#microbioloxia

A transformación

Seica che é Vox populi que a xente cando chega a un posto ou posición social con poder ou recoñecemento mediático transformase en seres nada desexables, salvo claro honrosas excepcións. Quizais o que cambia non é poder nin a fama, senón que simplemente o individuo que muda xa tiña a condición previa ou se cadra sofre un proceso de transformación debido a influencia dos que o rodean agora.

É claro, cando se cavila na transformación sempre se pensa na microbioloxía. Ben, quizais non todo o mundo ... pero seguro que a maioría porque quen senón? Os maiores expertos en transformación seguro son os microorganismos en xeral: expertos coma os fungos capaces de transforma-las materias primas: as uvas en viño, a fariña en pan, incluso de facer algo tan difícil de dixerir coma o chucrut. Expertos coma moitas bacterias en transformar vertidos contaminantes, coma as bacterias implicadas na bio-transformación. Bacterias que se manipulan no laboratorio para que produzan o que o investigador desexe, aínda que isto non sempre se acada e elas fan o que lles peta.

Pero cando un fala de transformación, o verdadeiro proceso de transformación é o debido a transferencia de material xenético entre bacterias o que provoca cambios na que o recibe, é dicir a influenza dos que o rodean en trocar o neo-poderoso de quenda.

O tema da transformación bacteriana non che é un tema baladí porque é un dos mecanismos fundamentais de transferencia xenética e que aínda por riba foi un dos primeiros pasos que se fixeron para saber cal era a natureza do material xenético, e coma sempre a evidencia chegou cando se estaba a buscar outra cousa.

No ano 1928 Griffith andaba coma tolo buscando unha vacina contra a neumonía causada por Streptococcus pneumoniae. Pois Griffith foi capaz de darse conta que había dúas clases de cepas: as virulentas, que provocaban a enfermidade, e as non-virulentas que non o facían. Aínda por riba, cando mataba cepas virulentas e poñía en contacto as mortas cas non-virulentas, estas tornábanse virulentas e provocaban a enfermidade!!! Mimadriña de Deus!! as cepas virulentas voltaban dende o máis aló bacteriano para que as non-virulentas as vingaran!!! Pero antes de que fagamos parti-la Nave do Misterio, o mellor o que acontecía era que as cepas mortas eran capaces de transferir algo as non-virulentas. Houbo que decatarse que as cepas do neumococo ademais de na súa agresividade, diferenciábanse noutra cousa: na presencia dunha cápsula externa que as envolvía ou non; deste xeito chamáronlles cepas lisas as virulentas porque tiñan a cápsula ou capas rugosas as non-virulentas. O que acontecía era que as cepas sen cápsula voltabanse virulentas e ademais adquirían a cápsula. Aquí puido estar un dos perigos... pensar que o que transformaba as bacterias era a cápsula e non o DNA. Houbo que esperar uns anos para que Avery, McLeod e McCArty para que demostraran que a base da transformación estaba no DNA e non nas proteínas. O que acontecía era que as cepas virulentas transferíanlle as non-virulentas o material xenético para que se transformaran en malas malísismas e aínda por riba, lles enseñaban a construír a cápsula.

E para que raios era a cápsula? Para enganar o sistema de defensa do corpo. Resulta que os anticorpos non eran capaces de se dar conta de que os estaban a invadir pola cápsula!!.

Logo neste caso cumplense dúas premisas demasiado frecuentes nos nosos días: a algúns cando lles chega o poder, non só lles ensean a ser distintos e peores persoas, senón que tamén lles enseñan a enganar os demais.

Grazas a Deus, dun tempo a esta parte, as vacinas cada vez son máis eficaces e a xente estase a decatar de que a intentan enganar con falsas promesas e programas mentiráns.

¿Sería moito pedir que as transformación no poder fosen para mellor?. ¿Sería moito pedir que as vacinas avanzasen rápido, moi rápido para que cada catro anos non nos volvesen a tomar por tontos?. ¿Sería moito pedir que non nos voltasemos a deixar enganar?

Patricia Veiga-Crespo

Xa fai uns cuantos anos un profesor da Facultade preguntounos cal era o noso feito destacable da Historia da Bioloxía. As opinións na aula foron moitas e moi variadas. Naturalmente todos nós, chamados a ser Ilustres Científicos no futuro próximo, enumeramos unha morea de feitos de natureza recente e moi moderna. Sen embargo, el enumerou outro, moito máis antigo e moito máis xeral, aplicable non só a bioloxía, senón tamén a outras areas: o desenrolo do microscopio. Mira ti!.

Analizando a resposta co paso do tempo, acabei decatándome da magnitude da afirmación. Sen microscopio, a Bioloxía molecular, a Microbioloxía e unha morea de disciplinas que agora damos por supostas serían unha cousa moi diferente, de feito a Microbioloxía non tería razón de ser porque non poderiamos ver os pequenos bichiños que fan o mesmo tempo a nosa vida máis agradable cando lles da por colaborar ou son capaces de facernos unha desfeita.

En 1608 Jensen, que era un científico holandés construíu o primeiro con dúas lentes converxentes. Oé! Chegou a ter ata 9 aumentos! E aínda por riba cunha historia de roubo de ideas detrás. No 1665, Hooke foi o primeiro que empeza a falar de algo chamado células e xa no 1674 Leeuwenhoek descobre os protozoos e en 1683 foi capaz de ve-las primeiras bacterias.

