#cibali

"Kelamın cevheri sûkûttur,

Değmezlere bozmayasın!

Selamın cevheri muhabbettir,

Değmezlere vermeyesin!"

Bazı ışıklar vardır, geceye değil ruha dokunur. Sarı, hüzünlü ve hiç sönmeyen bir umut gibi… İşte Balat’ın o eski sokağındaki lamba da öyleydi. Ama en çok da yağmur yağdığında taşların üzerine düşen o titrek gölgesi… Bir ayrıntı gibi görünse de aslında içinde koca bir şehrin hikâyesini saklıyordu. O lamba yanmaya başladığında, sanki İstanbul biraz daha sıcak, biraz daha anlamlı olurdu. Yorgunsam…

İstanbul’da, Cibalikapısı dışında gemilerin kalafatlanması sırasında bir yangın çıkmıştı. Yangın Ayakapısı’na kadar olan sahil boyunu, Küçük Mustafa Paşa Çarşısını, Unkapanı’nı, Zeyrek Yokuşu’nu, Fatih Camii çevresini, Atpazarı ve Saraçhane semtlerini kül etmişti.

Katip Çelebi’ye göre, büyük yangın şehrin 5’te 1’ini yakmıştı. Camiler, medreseler, konaklar, yeniçeri kışlaları kül olmuştu.. 30 saatin sonunda kontrol altına alınabilen yangın ulema konaklarında bulunan birçok yazma eseri de kül etmişti.

Kahvehaneleri kapattıran, tütünü yasaklatan büyük İstanbul yangını ve Sultan IV.Murad‘ın icraatleri

Büyük yangın özellikle kahvehanelerde siyasi dedikodulara sebep olmakta ve yeniçerilerin muhalif faaliyetler sergilemesine ortam hazırlamıştı. Dedikodulara izin vermemek isteyen Sultan, padişaha yakınlığı ile bilinen Kadızade Mehmet Efendi’nin teşvikleri ile imparatorluk sınırları içerisinde tütün kullanımını yasakladı. Bir rivayete göre Kadızade Mehmet Efendi Sultan IV.Murad’a “Kahve ve tütün kötü bir bidat olup, yasaklanması gerekir. Yasaklayın! Ulülemre muhalefet ederlerse, nizam-ı âlem için katli lazım ve caizdir. Birkaç kişi kat olundukta, diğerleri korkarak vazgeçerler.” demiştir. Hatta Şeyhülislam Hüseyin Efendi’nin de kılıç korkusundan padişahın huyuna muvafık fetvalar verdiği rivayet edilmektedir.

Yangın sonrasında Sultan IV.Murad, fitne yuvası olarak gördüğü kahvehaneleri yıktırmıştı. O kahvehanelerin yerine bekârlara ve nalbantlara mahsus odalar yaptırdı ki daha sonra buralar tabakhane ve nalbant dükkanlarına çevrildi. Sultan bu meseleyi o kadar ciddiye almıştı ki tebdil-i kıyafetle sokak sokak dolaşıp yasağa uymayanların peşine düşmüştü. Hava karardıktan sonra fenersiz dolaşanları, bacalarından tütün kokusu gelenleri ve üzerinde tütün mamülü bulunduranları ölümle cezalandırır, sabahları sokaklarda cesetler bulunurdu. Padişah böyle bir yol izleyerek özellikle ayak takımını ortadan kaldırmaya başladı.

Sadrazam Tabanıyassı Mehmed Paşa’ydı. Mehmed Paşa halkı cezalandırarak yasağın mümkün olmayacağını, şiddetin fitneye sebep olabileceğini savunmaktaydı. Ona göre tütünü İstanbul’a getirenler yakalanmalı ve haklarından gelinmeliydi. Tütün belasından ancak böyle kurtulunabilirdi.

Ancak Sultan IV.Murad bu işin peşini bırakmamış ve uygulanmasında bizzat takipçi olmuştu. Sultan IV.Murad’dan sonra Sultan İbrahim devrinde de yasağın etkisi görünmektedir ancak IV.Mehmed’in yasağı kaldırmasıyla kahvehaneler açılmaya başlanır ve tütün vergiye bağlanır.

Kaynaklar 4.Murat Hakıında kitap yazan yazarlardan derlenilmiş bir alıntıdır

• Abdülkadir ÖZCAN

• Muhammet ÜNLÜCAN,

• Ziya YILMAZER,

fotoğraf Cibali yangının temsili resmidir