Sevgili blogumuz, vefalı dostumuz, sadık yarimiz…
Gectigimiz hafta, şehre ismini veren hamamı ilk kez gezdim. Bu vesile ile hamamlar hakkında biraz araştırma yaptım. Tipik bir Roma hamamı ile Türk hamamı arasındaki farkları benzerlikleri merak ettim. Ayrıca, Romalıların İngiltere'yi işgal etme tarihlerini merak ettim, burada ne yaptıklarını, ne umduklarını ve ne bulduklarını da biraz araştırmak istedim… Fakat Ingiltere'nin ve koca Roma'nin tarihine ayrı ayrı girince, henüz işin içinden çıkamadım ve yazımı ertelemek istemediğim için postu yazmaya karar verdim.
Romalılar ile ilgili bir şeye bakarken Yunanlılara bakmamak olmaz, çünkü genelde pek çok şeyi Yunanlardan uyarlayıp bir üst noktaya taşıdıklarını görürüz. Hamamlar da eski Yunan kasabalarının bir özelliğiydi, ancak daha kısıtlı bir kullanımı vardı. Romalılar, bu geleneği bir tesis içinde kurguladılar ve bu fikri geliştirdiler. Hamamlar herkesin kullanımına açıktı (bazi kaynaklara gore halkin tumune acik degildi), içerdeki hizmetler ekonomik durumunuza göre değişiyordu. Bu hamamlar, binlerce vatandaşın günlük banyo rutinlerini tamamlarken birbirleriyle ziyaret edip en son haberleri takip edebilecekleri büyük merkezi hamam kompleksleriydi. İçerde bahis de oynanıyordu. Roma imparatorluğu Avrupa'dan Kuzey Afrika'ya ve Doğu Akdeniz'e kadar dünyanın diğer bölgelerine yayıldıkça, hamam ritüelleri de genişledi.
Public hamamlara ek olarak, varlıklı vatandaşlar genellikle villalarının bir parçası olarak kendi özel hamamlarını inşa ettirdiler. Zamanla hamamlar geniş revaklar, kemerler ve kubbeler ile anıtsal oranlar almaya başladı. Hamamlar milyonlarca yanmaz pişmiş toprak tuğla kullanılarak inşa edildi ve bitmiş binalar genellikle ince mozaik zeminler, mermer kaplı duvarlar ve dekoratif heykellerle görkemli şeylerdi.
Bazı kaynaklara göre, hamam kültürü Roma yaşamının önemli bir parçası olmasına rağmen herkese açık değildi, Osmanlı imparatorluğu, hamamları her statüden insanın kullanımına sunarak geleneği popülerleştirdi. Osmanlılar dinlerinden ilham almışlar ve temizlik konusunda kendi kurallarına uymuşlardır. Banyo yapmanın, duadan önce tamamlanması gereken bir arınma ritüeli olduğuna inanıyorlardı. Romalılar büyük bir merkezi hamamı tercih ederken, Türkler şehrin etrafına dağılmış daha küçük hamamları tercih ediyorlardı. Bu nedenle bugüne kadar camilerin yanında birçok hamam bulunabilir.
Bir temizlik ve rahatlama aracı olarak hamamın bir varyasyonu Viktorya döneminde ortaya çıkmış ve sonunda Britanya İmparatorluğu ve Batı Avrupa'ya yayılmıştır. Bu hamamlar ile Türk hamamı arasındaki temel fark havadır. Viktorya dönemi hamamlarındaki sıcak hava kurudur. Oysa bir Türk hamamında hava genellikle buharlıdır. Roma geleneğinde olduğu gibi, Viktorya dönemine ait bir hamamda yıkanan kişi, sıcak odalardan sonra genellikle soğuk bir havuza dalar. Türk hamamında, şu bir kaynaktan akmadığı sürece genellikle bir havuz yoktur. Durgun suda yıkanılmaz.