Ademais de ser capaces de moito con moi pouco, o abraiante destas xentes non era so o avance que fixeron no campo que nos adoita ocupar por estes lares do Circo de Bacterias. O abraiante era que eran verdadeiros seres do Renacemento. Por exemplo Hooke era un individuo con intereses tan aparentemente dispares coma a bioloxía, a náutica, a arquitectura ou a física. Andou implicado na creación da Royal Society de Londres, e tiña coma uns dos seus hobbits favoritos discutir con Sir Isaac Newton. A el débemo-la famosa Lei de Hooke sobre a elasticidade dos corpos, que permitiu desenrolar ese aparello coñecido como resorte; andou tamén liado ca teoría do movemento planetario e unha chea de cousas máis. Dille ti a alguén que faga a metade da metade co dobre do dobre de medios.

Leeuwenhoek foiche comerciante de tecidos, traballador municipal, e pai da Microbioloxía, da Bioloxía Celular e da Bioloxía Experimental; e aínda por riba casou dúas veces, quedou viúvo outras tantas, e tivo 5 fillos, dos que tivo que enterrar a 4. Xa vedes. Rídevos do que contan nos programas de Corazón agora na TV.

Fai pouco publicaron o traballo dun científico italiano en ultramicroscopia de alta resolución capaz de ver por primeira vez o DNA, un traballo impresionante, e unha personalidade impresionante tamén pero hoxe non toca falar diso.

Hoxe toca falar de como un feito que aconteceu xa fai cincocentos anos, revolucionouno-la vida a todos, aínda que moitos xa non fósemos capaces de lembralo. Non está ben olvida-lo pasado, porque se buscamos no pasado atopamos moitas respostas para preguntas que nos estamos a facer hoxe en día.

Patricia Veiga-Crespo

Xa fai uns cuantos anos un profesor da Facultade preguntounos cal era o noso feito destacable da Historia da Bioloxía. As opinións na aula foron moitas e moi variadas. Naturalmente todos nós, chamados a ser Ilustres Científicos no futuro próximo, enumeramos unha morea de feitos de natureza recente e moi moderna. Sen embargo, el enumerou outro, moito máis antigo e moito máis xeral, aplicable non só a bioloxía, senón tamén a outras areas: o desenrolo do microscopio. Mira ti!.

Analizando a resposta co paso do tempo, acabei decatándome da magnitude da afirmación. Sen microscopio, a Bioloxía molecular, a Microbioloxía e unha morea de disciplinas que agora damos por supostas serían unha cousa moi diferente, de feito a Microbioloxía non tería razón de ser porque non poderiamos ver os pequenos bichiños que fan o mesmo tempo a nosa vida máis agradable cando lles da por colaborar ou son capaces de facernos unha desfeita.

En 1608 Jensen, que era un científico holandés construíu o primeiro con dúas lentes converxentes. Oé! Chegou a ter ata 9 aumentos! E aínda por riba cunha historia de roubo de ideas detrás. No 1665, Hooke foi o primeiro que empeza a falar de algo chamado células e xa no 1674 Leeuwenhoek descobre os protozoos e en 1683 foi capaz de ve-las primeiras bacterias.

Ademais de ser capaces de moito con moi pouco, o abraiante destas xentes non era so o avance que fixeron no campo que nos adoita ocupar por estes lares do Circo de Bacterias. O abraiante era que eran verdadeiros seres do Renacemento. Por exemplo Hooke era un individuo con intereses tan aparentemente dispares coma a bioloxía, a náutica, a arquitectura ou a física. Andou implicado na creación da Royal Society de Londres, e tiña coma uns dos seus hobbits favoritos discutir con Sir Isaac Newton. A el débemo-la famosa Lei de Hooke sobre a elasticidade dos corpos, que permitiu desenrolar ese aparello coñecido como resorte; andou tamén liado ca teoría do movemento planetario e unha chea de cousas máis. Dille ti a alguén que faga a metade da metade co dobre do dobre de medios.

Leeuwenhoek foiche comerciante de tecidos, traballador municipal, e pai da Microbioloxía, da Bioloxía Celular e da Bioloxía Experimental; e aínda por riba casou dúas veces, quedou viúvo outras tantas, e tivo 5 fillos, dos que tivo que enterrar a 4. Xa vedes. Rídevos do que contan nos programas de Corazón agora na TV.

Fai pouco publicaron o traballo dun científico italiano en ultramicroscopia de alta resolución capaz de ver por primeira vez o DNA, un traballo impresionante, e unha personalidade impresionante tamén pero hoxe non toca falar diso.

Hoxe toca falar de como un feito que aconteceu xa fai cincocentos anos, revolucionouno-la vida a todos, aínda que moitos xa non fósemos capaces de lembralo. Non está ben olvida-lo pasado, porque se buscamos no pasado atopamos moitas respostas para preguntas que nos estamos a facer hoxe en día.

Patricia Veiga-Crespo

Estes días tiven a terrible experiencia de atravesa-lo lineal dos xoguetes dun centro comercial. Foi moi duro porque a pesares de que a crise chama a tódalas portas e este ano hai aínda menos cartos que o ano anterior, aquelo estaba ateigado de xente intentando busca-lo xoguete desexado, ou busca-lo xoguete máis barato. E só a min se me pode ocorrer intentar atalla-lo camiño cara a panadería cruzando polos xoguetes.

