#bbcalba

Thuirt Kathleen Cleaver ann an 1968 - agus tha na faclan aice a cheart cho iomchaidh ann an 2022:

“Remember, like Solomon, there’s a time for everything.”

Dealbh: Kathleen Cleaver, 1968.

Ann an 2022, chan e #GaelicCrisis a th’ ann, ach cothrom.

Tha fianais làidir ann gu bheil cothrom ann fhathast - do na Gàidheil - a thaobh na meadhanan Gàidhlig.  Chan e a-mhàin a thaobh sianal telebhisein 'traidiseanta’ ach craoladh Gàidhlig anns gach dòigh ùr.  Tha cothrom ann ‘content’ Gàidhlig ùr a chruthachadh  - stuthan de gach seòrsa, ‘short-form content’ agus rudan fada, aig ìre nàiseanta agus eadar-nàiseanta, air gach seòrsa platform - agus faodaidh iad seo a bhith ag amas air na Gàidheil.   

Ach, mar a tha Aonghas Dubh MacNeacail ag ràdh:  ‘An-dràsta, chan eil adhbhar aig na Gàidheil tionndadh gu BBC Alba’.

Tha beagan obrach ri dhèanamh.  Chan eil an cothrom Gàidhlig seo a’ còrdadh ri cuid dhe na daoine aig ìre-riaghlaidh.  Tha £13m sa bhliadhna aig MG ALBA, agus tha sinn air dearbhadh fhaighinn gu bheil vested interests ag obair nar n-aghaidh.   Tha an saoghal a' gluasad air adhart, ach chan eil na h-ùghdarasan - an Riaghaltas, Ofcom agus MG ALBA nam measg - a' dèanamh gu leòr.  

Tha cothrom ann atharraichean a dhèanamh. Stèidhichte air rannsachadh agus le taic bho eòlaichean, tha sinn air fianais a lorg gu bheil e comasach do chraoladairean tòrr a bharrachd Gàidhlig a thoirt a-staigh air prògraman BhBC Alba agus stuthan-craolaidh MG ALBA, agus gun gabh sin dèanamh gun mhòran chosgais.  Chuidichidh sin le bhith a’ cur stad air na ficheadan de phrògraman le 40%-80% Beurla orra - Beurla ga phiobrachadh a h-aona ghnothach le MG ALBA.

Mholamaid na 'blog posts’ air fad (corr is 100) air gaidhlig.tv a leughadh, gus tuigse fhaighinn air gnothaichean. Na creid a h-uile facal a chluinneas tu bho Ofcom. Na creid an fheadhainn air Twitter agus na meadhanan sòisealta eile aig a bheil vested interest a thaobh status quo.

Tha rathad nas fheàrr ann. Mar a chanas iad (mur eil Gàidhlig agaibh), positive change.  

Mur eil mòran ùine agaibh - mur eil agaibh ach 3 mionaidean - mholamaid èisteachd ri Aonghas Dubh MacNeacail, aon dhe na luchd-taic againn, is e a’ bruidhinn mu dheidhinn air BBC Radio nan Gàidheal. Tha Aonghas Dubh a’ faighinn gu crìdhe gnothaich.  “Chan eil aobhar aig Gàidheil tionndadh gu BBC Alba... fhathast”. Tha an audio ri fhaighinn an seo

-

Ann an 2022 - tha cothrom ann. 

(An dealbh gu h-àrd - le taing do American Public Media/American Radio Works; Na briathran - K. Cleaver: Toradh Bobby Hutton 12/04/1968)

Tha diofar dhaoine a’ cur taic ri gaidhlig.tv leithid Tove Skutnabb-Kangas, Robert Phillipson, Aonghas Pàdraig Caimbeul, Ishi NicIlleathain, Aonghas Dubh MacNeacail, Robbie Anndra NicLeòid, Seimon Brooks anns a’ Chuimrigh agus Lisa Storey. Tha leithid Pat Kane air taic a thoirt don iomairt cuideachd.  Chan eil sinn ceangailte ri partaidh poilitigeach.  Tha sinn ag obair gu saor-thoileach.  Chan eil sgillinn ruadh againn. Tha sinn gu mòr an comain eòlaichean mar Eithne O’Connell agus feadhainn taobh a-staigh a’ BhBC (a tha faiceallach a thaobh bruidhinn a-mach: eagal ’s gun caill iad an cuid obraichean) a thaobh comhairle.  Cumaibh taic rinn cuideachd! @gaidhligtv

Tuilleadh fiosrachaidh mar deidhinn an seo

Agus tha fiosrachadh mionaideach an seo bho  cho-labhairt ann an Oilthigh Dhùn Èideann. 

ANN AN 2022, RIATANACH FHATHAST. OPPORTUNITY FOR CHANGE.

“Chan eil mi a’ coimhead air tbh sa Ghàidhlig airson Beurla a leughadh." Robbie Andrew MacLeòid - mar fhreagairt air MG ALBA

Chaidh bloga ùr MG Alba a sgaoileadh fad is farsaing air mo Twitter agus Facebook ann an 2015. Ged a tha gàidhlig.tv air fìor dheagh fhreagairt sgaoileadh, bu mhath leam fhèin mo ghuth a chur ris agus puing no dhà a thogail. Aig a’ cheann thall, cha deach na prìomh cheistean a tha agam fhèin agus gu leòr eile am freagairt ann am blog MG Alba. Seo agaibh mo bheachdan.

