#powergraph

Wit Szostak w niezrozumiały dla zwykłego czytelnika sposób wykształcił w sobie niebywałą wrażliwość literacką oraz charakterystyczny styl artystyczny, za pomocą których – w połączeniu z intelektualno-erudycyjnymi aspektami swego „ja” – tworzy historie z wyczuciem, smakiem i przesłaniem, pobudzające do głębszych refleksji i analiz kultury oraz natury. W swym najnowszym dziele ukazuje nam Odysa, jakiego dotychczas nie znaliśmy, Odysa, którego historia mogła potoczyć się zupełnie inaczej. Albo nie potoczyć wcale.

„Iliada” i „Odyseja” to teksty kultury, które niewątpliwie winien znać każdy, szczególnie ze względu na interdyscyplinarne konteksty, jakie można zinterpretować na podstawie tekstu. Wit Szostak poszedł o krok dalej i postanowił stworzyć własne, apokryficzne wersje mitu Odysa, w którym główna postać – oraz w mniejszym stopniu inni bohaterowie homerowskich dzieł – mierzą się z różnymi wariantami i możliwościami spełnienia konkretnego wątku „Odysei”. 

Szostak bawi się konwencją, formą i gatunkiem tworząc kilka wersji danego motywu, zaczerpniętego z „Odysei”, dobudowując do swoich wizji filozoficzną otoczkę, która pozwala mu rozciągać sferę znaczeniową poza granice warstwy tekstualnej. Przede wszystkim jednak pobudza świadomość na mitotwórczą siłę, oddziałującą na ludzką mentalność w tak znacznym stopniu, że jest w stanie kształtować całe cywilizacje. Oto bowiem jedna historia – zmyślona bądź nie, według własnej interpretacji – może kreować nowe nurty religijne, przewartościowywać dotychczasowe normatywy oraz poglądy. Szostak żongluje rozmaitymi wizjami, ukazując, iż wyłącznie jedna drobna zmiana, może okazać się niebotyczna w skutkach.

„Zagroda zębów”, książka stosunkowo krótka i zwięzła, lecz bogata w treść, jest również intertekstualna, niejako odwołuje się do dorobku kulturowo-literackiego, powiązanego z utworami Homera. Spuścizna starożytnego aojdy stała się inspiracją niemalże dla tysięcy twórców – w tym Szostaka, korzystającego również z dziedzictwo innych, równie śmiałych, pomysłowych i myślących. Dzieło bowiem zmusza do myślenia, refleksji nad wieloma sensami, które nierzadko rodzą kolejne sensy.

Warsztatowo otrzymujemy majstersztyk formalistyczny – wyważony i odpowiednio dobrany melanż epiki i liryki, które raz wystawiają osobno poszczególne miniatury, a raz współgrają tworząc ciekawe doświadczenia literackie, ale to wszystko okrojone jest w pewien spójny tekstualnie schemat, jaki wytworzył dla swych utworów Szostak. Całość zaś otwiera swoista inwokacja, która pośrednio wyznacza nam kierunek zbioru i nadaje odgórny wyraz „Zagrody zębów”, ale taki zabieg w pełni dowodzi, że nie jest to zlepek przypadkowych tekstów, złączonych motywem przewodnim, tylko, iż autor przemyślał funkcje i przebieg swej pracy.

„Zagroda zębów” to ponad stustronicowy zbiorek miniatur literackich, bazujących na perypetiach Odysa, króla Itaki i pomysłodawcy Konia Trojańskiego, które Wita Szostak zaadaptował na swe potrzeby oraz przeobraził, kreując krótkie, samodzielne utwory, będące alternatywnymi scenariuszami motywów z „Odysei”. Jak już wspomniałem to książka nietrudna w odbiorze, zmuszająca do samodzielnego myślenia oraz zwracania uwagi na kwestie naszego świata w ujęciu filozoficzno-historyczno-religijnym. Słowem – przyjemność rozrywkowa a pożywka intelektualna.

Nowy artykuł na http://www.dzikabanda.pl/literatura/ksiazki/wrozenie-z-wnetrznosci-subtelna-wiwisekcja-recenzja/

Wróżenie z wnętrzności – subtelna wiwisekcja [recenzja]

Bohaterowie ze skazą i ludzie szukający sensu w chaosie – bezustannie powracają w powieściach Szostaka. We „Wróżeniu z wnętrzności” także. Tym razem wybrzmiewają one najmocniej, bo kto wie, czy nie jest to najmocniejsza i najlepsza powieść Szostaka.