Quizais compra destacar que son unha desas persoas nas que o espírito do Nadal non está moi arraigado; tamén eche certo que para min o Nadal iniciase o día que no supermercado atopo a primeira peza dun coñecido turrón de chocolate, e finaliza o día que remato de comela. Isto fai que o meu Nadal se vexa reducido a un par de días normalmente no mes de Novembro, aínda que cada ano o adiantan un pouco máis e ó mellor remato celebrándoo un ano en Xullo.

Pero, xa que andaba por alí, botei un ollo que nunca se sabe o que lle pode acabar pedindo unha o Apalpador. Mirando, mirando, vin moitos xogos de mesa, na súa meirande parte relacionados con programas de TV; vin unha morea de bonecas de dimensións faciais imposibles; vin unha morea de xoguetes que non sabería moi ben coma definir e botei de menos cousas. Por exemplo, onde andaba o Cheminova? O Meu Primeiro Telescopio? ou... Cousas que che facían desexar chegar a casa e intentar un par de explosións antes de merendar; ou mira-las estrelas despois de cear...

De nena fun tan apaixonada dos libros dos “Jovenes Castores” e os experimentos que neles se propoñían, coma sufridora das consecuencias en forma de reprimendas cando as cousas se saían, un chisco, dos cálculos inicias. Non sei se a miña vocación coma científico se desenrolaría de ter tido outros xoguetes, ou se non houbese dedicado o meu tempo a segui-las aventuras dos tres sobriños de Donald. O mellor seguindo as aventuras dos Cinco, rematase coma CSI; ou coma cirurxián por desmembrar toda boneca que caía nos meus dominios, aínda que iso tamén podería relacionarse con asasino en serie. Vaite ti saber!.

Pois o outro día, no corredor dos xoguetes, eu botei de menos estes xogos, como levo moito tempo botando de menos libros para nenos que lles conten as marabillas da ciencia e lles amosen como mancharse as mans e conseguir abraiantes resultados. Por suposto direi que non estou disposta a repetir a xogada e voltar a entrar no corredor dos xoguetes, porque seguro que algún hai, e tamén libros, o problema é que non son doados de atopar. Polo tanto, nun intento de xuntar o fomento da Ciencia, e tirando para a casa da Microbioloxía, entre os máis pequenos, cos axustados presupostos do Apalpador, Papa Noel ou Reis Magos para xoguetes, xunto co espírito austero que nos recomenda o noso Goberno, eu propoño que o agasallo estelar este Nadal sexa un Micronova, e aínda por riba, feito na casa.

Vexamos que cousas necesitaremos; tamén teremos que decidir que cousas irán incluídas na caixa do xogo, e que cousas non, porque aínda que sexa caseiro teremos que darlle un acabado bonito para competir coas Monster non sei quen ou os que viven no fondo do mar.

O seu sería xa que imos falar de Microbioloxía que no kit viñese un microscopio. Isto obviamente vainos subir costes, e facelo nos mesmos pode resultar especialmente complicado pero podemos conseguir algún do tipo “Mi primer microscopio” barateiro e que será suficiente para unha primeira aproximación. Se despois o neno quere, que aforre para mercar un mellor.

O primeiro será decidir que bichos metemos no paquete. Non podemos regalarlle nada tóxico, nin perigoso, nin que sobre todo o rapaz ou rapaza sexa capaz de desencadear un ataque biolóxico, aínda que algún o mereza. Eu poñería un pouco de Saccharomyces cerevisiae, que che é un fermento moi apañado que serve para facer viño, cervexa ou pan. Oé! Que non sae científico? Pois sairá panadeiro. De onde a sacamos? Isto é doado... en case calquera supermercado venden fermento natural, esa que está a 4 ºC, ou ben podemos ir a unha herboristería e mercar fermento de cervexa. Xa temos un.

Logo agora poderiamos meter na caixa unha bacteria. E. coli eche moi socorrida pero tamén pode ser perigosa. Logo terémola que rexeitar. Eu propoño botar un Streptococcus thermophilus ou un Lactobacillus delbrueckii subsp. Bulgaricus ou un Lactobacillus delbrueckii subsp. lactis ou se nos poñemos moi probioticos un Bifidubacterium lactis. Estes a maneira máis doada de acadalos será a partires dos postres lácteos que tedes en calquera supermercado. A verdade é que ignoro se o venden nunha herboristería ou tenda especializada para poder facer iogur na casa. En calquera caso, so o temos que illar do iogur, botando un pouco de iogur sobre un pouco de medio de cultivo e facendo que medre. Outra opción é mete-lo iogur no noso kit, e que o destinatario intente illa-lo bicho. Pode ser ata máis interesante. Porque obviamente, que nos iogures había microbios tódolos que somos da xeración das iogureira e os iogures feitos na casa, xa sabiamos da posibilidade de usar un para obter outro.Como tampouco queremos abusar, dous bichos, estarán ben aínda que alternativas haiche moitas máis.

Agora temos que meter tarriños para poñe-lo medio de cultivo. Neste caso, pode haber varias solucións pero eu apostaría por tarriños de cristal, porque che son moi útiles: poderémolos usar para medrar bichos en presencia de osíxeno, se os poñemos sen tapa, ou ben se os tapamos hermeticamente sen osíxeno.

