#stamboom

Wat een mooie les om even stil te staan bij verschillende gezinsvormen en familiesituaties. We luisterden met respect naar elkaars verhaal!

Dit is mijn betovergrootmoeder Alexandrina de Klundert. Alexandrina’s vader wordt jammer genoeg niet vermeld bij haar geboorte in de registers in Dordt en daardoor lijkt het of de echtgenoot van moeder Gijsberdina (Jan Slingerland, een schipper) zijn dochter niet heeft erkend. Bij volkstellingen wordt hij vervolgens wel als haar vader gezien. Gijsberdina is in 1821 getrouwd met Jan van…

In de Franse tijd (ook wel Bataafs-Franse tijd) verkeert Nederland onder zware Franse invloed: eerst als de Bataafse Republiek (1795-1806), daarna als het Koninkrijk Holland met Lodewijk Napoleon, de broer van Napoleon Bonaparte, op de troon (1806-1810) en ten slotte ingelijfd in het keizerrijk van Napoleon Bonaparte (1810-1813).

De Bataafse Republiek kent een leger van ongeveer 34.000 man. Het bestaat voor een deel uit oud-militairen van het Staatse leger (het leger van de Republiek der Verenigde Nederlanden). Wie niet wil dienen onder Frans gezag verlaat de dienst of gaat met pensioen. Daarnaast worden nog eens zo’n 25.000 Franse militairen in Nederland gestationeerd. Dit aantal slinkt na korte tijd tot 8.000 man. Het Bataafse leger neemt aan verschillende militaire acties van de Fransen deel. In 1805 vermindert het Nederlands bestuur het Nederlandse deel van het leger tot 22.000 man en formeert het een elitekorps van 1.350 man. Koning Lodewijk Napoleon (1806-1810) breidt het elitekorps uit tot 7.000 man, maar het totale leger blijft 22.000 man tellen. Na de inlijving van Nederland bij Frankrijk in 1811 gaat het Nederlandse leger op in het Franse en wordt voor de Nederlanders de militaire dienstplicht ingevoerd door middel van loten.

Wie dan niet wil dienen kan een remplaçant benoemen, maar arme lieden die geen vervanger kunnen bekostigen, moeten zelf het leger in. Zo’n vervanger is ontzettend duur, waarbij je moet denken aan een jaarsalaris van een arbeider. Zo vervullen ongeveer 28.000 Nederlanders in de periode 1811-1813 hun dienstplicht in het Franse leger. De helft hiervan behoort tot de Grande Armée, waarmee Napoleon in 1812 Rusland binnenvalt met 300.000 soldaten. Daarvan keert het grootste deel niet meer naar huis terug. Velen zijn gedeserteerd of gesneuveld; een enkeling blijft achter in Rusland. Voor de terugtocht uit Rusland roept Napoleon mannen op uit de gegoede stand: ruiters die paard en uitrusting zelf moeten bekostigen. Dit zijn de Gardes d’ honneur. Vervanging is bij deze oproep niet mogelijk. De verplichte militaire dienst wordt in Nederland dus voor het eerst in de Franse tijd in 1811 ingevoerd en heet conscriptie. Vanaf die tijd bestaat het leger uit beroepsmilitairen en dienstplichtigen. Alle mannen die de leeftijd van twintig jaar bereikt hebben, zijn in principe dienstplichtig. Degenen die ingeloot worden, kunnen een plaatsvervanger aanstellen, maar voor de meeste ingelote soldaten geldt een gedwongen bestaan in het leger.

Zoektocht naar de soldaten Lenssen

Grote kans dus dat er ook leden van de familie Lenssen gediend hebben in het Franse leger. Het antwoord is te vinden in de database Nederlandse militairen in het leger van Napoleon, aangeboden door het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIHM), bevat de namen van circa 53.000 Nederlandse jongemannen die tussen 1797 en 1814 onder de Franse vlag gestreden hebben. Deze database is nauwgezet samengesteld door de heer W. Oteman met gegevens uit de stamboeken en officiersdossiers aanwezig bij de Service historique de la Défense (SHD), in het Château de Vincennes nabij Parijs. Zoeken op de naam Lenssen bracht me in eerste instantie niet veel verder. Ik vond alleen een Jean Lenssen uit Voirsbeek (dit zal waarschijnlijk wel Oirsbeek zijn) maar zijn ouders heb ik niet in mijn stamboom staan. Grote kans dat ze wel op een of andere manier gerelateerd zijn aan mijn voorouders maar op dit moment weet ik nog niet hoe de vork dan precies in de steel zit. Jean Theodore Lensen Bij het zoeken op ‘Lensen’ had ik wel een match. Ik vond ‘Jean Theodore Lensen’ . Eigenlijk was zijn naam Jan Theodore maar voornamen werden vaak verfranst. Iets om rekening mee te houden tijdens een zoektocht. Jan oftewel Jean geboren in 1791 had gediend bij het 85e Regiment Infanterie van Linie. Hij was een zoon van Joannes Theodorus Lenssen die getrouwd was met Maria Josepha Kleinjans. Joannes Theodorus was een oudere broer van mijn directe voorouder Gabriel (1770-1837). In het detailscherm van soldaat Jean staat een inventarisnummer bij de SHD vermeld en een stamboeknummer. In zijn geval is dit 21Yc661 en stamboeknummer 11830. Via dit inventarisnummer en stamboeknummer kun je verder zoeken via Mémoire des hommes of zoals ik in eerste instantie gedaan had via Matricules Napoléoniens 1802-1815/Série. Hier kun je interessante extra informatie in de originele stamboeken vinden zoals bijvoorbeeld uiterlijke kenmerken.