Mar fhreagairt air MG ALBA

Fo ‘Rùn BBC Alba’ tha sgrìobhte sa bhloga MG ALBA: “Tha BBC ALBA ag amas air a bhith a’ frithealadh luchd-cleachdaidh na Gàidhlig mar sheirbheis bhunaiteach agus a bhith feumail bho àm gu àm tron t-seachdain do fheadhainn aig nach eil Gàidhlig.” Ma 's e amas a tha sin, tha sin a’ fàgail nach eil daoine leis a’ Ghàidhlig na phrìomh amas aig MG Alba aig amannan tron t-seachdain. Tha na ceudan sianailean [Beurla] ag amas air a bhith feumail, an-còmhnaidh, don fheadhainn aig nach eil a’ Ghàidhlig. Tha gach sianail eile san t-saoghal ag amas air daoine aig nach eil a’ Ghàidhlig. Chan eil mi a’ coimhead air BBC Alba, air TBh sa Ghàidhlig, airson Beurla a chluinntinn agus a leughadh.

Tha bloga MG Alba a’ tòiseachadh na tha aca ri ràdh mu fho-thiotalan le: “Chan eil fo thiotalan sam bith air naidheachdan no prògraman chloinne – prògraman bunaiteach do Ghàidheil - agus chan eil iad air spòrs nas motha.” Ach, mar a tha air aideachadh ann am bloga MG ALBA fhèin nas fhaide air adhart, cha bhiodh an dùil ri fo-thiotalan a-rìamh air naidheachdan no spòrs a tha beò. Agus thathar a’ bruidhinn sa Bheurla tro phrògraman spòrs co-dhiù. Bheil iad son fo-thiotalan a chur air a’ Bheurla? Chan eil fo-thiotalan sam bith air prògraman chloinne, tha MG ALBA ag ràdh. Uill, cha chreid mi gun tèid aig luchd-amhairc Pheppa Pig air fo-thiotalan a leughadh ann an cànan sam bith! Feumaidh mi ràdh gur e na tha fo “Carson a tha iad loisgte a-steach?” a tha dhà-rìreabh gun chiall. “Tha na fo-thiotalan loisgte a-steach don dealbh gus nach bi cnapan-starra mu choinneimh an luchd-coimhid.” …ach luchd-coimhid leis a’ Ghàidhlig. An e seo e? Chan eil aig MG ALBA ach an aon argamaid seo airson fo-thiotalan Beurla loisgte. Dè mu dhèidhinn fo-thiotalan àbhaisteach, mar a th’ aig iomadach seanail eile: fo-thiotalan a thèid an cur am falach? Tha MG ALBA a' cumail a-mach: “Tha fo-thiotalan [Beurla] eadar-theangachaidh loisgte a-steach san dealbh nas èifeachdaich na fo-thiotalan air falach air cùl na deilbh a tha feumach air inneal-làimh obrachadh airson an toirt am follais air an sgrion.” Feumaidh ’s gu bheil an comas aig a’ mhòr-shluagh inneal làimhe a chleachdadh son TBh a chur air, a chur dheth, agus airson seanailean a thaghadh. Mar sin, chaninn ’s gu deidheadh aca air inneal làimhe a chleachdadh airson na fo-thiotalan a thoirt am follais. A-rithist, tha MG Alba air cnag na cùise a sheachnadh: “Tha iad [fo-thiotalan Beurla loisgte] nan cuideachadh gu h-àraid dhan fheadhainn nach biodh comasach am prògram a leantainn às an aonais, nan luib teaghlaichean far nach eil Gàidhlig aig a h-uile duine.” Cha chreid mi gu bheil mòran ann a tha an aghaidh comas fo-thiotalan (roghainn) a bhith ann idir. Chan ann mu sin a tha a’ mhòr-chuid feargach, ach mun ghainnead taghaidh. “Tha iad [fo-thiotalan Beurla loisgte] mar fhàilte don chànan agus a’ cuideachadh ri bhith togail blàths agus deagh rùn a’ mhòr-shluaigh." ?! “Tha mi fhìn [ceannard MG ALBA] agus – cuiridh mi geall - mo cho-oibrichean an lùib an fheadhainn ris an còrdadh e gu pearsanta nam biodh ar suidheachadh cho treun ’s gum b’ urrainn dèanamh às an aonais.” Dè, suidheachadh na Gàidhlig? Nach eil an dleastanas aca taic a chumail ris a’ Ghàidhlig? “Ach tha fo-thiotalan ann am Beurla a’ fuasgladh ar prògraman gu daoine nach eil fileanta sa chànan agus dh’fhaodadh luach agus buannachd tighinn chun chànain ri linn.” Uill, tha sinn fhathast a’ feitheamh rannsachaidh a dhearbhas a leithid. Cha tug mi an aire dha na mìltean luchd-taic rugbaidh a tha a-nis ag ionnsachadh sa chànan. Ach seall: “Ach, mar a thuirt sinn san aithisg, bu chòir an roghainn a bhith aig an neach-cleachdaidh an cur am falach…” Sin e dìreach! Stadaibh an sin. … “…agus thèid obrachadh air fuasgladh teicnigeach a lorg ma tha e idir comasach.” Ò, agus tha e comasach.