Logo temos que poñer no paquete os medios de cultivo, vamos os sitios onde van vivi-los nosos amiguiños, e sobre todo, o que van comer. Eu inclínome por medios de cultivo xenerais, vamos que sirvan un pouco para todo. Neste caso as posibilidades son infinitas. Non é o máis adecuado para os que xa colocamos na caixa pero simplemente unha bolsa de puré de pataca eche un recurso moi socorrido para o cultivo de microorganismos. Tamén podemos poñer un pouco de leite en po. Para Saccharomyces nos laboratorios adoitase usar un medio que se chama YPD, é que leva o YPD? porque o mellor podémolo facer na casa: un pouco de glucosa, sucre de toda a vida; un pouco de extracto de fermento, en calquera herboristería; é un pouco de extracto de peptona, este pode ser un pouco máis complicado de acadar pero... É por suposto necesitamos un axente solidifícante. Se lembrade-la entrada sobre o agar, nunha tenda que venda comida oriental atoparede-la resposta.

Por suposto, necesitamos material para sembra-las bacterias. Podemos facer unha asa de sembra cun simple arame, e se non queremos complicarnos, cuns simples escarvadentes temos suficiente.

Como xa temos medios de cultivo, aparellos para illa-los microbios, tarriños para medralos, aínda por riba de xogar cos do kit podemos intentar illar novos microbios: mirar que medra se tocamos o medio cunha man; se lavamos a man, e despois tocala placa; con osíxeno u sen el... O que che ven sendo un xogo sen fin. E se xa lle métemo-lo microscopio na caixa, podemos tolear.

Obviamente, o xogo virá cun catálogo de instrucións moi completas onde explicaremos os protocolos básicos claro.. e con debuxos, moitos debuxos de tódolos aparellos e dos bichos.

Ben, queda unha cousa que non formará parte do kit senón que será indicado como elemento necesario pero non incluído: unha ola a presión. Si. ¿Para que a necesitamos? Para autoclava-los medios de cultivo, e para esterilizar o material de vidro. O de metal é mellor esterilizalo pasándoo polo fogo, pero neste caso poñeremos avisos no protocolo para que o rapaz o faga faixo supervisión dun adulto, e tampouco incluireimo-lo chisqueiro na caixa. Veredes, os autoclaves son uns aparellos que hai nos laboratorios para esterilizar de tal xeito que se poñen a máis dunha atmosfera de presión no interior e son capaces de subi-la temperatura da auga ata 121 ºC. Iso fai que toda forma viva no seu interior. Obviamente, non podemos mercar un para a casa pero cunha ola a presión das de sempre teremos máis que suficiente para poñer os nosos tarriños, ou o noso medio de cultivo, como cando cocemo-los botes das conservas caseiras. 

Con todos estes elementos, xa temos un Micronova caseiro para todos. Se alguén se lle ocorre algunha cousa máis que deba estar dentro da caixa, admítense suxerencias. Aínda que o importante é conseguir que algún neno ou nena se interese pola Ciencia, por que se non conseguimos que o futuro se interese, como imos poder troca-lo sistema produtivo?

Eu creo que o Micronova pode se-lo regalo estrela este Nadal.

Patricia Veiga-Crespo

Días de folgas e reivindicacións, días de cifras que nos marean, que nos dan datos macro-económicos, con cantidades que somos incapaces de imaxinar nin de lonxe... eu, que creo que vin unha vez un billete de 500 euros, e agora co paso do tempo, non estou moi segura de se o soñei... Datos alarmantes, datos abraiantes, datos, datos, ... e máis datos. Pero sobre todo un: case seis millóns de parados.

E un día como o 14N datos, diversidade de opinións, se ir ou non ir a folga, desta so saímos traballando, so se nos mantemos unidos... Hoxe vendo as manifestacións en Galiza, pregúntome que facían o día 21O ... pero supoño que por iso din que non se sabe se subimos ou baixamos, e os que trataron de entendelo ou acabaron non exilio ou acabaron tolos.

Sen dúbida unha das frases destes días é: “Non, eu non vou facer folga porque teño traballo”. Ó mellor cabe levar a cabo a reflexión de se estes actos, estes días, son convocados por os que estamos ou polos que veñen. Nunca se sabe.

E poñéndome a pensar nestas cousas, da importancia de ter un traballo, na importancia de ter dereitos e defendelos, lembreime das miñas pequenas compañeiras. Un dos maiores logros da clase traballadora e daqueles que loitaron por defende-los seus dereitos foi o recoñecemento das enfermidades profesionais. Non falo de cando ides o médico e divos que tedes unha lesión típica da vosa profesión, non, nin de cando lle diagnostican cóbado de tenista a alguén que se veu un día unha raqueta foi na televisión e de lonxe.

Unha enfermidade profesional é aquela causada dunha maneira directa polo exercicio dunha profesión ou do traballo que realice unha persoa. Cando os mineiros se lles recoñeceu a silicose coma enfermidade pulmonar, conferíronselles dereitos tanto en forma de recoñecemento coma en forma de medides de protección. Por suposto, houbo uns cuantos que tiveron que loitar arreo para acadalo.

As enfermidades recoñecidas en España aparecen reguladas por Reais Decretos, e a lista de axentes causantes pode variar duns países a outros. Poden ter distintos orixes e como tales aparecen agrupados na lei.

No caso dos microorganismos temos diferentes tipos de virus, bacterias e fungos agrupados. Normalmente indícanse nestes casos, tanto o axente causal, o que provoca e a quen llo provoca. Vamos quen o ten recoñecido.

Por exemplo, a tuberculose, que a causa Mycobacterium tuberculosis, que como todos vos xa sabedes aparece nos pulmóns e despois pode estenderse o resto de órganos vitais, recoñecese coma enfermidade profesional dos veterinarios, granxeiros, e persoal sanitario. Outra enfermidade recoñecida para as persoas que traballan con animais, e a brucelose ou Febre de Malta. A causa esta nunha bacteria que pertence o xénero Brucella. Neste caso tamén a xente que traballa nos matadoiros tena recoñecida.