Zo las ik dat Jean 1 meter en 58? cm groot was. Hij had een lang gezicht met een hoog voorhoofd. Zijn huid was bleek en pokdalig. Hij had grijze ogen, een platte neus en een grote mond. Zijn kin was rond. Hij was in 1811 in dienst gekomen en op 27 februari 1813 bij het 85e régiment d'infanterie de ligne ingedeeld als fuselier. Oftewel hij was een infanterist.

Bron: John R. Elting, Napoleonic uniforms volume I (Ontario 1993)

Volgens Wikipedia is het regiment, in de tijd dat Jean er deel van uitmaakte aanwezig geweest bij campagnes in Duitsland (1813) (veldslagen bij Pirna, Kulm en Dresden, veldslag bij Laon in 1814 gewonnen door een Russisch-Pruisisch coalitieleger, Parijs (1814) én Waterloo (1815). Jean heeft zich in ieder geval goed gebukt want op 21 juli 1819 werd hij uitgeschreven als militair en werd weer gewoon Jan. Misschien wel een post traumatische stress syndroom rijker. Wat ik overigens niet begrijp is waarom Jean/Jan tot 1819 in het Franse leger bleef want Limburg werd vanaf 1814, na de nederlaag van Napoleon, bij de rest van Nederland gevoegd. Was hij plichtsbewust en wilde hij zijn contract uitdienen of had hij gewoon een goede boterhamen wilde hij graag blijven? Verder zoeken Daarna de database van de NIHM nog wat beter bestudeerd want echt tevreden over mijn zoekvangst was ik nog niet. De helpfunctie bood uitkomst en vertelde me o.a.: Zoeken op naam werkt het best. Gebruik het $-teken vóór een zoekterm om alle woordvariaties te vinden (‘$Keizer’ levert ook treffers als ‘Keijzer’ en ‘Keyzer’ ). De zoekterm $Lenssen leverde inderdaad meer hits op maar geen nieuwe resultaten. $Lensen en $Lenzen leverde wel nog andere hits op maar ook geen echte resultaten. Ook zoekend op de plaatsnamen 'Oirsbeek', 'Doenrade' en 'Merkelbeek' leverde niets extra’s op. Behalve dat onze soldaat Jean in hetzelfde regiment zat als zijn dorpsgenoot Jean Leonard Meels. Wellicht mijmerden ze vaak samen over hun dorp Merkelbeek en het thuisfront. Zoekend op ‘Oirsbeek’ in het vrije veld leerde me dat er nog meer jongens uit het kanton Oirsbeek ingedeeld waren bij het 85e régiment d'infanterie de ligne. Net als Jean allemaal geboren rond de jaren 1788 t/m 1792 en afkomstig uit Schinnen, Hoensbroek, Schinveld, Geleen, Nuth en Brunssum. Hij was dus niet de enige Limburger en kon regelmatig plat kallen denk ik. Maar al met al viel het aantal Lenssens in de Franse krijgsmacht mee of tegen. Het is maar hoe je het bekijkt.

Bronnen

Militairen in de Franse tijd tussen 1795 en 1813

Lotelingen in het Franse leger van Napoleon

Wegwijs: Nederlandse militairen in het leger van Napoleon

Praktijkervaring met Napoleontische uniformen: onderscheidingstekens [Legermuseum]

Matricules Napoléoniens 1802-1815/Série

Nederland Militairen in het leger van Napoleon

85e régiment d'infanterie de ligne, 26 décembre 1812-28 avril 1813 (matricules 11 400 à 13 199) / SHD/GR 21 YC 661

Wikipedia – 85e Régiment d’infanterie de Ligne