Aig deireadh an latha, tha sinn an dùil gum bi BBC Alba a’ craoladh ann an dòigh a tha iomchaidh agus taiceil dhan a’ Ghàidhlig agus muinntir na Gàidhlig. Thèid fuasgladh teicnigeach a lorg. Tha e comasach a-nis. Carson nach eil e againn? Robbie Andrew MacLeòid - Chaidh an aiste seo a sgrìobhadh an toiseach le Robbie air Tumblr 14/07/2015 Tha seo ceangailte ri bloga oifigeil MG ALBA, sgrìobhte le Domhnall Caimbeul – Co-chomhairle MG ALBA 2015 agus barrachd air seirbheisean taic airson luchd-coimhid - ri fhaighinn aig mgalba.com Tha rannsachadh a' sealtain gun dean fo-thiotalan Gàidhlig feum do luchd-ionnsachaidh Agus tha rannsachadh ann a tha a' sealtainn mar a nì fo-thiotalan Beurla - mòr-chànan - cron.

Audio

Liza Storey 09/09/2014 - chan e sianal Gàidhlig a th’ ann

Pairt I: Aonghas Dubh MacNeacail 12/12/2014 - ceistean mu BhBC ALBA a' sparadh Beurla oirnn! Sgur dhe!

Mairead Mairi Mhoireach 06/01/2015 - beachd a’ BhBC

Pairt II: Aonghas Dubh MacNeacail 07/01/2015 - còirichean nan Gàidheal

Toiseach toiseachaidh math a th’ anns an naidheachd bho MG ALBA an-diugh (09/07/2020) gum bi cuid de phrògraman @BBCAlba gan sealltainn air iPlayer gun fo-thiotalan Beurla loisgte orra.

Ceum air aghaidh, o thòisich gaidhlig.tv a’ strì ann an 2014.

Tha ceistean ann. Chì sinn cò na prògraman (gun fo-thiotalan Beurla) a bhios ann air iPlayer; cia mheud agus dè seòrsa? An e prògraman làn Bheurla - aithris agus guthan - a bhios annta? Ma tha na prògraman seo ann le 70%-80% Beurla - mar a tha gu leòr air BBC Alba mar-thà - uill, as aonais thar-ghuthan Gàidhlig neo oidhirp a bharrachd Gàidhig a thoirt a-staigh, cha bhi an gluasad seo cho feumail sin. Ach, ma ’s e prògraman le pàilteas Gàidhlig ga bruidhinn a bhios annta, nì e cuideachadh gun teagamh.

’S e seo a’ chiad cheum a dh'ionnsaigh roghainn fo-thiotalan - Beurla neo Gàidhlig, mar a tha MG ALBA agus BBC Alba ag ràdh. Feumar fàilte a chur air a seo.

Feumar am putadh gus tuilleadh adhartais a dhèanamh ge-tà, gu h-àraid a thaobh prògraman a tha dha-rìreabh “in Gaelic” - mar a tha an Communications Act (2003), bun-stèidh MG ALBA agus an t-sianal - ag iarraidh orra a dhèanamh.

Aig a’ cheann thall, feumaidh fo-thiotalan Beurla loisgte a bhith air an sguabadh às gu lèir, ge brìth cò ‘platform’ agus/neo ge brìth cò am prògram. Chan eil àite sam bith dha leithid air sianal Gàidhlig san 21mh Linn.   Chan eil fo-thiotalan Gàidhlig/Beurla mar roghainn daor, neo doirbh a thaobh teicneòlas, ge brìth dè chanas cuid. Tha fianais againn.

Agus chan e a-mhàin ceist fo-thiotalan Beurla a tha cudromach. Tha seachd molaidhean againn ceangailte ri sianal Gàidhlig: molaidhean a chuir sinn air adhart an toiseach aig co-labhairt an Dùn Eideann ann an 2016, le dòchas gum biodh iad air an coileanadh, gu ìre mhòr, ann an 2021. Tha sinn a’ feitheamh fhathast. Feumaidh obraichean 'Gaelic essential’ (an àite 'desirable’) a bhith ann aig teas meadhain gniomhachais craolaidh - agus sporan - na Gàidhlig. Feumaidh fo-thiotalan Gàidhlig a bhith ann mar roghainn, a bharrachd air Beurla. Tha fo-thiotalan Gàidhlig a’ cuideachadh a h-uile duine - tha rannsachadh a’ dearbhadh sin. Feumaidh guthan Gàidhlig a bharrachd a bhith ann am prògraman-spòrs: tha Gàidheil ann a nì na h-obraichean seo, ach thathas a’ dol gu luchd na Beurla ro thric.