Lembrade-la crise dos sobres con antrax? Aqueles que se mandaban en Estados Unidos despois do 11S que tiñan un lixo branco? Pois o carbunco eche unha enfermidade de orixe microbiano recoñecida no caso de persoa que traballan con animais: granxeiros, veterinarios, .. Se os animais están infectados, poden inhalar as esporas e acabar desenrolando a enfermidade.

Haiche un virus que afecta case sempre os muxidores, que se coñece coma o nódulo dos muxidores e que e provocado por un virus do grupo da paravaccinia. O virus infecta á vaca, provoca a doenza, e logo provoca unha reacción benigna nas mans dos granxeiros ou dos veterinarios.

Por se o campo non tivese suficientes problemas cos espolios que está a sufrir dende as multinacionais que fixan o prezo do leite, ou o dos cereais, outra grave enfermidade profesional é a que se coñece coma o pulmón do granxeiro. Neste caso, o afectado inhala as esporas de Micropolispora faeni y Thermoactinomyces vulgaris, que chegan os alvéolos e alí os microorganismos medran provocando unha alveolitis alérxica extrínseca... que só co nome xa da medo.

Por suposto están os traballadores dos laboratorios, aquí normalmente está no risco de contacto con organismo que se investiga, sendo os riscos proporcionais a patoxenicidade do organismo: por exemplo traballar co VIH ou o virus da Hepatite C.

O recoñecemento destes axentes patóxenos, e de moitos doutros que non son os que nos ocupan por aquí fíxolle moito ben a moita xente. Xente que hoxe ten traballo, e xente que hoxe o está a buscar desesperadamente. O mellor ese é o espírito.

Patricia Veiga-Crespo

@pvcrespo

REAL DECRETO 1995/1978, BOE nº 203 25-08-1978

Stehr-Green PA, Hewer P, Meekin GE. The aetiology and risk factors for warts among poultry processing workers. Int J Epidemiol 1993; Apr, 22(2) 294-8

REAL DECRETO 1299/2006, BOE nº 302 19-12-2006

Como xa vos comentei en máis dunha ocasión, as bacterias do meu laboratorio estanche moi postas nisto que se chama actualidade, máis en concreto na rabiosa actualidade... (eu cando oio este termo recoñezo que primeiro penso en mexillóns). Aínda non dei conseguido saber como o conseguen, se son capaces de acceder á Wi-Fi, se polo contrario len os periódicos, non sei. Só sei que son capaces de estar ó día dos feitos e aínda por riba adoitan ter dúas posturas claras: a de ser rabudas, case parecen das de Sánchez Gordillo; e, ademais, gustan de dar leccións de comportamento, comparándose cos humanos, e oe! As comparativas son sempre odiosas!! Porque as veces van, e gañan.

Hoxe cheguei pola mañá e estaban a analiza-las eleccións, as futuras eleccións, e de novo foron capaces de sacar peito para intentar dar leccións... Andaban a le-lo dos movementos dos partidos e as posibles alianzas pre e pos-eleccións: que se a Shyriza galega, que se Compromiso, que a fronte ampla contra do PP, que se a fronte ampla xa existía pero algúns empeñáronse en esnaquizala... Sen que serva de precedentes direi que eu prefiro frontes amplas a favor de algo, preferentemente do crecemento, máis ca frontes amplas en contra de ninguén... partir desas premisas xa é darlles argumentos... Sempre é mellor sumar. Total que nestas andaban cando eu cheguei, e nestas seguiron cando lles preguntei que facían e se eran conscientes de que elas non tiñan dereito o voto... Pero tamén podemos opinar! Seica queren montar un Think Tank, e tendo en conta o que se escoita por aí ata che van ter razón.

Claro chegados a este punto e sen querer entrar nas opinións de ninguén, pregunteilles, non polo que opinaban, senón polos seus coñecementos para poder constituír un grupo de opinión... Eu pensei que nese intre ficaban caladas e eu gañaba... Non... non calan nin debaixo da auga, a quen me lembran? Como que nós que sabemos? Que saberedes vós? Ou quen inventou a comunicación entre individuos máis que nós? Quen mellor que nós sabe da necesidade de pactos, e de saber ver máis aló do individuo?, quen mellor para falar da necesidade da masa crítica? ... E dixen eu... Ah!! polas Unidades formadoras de colonia?. É un erro moi frecuente que cando vemos nunha placa as bacterias pensamos que estamos vendo unha, e non, o que estamos a ver e unha morea delas unhas enriba doutras formando colonias... Ti es parva, dixeron elas, non é por iso, ou é que a ti non che di nada o concepto de Quorum Sensing?? O sistema de comunicación intercelular? Dixen eu. Pois claro! replicaron.

A ver, é certo que tódolos organismos teñen sistemas de comunicación célula-célula. Estes sistemas pensábase que non existían en organismos unicelulares, coma as bacterias ata que aló polo 1977 Nealson estableceu que era posible a comunicación entre microorganismos dunha mesma especie. Estes sistemas de comunicación son o que se coñece coma Quorum sensing.

