέρας της νοσοκομειακής περίθαλψης)! Αν και gay, έχει ψηφιστεί ήδη δύο φορές, με μεγάλη πλειοψηφία ακόμα και από τους συντηρητικούς-πρώην «μπερλουσκονικούς». Οι εχθροί του τον κατηγορούν ότι θέλει να κάνει το Bari Κούβα ή κάτι αντίστοιχο, τέλος πάντων.

Ή η Mary Epifania, μια ανύπαντρη μητέρα με ένα παιδί, που ζει με 1000€ μισθό και 600€ ενοίκιο. Θα μπορούσε να κάθεται στον καναπέ της και απλά να γκρινιάζει βλέποντας ειδήσεις αλλά αυτή παλεύει με κάθε τρόπο, για τα εργασιακά δικαιώματα των Ιταλών, που τα κέρδισαν την δεκαετία του ’70 και τα χάνουν σε μια νύχτα.

Ή το κίνημα addiopizzo, που λέει addio στο “pizzo”, τον φόρο προστασίας που είναι υποχρεωμένα να πληρώνουν όλα τα μαγαζιά της Σικελίας, στη Μαφία, από τον φούρνο μέχρι το κλαμπ της γειτονιάς. Ξεκίνησε από δυο νέους που ήθελαν να ανοίξουν ένα μαγαζί και αρνήθηκαν να πληρώσουν pizzo και γιγαντώθηκε σε όλη τη Σικελία.

Και άλλοι πολλοί, που βρίσκουν στο ταξίδι τους και τους βοηθούν να εμπνευστούν. Πολλοί περισσότεροι απ’ όσους περίμεναν. Ήρωες της καθημερινότητας, άνθρωποι της διπλανής πόρτας, που παλεύουν για μια Ιταλία που αξίζεις να αγαπήσεις. «Τον τελευταίο καιρό αναπτύσσονται πάρα πολλά κινήματα, που κάνουν έργο και προσπαθούν να αλλάξουν τα πράγματα. Το καλό με τους Ιταλούς», πιστεύει ο Gustav, «είναι η ικανότητα τους να αντιδρούν γρήγορα, όταν αντιλαμβάνονται τον κίνδυνο.» Ίσως βέβαια να τον αντιλήφθηκαν κάπως αργά… «Ζούσαν τόσα χρόνια σε μια φούσκα, ήθελαν να ξεχάσουν το παρελθόν τους, να ξεχάσουν την γιαγιά τους που έφυγε με ένα βαλιτσάκι στο χέρι μετανάστρια στην Γερμανία ή τον πατέρα τους που έμενε στο χωριό και δούλευε στα χωράφια. Ζούσαν ένα μεγάλο πάρτι και τώρα ήρθε η ώρα να αναλάβουν τις ευθύνες τους.»

Μέσα από την οθόνη του Skype, δυο νέοι με φωτεινά μάτια, σε ένα διαμέρισμα στην Ρώμη, παίρνουν τον υπολογιστή αγκαλιά και μου κάνουν ξενάγηση στο σαλόνι τους. Πάνω στη λευκή βιβλιοθήκη, όλα τα βραβεία τους, σε κάθε σχήμα και χρώμα. 20 βραβεία για την πρώτη τους ταινία και 6 βραβεία μέσα σε 6 μήνες, για το “Italy love it or leave it”! Τελικά αποφάσισαν να μείνουν στην Ιταλία και να αλλάξουν στάση απέναντι στην χώρα τους. «Η ευθύνη ανήκει προσωπικά στον καθένα μας, όπως και η δύναμη βρίσκεται μέσα στον καθένα μας. Εγώ πιστεύω ότι δεν είμαστε εγκλωβισμένοι, λέει ο Lucas. Οι άνθρωποι έχουν τη δύναμη να τα αλλάξουν όλα.» Πιστεύουν ότι ο καθένας μας ευθύνεται, όχι τόσο για την κρίση αλλά περισσότερο για τον τρόπο που την αντιμετωπίζουμε.