Mar a thuirt Aonghas Phàdraig Caimbeul sa Phàipear Bheag an-diugh:

“Tha an dol a-mach aig an “t-Sianal Gàidhlig” fhèin (BBC Alba) le còrr is 70% Beurla air na prògraman aca (a bharrachd air fo-thiotalan Beurla) na fhianais gum faod thu ainm no bratach Gàidhlig a thoirt air rud sam bith, ach fhathast gur e rud Gallda th’ ann.

"Bha mi a’ coimhead as ùr air na molaidhean riatanach agus dòchasach air làrach-lìn gaidhlig.tv an la roimhe: ’s truagh nach eil MG Alba, le sporan de £13 millean, ag èisteachd riutha.”

West Highland Free Press, 08/07/2020

’S dòcha gu bheil fianais ann - rud beag - gu bheil MG ALBA ag èisteachd. Tha e soilleir, ge-ta, gu bheil beagan obrach ri dhèanamh fhathast.

Tha cothrom - agus rathad nas fheàrr ann. Sianal Gàidhlig!

Taing don h-uile duine a chuidich sinn thuige seo, nam measg:

SIMON BROOKS, PROFESSOR ROBERT PHILLIPSON, TOVE SKUTNABB-KANGAS, CYMDEITHAS YR IAITH, GWEN BOWIE, AONGHAS PÀDRAIG CAIMBEUL, AILEAN DÒMHNULLACH GLEANN UIGE, LOUISE EDMONDS, MAUREEN HAMMOND, PAT KANE, ALISON KINNAIRD, RUAIRIDH MACIOMHAIR, ROBBIE ANNDRA MACLEÒID, AONGHAS DUBH MACNEACAIL, ISHI NICILLEATHAIN, MORAG NICLEÒID SCALPAIGH, DES SCHOLES, AR CARAIDEAN ANNS NA MEADHANAN GÀDHLIG

Agus a h-uile duine eile a tha a’ cur taic rinn air na meadhanan sòisealta: tha e uamhasach math gu bheil sibh ann.

Gaidhlig DOT tv

“Tha mi air dà phrógram fhaicinn air BBC Alba anns an latha no dhà a chaidh seachad, a bha buileach anns a Bheurla, seach facal no dhà ann a siud’s an seo. Carson nach téid na prógraman seo an craoladh air BBC Scotland? Chuireadh iad ri blas Albannach an t-seirbheis sin - rud nach biodh na aobhar gearain!” 

Beachd goirid san Ògmhios 2016 - Aonghas Dubh MacNeacail

Audio

Liza Storey 09/09/2014 - chan e sianal Gàidhlig a th’ ann

Pairt I: Aonghas Dubh MacNeacail 12/12/2014 - ceistean mu BhBC ALBA a' sparadh Beurla oirnn! Sgur dhe!

Mairead Mairi Mhoireach 06/01/2014 - beachd a’ BhBC

Pairt II: Aonghas Dubh MacNeacail 07/01/2015 - còirichean nan Gàidheal

Aonghas Dubh MacNeacail - 11/06/2016

BBC ALBA - aithris an seo

70% ENGLISH Prògraman BBC Alba  - stiùireadh agus taic bho MG ALBA

Fo-thiotalan Beurla orra cuideachd

Chan eil anns na 30 seo ach eisimpleirean - tha tòrr a bharrachd ann cuideachd. 

1. 80% English,  fo-thiotalan Beurla cuideachd, Bainnsean (Weddings) Series 3 Episode 1 20% Gaelic PurpleTV air a chraoladh ann an 2016 agus àmannan eile

2. 78% English,  fo-thiotalan Beurla cuideachd  Bainnsean (Weddings) Series 3 Episode 4 22% Gaelic PurpleTV air a chraoladh 2014-2016

3. 70% English,  fo-thiotalan Beurla cuideachd Famous Five: Hibs Documentary 30% Gaelic PurpleTV air a chraoladh ann an 2016

4. 96% English,  fo-thiotalan Beurla cuideachd airson 4% Gaelic About Britain: Isle Skye 4% Gaelic BBC? air a chraoladh grunn thursan mar eisimpleir 29/12/2015

5. 70% English,  fo-thiotalan Beurla cuideachd  Big John: Sgeulachd John Hartson 30% Gaelic Avanti Media/MG ALBA air a chraoladh tòrr triopan 2014-2015

6. 54% English sa riochd “Gàidhlig”  Ospreys v Glasgow Rugby PRO12 series 46% Gaelic mneTV 31 am Faoilleach 2016 - agus Red Button English option cuideachd: John Beattie agus Scott Hastings. Mar sin, chan eil rugbaidh sa Ghàidhlig ri fhaighinn ann.

7. 96% English,  fo-thiotalan Beurla cuideachd Mark Knopfler and Emmylou Harris: Real Live Roadrunning 4% Gaelic Bees Nees Media/MG ALBA Tòrr triopan, mar eisimpleir ann an 2014

8. 51% English,  fo-thiotalan Beurla cuideachd  Am Balach MacCuidhein - McQueen of Scots 49% Gaelic Solus Productions/MG ALBA Tòrr triopan eadar 2014 agus 2016

9. 80% English, fo-thiotalan Beurla cuideachd  Lorgan Linda (Linda’s Story) Lorgan Linda - 20% Gaelic MacTV/MG ALBA Tòrr triopan, nam measg Samhain 2014.