Basicamente o co acontece é que o chegar a un determinado número ou concentración as células dunha especie comunícanse entre si mediante señais extracelulares. Estas comunicacións provocan cambios internos dentro das células que trocan o seu comportamento, é dicir a célula A dille a célula B que empece a expresar un determinado xen (por exemplo). Isto provoca que unha morea de células independentes empezan a funcionar coma un conxunto o que obviamente fainas máis fortes xa que van a empezar a ter comportamentos sociais coordinados, vamos coma se dúas forzas políticas pertencentes a unha mesma “especie” son capaces de chegar a un pacto político mediante reunións tras conseguir un número de escanos adecuados de tal xeito que iso fainos máis fortes e obteñen un ben común ou establecen unha coalición e consiguen o suficiente número de escanos.

Por exemplo, crese que o Quorum sensing está detrás do que lle acontece algunhas especies de Mixobacterias que en determinadas condicións únense para dar lugar a unhas estruturas especiais chamadas corpos frutíferos, despois de que as células acumulen unha sustancia que se chama Factor A. Os corpos frutíferos serven para que as Mixobacterias poidan migrar ata outros lugares cando as condicións ambientais non son as adecuadas.

Outro exemplo é o que lle ocorre a unha especie chamada Vibrio fisheri, que pode sufrir bio-luminiscencia. Este fenómeno está regulado non só por os xenes que están dentro dunha bacteria senón que a expresión dos mesmos só aumenta cando se alcanza unha determinada concentración.

Lembrádevos que dos biofilms xa falamos nalgunha ocasión, pois parece que na formación dos biofilms da especie Pseudomonas aeruginosa, un patóxeno oportunista, interveñen non só os procesos internos senón que tamén acontece o Quorum Sensing. E tamén se observou unha cousa parecida nos Staphylococcus aureus, so que trocando o tipo de molécula.

Existen evidencias de que dependo do tipo de bacterias, se es Gram + ou Gram -, a molécula de comunicación será dun tipo ou doutro. En bacterias Gram -, os principais indutores son de tipo acil-homo-serina lactona mentres que en Gram + son tipo péptidos. Cando no exterior das bacterias acumulase a suficiente cantidade dunha destas sustancias as bacterias trocan o seu comportamento interno.

Entendín que a estes demos que teño comigo no laboratorio o que realmente lles parece interesante, é o que vai pasar o día 22 ou se me apurades nestes días que andan a ver se coalicionan ou non coalicionan.

Tendo en conta tódolos argumentos que me deron, tiven que claudicar e considerar que estaban o suficientemente entrenadas para poder montar un Think Tank e por suposto tiñan un maior número de coñecementos, experiencia e capacidade de comunicación dentro dunha especie para loitar polo ben común e chegar a pactos e comportamentos cohesionados.

¿Serán capaces outros organismos máis evolucionados de facelo?

Patricia Veiga-Crespo

@pvcrespo

Nealson, K.H. 1977. Autoinduction of bacterial luciferase: occurence, mechanism and significance. Arch. Microbiol., 112:73-79.

Nealson, K.H. Et al. 1979. Bacterial bioluminescence: its control and 

ecological significance. Microbiological Reviews, 43(4): 496-518.

Fuqua, et al. 1994. Quorum Sensing in Bacteria: the LuxR-LuxI Family of Cell Density-Responsive Transcriptional Regulators. Journal of Bacteriology, 176 (2): 269-275.

Gov et al. 2001. RNAIII inhibiting peptide (RIP), a global inhibitor of Staphylococcus aureus pathogenesis: structure and function analysis. Peptides 22: 1609-1620.

Hume EB et al. 2004. The control of Staphylococcus epidermidis biofilm formation and in vivo infection rates by covalently bound furanones. Biomaterials 25: 5023-5030

Wu H et al. 2004. Synthetic furanones inhibit quorum-sensing and enhance bacterial clearance in Pseudomonas aeruginosa lung infection in mice. JAC 53: 1054-1061.

Como xa vos comentei en máis dunha ocasión, as bacterias do meu laboratorio estanche moi postas nisto que se chama actualidade, máis en concreto na rabiosa actualidade... (eu cando oio este termo recoñezo que primeiro penso en mexillóns). Aínda non dei conseguido saber como o conseguen, se son capaces de acceder á Wi-Fi, se polo contrario len os periódicos, non sei. Só sei que son capaces de estar ó día dos feitos e aínda por riba adoitan ter dúas posturas claras: a de ser rabudas, case parecen das de Sánchez Gordillo; e, ademais, gustan de dar leccións de comportamento, comparándose cos humanos, e oe! As comparativas son sempre odiosas!! Porque as veces van, e gañan.

Hoxe cheguei pola mañá e estaban a analiza-las eleccións, as futuras eleccións, e de novo foron capaces de sacar peito para intentar dar leccións... Andaban a le-lo dos movementos dos partidos e as posibles alianzas pre e pos-eleccións: que se a Shyriza galega, que se Compromiso, que a fronte ampla contra do PP, que se a fronte ampla xa existía pero algúns empeñáronse en esnaquizala... Sen que serva de precedentes direi que eu prefiro frontes amplas a favor de algo, preferentemente do crecemento, máis ca frontes amplas en contra de ninguén... partir desas premisas xa é darlles argumentos... Sempre é mellor sumar. Total que nestas andaban cando eu cheguei, e nestas seguiron cando lles preguntei que facían e se eran conscientes de que elas non tiñan dereito o voto... Pero tamén podemos opinar! Seica queren montar un Think Tank, e tendo en conta o que se escoita por aí ata che van ter razón.

