#ecomodernisme

"Groen kapitalisme" is nog altijd kapitalisme.... De wereldwijde klimaatbeweging ligt schijnbaar in de touwen, althans voorlopig toch. Nadat in Vlaanderen reeds pijnlijk duidelijk werd dat de verkiezingsresultaten geheel niét in de lijn lagen van wat verwacht werd na de “massale volksprotesten” begin dit jaar, heeft men vooral geprobeerd om zichzelf in de voet te schieten. Er waren de fluitconcerto’s op popfestivals, de strapatsen met de zeiltochten naar Chili -waar een klimaattop moest afgelast worden vanwege de verbeten strijd die de bevolking daar voert tegen het neoliberalisme- en het quasi-sinistere toneelspel van klimaaticoon Greta Thunberg voor de Verenigde Naties, wat qua rendement voornamelijk veel inspiratie voor de Halloween-feestjes en andere gekostumeerde bals van het voorbije jaar blijkt te hebben opgeleverd. De Vlaming heeft er ondertussen ook wel de buik van vol, zo bleek vorige week nog uit een enquête van het weekblad Humo. Het “gedram” van de zogenaamde “klimaatgrrrls” (sic), is juist contraproductief gebleken voor de zaak waarvoor zo hard werd geijverd. Van een stijgend draagvlak is nauwelijks sprake, behalve bij de elites. Dit is overigens geen geïsoleerd Vlaams fenomeen. Wereldwijd winnen de groenen aan aanhang, maar nergens slagen ze in hun theoretisch potentieel als nieuwe sterkhouder van de “linkervleugel” in West-Europa, een positie die decennialang werd ingenomen door de klassieke sociaaldemocratie en haar zuilen, ook maar enigszins te benaderen. Groen blijft overal de partijpolitieke pendant van een welbepaalde cultureel-maatschappelijke stroming, waarbinnen de ideeën van een bekrompen petit bourgeoisie operationeel worden gemaakt. In wat in feite zelfs een flauw afkooksel is van intersectionaliteit, wordt het klimaatthema moeiteloos gekoppeld aan andere thema’s, die over het algemeen eerder kaderen in het moeras van de culture wars waarin het westen zich heeft vastgereden en waarvan de postmarxistische schema’s op zo mogelijk nog absurdere manier worden toegepast op net die domeinen waar ze totaal niet van toepassing zijn (en indien wel: dan toch geheel niet op een dergelijke manier). Welke zwakzinnige haalt het immers in zijn hoofd om de samenleving te verdelen in “fietsers” en “automobilisten”, terwijl het hier enkel gaat om een modaliteit waarbij iedereen op eender welk moment de keuze kan maken om aan het stuur van een fiets dan wel een auto te zitten. Toch menen sommigen hier een existentiële “strijd om de straat” te kunnen onderscheiden, die als het even kan ook nog samenhangt met de “strijd voor het klimaat”, de “strijd tegen het patriarchaat”, de “strijd tegen de vermindering van de kunstsubsidies” en, uiteraard, de strijd tegen het “klootjesvolk”. Want die gewone Vlaming heeft, zo blijkt telkens weer, er helemaal niets van begrepen. Zeker als hij op het platteland woont (of wat daar in Vlaanderen van overblijft) en zijn "mobiscore" er met wetenschappelijke zekerheid op wijst dat hij niet alleen slecht is voor het klimaat, maar zeker en vast ook nog eens “voor de N-VA stemt”. “Rechts” reageert ondertussen op de manier waarop het gewend is om te reageren, namelijk als een kwaad blaffende hond, gretig als altijd om het licht van de zon te ontkennen als die zon het toevallig zou durven wagen om van links te schijnen. Daarom puilen rechtse opiniepagina’s en nieuwslogs - naast de nodige ad hominems, maar toegegeven, daar hebben ze geenszins het monopolie op- ook uit van technologisch vooruitgangsoptimisme, klimaatscepticisme, neoliberalisme, marktwerking, aversie tegen de staat, misogynie, occidentalisme, hyperindividualisme, wetenschappelijke cherry picking en economy first-dogma’s over welvaart, economische groei en laissez-faire. Argeloze lezers komen er vroeg of laat de onvermijdelijke Jean-Marie Dedecker tegen, de rechtsliberale Johannes-De-Doper die “wel eens zal zeggen waar het op staat”. Ideeën op maat van de Canadese vooruitgangsoptimist Steven Pinker worden dan weer uit de hoed van academicus en wetenschapsfilosoof Maarten Boudry getoverd. Al zal deze laatste zich niet snel tot de rechterzijde rekenen, toch kennen zijn werk en opinies vooral daar de nodige aanhang. En hoewel linksliberalen en rechtsliberalen ideologisch veel minder van elkaar verschillen dan de bevolking wordt voorgehouden, zorgt deze tweedeling voor een verscheurende tegenstelling die niet anders kan dan uitmonden in een nodeloze patstelling.     Ondertussen zoeken sommige klimaatactivisten stilaan naar meer radicale middelen want, om het met de tweets van de Antwerpse klimaatactivist Thomas Goorden (StRaten-Generaal, Antwerpse Burgerlijst) te zeggen: ”Het is tijd om de cockpit te bestormen”. Dus dan komt de internationale actiegroep Extinction Rebellion ook in Vlaanderen om het hoekje kijken, met als woordvoerdster Leen Schelfhaut, die tot tweemaal toe lijsttrekster was van diezelfde Antwerpse Burgerlijst. Wie hier echter quasi-leninistische schema’s over het overnemen van niet alleen de productiemiddelen maar ook de aandrijfmechanismen van de geschiedenis meent te kunnen ontwaren, raden we toch eens aan het opiniestuk “Waarom ik als moeder samen met een groepje rebellen met mijn buik op de grond lig te gillen voor het klimaat” erop na te lezen (ja, inderdaad …). Passages als deze maken verdere analyse in feite zo goed overbodig: “Ik heb niet meteen het profiel van een hippie, anarchist, of een stoere rebel, eerder van het type hoogopgeleide, blanke, fietsende, middenklasse moeder, het soort dat in hippe koffiebars ontbijt met granola en vers fruit en haar kinderen verplicht naar de muziekschool stuurt.” En wat verder: ”Ik besef heel erg dat ik in een comfortabele positie zit, dat ik "de luxe heb" om deze strijd te voeren. Maar zolang mensen vast blijven zitten in de "business as usual" en zich wentelen in comfort, als ze hun eigen, bewuste actieve kracht in de maatschappij niet meer benutten en cynisch of passief worden, verandert er niks.“ Ondertekend: “Met liefde en woede #rebelforlife”. We zijn al bij al nog niet ver genoeg van huis, zo blijkt.