10. 91% English,  fo-thiotalan Beurla cuideachd  Ricky Ross 9% Gaelic Bees Nees Media/ MG ALBA Tòrr triopan 2014-2015

11. 66% English,  fo-thiotalan Beurla cuideachd Honeyballers 34% Gaelic PurpleTV Tòrr triopan eadar 2014 agus an Dùbhlachd 2015

12. 72% English,  fo-thiotalan Beurla cuideachd  Opry an Iúir Series 2, Episode 6 28% Gaelic Big Mountain Productions/BBC TG4 Tòrr triopan, an Dùbhlachd 2014 nam measg. Sreath ùr a’ tighinn ann an 2016.

12a: Note - numerous episodes of 'Opry an Iúir' contain vast amounts of English-language content, taking up a significant amount of broadcast time on BBC Alba. The above episode is but one example. None of these programmes can be described as being "in Gaelic" - the Communications Act 2003 is being contravened.

13. 75% English,  fo-thiotalan Beurla cuideachd Disco Kids: Ireland's tiny dancers 25% Gaelic Tòrr triopan, am Faoilleach 2016 nam measg.

14. 77% English,  fo-thiotalan Beurla cuideachd Oighreachdan na h-Alba/Great Estates 2: Inverary Castle 23% Gaelic macTV Air a chraoladh am Faoilleach 2016

14a NOTE: Several other episodes of 'Oighreachdan na h-Alba/Great Estates' contain significantly high (greater than 50%) English language content.

15. 99% English + English captions Belladrum: Unseen Highlights Ade Edmonson and the Bad Shepherds 1% Gaelic BBC? Air a chraoladh san Ogmhios 2015

15a NOTE: more content not "in Gaelic" from Belladrum series of programmes broadcast regularly on BBC Alba. Ade Edmonson just one example of English language content.

16. 66% English,  fo-thiotalan Beurla cuideachd  A-nis: Billy Joel documentary 34% Gaelic Tòrr triopan, Ogmhios 2015 nam measg.

17. 55% English,  fo-thiotalan Beurla cuideachd  Am Bealach Basmhor - Highway to Hell Episode 45% Gaelic Originally Great Pacific Television -BBC home: First shown on 19 June 2015

17a NOTE: the majority of episodes of 'Am Bealach Basmhor' have significant English language audio content, combined with English language burnt-in subtites. This constitutes a significant number of hours on BBC Alba - of English-dominated programming.

18. 85% English,  fo-thiotalan Beurla cuideachd  Rockettes 15% Gaelic purpleTV Tòrr triopan, am Faoilleach 2016 nam measg

19. 82% English,  fo-thiotalan Beurla cuideachd Breab na Broige/Jigs and Wigs - episode 1 18% Gaelic MACTV Tòrr triopan, am Faoilleach 2015 nam measg

19a NOTE - other episdes of Breab na Broige contain significantly high English content. The above is but one example

20. 69% English,  fo-thiotalan Beurla cuideachd Tartan Pride/Prois Tartain 31% Gaelic mneTV Tòrr triopan eadar 2015 agus 2016

21. PORT (2015-2016) PORT, sreath le taic-airgid bho MG ALBA, air a riochdachadh le Bees Nees Media, “charting the musical landscapes of Ireland and Scotland”.  Luchd na Beurla air tric. An ceòladair Phil Cunningham, for instance, spoke at length in English in the episode about “Gaelic” music in Edinburgh, shown on Friday 22th January 2016 (programme 3 Series 2). The common language often heard – for interviews and conversation between featured artists - is English. No attempt is made at Gaelic dubbing or Gaelic voice--overs, despite this being readily available and (for voice-overs) inexpensive.

22. CEÒL BHO PERTHSHIRE AMBER SERIES (2015 + 2016) Music series Ceòl bho Perthshire Amber, shown as recently as 1st April 2016, contains episodes of programmes with over 90% English language content.

23. CUIRM @ CELTIC (2015-2016) + CEÒL COUNTRY (2015-2016) The series Cuirm @Celtic and Ceòl Country contain deliberate and repeated English language content. These series contribute a substantial number of broadcast hours on BBC ALBA –a majority of which is not “in Gaelic”.

24. HISTORY SHORTS/ Earrann Eachdraidh (throughout 2016) SERIES Excessive English language content is not confined to music programming. Broadcast as recently as 15 April 2016, first shown in 2014 and repeated regularly, the History Shorts series contains substantial English language content – audio and captioning. There are approximately 50 episodes in the series shown on BBC Alba. Nine episodes are currently available on BBC Alba iPlayer (last accessed 30/04/2016). This clearly contravenes the 2003 Act.

25. JOCK STEIN (December 2015) Factual programming such as Jock Stein, a documentary produced by purpleTV and funded by MG ALBA, shown on multiple occasions, as recently as 6 December 2015, contains majority English audio with numerous English language interviews along with burnt-in English subtitles. Jock Stein may contain some Gaelic, but is dominated by English.

