Nga Edmond Petraj â Pak kujtesĂ« pĂ«r VoskpojĂ«nÂ
ShkatĂ«rimi i parĂ« zuri fill nĂ« 24 qershor tĂ« vitit 1769. KĂ«to fakte gjenden nĂ« kodikĂ«t e Manastirit tĂ« ShĂ«n Prodhomit tĂ« mbajtura nga Mihail Gora, i njohur si njeriu i letrave tĂ« asaj kohe. Gora e pĂ«rshkruan kĂ«shtu ditĂ«n e 24 qershorit tĂ« vitit 1769: âU plaçkit gjithĂ« qyteti.U dogjĂ«n shumĂ« shtĂ«pi.
TĂ« gjithĂ« njerĂ«zit u shpĂ«rndanĂ« nĂ« tĂ« gjitha anĂ«t⊠Nuk mbeti mĂ« asnjĂ« qen.â NĂ« datĂ«n 24 qershor tĂ« çdo viti, pranĂ« KishĂ«s sĂ« ShĂ«n Prodhomit, organizohej panairi tregtar, traditĂ« kjo qĂ« vazhon edhe nĂ« ditĂ«t e sotme. Pra djegia e VoskopojĂ«s ndodhi nĂ« njĂ« nga ditĂ«t e panairit. NĂ« vitin 1769, lulĂ«zimi i VoskopojĂ«s ishte jo vetĂ«m i dukshĂ«m, por edhe mjaft i rĂ«ndĂ«sishĂ«m. Sipas fakteve historike, nĂ« VoskopojĂ« ekzistonin 14 grupime esnafĂ«sh.
MĂ« tĂ« njohur ishin ata tĂ« barxhinjve dhe tĂ« argjendarĂ«ve, por pa mbetur pas esnafĂ«t e tabakĂ«ve, tĂ« bakajve, kazanxhinjĂ«ve etj. Prodhimet e voskopojarĂ«ve njiheshin dhe kĂ«rkoheshin deri nĂ« tregjet e GrqisĂ«, ItalisĂ«, SerbisĂ«, AustrisĂ« e mĂ« gjerĂ«. âZhvillimi dhe pasurimi i tregtarĂ«ve voskopojarĂ« nisi tĂ« mos shihej me sy tĂ« mirĂ« nga rrethet feudale, tĂ« cilat e shihnin si konkurrencĂ« tĂ« fuqishme VoskopojĂ«n, por edhe si falimentim pĂ«r taâ,- sqaron Mihail Gora. PĂ«r kĂ«tĂ« arsye, nĂ« njĂ« nga ditĂ«t e panairit nĂ« dt. 24 qershor tĂ« vitit 1769, VoskopojĂ«s iu vu zjarri dhe sipas GorrĂ«s, ânuk mbeti asnjĂ« qenâ.
VetĂ«m nga shprehja e fundit kuptohet sĂ« nĂ« çâmasĂ« kishte shkuar shkatĂ«rrimi i VoskopojĂ«s. Ky shkatĂ«rrim nuk u ndal as nga mbrojtja qĂ« i kishte shpallur VoskopojĂ«s nĂ«na e Sulltanit, Valideja. Pas kĂ«tij shkatĂ«rrimi nuk ekziston mĂ« shtypshkronja, e cila kishte qenĂ« nĂ« punĂ« pĂ«r 38 vjet mĂ« radhĂ« qĂ« nga viti 1731.
Të njëjtin fat pëson dhe akademia, anekse të saj u dogjën krejtësisht. Pas vitit 1802, nuk flitet më për të, ndërsa rrënojat do të qëndronin si dëshmi deri në vitin 1850. Shkatërrimi i parë merr me vete edhe bibliotekën, ato pak libra që mbeten i kaluan Mitropolisë së Korçës. Tregtarët e mëdhenj të asaj kohe do të shpërnguleshin drejt Korçës, Beratit, Elbasanit, Tiranës, Manastirit, Krushovës, Shkupit Rodopevës e gjetkë. Voskopoja njeh braktisjen e madhe. Shumë prej kishave ishin djegur.
Viti 1769 shĂ«non rĂ«nien e VoskopojĂ«s por ajo solli zhvillimin e shume kryeqendrave europiane duke filluar qe nga Beogradi, Ohri, Viena, Budapesti etjâŠ
Para shkatĂ«rrimit mendohet se Voskopoja ka patur 60 mijĂ« banorĂ«. Kjo shifĂ«r Ă«shtĂ« pĂ«rmendur nĂ« letrĂ«n e priftit voskopojar Jorgji Semioni, drejtuar autoriteteve hungareze, ku shkruan: âVoskopoja kishte patur dikur 60 mijĂ« banorĂ«â.
Studiuesi Nedai ThĂ«llimi arrin nĂ« pĂ«rfundimin se Voskopoja mund tĂ« ketĂ« patur nĂ« atĂ« kohĂ« jo mĂ« shumĂ« se 25 mijĂ« banorĂ«, pasi nĂ« atĂ« periudhĂ« Stambolli kishte 80 mijĂ« banorĂ«, kurse Selaniku 8-9 mijĂ« banorĂ«, ndĂ«rsa Parisi kishte 100 mijĂ« banorĂ«. Kjo Ă«shtĂ« çështje e studiuesve dhe historianĂ«veâŠ
This slideshow requires JavaScript.
Si i pagoj Venetiku kusarĂ«t e ballkanit tĂ« djegin Moscopolen â VoskopojĂ«n njĂ« nga tre qĂ«ndrat mĂ« tĂ« zhvilluara tĂ«Â europĂ«s Nga Edmond Petraj - Pak kujtesĂ« pĂ«r VoskpojĂ«n ShkatĂ«rimi i parĂ« zuri fill nĂ« 24 qershor tĂ« vitit 1769.
