#herodot

“Herodotus, the famed ancient Greek historian, lied about a pivotal battle between the Greeks and the Carthaginians, a new study finds.” —Live Science

lie: Cyrus the Great founded the Persian Empire. truth: Cyrus the Great founded the Persian Empire Persian Rug Emporium, which had unbeatable prices and dozens of locations in all twenty provinces.

lie: Herodotus was exiled from Halicarnassus for political reasons. truth: Herodotus was exiled from Halicarnassus because he was one of those people who believes that frequent bathing disrupts the body’s natural pH balance.

Ryszard Kapuściński - Podróże z Herodotem

Świat, życie, składa się z wydarzeń. Te składają się z czasu, miejsca, ludzi, powodów i skutków. Same z siebie, tak dziejące się, nie mają sensu. Ten sens musimy nadać sami, niezależnie, czy jesteśmy tylko obserwatorami tych wydarzeń, czy ich aktywnymi uczestnikami. Jednak same z siebie są płótnem, czekającym na to, co na niej namalujemy. Wydarzenie-płótno nie jest oczywiście niematerialnym bezbarwnym tworem, tak jak ludzie nie są jednowymiarowi. Ma swoją teksturę, grubość, kolor bazowy. Jednak w tej analogi nadal nie nosi żadnego obrazu. Ile obserwatorów, tyle sensów. Uważny obserwator, taki który skrupulatnie zbiera wydarzenia, nazywa się przeważnie reporterem. Reporter, oczywiście oprócz patrzenia, musi też pisać (albo mówić), być czułym narratorem. Inaczej cała ta ciekawość pójdzie na marne. Wspomniałem o ciekawości, bo pomimo jej mieszanego PR-u, jest to cecha jedna z ważniejszych. By złapać sytuacje i kultury, i wszystko inne, trzeba być ich ciekawym. Z kolei by zejść głębiej, złapać sensy, tysiące ich, trzeba rozmawiać - potrzebna też jest zatem życzliwość. Zaczynam tak enigmatycznie, bo ostatnio przeczytałem swoją pierwszą w roku książkę - "Podróże z Herodotem" Ryszarda Kapuścińskiego. Autor nie bez kozery, ale i nie przesadzając, jest nazywany królem reportażu. Ilekroć o nim czytam i o jego pracy, wyobrażam sobie właśnie takiego miłego, napełnionego światem, troszkę zbyt mu ufającego człowieka. Jego podróżami i pracą, którą wykonywał pół wieku temu, można byłoby wypełnić całe półki i taśmy filmowe. Na żywo obserwował, z epicentrum, jak zmieniała się Afryka, jak Bliski Wschód. Jakie przewroty wstrząsały nowo powstałymi krajami, jakie wojny. Nigdy z dala, zawsze z samego jądra ciemności. Pomimo bycia świadkiem wielu krwawych wydarzeń, nie ocenia nikogo łatwymi kategoriami moralnymi, o co obecnie coraz ciężej.

Dobra, to jest autor, ale co to za książka? Pierwsze spotkanie z Kapuścińskim miałem w poprzednim roku. Nawet napisałem drobną notatkę na temat jego "Autoportretu Reportera", który był takim kolażem osobowym złożonym z parudziesięciu wywiadów. Kolejna jego książka też jest autobiograficzna, choć nazwać ją tylko tak byłoby niedopowiedzeniem. Wprawdzie patrzy się na swoje pierwsze podróże reporterskie z perspektywy 2004 roku, czyli czterdziestu lat, ale najczęściej stawia się w drugim rzędzie. Stara się być dla nas okularem tych światów, które odwiedza, i których klucz kulturowy próbuje rozgryzać. Jednak jest tutaj jeszcze jeden składnik, bez którego ta książka mogłaby stracić kręgosłup, ścianę nośną - ten tytułowy. Bowiem swoje podróże do Indii, Chin, czy Afryki, ba same te kraje i ich współczesne mu dzieje, są co najwyżej tłem. O tych miejscach pisał już tysiąc razy, w innych książkach, czy tekstach. Tym razem Ryszard chce nam przedstawić swojego idola - kolegę po fachu, też reportażystę - Herodota. Przedstawia go jako protoplastę całego zawodu, który wykonuje. Inni nazywają go ojcem historii, czy geografii, ale dla Kapuścińskiego jawi się właśnie jako taki dziennikarz. Przede wszystkim przez jego warsztat. Zawsze podaje skąd się dowiedział o jednym fakcie, czy drugim. Jeździ po świecie i wypytuje się ludzi o różności, podpatruje zwyczaje i spisuje to jako relacje, bez ubarwiania i ozdobników. Poznajemy więc nie tylko w jaki sposób ten Grek dawał naszemu rodakowi siły i inspiracji, ale również dostajemy pewne streszczenie "Dziejów" Herodota. Streszczenie przekazane w taki lekko gawędziarski, a lekko dziennikarskim stylu. Zatem możemy dowiedzieć się o Perskim królu Dariuszu, o jego synu i ich wojnie z Grecją, która stała się symbolem wojny Europy i Azji. Te dzieje sprzed 2500 lat, są pokazane tak jak dzisiejsze. Z pytaniami o takie ludzkie rzeczy, co jedli, co myśleli, czemu tak reagowali. Bo właśnie taki kontrast przez podobieństwo, tego starożytnego świata i tych lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, pozwala nam spojrzeć ciut szerzej na to co się dookoła nas wyprawia. Bez wartościowania, bez polaryzacji, niekoniecznie z akceptacją, ale ze zrozumieniem. Oczywiście, że polecam tą książkę. Cieszę się, że mogłem tak dobrą literaturą rozpocząć rok. Na pewno zabiorę się za jego "Cesarza", "Imperium" i "Heban", które patrzą się łącznie z jednego omnibusa na mnie z półki. To jednak kiedyś. Pozwolę sobie zamknąć tę drobną notatkę jednym wieńczącym dzieło przemyśleniem, które dobrze podsumowuje, wg mnie, jej cel. Można być zaściankowym - nie widzieć i nie interesować się światem, spoza swojego podwórka, miasta, czy państwa. Można odnosić wszelkie wydarzenia, egocentrycznie, do tak wąskiej perspektywy. Ale oprócz zaściankowości "przestrzennej", można też być takim w sensie czasowym. Można patrzyć się na wydarzenia, jakby nie istniały warstwy tradycji, wieki kultury. Jakby wszystko działo się tylko tu i teraz. Można też próbować szukać pewnych podobieństw i zrozumienia teraźniejszości przez analizę wojny (a nawet lepiej - relacji z niej) z ok. 450 roku p.n.e.

"Herodot z Halikarnasu przedstawia tu wyniki swych badań, żeby ani dzieje ludzkie z biegiem czasu nie zatarły się w pamięci, ani wielkie i podziwu godne dzieła, jakich bądź Hellenowie, bądź barbarzyńcy dokonali, nie przebrzmiały bez echa, między innymi szczególnie wyjaśniając, dlaczego oni nawzajem z sobą wojowali." - Pierwsze zdanie "Dziejów" Herodota