#gedachtegoed

Eltje Doddema

foto: Larry Burrows; bron beeld: voertaal.nu Schrijfster Maria Dermoût (1888-1962) is van Nederlands-Indische komaf. Dat is in haar proza-werk te merken. Onderstaand kort fragment is een voorbeeld van hoe zij Indische verhalen mengt met het Europese gedachtegoed. Een zelfstandige vrouw besluit haar uitgestippelde leven achter zich te laten op zoek naar het Vasteland: een plek voor zichzelf. Ze…

Wanneer u in Nederland gaat wonen en werken, dan valt u misschien op dat Nederlanders direct zijn, niet om zaken heen draaien en hechten aan consensus. De Nederlandse manier van doen kan zelfs bot overkomen op mensen uit andere landen. Nederlanders lijken niet zo te geven om verfijnde manieren en formaliteiten: het bekende spreekwoord ‘Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg’ zegt het al.

Heimelijk een beetje trots

In het standaardnaslagwerk voor etiquette ‘Hoe hoort het eigenlijk?’ schreef Amy Groskamp-ter Have in 1939 in mooi ouderwets Nederlands: “Wanneer wij Hollanders zeggen: wij hebben een verschrikkelijke hekel aan etiquette, dan vindt iedereen hier dat heel gewoon. Eigenlijk zijn wij er heimelijk een beetje trots op en wij vinden dat die hekel ons een zeker gevoel van fiere onafhankelijkheid geeft. Want –nietwaar- etiquette, dat betekent officieel gedoe, plichtplegingen en strijkages en wij vinden dat het ons ganselijk niet misstaat de natuurlijke eenvoud te verkiezen boven het aangeleerde en datgene wat wij spottend noemen: opzitten-en-pootjes-geven.”

Een vrijgevochten landje

Deze ‘afkeer’ van etiquette, heeft deels te maken met de geschiedenis van het land: in de zestiende eeuw werd Nederland een republiek, in een Europa waar monarchieën en oude adel nog de boventoon voerden. De vrijgevochten Nederlanders, burgers en handelaars, hechten echter aan gelijkheid en zetten zich daarom in hun doen en laten graag af tegen de verfijnde manieren van de adel. Fransen, Duitsers en Spanjaarden uit die tijd verbaasden zich over de ongemanierdheid van de Nederlanders. De behoefte aan gelijkheid zit nog steeds in de genen: het veelgeprezen ‘poldermodel’ is daarvan het bekendste voorbeeld waarbij diverse belanghebbenden, zoals een werkgever met een werknemer, afspraken maken over het beleid van een bedrijf.

Tutoyeren

Eén van de uitingen van deze gelijkwaardigheid die u wellicht is opgevallen, is dat Nederlanders in werksituaties elkaar al snel tutoyeren (= aanspreken met ‘je’ en ‘jij’). Zowel collega’s onderling, maar ook medewerkers en leidinggevenden, leveranciers en klanten. Toch kan het beter zijn om niet meteen te beginnen met tutoyeren, ook al doen anderen dat wel. Hanteer bijvoorbeeld deze stelregel uit ‘Hoe hoort het eigenlijk?’: gebruik ‘u’ als een situatie officieel is, wanneer u een statusverschil voelt (bijvoorbeeld als sollicitant of als jongere tegenover een oudere) of bij een eenmalig (telefonisch) contact. Het is verstandig om het initiatief tot tutoyeren bij degene te laten die een ‘hogere’ status heeft. Andersom, wanneer u vindt, dat iemand u te snel tutoyeert, mag u daar ook iets van zeggen, bijvoorbeeld: “Als ik maar u tegen u mag zeggen”. Een vriendelijke opmerking, maar u geeft wel aan dat u een té familiaire omgang nog niet waardeert.

Sociale gewoontes op het werk

Wanneer u werkzaam bent bij een Nederlands bedrijf, dan is u misschien de lunchcultuur van de Nederlanders opgevallen. Over het algemeen eten Nederlanders een paar boterhammen met een glas melk erbij. Een lunch duurt doorgaans niet langer dan een half uur. Deze lunchgewoonte heeft ook met de Nederlandse no-nonsense cultuur en het werkethos te maken – een lange lunchpauze wordt als tijdverspilling ervaren. In veel andere landen nemen medewerkers juist meer tijd voor de lunch, eten vaak een uitgebreidere maaltijd buiten de deur, soms met een glas wijn erbij omdat een lunch wordt gezien als een manier om collega’s en zakenpartners beter te leren kennen. In Nederland zijn er een aantal andere momenten waarop collega’s elkaar ontmoeten buiten de werksfeer om. Één daarvan is de zogeheten borrel. Vaak vindt een borrel plaats op vrijdagmiddag waarbij een hapje en een (alcoholisch) drankje wordt genuttigd. Daarnaast zijn verjaardagen en geboortes vaak een moment om even te ‘socialisen’: collega’s verzamelen zich om het bureau van een jarige met koffie om een gebakje te eten of een beschuit met muisjes bij de geboorte van een kind.

Op bezoek bij Nederlanders thuis

Nederlanders zijn erg gesteld op hun privacy, nodigen collega’s meestal pas bij hen thuis uit als er ook een vriendschapsband is. Daarbij kan een afspraak niet zonder agenda gemaakt worden vanwege de vele sociale verplichtingen omdat mensen zich in hun vrije tijd graag bezighouden met hobby’s, bijvoorbeeld een sport. Vooral Nederlandse gezinnen hanteren een strakke planning om de nevenactiviteiten in te passen van ouders en kroost: populair bij kinderen zijn hobby’s als voetballen, ballet of musiceren. De kinderen moeten vaak heen en weer worden gebracht naar de locaties van hun hobby’s, iets dat uiteraard veel tijd in beslag neemt. De weekenden zijn vaak ingeruimd voor wedstrijden en familiebezoek. Ga daarom ook nooit onaangekondigd bij Nederlanders op bezoek, zeker niet rond etenstijd (in traditionele gezinnen rond 18:00). Het is mogelijk dat u niet heel hartelijk wordt verwelkomd en wanneer het gezin aan het eten is, dat u zelfs in een andere kamer moet wachten tot ze klaar zijn. Maar dit geldt uiteraard niet voor iedereen.

Met een glimlach

WWR-rapport ‘Identificatie met Nederland’ http://bit.ly/l212lL