Over Krijt-Paleogeengrens en wat daarmee samenhangt
Of het nou komt door hun angstaanjagende uiterlijk, hun gigantische omvang of hun ingewikkelde Latijnse namen: veel kleuters ontwikkelen een obsessie voor de gigantische reptielen die van het Trias tot en met het Krijt onze aarde bewoonden – u ongetwijfeld bekend als dinosauriërs. En het schijnt dat die obsessie nog goed voor hun ontwikkeling is ook.
Omdat het zowel terrestrische, mariene als volante reptielen betreft (dat maakt de kleuters niks uit), mogen we deze reptielen officieel niet generaliseren onder de noemer 'dinosauriërs'. Toch wordt dat gemakshalve wel gedaan. Het liefst afgekort, dat bekt beter. Op school start de juf het dinothema, opa en oma nemen de kleinkinderen mee naar de dinoshow, mama pakt het dinoboek er even bij en papa breekt zijn nek over het zojuist op de woonkamervloer uitgestalde dinorama van zoonlief. "Sterf uit!" roept hij, waarna hij alle resterende dino’s met een soepele voetbeweging – als ware het de Chicxulub-meteoriet – onder luid gejuich van het kind het tafereel uitschopt. “Net echt!”
Het voordeel van uitgestorven dino’s
Wat ieder kind – naast de ontelbare moeilijke Latijnse namen – weet, is dat de dino’s zijn uitgestorven. En hoe: in één klap van de aardbodem gevaagd! Van de ‘verschrikkelijke hagedissen’ is (behalve onze complete avifauna) niets meer over. Je hoeft er dus niet bang voor te zijn. En dat maakt dino’s voor kinderen in hun kleutertijd zo leuk. Het biedt ze de kans veilig te griezelen, waardoor ze angsten leren beheersen en zelfvertrouwen opbouwen.
Dat de dino’s 66 miljoen jaar geleden uitstierven, is overigens niet alleen goed voor de ontwikkeling van peuters en kleuters. Ook u plukt er, zeg maar, de vruchten van. Zonder het uitsterven van de dino’s tijdens de zogenoemde Krijt-Paleogeen-massa-extinctie was u er namelijk niet geweest. Zoogdieren van ons formaat maakten in de door megareptielen gedomineerde wereld geen schijn van kans.
De Krijt-Paleogeen-massa-extinctie is iconisch vanwege het – op geologische schaal – in één klap wegvagen van alle niet-vliegende dinosauriërs, pterosauriërs en zeereptielen (met uitzondering van de schildpadden en enkele krokodillen), maar ook door de manier waarop dit gebeurde: een gigantische meteorietinslag met apocalyptische gevolgen.
Met een doorsnede van pak hem beet 10 kilometer had de Chicxulub-meteoriet al een verwoestende impact: gigantische tsunami's, wereldwijde aardbevingen en een allesverzengende vuurstorm tot gevolg. Maar het desastreuste was de plek waar hij insloeg. De meteoriet raakte namelijk een zee vol zwaveldioxiderijk gesteente. Door de inslag werd deze zwavel, samen met miljoenen tonnen stof en roet, de atmosfeer in geslingerd. En dat was de aanleiding voor de totale ineenstorting van de voedselketen.
Doordat de met zwavel, roet en stof vervuilde atmosfeer het zonlicht jarenlang blokkeerde, verviel de aarde in een zogenaamde impactwinter. Hierdoor stierven de meeste planten, vervolgens de planteneters, en kort daarna de vleeseters. In totaal stierf tijdens de Krijt-Paleogeen-massa-extinctie driekwart van alle toen levende soorten uit, inclusief alle dino’s uit het dinoboek.
Nadat al het stof, roet en zwavel weer was neergeslagen op aarde, kon de natuur weer opkrabbelen. De overgebleven soorten evolueerden in nieuwe soorten die de vrijgekomen niches konden opvullen. De zoogdieren grepen hun kans! Dit was de opmaat naar de ‘verstandige’ mens. en naar – als we deze lijn doortrekken – de volgende massa-extinctie!
De Krijt-Paleogeengrens bij Bidart.
Nu zullen de ‘wakkere’ lezers onder u vast denken: leuk theorietje over die inslaande meteoriet, maar heeft de ‘wetenschap’ daar ook bewijs voor? Het antwoord op die vraag is ja. Sterker nog: sinds mijn vakantie in het Franse kustplaatsje Bidart bezit ik een deel van dat bewijs. Ik heb namelijk een klein monster genomen uit de Krijt-Paleogeengrens aldaar. En die grens toont, samen met de Chicxulubkrater bij Mexico, aan dat er 66 miljoen jaar geleden een enorme planetoïde op aarde is ingeslagen.
De exacte plek waar ik mijn monster uit de Krijt-Paleogeengrens heb genomen.
De Krijt-Paleogeengrens is een kleiachtig laagje van enkele centimeters dik dat wereldwijd precies tussen het Krijtgesteente en dat uit het Paleogeen te vinden is. En wat die laag zo bijzonder maakt, is dat hij hoge concentraties van het zeldzame metaal iridium bevat. Iets dat nergens anders in de aardkorst voorkomt. Het metaal komt op aarde voornamelijk in de vloeibare kern voor; daar is het tijdens de vorming van de aarde namelijk naartoe gezakt.
De abnormaal hoge concentraties iridium die in de klei uit de Krijt-Paleogeengrens zijn waargenomen, passen precies bij een enorme meteorietinslag. Extraterrestrisch – in meteorieten en planetoïden – is iridium namelijk rijkelijk aanwezig.
De Krijt-Paleogeengrens bewijst dus, samen met de krater voor de kust van Mexico, dat er 66 miljoen jaar geleden een meteoriet is ingeslagen. En dat niet alleen: recent onderzoek toont aan dat de laag ons ook vertelt wat voor een meteoriet het was.
Een internationaal team van onderzoekers onderzocht de chemische samenstelling van het nikkel in de Krijt-Paleogeenlaag. De samenstelling van het nikkel vertelt namelijk veel over de herkomst ervan: verschillende soorten meteorieten hebben elk een unieke samenstelling. Na ampel onderzoek heeft het team de dader weten te identificeren als een CO-chondriet. Dat is opmerkelijk, want CO-chondrieten zijn bijzonder zeldzaam.
Die dino’s hadden dus gewoon gigantisch veel pech, en wij…
Wij zijn een stelletje geluksvogels, die druk bezig zijn ons geluk op de proef te stellen!
Overzicht van de geologische lagen bij Bidart.