Info: Όσοι δεν έχουν δει την ταινία, μπορούν να παρακολουθήσουν το τρέιλερ

Η Κάτω Νύχτα… Άστο κούκλα μου, δεν θες να την γνωρίσεις… Ο ποιητής Γιάννης Βαρβέρης την ονόμασε έτσι, σε ένα ποίημα που έγραψε. Για μένα. Για μας που είμαστε βασανισμένοι άνθρωποι και τραγουδάμε στην νύχτα που δεν λάμπει. Έτσι… Που δεν έχει αίγλη. Ο Γιάννης ερχόταν μια φορά την εβδομάδα να με ακούσει. Και μιλούσαμε στο τηλέφωνο, πολύ. Σχεδόν κάθε βράδυ. Ο Θεός ας αναπάψει την ψυχούλα του. Τι έψαχνε ένας ποιητής στα μπουζούκια; Την φωνή μου! Και η Μαλβίνα με αγαπούσε. Σαν την φωνή σου δεν υπάρχει άλλη, μου έλεγε.

Γεννήθηκα στην Φωκίωνος Νέγρη. Καταγωγή από την Μέσα Μάνη, Κότρωνα μεριά. Η γιαγιά και ο παππούς μου ήταν δάσκαλοι στα ανάκτορα, κάνανε μάθημα στα πριγκηπόπουλα. Σαν αριστοκράτες ήμασταν! Αλλά εγώ ήθελα να γίνω τραγουδίστρια, τρομάρα μου! Και το΄ σκασα για την Αμερική. Τρία χρόνια έκλαιγα..Μου έλειπε η μάνα μου. Και γύρισα. Το ’72 γύρισα Ελλάδα και άρχισα να τραγουδάω με τους μεγάλους. Τσιτσάνη, Γαβαλά, Ζαμπέτα… Α, τα ξέρεις αυτά… Τα’ χεις διαβάσει;

Έλεγα αντρικά τραγούδια και γι΄ αυτό με πολεμούσανε. Γιατί; Μα τα΄ λεγα καλύτερα! Όχι, ο Ζαμπέτας, ο Τσιτσάνης και οι λοιποί δεν μου μάθανε τίποτα. Είχα συναντήσει καλύτερους από αυτούς στην Αμερική. Τον Τατασόπουλο, τον Τζουανάκο… Εδώ τα μπουζούκια ήταν διαφορετικά από της Νέας Υόρκης. Έβγαιναν στην αρχή 5-6 γυμνές, μετά ο τραγουδιστής και αυτό ήταν. Στο Μανχάταν είχαμε μπαλέτα. Πολυεθνικά. Λέγαμε τραγούδια σε όλες τις γλώσσες. Εγω ήξερα γαλλικά, ιταλικά μέχρι και εβραίικα. Τραγουδάγαμε και blues…Αλλά όταν ερχόταν η ώρα του ρεμπέτικου δεν παίζαμε. Ακούγονταν πραγματικά ρεμπέτικα. Τα χασικλίδικα…

Πηγαινοερχόμουνα συχνά στην Αμερική και έφερνα πίσω όλες τις νέες μόδες. Μια σεζόν, στα «Ξημερώματα», (ένα μαγαζί του παππού Γιγουρτάκη) , είχα ξυρίσει μια τούφα από τα μαλλιά μου και έβαφα κάθε βράδυ ένα κεραυνό ανάμεσα στα μάτια μου. Αλά David Bowie. Nαι, ήταν της μόδας τότε στο εξωτερικό.Mια άλλη φορά, είχα φέρει από Νέα Υόρκη ένα κουστούμι διάφανο. Ήταν πλαστικό, ολόσωμο. Έβγαινα με αυτό και γίνονταν χαμός!