De degradatie van het milieu door menselijke impact is nochtans niet gering. Dit blijft uiteraard niet beperkt tot de uitstoot van CO2, waarrond zich een eenzijdig, bijwijlen fetisjistisch, en zonder meer eschatologisch maatschappelijk discours heeft ontwikkeld. Maar niet alleen de opwarming van de aarde en het stijgen van de zeespiegel, ook desertificatie, bodemerosie, ontbossing, verlies aan biodiversiteit, vervuiling van grond- en oppervlaktewateren met zware metalen, olie, plastic en hormonen behoren tot de problemen die acuut onze aandacht verdienen. Maar acties als die van Extinction Rebellion, “met de buik op de grond liggen gillen voor het klimaat”, brengen al bij al maar weinig zoden aan de dijk. Geen enkel land of natie voelt zich hierdoor geroepen tot het “uitroepen van de klimaatnoodtoestand” en het “samenstellen van burgerraden”. De energietransitie kabbelt langzaam voort, maar op het tempo waar de financieel belanghebbenden geschikt achten. Met de overname van de energienetwerken kunnen immers gigantische winsten worden geboekt, zolang de kosten marginaal worden gehouden. Het is daarbij geenszins duidelijk wat de uiteindelijke uitkomst zal zijn, een planmatige aanpak blijft uit. Evenmin wordt fundamenteel in vraag gesteld wat voor economie of productieverhoudingen wenselijk zijn naar de toekomst toe, ook niet door XR of de grote klimaatideoloog George Monbiot, die oproept tot het omver werpen van het kapitalisme zonder duidelijk omschreven alternatief te kunnen noemen, want groot is de angst om geassocieerd te worden met het Sovjetcommunisme. Verder dan ongedefinieerde feelgood-praat over 'herstel van de commons' en 'public luxury' komt men bijgevolg niet. In zijn column voor De Tijd slaat de liberale econoom Geert Noels niettemin alarm. “De eisen van XR zijn niet meer of minder dan een marxistisch manifest”, zo oreert hij. Het ideologisch verband met in hoofdzaak linksliberaal georiënteerde burgerlijsten is hem ook niet ontgaan: “Zulke burgerraden zijn de democratische façade voor de klimaatideologen om met harde hand de ‘productiemiddelen te collectiviseren’”. Wij durven stellen dat het met die collectivisering van de productiemiddelen allemaal wel nog zal meevallen. Er valt maar weinig marxistisch te bespeuren in de basisfilosofie van Extinction Rebellion (zelf ontkennen ze dit ook met klem). Los van de verwevenheid van de Vlaamse tak met linksliberale, stedelijke en pseudo-artistieke milieus (bij zichzelf beter bekend als: “mondige burgers”), maakt zij natuurlijk deel uit van een breder internationaal netwerk. En daar schort wel één en ander, zo blijkt. Hoewel luchthavens een belangrijk doelwit vormen voor de acties van de beweging, zeker in het Verenigd Koninkrijk, bleek vorige maand dat één van de belangrijke geldschieters de Britse miljardair sir Christopher Hohn is. Deze hedge fund-manager doneerde 200 000 pond aan de activisten van XR, maar bleek tegelijkertijd voor 630 miljoen pond aan aandelen te bezitten in Ferrovial, een Europees infrastructuurbedrijf met aanzienlijke belangen in Heathrow Airport. Los van dergelijke interne contradicties blijft natuurlijk de vraag wat de “marxisten” van Extinction Rebellion moeten met hedge fund-managers als mecenaat, de vertegenwoordigers bij uitstek van de speculatie en het financieel kapitalisme en medeverantwoordelijk voor de diepe economische crisis van het vorige decennium. Is dit nu die “99%”, wiens wortels zouden moeten liggen in de Occupy Wall Street-beweging?