26. EASTER RISING – AR-A-MACH NA CÀISGE (2016) Last shown on 17 April 2016, Easter Rising: Ar-A-Mach na Càisge, produced by MACTV with a credit to Alan Esslemont, Head of Content at MG ALBA, contains significant English language audio content. For example, the episode broadcast on 25th March 2016 includes several interviews with English language author Michael Foy. All episodes contain burnt-in English subtitles. Irish language content on the Easter Rising programmes is not subtitled (or dubbed) in Scottish Gaelic, or left the way it is. MG ALBA deliberately subtitle Irish language content into English. As well as breaching the 2003 Act, the imposition of English on Irish is ironic, given the subject matter.

27. OF-DIABOLICAL-PURPOSE-SGEULACHD-MONSIEUR-CHANTRELLE (2016) Crime documentaries such as OF-DIABOLICAL-PURPOSE-SGEULACHD-MONSIEUR-CHANTRELLE, broadcast as recently as March 2016 (and first shown 22 May 2014), funded by MG ALBA and produced by stv productions, with (again) a credit to the Head of Content at MG ALBA, contain significant English language audio (interviews and comment), as well as burnt-in English subtitles. Baby Killer? Sgeulachd Jessie King, shown in March 2016 (first shown 22 January 2015) and All that lies behind me – Sgeulachd Donald Merrett shown in 2016 (first shown 15 May 2014) is a documentary in a similar vein to ‘Of-Diabolical-Purpose-Sgeulachd-Monsieur-Chantrelle’, funded by MG ALBA and produced by stv productions, containing significant English language audio and burnt-in English language subtitles.

28. VETS: GACH CREUTAIR BEO (2016) - SERIES 3 EPISODE 9 First shown on 22 March 2016, this episode of a new flagship 2016 documentary series contains major English language content (audio interview, dialogue and burnt-in English language subtitles). There are other examples with high English language content in the Vets series. This series is funded by MG ALBA, produced by midas productions and broadcast on BBC Alba.

29. SPORTS BROADCASTS ON BBC ALBA (2016) – CURLING, RUGBY, FOOTBALL, SHINTY, ORIENTEERING In 2016, sports programmes continue to constitute a significant number of broadcast hours on BBC Alba. Broadcasts this year have included live curling, rugby and football, with shinty and orienteering appearing in 2015. All have contained deliberate and significant promotion of English language content, featuring English language summarisers/pundits despite Gaelic summarisers/pundits being available. We have already highlighted the deliberate, regular English language content which is so prominent in “Gaelic” rugby coverage on BBC Alba - a very strange practice indeed considering that English language live commentary is also available to viewers. The series of curling programmes, first broadcast in January 2016 – the Mercure Perth City Masters - are another example of programmes with deliberate English audio summaries dominating a Gaelic commentary. Shinty, supposedly the ‘sport of Gaels’, is also broadcast on BBC Alba, yet features deliberate English language content. There are Gaelic speaking shinty experts and afficianados available to MG ALBA, yet Gaelic speaking contributors are often kept to an absolute minimum.

30. Sreath CUIDE RI CATHY, with 40 episodes structured in three series, produced by mneTV and funded by MG ALBA, features programmes dominated by an English speaking presenter , with content centred on English ‘chat’ with an English speaking interviewee. Not surprisingly, these programmes regularly contain 80%-90% English. Gaelic content, if any, is tokenistic. Episodes repeated regularly on BBC Alba have featured the late American music ‘personality’ David Guest 2 , the soap actress Michelle Collins, the gossip mogul Ross King and the football pundit Chick Young (a respected broadcaster: we are unaware of his prowess in Gaelic). Given that the regular 80-90% English audio is combined with default English subtitles, it is stretching the imagination to claim that these programmes are “in Gaelic”.

***

A bheil cothrom ann seo atharrachadh? Tha, tha iomadh dòigh ann. 

Gun a bhith a’ dol ann an doimhneachd an-dràsta, seo dà dhòigh:

Thar-ghuthan - beachd Aonghais MhicNeacail

Fo-thiotalan falaichte - cothrom

2022 - dè nì sinn? Tha cothrom ann fhathast: seachd molaidhean air an dòigh air aghaidh a thaobh BBC Alba - co-labhairt craolaidh Oilthigh Dhùn Èideann

Back in 2012 when my hooves were still learning to strum, myself and the backing hooves did a wee throw down for BBC Alba’s Rapal TV show. It was filmed at the BBC’s studio in Glasgow and was a mighty triumphant experience indeed.

Anyways, BBC Alba kindly decided to re-broadcast the show a couple nights ago which features ourselves, The Holy Ghosts, The Merrylees and Beerjacket. If you missed the show, you can still catch it on the BBC iPlayer for a few weeks. 

Aonghas Dubh MacNeacail, West Highland Free Press

le làn chead an ùghdair - earrann bho aiste sa Phàipear Beag -  WHFP

“Carson nach fhaodar thar-ghuthan Gàidhlig a chluinntinn a' gabhail thairis air a’ Bheurla?   Tha a’ bheachd ann gum biodh e "mì-nàdarra", ach saoil nach fàsadh daoine eòlach air?  Chuidicheadh thar-ghuthan Gàidhlig air BBC Alba misneachd nan Gàidheal.   Carson nach feuchar e, mar dheuchainn, airson mìos, trì mìosan, no ge bi dè an ùine shaoileadh eòlaich freagarrach, airson faighinn a-mach mar a bha an èisdeachd a’ gabhail ris?