Ζήσαμε την εποχή της υπερβολής. Ένα μεγάλο σόου ήταν τότε η νύχτα! Ναι, όπως το λες. Όλα για το θεαθήναι! Θυμάμαι ότι στην Αμερική ένας πελάτης ξόδεψε για πάρτη μου στο μαγαζί 1 εκ. δολάρια! Σε τρεις μήνες. Όχι, βρε παιδί μου, δεν ερχόταν κάθε βράδυ! Δεν εννοώ αυτό. Απλά, ξόδεψε συνολικά 3 εκ. Ένας έμπορος μπριγιάν από την Ολλανδία ερχόταν συνέχεια και κάθε φορά πλήρωνε με μπριγιάν. Σου φαίνονται σκηνές από ταινία; Είσαι μικρή, γι΄ αυτό… Τραγουδάγαμε με τον Κόκκοτα και μας ρίχνανε στην πίστα λίρες. … Έφερνε ο άλλος τα λουλούδια με νταλίκες για πάρτη μου. Γυναικεία φιλαρέσκεια…σιγα! Εγώ δεν πιάστηκα ποτέ! Τα λεφτά τα πέρνανε οι μαγαζάτορες. Οπότε δεν με ένοιαζαν όλα αυτά…

Δεν ξέρω αν έχει αλλάξει η νύχτα… Δεν βγαίνω αλλού εκτός από το δικό μου μαγαζί. Από τότε που φύγανε οι παλιοί σταμάτησα. Δεν μπορώ να ακούω ένα τραγούδι από κάποιον που δεν ξέρει να το πει σωστά. Τσαντίζομαι! Φτιάχνομαι μόνο με την φωνή μου… Εγώ πάντως ακόμα και σήμερα δεν πάω πουθενά να τραγουδήσω χωρίς την λουλουδού μου. Φέρνω πολλά λουλούδια στο μαγαζί. Ο κόσμος με αγαπάει και με επιβραβεύει. Πως; Ξοδεύει για πάρτη μου!

Η Καίτη την ημέρα; Κοιμάται! Δεν ακούω μουσική σπίτι, εκτός από Μπίλυ Χόλιντει. Μου αρέσει πολύ, από τότε που ήμουν στο Μανχάταν. Και στα μαγαζιά τραγουδάω κανένα ρεμπέτικο σε ρυθμό blues. Έτσι, για να μην βαριέμαι. Τι σχέση έχουν τα ρεμπέτικα με τα blues; Ξέρεις ότι και ο Μάρκος Βαμβακάρης από μπλουζίστας ξεκίνησε; Έτσι έπαιζε τα ρεμπέτικα, σε ρυθμό blues. Aυτά τα δύο μοιάζουν πολύ. Θέλουν ψυχή για να τα τραγουδήσεις… αλλιώς δεν βγαίνουν.

Είμαι ερωτευμένη με τον Σταύρο. Αλλά τον γνώρισα αργά. Γελάς; Δεν αστειεύομαι. Θα μπορούσα να τον έχω ερωτευτεί. Μου αρέσει το μυαλό του. Δεν έχω γνωρίσει άλλον άνθρωπο που να ζει και να αναπνέει για την μουσική. Έχει τρομερές γνώσεις γύρω από το ρεμπέτικο, μπορούμε να μιλάμε για ώρες. Τον γνώρισα στην Βικτώρια, το μαγαζί που τραγουδούσα 5 χρόνια. Τον έφερε ο Βασίλης ο Δρογκάρης, ο ακορντεονίστας. Δεν τον είχα συναντήσει ποτέ ως τότε. Σκέψου τι άνθρωπος είναι που μου έκανε δίσκο και έβαλε για τίτλο «Η κυρία Καίτη και εγώ». Θα ήθελα να ζούσαν οι γονείς μου να με έβλεπαν τώρα! Θα ήταν πολύ περήφανοι.