Claro chegados a este punto e sen querer entrar nas opinións de ninguén, pregunteilles, non polo que opinaban, senón polos seus coñecementos para poder constituír un grupo de opinión... Eu pensei que nese intre ficaban caladas e eu gañaba... Non... non calan nin debaixo da auga, a quen me lembran? Como que nós que sabemos? Que saberedes vós? Ou quen inventou a comunicación entre individuos máis que nós? Quen mellor que nós sabe da necesidade de pactos, e de saber ver máis aló do individuo?, quen mellor para falar da necesidade da masa crítica? ... E dixen eu... Ah!! polas Unidades formadoras de colonia?. É un erro moi frecuente que cando vemos nunha placa as bacterias pensamos que estamos vendo unha, e non, o que estamos a ver e unha morea delas unhas enriba doutras formando colonias... Ti es parva, dixeron elas, non é por iso, ou é que a ti non che di nada o concepto de Quorum Sensing?? O sistema de comunicación intercelular? Dixen eu. Pois claro! replicaron.

A ver, é certo que tódolos organismos teñen sistemas de comunicación célula-célula. Estes sistemas pensábase que non existían en organismos unicelulares, coma as bacterias ata que aló polo 1977 Nealson estableceu que era posible a comunicación entre microorganismos dunha mesma especie. Estes sistemas de comunicación son o que se coñece coma Quorum sensing.

Basicamente o co acontece é que o chegar a un determinado número ou concentración as células dunha especie comunícanse entre si mediante señais extracelulares. Estas comunicacións provocan cambios internos dentro das células que trocan o seu comportamento, é dicir a célula A dille a célula B que empece a expresar un determinado xen (por exemplo). Isto provoca que unha morea de células independentes empezan a funcionar coma un conxunto o que obviamente fainas máis fortes xa que van a empezar a ter comportamentos sociais coordinados, vamos coma se dúas forzas políticas pertencentes a unha mesma “especie” son capaces de chegar a un pacto político mediante reunións tras conseguir un número de escanos adecuados de tal xeito que iso fainos máis fortes e obteñen un ben común ou establecen unha coalición e consiguen o suficiente número de escanos.

Por exemplo, crese que o Quorum sensing está detrás do que lle acontece algunhas especies de Mixobacterias que en determinadas condicións únense para dar lugar a unhas estruturas especiais chamadas corpos frutíferos, despois de que as células acumulen unha sustancia que se chama Factor A. Os corpos frutíferos serven para que as Mixobacterias poidan migrar ata outros lugares cando as condicións ambientais non son as adecuadas.

Outro exemplo é o que lle ocorre a unha especie chamada Vibrio fisheri, que pode sufrir bio-luminiscencia. Este fenómeno está regulado non só por os xenes que están dentro dunha bacteria senón que a expresión dos mesmos só aumenta cando se alcanza unha determinada concentración.

Lembrádevos que dos biofilms xa falamos nalgunha ocasión, pois parece que na formación dos biofilms da especie Pseudomonas aeruginosa, un patóxeno oportunista, interveñen non só os procesos internos senón que tamén acontece o Quorum Sensing. E tamén se observou unha cousa parecida nos Staphylococcus aureus, so que trocando o tipo de molécula.

Existen evidencias de que dependo do tipo de bacterias, se es Gram + ou Gram -, a molécula de comunicación será dun tipo ou doutro. En bacterias Gram -, os principais indutores son de tipo acil-homo-serina lactona mentres que en Gram + son tipo péptidos. Cando no exterior das bacterias acumulase a suficiente cantidade dunha destas sustancias as bacterias trocan o seu comportamento interno.

Entendín que a estes demos que teño comigo no laboratorio o que realmente lles parece interesante, é o que vai pasar o día 22 ou se me apurades nestes días que andan a ver se coalicionan ou non coalicionan.

Tendo en conta tódolos argumentos que me deron, tiven que claudicar e considerar que estaban o suficientemente entrenadas para poder montar un Think Tank e por suposto tiñan un maior número de coñecementos, experiencia e capacidade de comunicación dentro dunha especie para loitar polo ben común e chegar a pactos e comportamentos cohesionados.

¿Serán capaces outros organismos máis evolucionados de facelo?

Patricia Veiga-Crespo

@pvcrespo

Nealson, K.H. 1977. Autoinduction of bacterial luciferase: occurence, mechanism and significance. Arch. Microbiol., 112:73-79

Nealson, K.H. Et al. 1979. Bacterial bioluminescence: its control and ecological significance. Microbiological Reviews, 43(4): 496-518.

Fuqua, et al. 1994. Quorum Sensing in Bacteria: the LuxR-LuxI Family of Cell Density-Responsive Transcriptional Regulators. Journal of Bacteriology, 176 (2): 269-275.

Gov et al. 2001. RNAIII inhibiting peptide (RIP), a global inhibitor of Staphylococcus aureus pathogenesis: structure and function analysis. Peptides 22: 1609-1620.

Hume EB et al. 2004. The control of Staphylococcus epidermidis biofilm formation and in vivo infection rates by covalently bound furanones. Biomaterials 25: 5023-5030

Wu H et al. 2004. Synthetic furanones inhibit quorum-sensing and enhance bacterial clearance in Pseudomonas aeruginosa lung infection in mice. JAC 53: 1054-1061.

