#bosuil

De bosuil

De bosuil is, zo heb ik me laten vertellen, de meestvoorkomende uilensoort in Nederland en Europa. Dat komt doordat de bosuil niet zou kieskeurig is. Het maak de vogel niet zoveel uit waar hij leeft. Loofbossen, naaldbossen, rivierlandschappen, duinen en zelfs stadsparken, hij vindt het allemaal best. Zelfs in de betere groene woonwijk wil hij vertoeven. Als er maar voldoende te vreten is. Toch zul je er zelden eentje treffen. 

Een jonge bosuil gefotografeerd door Dolf Siebert

Door zijn nachtelijke leefwijze is het bijzonder lastig een bosuil te spotten. Mij is het nog nooit gelukt. Toch ben ik er onlangs achter gekomen dat er in het plaatselijke bos, het Bieslandse, minimaal één bosuil leeft. Er zijn namelijk overduidelijke sporen achter gelaten: op diverse plekken in het bos vond ik braakballen. 

Een braakbal van een bosuil gevonden in het Bieslandse bos.

Uilenballen

Nu zult u wellicht denken: ho eens even, Brilmans, er zijn in Nederland verschillende soorten uilen, hoe weet je zo zeker dat die braakballen van een bosuil afkomstig zijn. Een terechte gedachte. Toch valt er met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid te bepalen of een braakbal van een bosuil afkomstig is. Braakballen hebben namelijk soort specifieke kenmerken. Althans hier in Nederland zijn de verschillende uilenballen redelijk goed uit elkaar te houden.

Aan de hand van de vorm, grootte en kleur van een uilenbal kun je doorgaans wel aannemelijk maken van welke uil hij afkomstig is. Zo produceert de steenuil kleine braakballen met een diameter van 1,5 cm en een lengte tussen de 2 en 4 cm, terwijl de oehoe braakballen produceert van 3.5 cm bij 8! Voor dit schrijven zijn de braakballen van de rans-, kerk- en bosuil echter het interessantst om te bekijken. Die liggen qua afmetingen namelijk het dichtst bij elkaar. 

De braakballen vallen van ransuilen (2,5 bij 6 cm) zijn in de regel langer en dunner dan die van de bos- en kerkuil (3 bij 5 cm). Ze zijn licht tot donker grijs van kleur en hebben een pokdalig oppervlak. De braakballen van de bos- en kerkuil komen qua formaat dus overeen. Ook hebben ze beiden een enigszins bolvormig uiterlijk. Toch zijn er duidelijke verschillen. Zo zijn de braakballen van de kerkuil in de regel bedekt met een gladde zwartgrijze slijtlaag en zijn de uiteinden afgerond. Daarentegen heeft de bosuil ruwe grijze braakballen me puntige uiteinden. Mocht je er aan de hand van het uiterlijk van de braaksels er nou niet uitkomen, dan loont het de moeite de braakballen te pluizen.

Links: braakbal van een ransuil. Rechtsboven: braakbal van een kerkuil. Rechtsonder: braakbal van een bosuil.

Pluizen

In tegenstelling tot veel andere roofvogels zijn uilen niet in staat de skeletdelen van hun prooien te verteren. In hun braakballen zijn daardoor allerlei botten terug te vinden. 

Wanneer je een uilenbal voorzichtig met openbreekt kun je die botten met behulp van pincet en loep voorzichtig bestuderen. En met het juiste naslagwerk ook determineren. Aan de hand van een goed gedetermineerde inhoud is goed te bepalen welke uil er heeft gespuwd.

De inhoud uit een braakbal van een bosuil. Van links naar rechts: huisspitsmuis, drie veldmuizen en bosspitsmuis.

Zo vindt de ransuilen spitsmuizen goor, maar de kerkuil ze niet te versmaden. De Bosuil die is niet zo kieskeurig. Die vreet wat de pot schaft! Samen met de uiterlijke kenmerken geeft de inhoud van de braakbal genoeg informatie om redelijk zeker te kunnen bepalen welke uil hem geproduceerd heeft. Zo kwam ik tot de Bieslandse bosuil.

Een indicatie van het menu van de rans-, kerk- en bosuil (bron: Noord-Hollandse zoogdierstudiegroep).

Simultaan kon ik ook vaststellen dat er hier in het plaatselijke bos en omstreken veldmuizen, huisspitsmuizen en bosspitsmuizen leven. Dieren die je doorgaans ook niet ziet. Een leuke bijkomstigheid!

Bronnen en meer

A skeletal comparison of selected small mammals

Uilenballen pluizen

Het braakbal onderzoek

Misschien hebt u het gehoord, gelezen, gezien, vernomen, of gewoon gevierd: de Great Old keert terug naar waar de Great Old thuis hoort.

Nostalgie.

Als kleine bengel ging ik maar wàt graag mee naar de Bosuil om de rood-witten aan te moedigen. Wat een opwinding, steeds. Adrenaline. Intense momenten van vreugde en euforie. En ontgoocheling en kwaadheid, dat hoorde er ook bij.

En de taal. De…