#phamluuvu

Đã gọi là thầy (sư) thì không phân biệt cao thấp, cứ hơn một tí tẹo là có thể làm thầy (nhất tự vi sư, bán tự vi sư). Chung quy chia làm hai hạng. Hạng tiên sư và hạng tục sư. Hạng tiên sư vì người mà dạy cách làm người. Hạng tục sư vì tiền mà dạy cách làm tiền. Hạng tiên sư lôi kiến thức (vốn có sẵn) trong bụng học trò ra. Hạng tục sư nhét kiến thức từ ngoài vào. Tin theo tiên sư thì con người là tiểu vũ trụ. Tin theo tục sư thì con người là cái thùng chứa sách. Hạng tiên sư chỉ cho học trò thấy cái thiếu của mình. Hạng tục sư chỉ cho học trò thấy cái giỏi của mình. Thấy thiếu thì lo lắng, muốn được bổ sung, vì thế kiến thức tăng lên. Thấy giỏi thì hung hăng, muốn được thi thố, vì thế kiến thức dừng lại...

Không phải vì thiên hạ lắm kẻ vô học, mà mình chưa chi đã hí hửng đem đạo ra dạy, rồi cũng có khối kẻ theo học, dạy mãi vẫn không kết học trò. Đạo của mình vì thế sẽ dừng lại ở đó mà thôi. Bách gia, chư tử có khi hay, có khi không hay. Vì chính sự phát triển của tri thức, mà từ đó sinh ra nhiều nhà, nhiều thầy thì đó là một nền giáo dục chân chính, sáng sủa. Song vì có nhiều học trò mà sinh lắm nhà, lắm thầy, thì đó là nền giáo dục con buôn, ngu dốt. Kẻ am hiểu đạo lý không phụ thuộc thiên hạ có học hay vô học, cũng không phụ thuộc thiên hạ có nhiều hay ít học trò. Giả sử thiên hạ chỉ còn đúng một kẻ vô học, thì ta vẫn cứ phải trau dồi cái đạo của mình...

Chẳng phải vì thiên hạ lắm người hớ hênh nên mới sinh ra chứng ăn cắp. Ăn cắp vốn có sẵn trong mỗi con người, chỉ chờ dịp là thi triển ngay. Ăn cắp hạ đẳng thì mắt la mày lét, là thò tay móc túi hoặc lừa đảo nhì nhằng. Ăn cắp thượng đẳng thì mặt mũi oai nghiêm, là nhân danh thiên hạ, coi thiên hạ chính là của mình, hoặc đợi người ta tự giác đem của cải đến dâng. Đạt đến mức thượng đẳng ấy, suy cho cùng cũng từ triết học mà sinh ra cả...