“Ann an co-theacsa craolaidh, nuair a tha na milleanan a’ dol (faisg air £11 millean aig MG ALBA airson prògraman a h-uile bliadhna), ’s e bargan a bhios ann.”  

“ tha a’ cheist ann, carson nach gabh na prògraman Beurla tha gan sparradh air na Gàidheil a bhi air an gluasad a-null gu BBC Scotland?   Bidh na  teagamhan ann mu “mhì-rùn mor nan Gall”, ach nach robh an t-aineolas sin ann riamh, agus bidh, bho fhuigheall a tha gu bhi nàimhdeil gu sìorraidh.”

Aonghas Dubh MacNeacail

That-ghuthan Gàidhlig: cothrom ùr

Ged nach iarrainn a bhi dol a-mach air mo charaidean aig a BhBC, tha ceist fhathast ri togail mu na tha de Bheurla ri chluinntinn air an t-seirbheis a bu chòir a bhi buileach Gàidhlig, gu h‑àraid bho nach eil againn ach beagan uairean gach feasgar, air aon t-sianal, BBC Alba, nuair a tha roghainn gun chrìch aig luchd na Beurla (sinn fhìn nam measg) mar thà.  Ged a tha ceistean tarraingeachd agus eaconomaigeachd ri bhi air an cunntas, saoilidh mi fhìn gum biodh e deatamach gu faigheadh ceartas agus còirichean prìomhachas ann an tomhas na cùise seo. 

 Agus, ged is dòcha nach eil an eachdraidh soilleir gu leòr, tha fhios againn, aig a bheil beagan eòlais, nach b’ è coire nan Gàidheal fhéin a dh'fhàg sinn ann an càs far am b'fheudar dhuinn strì (dealasach ach sìtheil) a' dhèanamh an aghaidh tur-mhùchadh ar cànain. Gu bheil sinn fhathast ann, tha sin fhéin na aobhar moite, ach tha sinn fhathast gann, seach mar a bu chòir a bhi. 

 Gabhamaid, ge-tà, ris na h-àireamhan a bu chòir a bhi ann nan robh foghlam reachdach air inbhe thoirt do chànan gach ceàrna, mar mheadhain teagaisg. Gun ghuth air neart na Gàidhlig, bha a’ Bheurla Ghallda (agus dual-chainntean Shasainn?) air a bhi fada na bu treasa ann a coimhearsnachdan fhéin.  Ceist eile tha sin, air am faod an fheadhainn a tha dìreach fo bhuaidh an dearmadan fhéin an aire fhéin a ghabhail.

Dha na Gàidheal, tha a’ cheist, agus an leasachadh, gu ìre mhór neo-thoinnte. Thoirear dhuinn an t-siostam foghlaim agus na goireasan craolaidh a tha air am meas buileach àbhaisteach aig mór-shluagh na Beurla.

 A réir coltais, ged nach eil targaid oifigeil ann, tha luchd na Beurla rin tàladh, airson na h‑àireamhan a chumail suas  - ach carson nach cuirear taghadh de phrògraman tarraingeach Gàidhlig a-mach air BBC Scotland (mar a b' àbhaist tachairt co dhiù?).  Tha fhios againn gu bheil pasganan de nàimhdeas ann, a-measg sluagh na dùthcha, ach bha iad sin ann riamh. Cha b' e aobhar a bhi sgeunach a bh' anns an eascàirdeas shuarach sin. 

 Air BBC Alba, a thaobh thar-ghuthan, tha sinn eòlach gu leòr air Frangais, Gearmailteis, agus gach iomadh cànan eile a thig gu bàrr, 'g am bàthadh fo ghuthan Gàidhlig (no Beurla air an t‑sianal eile), gun bhuaireadh sam bith. Ma tha sgoilearan òga ann a dh'iarradh blasad de Ruiseanais no Sìnis a chluinntinn, airson cur ri an tuigsinn dhe na cànanan sin, chan fhaigh iad an cothrom.  

Cha b’ ionnan sin agus luchd na Beurla, ge-tà. Ged a tha cuid de phrógaman "Gàidhlig" a' giùlain uiread ri trichead sa cheud (agus barrachd) de Bheurla, tha iad gu bhi buileach bàn de thar-ghuthan.    

 Moladh 

 Carson nach fhaodar thar-ghuthan Gàidhlig a chluinntinn a' gabhail thairis air a’ Bheurla?   Tha a’ bheachd ann gum biodh e "mì-nàdarra", ach saoil nach fàsadh daoine eòlach air?  Chuidicheadh thar-ghuthan Gàidhlig air BBC Alba misneachd nan Gàidheal.   Carson nach feuchar e, mar dheuchainn, airson mìos, trì mìosan, no ge bi dè an ùine shaoileadh eòlaich freagarrach, airson faighinn a-mach mar a bha an èisdeachd a’ gabhail ris? 