Groen en groei

Fijn om een groot deel van het ecomodernistische gedachtengoed gebundeld te zien in het boek ‘Ecomodernisme’. Het is een boek vol optimisme over de toekomst. Een gezonde, welvarende toekomst met veel natuur bereiken we niet door terug te gaan naar het nostalgische verleden dat nooit heeft bestaan. We kunnen de klimaatverandering, de bevolkingstoename en alle andere tijgers en beren op het pad aan door menselijk ingrijpen met slimme technieken.

Een fragment uit de inleiding van het boek.

“Zeg dat je een ‘groene’ leefstijl hebt en je voldoet aan een helder signalement. Je bent tegen kernenergie en tegen gentechnologie in de landbouw. Je bent voor windmolens, voor biologische landbouw en voor lokaal geproduceerd voedsel. Je bent voor internationale afspraken om klimaatverandering tegen te gaan. Je zet je af tegen de consumptiemaatschappij en economische groei. Ontwikkeling moet vooral duurzaam zijn. Je vreest de afname van biodiversiteit, evenals de toename van de menselijke bevolking. Je ziet een vegetarisch dieet als een manier om de planeet te redden. Kortom, ‘groen’ is min of meer synoniem aan een pakket geaccepteerde meningen over thema’s als milieu, technologie, economie en politiek. Samen vormen ze de basis van de agenda voor een duurzame toekomst. Dat alles is aan het kantelen. Een nieuwe lichting natuurliefhebbers en milieubeschermers is opgestaan en is bezig een flink aantal van deze geaccepteerde meningen kritisch te herzien. Zij zijn bijvoorbeeld vóór kernenergie, vóór gentechnologie en vóór economische groei. Zij onderscheiden zich van de traditionele milieubeweging met de nadruk die zij leggen op pragmatische oplossingen die aantoonbaar werken. Zij noemen zichzelf ecomodernisten.” (p. 6)

Afbeelding: Xiamenstad, China

Tegen de agrotechangst

Angst voor e-nummers en voor GGO en voor de gehele agrotechwereld, Rosanne Hertzberger brengt het allemaal ter sprake in haar eerste boek ‘Ode aan de e-nummers’. En vooral dat die angst contraproductief werkt.  Op een paar rare uitglijdertjes na, een verfrissend boek dat recht doet aan de waarde van de wetenschap. 

“De hype rond ‘lokaal voedsel’ is een goed voorbeeld van hoe een misverstand tot problemen kan leiden. We hebben het disproportioneel vaak over energieverbruik en uitstoot van broeikasgassen tijdens het transport van voedsel. Dat transport is vervuilend, maar het is maar een deel van wat er in totaal in de voedselketen omgaat. Jarenlang vochten activisten voor toegang van Afrikaanse boeren tot de Europese markt. Een decennium later werd het juist bon ton om in de gaten te houden of voedsel wel van het seizoen was, en niet een paar duizend kilometer in een schip had afgelegd. Toen beliefden wij de Keniaanse boontjes niet meer, maar moest alles van de boer uit de polder komen. Maar als je in je berekening de uitstoot tijdens voedselproductie meeneemt, zie je dat zulk activisme contraproductief kan zijn. Aardbeien uit Portugal, groente uit Afrikaanse landen, appels uit Nieuw-Zeeland, ze worden in veel gevallen dusdanig milieuvriendelijk gekweekt dat het de trip in de container meer dan goedmaakt. Er is minder kunstmest voor nodig, minder gewasbescherming en er hoeft minder in verwarmde kassen te worden geteeld. De afstand die voedsel heeft afgelegd is gewoon niet zo’n goede maat voor hoe vervuilend de productie ervan is geweest.” (p. 106/107)