Narratorem „Wróżenia…” jest Błażej. Człowiek, który od lat nie wypowiedział słowa. Z jego „niemej” perspektywy poznajemy losy tego „lepszego” i mądrzejszego brata Mateusza i jego żony Marty. Otóż kiedyś Mateusz żył w mieście i miał karierę, ale pewnego dnia podjął decyzję, że wszystko rzuca. I tak wraz z rodziną i „głupim” bratem trafił do Poświatowa, na stary dworzec kolejowy, który zamienili w dom. Błażej przygląda się decyzjom brata, przygląda się życiu i ludziom ich otaczających i milcząc komentuje w głowie. A może nawet nie komentuje – bardziej relacjonuje w swój jedyny i niepowtarzalny sposób.

„Wróżenie…” to coś na kształt wiwisekcji współczesnego człowieka. Opowieść o lękach, potrzebie ucieczki i życiu w zaklętym kręgu słów, gestów, relacji.

Niepowtarzalny, bowiem styl, jakim napisane jest „Wróżenie z wnętrzności” hipnotyzuje i nie pozwala oderwać się od lektury. Bohater Szostaka komunikuje się z czytelnikami za pomocą osobliwego strumienia świadomości, w którym zdarzenia dawne, mieszają się z obecnymi, wspomnienia z przewidywaniem tego, co będzie. Tego typu narracja jest ryzykowna – pozwala z jednej strony na dowolne umieszczanie zdarzeń, postaci, ale z drugiej niebezpiecznie balansuje na pograniczu kiczu. Mniej wprawny autor (a niestety takich jest zbyt wielu) stoczyłby się po równi pochyłej wprost w objęcia pretensjonalnego bełkotu. Ale nie Szostak. Szostak panuje nad słowem i myślą bohatera, dzięki czemu „Wróżenie z wnętrzności” przypomina zagraną z niebywałą maestrią jazzową solówkę, ciągnącą się w nieskończoność, przetwarzającą tematy i motywy, ale niegubiącą przy tym myśli przewodniej – i rytmu.

Rytm. U Szostaka od zawsze rytm słów był siłą napędowa opowieści, ale tym razem odnoszę wrażenie, że autor „Sto dni bez deszczu” wzbił się na wyżyny swoich możliwości. I wiem, o czym piszę. Złapałem się, bowiem na tym, że od pewnego czasu otwieram „Wróżenie…” i czytam, nie po to, aby czytać, a by zagłębiać się w szalonej narracji Błażeja. Na trzy, cztery strony, potem odkładam na kilka godzin. I znów wracam. Dlatego też dziwi mnie zarzut, iż „Wróżenie…” napisane jest językiem trudnym. Nie – nie trudnym, po prostu językiem, który wymaga od nas wyczucia rytmu. Kiedy łapiemy rytm opowieści Błażeja słowa same niosą oczy.

Żeby nie było, że Szostak tylko na rytmie i zabawach słownych się tu skupił. Nie. „Wróżenie…” to coś na kształt wiwisekcji współczesnego człowieka. Opowieść o lękach, potrzebie ucieczki i życiu w zaklętym kręgu słów, gestów, relacji. Błażej zaś, który sam i świadomie zdecydował się milczeć (a jeśli już mówić to niezmiernie cicho i tak, aby nikt nie usłyszał), próbuje zrozumieć różnicę między ciszą a słowami. Zrozumieć, co bardziej boli, krzywdzi. Niebywała jest to powieść – utkana z pięknie brzmiących fraz, choć mówiąca o ciszy. O chaosie i tym jak się w nim odnaleźć. Albo zgubić ostatecznie.

Wróżenie z wnętrzności – subtelna wiwisekcja [recenzja]

[infobox]Bohaterowie ze skazą i ludzie szukający sensu w chaosie – bezustannie powracają w powieściach Szostaka. We „Wróżeniu z wnętrzności” także. Tym razem wybrzmiewają one najmocniej, bo kto wie, czy nie jest to najmocniejsza i najlepsza powieść Szostaka.[/infobox]

Narratorem „Wróżenia…” jest Błażej. Człowiek, który od lat nie wypowiedział słowa. Z jego „niemej” perspektywy poznajemy losy tego…

Wit Szstak – cztery powieści, które warto znać

[infobox]Jeśli „Wróżenie z wnętrzności” was uwiedzie – oto mini przewodnik po twórczości Wita Szostaka. Powieści, które naszym zdaniem warto znać i na pewno warto do nich często wracać.[/infobox]

Chochoły (2011, Lampa i Iskra Boża)

Mam chyba jakąś prywatną obsesję na punkcie tej książki, bo wraca do mnie niczym bumerang i nie daje spokoju. Bohaterami wielopoziomowej, i nie ukrywajmy trudnej w…

Nowy artykuł na http://www.dzikabanda.pl/wieksze-kawalki/rankingi/wit-szstak-cztery-powiesci-ktore-warto-znac/

Wit Szstak – cztery powieści, które warto znać

Jeśli „Wróżenie z wnętrzności” was uwiedzie – oto mini przewodnik po twórczości Wita Szostaka. Powieści, które naszym zdaniem warto znać i na pewno warto do nich często wracać.