Sempre se dixo que os organismos capaces de resistilo todo; o que nos ían enterrar a todos eran as cascudas. Organismos resistentes que son capaces de aguanta-lo que lles boten. O único que parecía que as podía parar era aquel que dicía: “Nacen, crecen, se reproducen y con el nuevo ... mueren”. Seguramente o anti-cascudas xa non é novo pero a miña experiencia con estes agradables animaliños di que o único que realmente funciona é o son do crash debaixo dos zapatos.

Pero resulta que chegou o cambio climático e as tornas están a trocar... non sei se as cascudas tamén aguantaran pero todo parece indicar que os derroteiros irán por outros lados, máis en concreto por micro-bichos.

Cando se fala sobre o cambio climático tódolos espectros de opinión son posibles: dende os que non cren ata os que cren a pés xuntos. E polo medio todo o que podidas imaxinar, que se non é grave, que se se acaba o mundo mañá. Sería doado tirar de hemeroteca e lembrar a algún curmán que dixo que abofé que non era para tanto. Eu creo que é un tema moi serio e que coma tal debe ser tratado, aínda que se cadra non o será aquí.

As críticas contra os defensores do cambio climático e das políticas ecolóxicamente sostibles tamén son moi variopintas: os que o defenden son todos uns hippies melenudos, can-frautas; nos tempos que vivimos o importante é saír da crise, non importa como nin sonde nin a costa de que; a negación total; ou, a miña preferida porque adoita saír da boca de “Grandes Expertos”: os organismos levan evolucionando durante miles, millóns de anos, todo se ha de arranxar per se. Quen son eu para nega-la evolución? Antes morta que Lamarckista!

Ben, é certo a evolución existe dende o momento primeiro alí no medio do caldo primixenio. Moitas veces con isto da evolución perdémonos un pouco pero hai que ter en conta unha cousa: as evolucións poden ser consideradas coma erros, erros que se producen no proceso de replicación dos organismos, e son erros porque o principio da reprodución do DNA di que as copias fillas son idénticas os orixinais. O que ocorre é que estes erros as veces constitúen unha avantaxe porque o ambiente trocou e agora nós somos máis rápidos, máis fortes, ... que os nosos curmáns. Conclusión: imos ter máis descendentes e imos fixa-la nosa mutación vantaxosa na poboación. No caso dos organismos superiores (algún día deberiamos discutir sobre este termo), a mutación debe pasar nas células sexuais e ser transmitidas os descendentes; no caso das bacterias este proceso é máis rápido porque a reprodución é algo máis sinxela (na maior parte dos casos). Neste caso o importante é canto tarda un mutante en poder ter descendencia. No caso dos humanos con isto da emancipación tardía, a retira dos 400 euros, a crise ... unha morea de tempo.

Supoño que este verán tivestes noticia do que aconteceu en Groenlandia e como toda a illa se desconxelou en 4 días... unha burrada!! Ademais todos vedes que os veráns cada vez son máis tolos, de repente ven o calor en Xaneiro, o inverno en Febreiro, e en Marzo podemos ir a praia, e claro en Agosto, veña de chover. E este ano por culpa destas cousiñas insignificantes para algúns temos un 30 % menos de produción en viño en Galiza, ou as cebolas son máis pequenas ou os tomates non maduran. Obviamente isto supón un grave problema de cartos e perdas. Ben, asumindo como certa (que o é) a teoría de que os organismos viven en continua evolución e ademais teñen a capacidade de adaptarse, o problema do tempo de xeración (o tempo no que un organismo ten filliños) venche sendo un problema porque a maioría das especies tardan máis de catro días e ademais hai que che ter unha morea de fillos para que algún teña algunha característica especial, e eiquí non vale iso de que para as nais todos somos especiais e adorables e bla bla bla... Só hai unhas especies capaces de funcionar e responder tan rápido: Si, amiguiños, si... as bacterias. O tempo de xeración de E. coli en condicións favorables e de practicamente media hora... Non hai cascuda que lle gane!!. Só os virus están en posibilidades de ser máis rápidos co lostrego.

Un dos últimos experimentos que estiven a ler fala precisamente de isto de canto tardan en co-evolucionar dúas especies inicialmente independentes en co-evolucionar. E como se estuda iso? Con microcosmos. Basicamente consiste en poñer nun laboratorio baixo condicións coñecidas dúas especies e ver como van trocando o longo do tempo. A maneira máis sinxela é poñer en contacto una bacteria cun fago (lembrade que xa falamos deles fai unha tempada). Por se non vos lembrades ou vos da pereza ir mirar, dígovos eu que os fagos son virus específicos de bacterias. Entón do que se trata é de ver canto tarda o fago en poder colonizar esa nova especie. E os resultados son sorprendentes, menos dunha semana: Groenlandia aló imos!!! Este tipo de experimentos danos información das dinámicas de evolución bacterianas, e como poden ir cambiando as poboacións ó longo do tempo e cal pode ser a resposta os cambios. O problema é que se extrapólamo-los datos a organismos superiores fainos costar un mundo ser capaces de responder os cambios como o fan as bacterias e os fagos porque nos tardamos algo máis, e non temos tantos descendentes por xunto (nin aquelas familias de 20 fillos doutros tempos)... non.

Logo en vista do observado quizais sexa mellor preocuparse do cambio climático, e procurar enerxías sostibles, e troca-la mentalidade e non menta-la a capacidade de adaptación das especies... pensade o que vos doe o lombo cando trocades de cama un día... Ademais a sostenibilidade pode chegar a xerar unha morea de postos de traballo.

E falando de enerxías alternativas, vós sabedes algo dun concurso eólico?

Patricia Veiga-Crespo

@pvcrespo