UNESCO listesinde 3 tane Roma hamamı bulunuyor:
İtalya, Lübnan ve İngiltere'de. Türkiyede Yozgat ve Ankarada 2 tane Roma dönemi hamamı müze olarak ziyaret edilebiliyormuş.. Yozgattaki hamam 2019 yılında Unesco geçici listesine alınmış. Vali içinde yüzerken röportaj veriyor, çok komik. Burayı turistler için cazibe merkezi yapabiliriz diyor İngilteredeki Bath hamamından bahsediyor : https://www.youtube.com/watch?v=Pb4q-OUT78c
Yozgat hamaminin dijital canlandirmasi:
Ankaradaki Roma hamamında da hamamın ısıtma sistemi harika bir şekilde görünüyor:
İlk hamamlar, yüksek düzeyde bir planlamadan yoksun görünüyor ve genellikle çeşitli yapıların göze hoş gelmeyen topluluklarıydı. Bununla birlikte, MS 1. yüzyılda hamamlar, genellikle bahçelerde ve parklarda bulunan güzel simetrik ve uyumlu yapılar haline geldi. İlk banyolar, doğal sıcak şu kaynakları veya mangallar kullanılarak ısıtılırdı, ancak MO 1. yüzyıldan itibaren , ödün yakan fırınlar tarafından sağlanan yerden ısıtma ( hipokaust ) gibi daha sofistike ısıtma sistemleri kullanıldı. Ocaklardan çıkan büyük alevler, dar sütunlar üzerinde duran yükseltilmiş döşemenin altına sıcak hava gönderiyordu. Zeminler 60 cm kare karolarla ( iki ayaklı ) döşendi ve bunlar daha sonra dekoratif mozaiklerle kaplandı.
Duvarlar , fırınların sağladığı sıcak havayı taşıyan içi boş dikdörtgen boruların yerleştirilmesiyle de ısıtma sağlayabiliyordu. Ayrıca, özel tuğlaların bir kenarının köşelerinde sıcak havayı hapseden ve işi kaybına karşı yalıtımı artıran çıkıntılar vardı. MS 1. yüzyıldan itibaren pencereler için cam kullanımı ayrıca sıcaklıkların daha iyi düzenlenmesine ve güneşin odaya kendi ısısını eklemesine izin verdi.
Daha büyük hamamlar için ihtiyaç duyulan büyük miktarda su, amaca uygun olarak inşa edilmiş şu kemerleri tarafından sağlanıyor ve burada büyük kurşun kazanlarda su kaynatılıyordu.
Öncelikle. giriş kotta gördüğünüz tuğlaların üstünde kalan her şey: sütunlar, heykeller, üst kat 18.yüzyılda şehrin Roma geçmişi canlandırılmaya çalışırken inşa edilmiş. Sadece en alttaki tuğla ve taş kısımlar Roma döneminden.
İçerideki müzede Roma dönemine ait pek çok eser sergileniyor. Serginin kurgusu eğlenceli ve ilgi çekici. Cok sayida maket ve hologram var. İnşaat teknikleriyle ilgili bilgilendirici videolar var. Bu hamamın üstü bir kubbe ile kapalıymış ama bugüne ulaşmamış. 18. yüzyılda tum bu eklentileri yaparken neden kubbeyi de yapmamışlar bilmiyorum… Orjinal halinin modellendiği bir görsel :
Eklentiler tuğla yerine taş kullanılarak yapıldığı için orjinal canlandırma ile bugünkü hali arasında çok fark var. Ayrıca kemerli pencerelerde kullandıkları beyaz pimapen doğramalar çok kötü duruyordu malesef...
Asagidaki kursun su borusu orijinal Roma doneminde, cok etkileyici.
Ve orjinal bölümden birkaç fotoğraf daha:
Şu an bilet fiyatları yetişkin için 25, öğrenci için 24 pound. Bence çok pahalı. Bizim okulun öğrencilerine ücretsiz olduğu için çok mutluyum, birkaç kez daha gezmeye uğrayabilirim, ama para verip gezmiş olsam çok etkileyici olmadığı için biraz üzülebilirdim.
Supplies, QS. "Roman Baths of Odessos - Digital Reconstruction." World History Encyclopedia. World History Encyclopedia, 12 Oct 2022. Web. 26 Oct 2022.
