#tyt

Okur musunuz bilmem ama hazır YKS yaklaşıyorken bir demet TYT, bir demet AYT özet turu yapacağım. Bu gönderi TYT yani Türkçe arkadaşlar.

Türkçe 40 soru ve Türkiye ortalaması yaklaşık 20-21 net. Bu da demek oluyor ki anlamlı bir puan elde etmek için bunların üzerine çıkacağız.

ANLAM BİLGİSİ

30-33 soru anlam bilgisinden geliyor. Bunların da anlaşılması, sınavın heyecanı içinde epey güçleşebiliyor.

Önce her zaman soru köklerini okuyoruz. Olumsuz soru köklerinde önce şıklara göz atıyoruz. Genellikle biri diğerlerine göre çelişkilidir ve parçaya bakmadan bile cevap bulunur. (Siz yine de riske girmeyin.)

Sözcükte anlam gibi sorularda verilen sözcüğün anlamını kafanızda bulup şıklara o sözcüğü arayarak göz atmak hızlandırıcıdır. Aksi halde şıklar birbirine çok yakın gelip kafa bulandırabilir. Örneğin “sağaltıcı” sözcüğünün iyileştirici, tedavi edici olduğunu kafada net tanımlayıp şıklara öyle bakmazsak “iyi gelmek”le ilgili olan şıkka düşebiliriz. Verilen kelimenin anlamını billmiyorsak şıklara bakmadan önce cümleden çıkarımımızı yapıp şıklara yine öyle bakabiliriz.

Paragrafta sorunun ortalarına göz gezdirirsek –ki bu hızlı okuma temel taktiğidir- parça hakkında hızlı fikir ediniriz, parçanın neyle ilgili olduğunu ilkin anlamak her şeyden önemli.

Hiç okumadan yapılabilecek sorulardan biri, parçayı iki paragrafa ayırma sorularıdır. Cevabı genelde 3 ya da 4’tür. Bir kere ters köşe gelmişti sadece. Seçtiğiniz cevabın içinde “böyle, buna göre, onun” gibi bağlayıcı unsur olmamasına dikkat etmeliyiz.

Bu kendi keşfim olduğunu zannettiğim (agshgf) madde hep çok kurtarıcı. Parça çok felsefi ise, ne yazdığını hiç anlamıyorsanız şekilsel gidin. Metinde geçen baskın kelimelerin altını çizin, eş anlamlılarıyla dolu olan bir şık oluyor onu seçin. Aslında bazı sorular bu kadar yüzeysel olabilir. Tabii muhakkak sağlamasını yapın. Seçeneğinizi ve parçayı tekrar birlikte okuyun.

DİL BİLGİSİ

İsim tamlaması Türkçenin kalbidir.

Ben-im telefon-um

Sen-in telefon-un

o-nun telefon-u

biz-im telefon-umuz

siz-in telefon-unuz

onlar-ın telefon-ları

Bu altı örnekteki ilk sözcükler tamlayan, ikincisi tamlanandır.

Dolayısıyla ilk sözcükteki ekler tamlayan eki (ilgi eki)dir.

İkinci sözcükteki ekler ise tamlanan eki (iyelik eki, iyelik zamiri)dir.

2. Cümlenin ögeleri

YÖN sıralamasından şaşılmamalıdır. Yani öge bulunurken yüklem, özne, nesne sıralaması takip edilir.

Yüklemi isim olan cümlede nesne olmaz.

Yerle ilgili soruların karşılığı yer tamlayıcısı yani dolaylı tümleçtir. (kime, nereye, nereden…)

Sebep, zaman, durum bildiren soruların karşılığı zarf tümlecidir. (neden, ne zaman, nasıl?)

3. Yazım kuralları

Uğur böceği böcektir, ayrı yazılır. Köpek balığı balıktır, ayrı yazılır. Hanımeli el değildir, bitişik yazılır. Bitişik yazımda temel kural ikinci kelimedir. İstisnaları elbette var.

Kurumlara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz: Marmara Üniversitesinin, Sevinç Pastanesinden… ✅

Özel isimlerde anlamı değiştiren ek (yapım eki) varsa o sözcüğe sittin sene kesme işareti koyamazsınız: Adanalıların, İngilizcedeki… ✅

4. Noktalama işaretleri

Noktalı virgül kullanabilmek için cümlede önce en az bir virgül olması gerekir. Virgülsüz cümlede noktalı virgüle yer yoktur.

Ekin, marketten çilek, elma, muz; makarna, pirinç, nohut aldı.

Örnek verecek veya açıklama yapacaksanız iki nokta kullanmanız gerekir. Yani cümlede “dur, bir şey söyleyeceğim” ifadesi olmalıdır.

En sevdiğim dersler şunlar: matematik, fizik, resim… (Örnek çünkü daha sayabilir. Bu nedenle cümle sonuna da üç nokta konur.)

En sevdiğim üç ders şu: matematik, fizik, resim. (Açıklama çünkü üç deyip üç saydı. Bu nedenle cümle sonuna da nokta konur.)

İki noktadan sonra cümle kurarsanız büyük harfle, değilse küçük harfle başlamanız gerekir. Yukarıdakiler cümle değildi. O nedenle küçük başladım. Aşağıdaki ise cümledir:

“Birden karşısındakine şöyle bağırdı: Benimle alay ediyorlar!”

5. Durum (Hal) Ekleri

Ev- i (belirtme durum eki çünkü işaret ediyor, belirtiyor.)

Ev-e (yönelme/yaklaşma durum eki çünkü eve gidiyorsan oraya yönelmişsindir.)

Ev-de (bulunma/kalma durum eki)

Ev-den (ayrılma/çıkma) durum eki)

6. Kipler

Kipler, fiillere gelir.

Haber kipleri = Zaman ekleri

Dilek kipleri = gereklilik (-malı), istek (-e yani gel-e-yim), emir (x), şart (-se)

7. Sözcük türleri = İsim, fiil, sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç, ünlem.

Ayla, dün evden hiç çıkmadı. (Ayla isim)

O, dün evden hiç çıkmadı. (O zamir çünkü ismin yerini tuttu. Matematikteki x meselesi.)

O kadın, dün evden hiç çıkmadı. (O, sıfat çünkü kadın kelimesini belirtti.)

(Dün ve hiç zarf. Ne zaman ve ne kadar ifadesini karşılayan şeyler zarf olur.)

Bağlaç: Virgülün yerini tutan kelimelerdir: ve, ama, oysaki, hatta…

Edat: Tek başına anlamsız kelimelerdir: değil, kadar, dek, göre, için, gibi…

Ünlem: Seslenme sözcükleridir: hey, oley, ey...

8. Sözcük Yapısı = Basit, türemiş, birleşik.

Türemiş sözcük: Anlamı değiştiren ek almış yani üremiş sözcüktür: kitaplık, çevre, devrildi, dönüştürücü…

Basit sözcük: Anlamı değiştiren ek almamış sözcük. Türemişin tersi: insanların, baktık, lamba…

Birleşik sözcük: İki sözcüğün birleşmesiyle oluşan sözcüktür. En önemlisi birleşik fiillerdir: yapabildim, yapamadım, yapıverdim, öleyazdı, süregeldi, gidedur, uyuyakaldık…