#edgardegas

Edgar Degas – Mistrz Ruchu i Światła: W 191. rocznicę urodzin artysty

19 lipca 2025 roku obchodzimy 191. rocznicę urodzin Edgara Degasa – jednego z najwybitniejszych artystów XIX wieku, którego prace odmieniły historię malarstwa. Choć często wskazywany jako impresjonista, Degas kształtował swój własny, niepowtarzalny styl, łącząc realizm, klasycyzm i nowatorskie podejście do kompozycji oraz światła. Wraz z dzisiejszym wspomnieniem jego urodzin, warto na nowo przyjrzeć się jego dorobkowi i postaci, która zrewolucjonizowała postrzeganie ruchu i formy w sztuce.

Paryskie korzenie i kształtowanie artystyczne

Hilaire-Germain-Edgar de Gas urodził się 19 lipca 1834 roku w Paryżu w zamożnej rodzinie bankowej. Już od wczesnej młodości przejawiał zdolności artystyczne. Studiował w prestiżowej École des Beaux-Arts pod okiem Louisa Lamothe’a, ucznia słynnego klasycysty Jeana-Auguste’a-Dominique’a Ingres’a. Ten właśnie wpływ, połączony z zainteresowaniem malarstwem dawnych mistrzów, ukształtował jego wczesny styl, oparty na solidnym rysunku i klasycznych proporcjach.

Degas szybko zaczął poszukiwać swojego własnego języka ekspresji. Choć początkowo tworzył historyczne sceny rodzajowe, jego fascynacja codziennym życiem Paryża oraz obserwacja nowoczesnej metropolii doprowadziły go do nowych tematów, które miały na stałe wpisać się w jego artystyczne portfolio – tancerki, konie wyścigowe, życie opery i pracowni krawieckich.

Mistrz tańca i ruchu

Choć Edgar Degas bywa utożsamiany z impresjonistami – brał udział w sześciu z ośmiu ich słynnych wystaw – jego podejście różniło się zasadniczo od twórczości Claude’a Moneta czy Pierre’a-Auguste’a Renoira. Degas nie malował w plenerze, światło interesowało go w sposób bardziej analityczny, a przede wszystkim skupiał się na figuracji i badaniu ruchu ciała.

Najbardziej charakterystycznym motywem w jego twórczości są tancerki baletowe. W obrazach takich jak „Lekcja tańca” (1874) czy „Błękitne tancerki” (1890) artysta w mistrzowski sposób uchwycił grację i dynamikę ruchu, jednocześnie oferując wgląd w kulisy świata spektaklu – momenty przygotowań, prób, zmęczenia. Nie idealizował postaci – jakby z reporterską precyzją ukazywał ich zmęczone ciała, wytrenowane gesty oraz surową rzeczywistość artystycznego rzemiosła.

Niekonwencjonalna technika i stosunek do impresjonizmu

Degas eksperymentował z różnymi technikami, co stanowiło jeden z jego znaków rozpoznawczych. Choć był mistrzem oleju, z biegiem lat coraz częściej sięgał po pastele, które umożliwiały mu lepsze uchwycenie faktury i światła. Pastelowe kompozycje tancerek i kąpiących się kobiet po dziś dzień zachwycają nastrojem i bogactwem niuansów kolorystycznych.

Pod koniec życia, z powodu problemów ze wzrokiem, Degas skupił się również na rzeźbie. Najsłynniejszą z nich jest „Czternastoletnia tancerka” (1881) – rzeźba wykonana z wosku, którą wystawił na szóstej wystawie impresjonistów. Naturalistyczna poza, prawdziwy strój baletowy na figurze oraz wrażenie ruchu uczyniły to dzieło równie kontrowersyjnym, co przełomowym.

Pobyt w Nowym Orleanie i jedyny obraz w muzeum za życia

W latach 1872–1873 Degas odwiedził swoich krewnych w Nowym Orleanie. Pobyt ten nie tylko pogłębił jego kontakt z tematami codziennego życia, ale również skutkował powstaniem dzieła „Biuro bawełny w Nowym Orleanie” – jedynego obrazu artysty, który został zakupiony do muzeum za jego życia. Malarz raczej nie dbał o marketing swojej sztuki, a jego dzieła uznanie zdobywały stopniowo, głównie dzięki wsparciu kolekcjonerów i przyjaciół.

Ostatnie lata i dorobek pośmiertny

Degas spędził ostatnie lata życia w samotności, zmagając się ze ślepotą. Zmarł 27 września 1917 roku w Paryżu i został pochowany na Cmentarzu Montmartre. Po jego śmierci odkryto w pracowni ponad 70 rzeźb z wosku, które – dzięki odlewom wykonanym przez Hèbrarda w latach 20. XX wieku – stanowią dziś ważną część kolekcji wielu muzeów na całym świecie.

Dzieła, które przetrwały czas

Twórczość Degasa to nie tylko baletnice. Malował również kobiety kąpiące się, sceny operowe, portrety, a także konie wyścigowe – temat, który traktował niemal z takim samym rozmachem jak taniec. Niektóre z jego najbardziej znanych prac to m.in. „Rodzina Bellellich” (1858–1860), „Orkiestra Opery Paryskiej” (1869), „Absynt” (1876), „Primaballerina” (1878) czy „Tancerki” (1896). Większość tych dzieł można obecnie podziwiać w Musée d’Orsay, Metropolitan Museum of Art, czy Cleveland Museum of Art.

Dziedzictwo i znaczenie Degasa

Dziś Edgar Degas uznawany jest za jednego z najważniejszych artystów przełomu XIX i XX wieku – człowieka, który w sztuce potrafił połączyć rzemiosło, eksperyment technologiczny oraz głęboką humanistyczną refleksję. Jego prace inspirują nie tylko malarzy, lecz również choreografów, fotografów i twórców filmowych. Choć nie tworzył z zamiarem przynależności do jakiejkolwiek szkoły, jego wpływ na kierunki sztuki nowoczesnej – od ekspresjonizmu po realizm socjalny – pozostaje niepodważalny.

Edouard Manet Standing, 1868, Edgar Degas

Two Dancers, Half-length, Edgar Degas, European Paintings

The Lesley and Emma Sheafer Collection, Bequest of Emma A. Sheafer, 1973 Size: 18 3/8 x 21 5/8 in. (46.7 x 54.9 cm) Medium: Pastel and charcoal on tracing paper with a joined strip, laid down on cardboard

Daniel Halévy by Edgar Degas, Metropolitan Museum of Art: Photography

Purchase, The Horace W. Goldsmith Foundation Gift, through Joyce and Robert Menschel, 1998 Metropolitan Museum of Art, New York, NY Medium: Gelatin silver print from glass negative