Chochoły (2011, Lampa i Iskra Boża)

Mam chyba jakąś prywatną obsesję na punkcie tej książki, bo wraca do mnie niczym bumerang i nie daje spokoju. Bohaterami wielopoziomowej, i nie ukrywajmy trudnej w odbiorze, powieści Wita Szostaka jest krakowska rodzina Chochołów rezydująca w wielkiej kamienicy. Ród Chochołów to zbieranina dziwaków i outsiderów, w których kumulują się wszelkie nasze narodowe wady, zaś ich dom to magiczny żywy organizm, którzy potrafi tworzyć nowe rzeczywistości. Może i opis ten nie jest nazbyt intrygujący ale powieść za to jak najbardziej. Szostak korzysta tu bowiem z zapomnianej i zignorowanej w naszej kulturze literackiej frazy schultzowskiej. Pełno tu fantasmagorii, poetyckich opisów i zabaw z rzeczywistością. I bezustannie będę powtarzał – niech to ktoś zekranizuje.  Scenariusz, owszem byłby wyzwaniem, ale dobrze skrojony mógłby być nie tylko podstawą nowego „Wesela” ale przede wszystkim czymś na kształt „Sanatorium pod klepsydrą” Wojciecha Hasa. A poetyckich, a przy tym inteligentnych filmów od śmierci tego reżysera nikt w naszym kraju kręcić nie potrafi. Może wraz z „Chochołami” czeka nas nowe objawienie talentu na miarę Hasa. Tak czy siak – jak czytać Szostaka, to „Chochoły” obowiązkowo. Pozostałe części tzw. trylogii krakowskiej („Dumanowski” i „Fuga”) też są intrygujące, ale tę wielbię najbardziej.

Oberki do końca świata (2007, PIW i 2014 Powergraph)

„Oberki…” były powieścią w której Szostak definitywnie odciął się od swojej twórczości fantasy – jeśli kiedykolwiek mogliśmy mówić o nim per autor fantasy (ale o trylogii Smoczogór później). W „Oberkach…” mamy zapis Polski, której nie ma. Podróż na prowincję, między ludowych grajków i snute przez nich opowieści. Ale bez obaw, to nie jest – jak w kilku miejscach można przeczytać – powieść chłopska. Na pewno nie w taki sposób w jaki kojarzy nam się ten typ literatury. Lubię określać „Oberki…” mianem ludowej przypowiastki muzycznej.  Tytułowe oberki to nie tylko zgrabne nawiązanie do ludowego tańca, a rytm jaki słowom i całej powieści nadaje Szostak. Tak, „Oberki do końca świata” gnają przed siebie w szalonym tempie, narracja nas uwodzi rytmiką, melodyką a pod nią podporządkowana jest opowieść. Z początku zdawać się może przypadkowa, poszatkowana, składająca się z nieprzystających do siebie opowieści, ale to złudzenie – całość „Oberków…” to bowiem przejmująca opowieść o przemijaniu, wyborach i świecie, którego już nie ma.

Sto dni bez słońca (2014, Powergraph)

Powieść akademicka? Jeśli już, to satyra akademicka i to chwilami tak brutalna, że śmiejemy się niemal przez łzy. Bohaterem „Stu dni…” jest Lesław Srebroń człek tak irytujący i zarozumiały, że czytelnik ma ochotę rzucić powieścią o ścianę z nadzieją, że czyn ten choć trochę nim wstrząśnie. Ale nic to. Srebroń już tak ma – jest niereformowalnym megalomanem, który nie będzie w stanie się zmienić. Bo jak mógłby zmienić się ktoś, kto nie widzi potrzeby zmiany? Taka osoba nie zrobi nic, a życie może wysyłać mu najbardziej jaskrawe sygnały – on i tak je zignoruje, lub zinterpretuje po swojemu. I tak też dzieje się w chwili gdy Srebroń w ramach wymiany uniwersyteckiej zamiast na Oxfordzie, ląduje na zapyziałym uniwersytecie w Newport. „Sto dni…” jest zatem satyrą na życie uniwersyteckie, na fantastów (Srebroń z uwielbieniem opowiada o twórczości niejakiego Fillipa Włócznika), studentów, Polskę i w końcu nas samych. Bo Srebroń to nasze odbicie. A miałkość tej postaci pięknie pokazuje miałkość naszego życia.

Poszarpane granie (2004, Runa)