 Nan robh guthan Gàidhlig a dhìth, chan eil teagamh ann gu bheil actairean is aithrisearan gu leòr rim faotainn (sgrìobhadair na h-aiste seo, e fhèin, nam measg), a bhiodh comasach, agus deònach, air a dhol sàs anns an t-saothair. 

 Prògraman BBC Alba: gan gluasad gu BBC Scotland

 Cha bu chòir gum biodh e duilich beagan ghluasadan a dhèanamh.  Nuair a sheallas sinn air cho neo-Albannach ’s a tha a mhòr-chuid dhe na naidheachdan a tha rim faighinn air BBC Scotland (gann trì mionaidean ’s an uair anns a mhadainn), tha a’ cheist ann, carson nach gabh na prògraman Beurla tha gan sparradh air na Gàidheil a bhi air an gluasad a-null gu BBC Scotland?   Bidh na  teagamhan ann mu “mhì-rùn mor nan Gall”, ach nach robh an t-aineolas sin ann riamh, agus bidh, bho fhuigheall a tha gu bhi nàimhdeil gu sìorraidh. Théid a mhór-chuid leinn, ge-tà, ma tha na prògraman tarraingeach gu leòr, agus bidh iad toilichte.

 Ma tha eagal air na h-ùghdarasan gu’m bi gainne phrógraman ann airson seirbheis Ghàidhlig a cho-lìonadh, nach fhaodar bruidhinn air suaipean a dhèanamh le ar co-Cheiltich? Tha fhios gu’m biodh e inntinneach do gach coimhearsnachd cànain faicinn mar a tha ar càirdean a’ déiligeadh ri an cùraman fhéin agus an saoghal mor farsaing. 

 Leis an dàimh a tha, gu h-àraid, eadar Gàidhlig agus Gaeilge, bhitheamaid an dòchas nach biodh iarraidh ann, a-measg Ghàidheil, airson thar-ghuthan, ged a bhiodh iad iomchaidh, is dòcha, mar roghainn, gus na h-àireamhan Ghoill a tha ri ’n tàladh a fhrithealadh. Bu chòir dhuinn cuimhneachadh, a bharrachd, nach eil anns an dà chànan, aig a cheann thall, ach nan dual-chainntean a chaidh an sgàineadh bho chèile le cuan agus eachdraidh.

 Tha na ceumanan eadar Gàidhlig agus Cuimris is Breatannais beagan nas fhaide mach, ged a tha càirdeas brìgheil ann, agus seo far am faodadh an roghainn de dh’fho-thiotalan a bhi air an cur gu feum.

 Ma tha luchd-saidheans comasach air pasgan reultan a lorg, fada bhuain, a tha 30 millean turas nas treasa na a ghrian againn fhìn, tha fhios nach biodh e do-dhèanta goireasan a dheasachadh a bheireadh barrachd air aon roghainn dhuinn de chànain ri leughadh no chluinntinn air ar telebhisean. Chan eil cho fada air ais bho’n a bheireadh e coimpiutar cho mór ri cnapach de sheòmar airson an fhiosrachadh didseatach a ghlèidheadh a gheibhear an diugh air fòn-làimhe. Carson nach fhaodadh sinn gach roghainn de leughadh is éisdeachd a tha dhìth oirnn fhaighinn? 

 Cosgais?

 Ma dh’abras duine “cosgais”, na biodh eagal oirnn tighinn air ais le “còir”.   Ann an saoghal far a bheil luach innealan sgriosa air a chunntas anns na trilleanan, cha bu chòir gum biodh ar n’iarrtasan cruthachail nam buaireadh ro mhòr do riaghaltas sam bith.  

Rud a bhios na chofhurtachd dhaibh, tha e coltach nach cuireadh cosgais gutha cus ris na tha dol, mar thà, ann an cur fiolm no prògram telebhisean sam bith eile ri chéile.   Airson prògram aithriseach a mhaireas uair a thìde, can, le pailteas math de ghuthan Beurla, tha mo charaidean a tha eòlach air na cuspairean seo ag innse dhomh gun gabh thar-ghuthan a chur ann airson beagan mhìltean de notaichean.   Ann an co-theacsa craolaidh, nuair a tha na milleanan a’ dol (faisg air £11 millean aig MG ALBA airson prògraman a h-uile bliadhna), ’s e bargan a bhios ann.  

Aonghas Dubh MacNeacail

Carlops, Alba

Chaidh seo fhoillseachadh an toiseach air 13/04/2016

ANN AN 2022 - THA COTHROM ANN FHATHAST.

Audio

Liza Storey 09/09/2014 - chan e sianal Gàidhlig a th’ ann

Pairt I: Aonghas Dubh MacNeacail 12/12/2014 - ceistean mu BhBC ALBA a' sparadh Beurla oirnn! Sgur dhe!

Mairead Mairi Mhoireach 06/01/2014 - beachd a’ BhBC

Pairt II: Aonghas Dubh MacNeacail 07/01/2015 - còirichean nan Gàidheal

Tha seachd molaidhean an seo, thar-ghuthan nam measg.