Έχω φανατικό κοινό που με ακολουθεί χρόνια. Μετά τον Σταύρο με γνώρισε περισσότερος κόσμος. Έκανα και μια παράσταση με την Σπείρα Σπείρα του Κραουνάκη. Μου έγραψε και ένα τραγούδι: Το Ζεμπέκικο της Ντάλη. Οι στίχοι είναι του Ιάκωβου Καμπανέλλη. «Όχι, ποτέ δεν σε είχα δει μα σε περίμενα, χωρίς κανένας να μου’ χει πει πως θα΄ρθεις…» Τώρα είπα δύο καινούργια τραγούδια με τους ΠΥΞ-ΛΑΞ. Είναι blues. Δεν ξέρω αν θα κυκλοφορήσουνε… Αν βρούνε δισκογραφική… Όλες κλείνουν τώρα… Είναι βλέπεις αυτό το youtube…

Μπα, δεν έχει διαφορά το κοινό. Ο ίδιος κόσμος είναι. Το ίδιο καψουρεύεται ο νέος του Κραουνάκη με τον 50άρη στην εθνική οδό. Η ζωή δεν αλλάζει ποτέ. Αγαπάς, ερωτεύεσαι, χαίρεσαι, πονάς, κλαις, γελάς, πεθαίνεις. Τα τραγούδια είναι το θέμα. Πλέον, βγαίνουν τραγούδια, που δεν έχουν ψυχή. Γι΄ αυτό ο κόσμος ακούει ακόμα τα παλιά. Δεν βλέπεις αυτήν την παράσταση του Ξαρχάκου; Ανέβηκε πρώτη φορά πριν 17 χρόνια και τώρα που ξαναβγήκε είναι σαν να μην πέρασε μια μέρα. Λέω ότι αυτά τα τραγούδια δεν θα πεθάνουν ποτέ. Καμιά φορά όμως, φοβάμαι μήπως φύγουν, με την δική μας γενιά. Ποιος θα πει τέτοια τραγούδια; Με τι βιώματα; Και έχει άραγε ο πατέρας μεταδώσει στον γιό την αγάπη του για το ρεμπέτικο; Δεν ξέρω…

Με το τραγούδι είμαι άρρωστη. Αυτό που έλεγε και ο Μπίνης! Αφιέρωσα την ζωή μου στο τραγούδι… Αν ξανάρχιζα από την αρχή όμως θα γινόμουν νοικοκυρά! Με παιδιά, ναι! Και 4 και 5! Έχασα πολλά πράγματα λόγω της νύχτας. Την προσωπική μου ζωή. Δεν γινόταν να είσαι γυναίκα, να τραγουδάς κάθε βράδυ και να έχεις και οικογένεια. Από τότε που πέθαναν οι γονείς μου είμαι μόνη μου. Η νύχτα μου έδωσε πολλές πίκρες, ταλαιπωρήθηκα πολύ. Δεν με νοιάζει να το πω, είμαι ντόμπρα εγώ. Μετάνιωσα που μπήκα στο τραγούδι.

Όσοι με γνωρίζουν θέλω να θυμούνται ένα πράγμα: Ότι είμαι καλός άνθρωπος και ντόμπρα. Ναι, σ’ αυτό δίνω μεγάλη σημασία. Στη νύχτα γνώρισα πολύ υποκρισία, ανθρώπους που την μια μέρα σε αγαπάνε και την άλλη κάνουν πως δεν σε ξέρουνε. Αυτό με πλήγωνε πιο πολύ. Είμαι ντόμπρα. Μόνο αυτό. Γιατί σου κάνει εντύπωση; Μα δεν χρειάζονται να με θυμούνται για την φωνή μου! Αυτήν, κούκλα μου, την άφησα παρακαταθήκη. Είναι σε δίσκους, στα youtube και τα λοιπά. Έτσι κι αλλιώς. Εσύ που με γνώρισες όμως θέλω να σου μείνει αυτό: Ότι είμαι γνήσιος χαρακτήρας, με στοιχεία ρεμπέτικα.

Το σώμα

της παλιάς αηδόνας σού τραγούδησε

το πόσο πόνεσε και τώρα

άλλο δε γίνεται να τραγουδήσει.

Έτσι είναι. Στην κάτω νύχτα

όλα σωπαίνουνε.